śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha ṣoḍaśassargaḥ |
tato nārāyaṇo devo niyuktassurasattamaiḥ |
jānannapi surānevaṃ ślakṣṇaṃ vacanamabravīt || 1 ||
upāyaḥ ko vadhe tasya rāvaṇasya durātmanaḥ |
yamahaṃ taṃ samāsthāya nihanyāmṛṣikaṇṭakam || 2 ||
evamuktāssurāssarve pratyūcurviṣṇumavyayam |
mānuṣīṃ tanumāsthāya rāvaṇaṃ jahi saṃyuge || 3 ||
sa hi tepe tapastīvraṃ dīrghakālamarindama |
yena tuṣṭo'bhavadbrahmā lokakṛllokapūrvajaḥ || 4 ||
santuṣṭaḥ pradadau tasmai rākṣasāya varaṃ prabhuḥ |
04 nānāvidhebhyo bhūtebhyo bhayaṃ nānyatra mānuṣāt || 5 ||
avajñātāḥ purā tena varadāne hi mānavāḥ |
105 evaṃ pitāmahāttasmādvaraṃ prāpya sa darpitaḥ || 6 ||
utsādayati lokāntrīn striyaścāpyapakarṣati |
tasmāttasya vadho dṛṣṭo mānuṣebhyaḥ parantapa || 7 ||
ityetadvacanaṃ śrutvā surāṇāṃ viṣṇurātmavān |
pitaraṃ rocayāmāsa tadā daśarathaṃ nṛpam || 8 ||
sa cāpyaputro nṛpatistasminkāle mahādyutiḥ |
ayajatputriyāmiṣṭiṃ putrepsurarisūdanaḥ || 9 ||
sa kṛtvā niścayaṃ viṣṇurāmantrya ca pitāmaham |
antardhānaṃ gato devaiḥ pūjyamāno maharṣibhiḥ || 10 ||
to vai yajamānasya pāvakādatulaprabham |
prādurbhūtaṃ mahadbhūtaṃ mahāvīryaṃ mahābalam || 11 ||
kṛṣṇaṃ raktāmbaradharaṃ raktāsyaṃ dundubhisvanam |
snigdhaharyakṣatanujaśmaśrupravaramūrdhajam || 12 ||
śubhalakṣaṇasampannaṃ divyābharaṇabhūṣitam |
śailaśṛṅgasamutsethaṃ dṛptaśārdūlavikramam || 13 ||
divākarasamākāraṃ dīptānalaśikhopamam |
taptajāmbūnadamayīṃ rājatāntaparicchadām || 14 ||
divyapāyasasampūrṇāṃ pātrīṃ patnīmiva priyām |
pragṛhya vipulāṃ dorbhyāṃ svayaṃ māyāmayīmiva || 15 ||
samavekṣyābravīdvākyamidaṃ daśarathaṃ nṛpam |
prājāpatyaṃ naraṃ viddhi māmihābhyāgataṃ nṛpa || 16 ||
tataḥ paraṃ tadā rājā pratyuvāca kṛtāñjaliḥ |
bhagavan svāgataṃ te'stu kimahaṃ karavāṇi te || 17 ||
atho punaridaṃ vākyaṃ prājāpatyo naro'bravīt |
rājannarcayatā devānadya prāptamidaṃ tvayā || 18 ||
idaṃ tu nṛpaśārdūla pāyasaṃ devanirmitam |
prajākaraṃ gṛhāṇa tvaṃ dhanyamārogyavardhanam || 19 ||
bhāryāṇāmanurūpāṇāmaśnīteti prayaccha vai |
tāsu tvaṃ prāpsyase putrānyadarthaṃ yajase nṛpa || 20 ||
tatheti nṛpatiḥ prītaśśirasā pratigṛhyatām |
pātrīṃ devānnasampūrṇāṃ devadattāṃ hiraṇmayīm || 21 ||
abhivādya ca tadbhūtamadbhutaṃ priyadarśanam |
mudā paramayā yuktaścakārābhipradakṣiṇam || 22 ||
tato daśarathaḥ prāpya pāyasaṃ devanirmitam |
babhūva paramaprītaḥ prāpya vittamivādhanaḥ || 23 ||
tatastadadbhutaprakhyaṃ bhūtaṃ paramabhāsvaram |
saṃvartayitvā tatkarma tatraivāntaradhīyata || 24 ||
harṣaraśmibhirudyotaṃ tasyāntaḥpuramābabhau |
śāradasyābhirāmasya candrasyeva nabhoṃ'śubhiḥ || 25 ||
so'ntaḥpuraṃ praviśyaiva kausalyāmidamabravīt |
pāyasaṃ pratigṛhṇīṣva putrīyaṃ tvidamātmanaḥ || 26 ||
kausalyāyai narapatiḥ pāyasārdhaṃ dadau tadā |
ardhādardhaṃ dadau cāpi sumitrāyai narādhipaḥ || 27 ||
kaikeyyai cāvaśiṣṭārdhaṃ dadau putrārthakāraṇāt |
pradadau cāvaśiṣṭārdhaṃ pāyasasyāmṛtopamam || 28 ||
anucintya sumitrāyai punareva mahīpatiḥ |
evaṃ tāsāṃ dadau rājā bhāryāṇāṃ pāyasaṃ pṛthak || 29 ||
tāstvetatpāyasaṃ prāpya narendrasyottamāsstrayaḥ |
sammānaṃ menire sarvāṃḥ praharṣoditacetasaḥ || 30 ||
tatastu tāḥ prāśya taduttamāstriyo mahīpateruttamapāyasaṃ pṛthak |
hutāśanādityasamānatejaso 'cireṇa garbhānpratipedire tadā || 31 ||
tatastu rājā prasamīkṣya tāḥ striyaḥ prarūḍhagarbhāḥ pratilabdhamānasaḥ |
babhūva hṛṣṭastridive yathā hariḥ surendrasiddharṣigaṇābhipūjitaḥ || 32 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe ṣoḍaśassargaḥ ||