ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ බාලකාණ්ඩම් .
අථ ත්රිචත්වාරිංශස්සර්ගඃ .
දේවදේවේ ගතේ තස්මින් සෝ(අ)ඞ්ගුෂ්ඨාග්රනිපීඩිතාම් .
කෘත්වා වසුමතීං රාම සංවත්සරමුපාසත .. 1 ..
අථ සංවත්සරේ පූර්ණේ සර්වලෝකනමස්කෘතඃ .
උමාපතිඃ පශුපතී රාජානමිදමබ්රවීත් .. 2 ..
ප්රීතස්තේ(අ)හං නරශ්රේෂ්ඨ කරිෂ්යාමි තව ප්රියම් .
ශිරසා ධාරයිෂ්යාමි ශෛලරාජසුතාමහම් .. 3 ..
තතෝ හෛමවතී ජ්යේෂ්ඨා සර්වලෝකනමස්කෘතා .
තදා සාතිමහද්රූපං කෘත්වා වේගං ච දුස්සහම් .. 4 ..
ආකාශාදපතද්රාම ශිවේ ශිවශිරස්යුත .
අචින්තයච්ච සා දේවී ගඞ්ගා පරමදුර්ධරා .. 5 ..
විශාම්යහං හි පාතාලං ස්රෝතසා ගෘහ්ය ශඞ්කරම් .
තස්යාවලේපනං ජ්ඤාත්වා ක්රුද්ධස්තු භගවාන් හරඃ .. 6 ..
තිරෝභාවයිතුං බුද්ධිං චක්රේ ත්රිනයනස්තදා .
සා තස්මින් පතිතා පුණ්යා පුණ්යේ රුද්රස්ය මූර්ධනි .. 7 ..
හිමවත්ප්රතිමේ රාම ජටාමණ්ඩලගහ්වරේ .
සා කථඤ්චින්මහීං ගන්තුං නාශක්නෝද්යත්නමාස්ථිතා .. 8 ..
නෛව නිර්ගමනං ලේභේ ජටාමණ්ඩලමෝහිතා .
තත්රෛවාබම්භ්රමද්දේවී සංවත්සරගණාන් බහූන් .. 9 ..
තාමපශ්යන්පුනස්තත්ර තපඃ පරමමාස්ථිතඃ .
අනේන තෝෂිතශ්චාභූදත්යර්ථං රඝුනන්දන .. 10 ..
විසසර්ජ තතෝ ගඞ්ගාං හරෝ බින්දුසරඃ ප්රති .
තස්යාං විසෘජ්යමානායාං සප්තස්රෝතාංසි ජජ්ඤිරේ .. 11 ..
හ්ලාදිනී පාවනී චෛව නලිනී ච තථා(අ)පරා .
තිස්රඃ ප්රාචීං දිශං ජග්මුඃ ගඞ්ගාශ්ශිවජලාශ්ශුභාඃ .. 12 ..
සුචක්ෂුශ්චෛව සීතා ච සින්ධුශ්චෛව මහානදී .
තිස්රස්ත්වේතා දිශං ජග්මුඃ ප්රතීචීං තු ශුභෝදකාඃ .. 13 ..
සප්තමී චාන්වගාත්තාසාං භගීරථමථෝ නෘපම් .
භගීරථෝ(අ)පි රාජර්ෂිර්දිව්යං ස්යන්දනමාස්ථිතඃ .. 14 ..
ප්රායාදග්රේ මහාතේජා ගඞ්ගා තං චාප්යනුව්රජත් .
ගගනාච්ඡඞ්කරශිරස්තතෝ ධරණිමාශ්රිතා .. 15 ..
ව්යසර්පත ජලං තත්ර තීව්රශබ්දපුරස්කෘතම් .
මත්ස්යකච්ඡපසඞ්ඝෛශ්ච ශිංශුමාරගණෛස්තදා .. 16 ..
පතද්භිඃ පතිතෛශ්චාන්යෛර්ව්යරෝචත වසුන්ධරා .
තතෝ දේවර්ෂිගන්ධර්වා යක්ෂසිද්ධගණාස්තදා .. 17 ..
ව්යලෝකයන්ත තේ තත්ර ගගනාද්ගාං ගතාං තථා .
විමානෛර්නගරාකාරෛර්හයෛර්ගජවරෛස්තදා .. 18 ..
පාරිප්ලවගතෛශ්චාපි දේවතාස්තත්ර විෂ්ඨිතාඃ .
තදද්භුතතමං ලෝකේ ගඞ්ගාපතනමුත්තමම් .. 19 ..
දිදෘක්ෂවෝ දේවගණාඃ සමීයුරමිතෞජසඃ .
සම්පතද්භිස්සුරගණෛස්තේෂාං චාභරණෞජසා .. 20 ..
ශතාදිත්යමිවාභාති ගගනං ගතතෝයදම් .
ශිංශුමාරෝරගගණෛර්මීනෛරපි ච චඤ්චලෛඃ .. 21 ..
විද්යුද්භිරිව වික්ෂිප්තමාකාශමභවත්තදා .
පාණ්ඩරෛස්සලිලෝත්පීඩෛඃ කීර්යමාණෛස්සහස්රධා .. 22 ..
ශාරදාභ්රෛරිවාකීර්ණං ගගනං හංසසම්ප්ලවෛඃ .
ක්වචිද්ද්රුතතරං යාති කුටිලං ක්වචිදායතම් .. 23 ..
විනතං ක්වචිදුද්ධූතං ක්වචිද්යාති ශනෛශ්ශනෛඃ .
සලිලේනෛව සලිලං ක්වචිදභ්යාහතං පුනඃ .. 24 ..
මුහුරූර්ධ්වමුඛං ගත්වා පපාත වසුධාතලම් .
තච්ඡඞ්කරශිරෝභ්රෂ්ටං භ්රෂ්ටං භූමිතලේ පුනඃ .. 25 ..
ව්යරෝචත තදා තෝයං නිර්මලං ගතකල්මෂම් .
තත්ර දේවර්ෂිගන්ධර්වා වසුධාතලවාසිනඃ .. 26 ..
භවාඞ්ගපතිතං තෝයං පවිත්රමිති පස්පෘශුඃ .
ශාපාත්ප්රපතිතා යේ ච ගගනාද්වසුධාතලම් .. 27 ..
කෘත්වා තත්රාභිෂේකං තේ බභූවුර්ගතකල්මෂාඃ .
ධූතපාපාඃ පුනස්තේන තෝයේනාථ සුභාස්වතා .. 28 ..
පුනරාකාශමාවිශ්ය ස්වාන් ලෝකාන් ප්රතිපේදිරේ .
මුමුදේ මුදිතෝ ලෝකස්තේන තෝයේන භාස්වතා .. 29 ..
කෘතාභිෂේකෝ ගඞ්ගායාං බභූව විගතක්ලමඃ .
භගීරථෝ(අ)පි රාජාර්ෂිර්දිව්යං ස්යන්දනමාස්ථිතඃ .
ප්රායාදග්රේ මහාතේජාස්තං ගඞ්ගා පෘෂ්ඨතෝ(අ)න්වගාත් .. 30 ..
දේවාස්සර්ෂිගණාඃ සර්වේ දෛත්යදානවරාක්ෂසාඃ .. 31 ..
ගන්ධර්වයක්ෂප්රවරාස්සකින්නරමහෝරගාඃ .
සර්වාශ්චාප්සරසෝ රාම භගීරථරථානුගාම් .. 32 ..
ගඞ්ගාමන්වගමන් ප්රීතාස්සර්වේ ජලචරාශ්ච යේ .
යතෝ භගීරථෝ රාජා තතෝ ගඞ්ගායශස්විනී .. 33 ..
ජගාම සරිතාං ශ්රේෂ්ඨා සර්වපාපප්රණාශිනී .
තතෝ හි යජමානස්ය ජහ්නෝරද්භුතකර්මණඃ .. 34 ..
ගඞ්ගා සම්ප්ලාවයාමාස යජ්ඤවාටං මහාත්මනඃ .
තස්යාවලේපනං ජ්ඤාත්වා ක්රුද්ධෝ යජ්වා තු රාඝව .. 35 ..
අපිබච්ච ජලං සර්වං ගඞ්ගායාඃ පරමාද්භුතම් .
තතෝ දේවාස්සගන්ධර්වා ඍෂයශ්ච සුවිස්මිතාඃ .. 36 ..
පූජයන්ති මහාත්මානං ජහ්නුං පුරුෂසත්තමම් .
ගඞ්ගාං චාපි නයන්ති ස්ම දුහිතෘත්වේ මහාත්මනඃ .. 37 ..
තතස්තුෂ්ටෝ මහාතේජාශ්ශ්රෝත්රාභ්යාමසෘජත් පුනඃ .. 38 ..
තස්මාජ්ජහ්නුසුතා ගඞ්ගා ප්රෝච්යතේ ජාහ්නවීතිච .
ජගාම ච පුනර්ගඞ්ගා භගීරථරථානුගා .
සාගරං චාපි සම්ප්රාප්තා සා සරිත්ප්රවරා තදා .. 39 ..
රසාතලමුපාගච්ඡත්සිද්ධ්යර්ථං තස්ය කර්මණඃ .
භගීරථෝ(අ)පි රාජර්ෂිඃ ගඞ්ගාමාදාය යත්නතඃ .
පිතාමහාන් භස්මකෘතානපශ්යද්දීනචේතනඃ .. 40 ..
අථ තද්භස්මනාං රාශිං ගඞ්ගාසලිලමුත්තමම් .
ප්ලාවයද්ධූතපාප්මානස්ස්වර්ගං ප්රාප්තා රඝූත්තම .. 41 ..
ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ බාලකාණ්ඩේ ත්රිචත්වාරිංශස්සර්ගඃ ..
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha tricatvāriṃśassargaḥ |
devadeve gate tasmin so'ṅguṣṭhāgranipīḍitām |
kṛtvā vasumatīṃ rāma saṃvatsaramupāsata || 1 ||
atha saṃvatsare pūrṇe sarvalokanamaskṛtaḥ |
umāpatiḥ paśupatī rājānamidamabravīt || 2 ||
prītaste'haṃ naraśreṣṭha kariṣyāmi tava priyam |
śirasā dhārayiṣyāmi śailarājasutāmaham || 3 ||
tato haimavatī jyeṣṭhā sarvalokanamaskṛtā |
tadā sātimahadrūpaṃ kṛtvā vegaṃ ca dussaham || 4 ||
ākāśādapatadrāma śive śivaśirasyuta |
acintayacca sā devī gaṅgā paramadurdharā || 5 ||
viśāmyahaṃ hi pātālaṃ srotasā gṛhya śaṅkaram |
tasyāvalepanaṃ jñātvā kruddhastu bhagavān haraḥ || 6 ||
tirobhāvayituṃ buddhiṃ cakre trinayanastadā |
sā tasmin patitā puṇyā puṇye rudrasya mūrdhani || 7 ||
himavatpratime rāma jaṭāmaṇḍalagahvare |
sā kathañcinmahīṃ gantuṃ nāśaknodyatnamāsthitā || 8 ||
naiva nirgamanaṃ lebhe jaṭāmaṇḍalamohitā |
tatraivābambhramaddevī saṃvatsaragaṇān bahūn || 9 ||
tāmapaśyanpunastatra tapaḥ paramamāsthitaḥ |
anena toṣitaścābhūdatyarthaṃ raghunandana || 10 ||
visasarja tato gaṅgāṃ haro bindusaraḥ prati |
tasyāṃ visṛjyamānāyāṃ saptasrotāṃsi jajñire || 11 ||
hlādinī pāvanī caiva nalinī ca tathā'parā |
tisraḥ prācīṃ diśaṃ jagmuḥ gaṅgāśśivajalāśśubhāḥ || 12 ||
sucakṣuścaiva sītā ca sindhuścaiva mahānadī |
tisrastvetā diśaṃ jagmuḥ pratīcīṃ tu śubhodakāḥ || 13 ||
saptamī cānvagāttāsāṃ bhagīrathamatho nṛpam |
bhagīratho'pi rājarṣirdivyaṃ syandanamāsthitaḥ || 14 ||
prāyādagre mahātejā gaṅgā taṃ cāpyanuvrajat |
gaganācchaṅkaraśirastato dharaṇimāśritā || 15 ||
vyasarpata jalaṃ tatra tīvraśabdapuraskṛtam |
matsyakacchapasaṅghaiśca śiṃśumāragaṇaistadā || 16 ||
patadbhiḥ patitaiścānyairvyarocata vasundharā |
tato devarṣigandharvā yakṣasiddhagaṇāstadā || 17 ||
vyalokayanta te tatra gaganādgāṃ gatāṃ tathā |
vimānairnagarākārairhayairgajavaraistadā || 18 ||
pāriplavagataiścāpi devatāstatra viṣṭhitāḥ |
tadadbhutatamaṃ loke gaṅgāpatanamuttamam || 19 ||
didṛkṣavo devagaṇāḥ samīyuramitaujasaḥ |
sampatadbhissuragaṇaisteṣāṃ cābharaṇaujasā || 20 ||
śatādityamivābhāti gaganaṃ gatatoyadam |
śiṃśumāroragagaṇairmīnairapi ca cañcalaiḥ || 21 ||
vidyudbhiriva vikṣiptamākāśamabhavattadā |
pāṇḍaraissalilotpīḍaiḥ kīryamāṇaissahasradhā || 22 ||
śāradābhrairivākīrṇaṃ gaganaṃ haṃsasamplavaiḥ |
kvaciddrutataraṃ yāti kuṭilaṃ kvacidāyatam || 23 ||
vinataṃ kvaciduddhūtaṃ kvacidyāti śanaiśśanaiḥ |
salilenaiva salilaṃ kvacidabhyāhataṃ punaḥ || 24 ||
muhurūrdhvamukhaṃ gatvā papāta vasudhātalam |
tacchaṅkaraśirobhraṣṭaṃ bhraṣṭaṃ bhūmitale punaḥ || 25 ||
vyarocata tadā toyaṃ nirmalaṃ gatakalmaṣam |
tatra devarṣigandharvā vasudhātalavāsinaḥ || 26 ||
bhavāṅgapatitaṃ toyaṃ pavitramiti paspṛśuḥ |
śāpātprapatitā ye ca gaganādvasudhātalam || 27 ||
kṛtvā tatrābhiṣekaṃ te babhūvurgatakalmaṣāḥ |
dhūtapāpāḥ punastena toyenātha subhāsvatā || 28 ||
punarākāśamāviśya svān lokān pratipedire |
mumude mudito lokastena toyena bhāsvatā || 29 ||
kṛtābhiṣeko gaṅgāyāṃ babhūva vigataklamaḥ |
bhagīratho'pi rājārṣirdivyaṃ syandanamāsthitaḥ |
prāyādagre mahātejāstaṃ gaṅgā pṛṣṭhato'nvagāt || 30 ||
devāssarṣigaṇāḥ sarve daityadānavarākṣasāḥ || 31 ||
gandharvayakṣapravarāssakinnaramahoragāḥ |
sarvāścāpsaraso rāma bhagīratharathānugām || 32 ||
gaṅgāmanvagaman prītāssarve jalacarāśca ye |
yato bhagīratho rājā tato gaṅgāyaśasvinī || 33 ||
jagāma saritāṃ śreṣṭhā sarvapāpapraṇāśinī |
tato hi yajamānasya jahnoradbhutakarmaṇaḥ || 34 ||
gaṅgā samplāvayāmāsa yajñavāṭaṃ mahātmanaḥ |
tasyāvalepanaṃ jñātvā kruddho yajvā tu rāghava || 35 ||
apibacca jalaṃ sarvaṃ gaṅgāyāḥ paramādbhutam |
tato devāssagandharvā ṛṣayaśca suvismitāḥ || 36 ||
pūjayanti mahātmānaṃ jahnuṃ puruṣasattamam |
gaṅgāṃ cāpi nayanti sma duhitṛtve mahātmanaḥ || 37 ||
tatastuṣṭo mahātejāśśrotrābhyāmasṛjat punaḥ || 38 ||
tasmājjahnusutā gaṅgā procyate jāhnavītica |
jagāma ca punargaṅgā bhagīratharathānugā |
sāgaraṃ cāpi samprāptā sā saritpravarā tadā || 39 ||
rasātalamupāgacchatsiddhyarthaṃ tasya karmaṇaḥ |
bhagīratho'pi rājarṣiḥ gaṅgāmādāya yatnataḥ |
pitāmahān bhasmakṛtānapaśyaddīnacetanaḥ || 40 ||
atha tadbhasmanāṃ rāśiṃ gaṅgāsalilamuttamam |
plāvayaddhūtapāpmānassvargaṃ prāptā raghūttama || 41 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe tricatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ त्रिचत्वारिंशस्सर्गः ।
देवदेवे गते तस्मिन् सोऽङ्गुष्ठाग्रनिपीडिताम् ।
कृत्वा वसुमतीं राम संवत्सरमुपासत ॥ 1 ॥
अथ संवत्सरे पूर्णे सर्वलोकनमस्कृतः ।
उमापतिः पशुपती राजानमिदमब्रवीत् ॥ 2 ॥
प्रीतस्तेऽहं नरश्रेष्ठ करिष्यामि तव प्रियम् ।
शिरसा धारयिष्यामि शैलराजसुतामहम् ॥ 3 ॥
ततो हैमवती ज्येष्ठा सर्वलोकनमस्कृता ।
तदा सातिमहद्रूपं कृत्वा वेगं च दुस्सहम् ॥ 4 ॥
आकाशादपतद्राम शिवे शिवशिरस्युत ।
अचिन्तयच्च सा देवी गङ्गा परमदुर्धरा ॥ 5 ॥
विशाम्यहं हि पातालं स्रोतसा गृह्य शङ्करम् ।
तस्यावलेपनं ज्ञात्वा क्रुद्धस्तु भगवान् हरः ॥ 6 ॥
तिरोभावयितुं बुद्धिं चक्रे त्रिनयनस्तदा ।
सा तस्मिन् पतिता पुण्या पुण्ये रुद्रस्य मूर्धनि ॥ 7 ॥
हिमवत्प्रतिमे राम जटामण्डलगह्वरे ।
सा कथञ्चिन्महीं गन्तुं नाशक्नोद्यत्नमास्थिता ॥ 8 ॥
नैव निर्गमनं लेभे जटामण्डलमोहिता ।
तत्रैवाबम्भ्रमद्देवी संवत्सरगणान् बहून् ॥ 9 ॥
तामपश्यन्पुनस्तत्र तपः परममास्थितः ।
अनेन तोषितश्चाभूदत्यर्थं रघुनन्दन ॥ 10 ॥
विससर्ज ततो गङ्गां हरो बिन्दुसरः प्रति ।
तस्यां विसृज्यमानायां सप्तस्रोतांसि जज्ञिरे ॥ 11 ॥
ह्लादिनी पावनी चैव नलिनी च तथाऽपरा ।
तिस्रः प्राचीं दिशं जग्मुः गङ्गाश्शिवजलाश्शुभाः ॥ 12 ॥
सुचक्षुश्चैव सीता च सिन्धुश्चैव महानदी ।
तिस्रस्त्वेता दिशं जग्मुः प्रतीचीं तु शुभोदकाः ॥ 13 ॥
सप्तमी चान्वगात्तासां भगीरथमथो नृपम् ।
भगीरथोऽपि राजर्षिर्दिव्यं स्यन्दनमास्थितः ॥ 14 ॥
प्रायादग्रे महातेजा गङ्गा तं चाप्यनुव्रजत् ।
गगनाच्छङ्करशिरस्ततो धरणिमाश्रिता ॥ 15 ॥
व्यसर्पत जलं तत्र तीव्रशब्दपुरस्कृतम् ।
मत्स्यकच्छपसङ्घैश्च शिंशुमारगणैस्तदा ॥ 16 ॥
पतद्भिः पतितैश्चान्यैर्व्यरोचत वसुन्धरा ।
ततो देवर्षिगन्धर्वा यक्षसिद्धगणास्तदा ॥ 17 ॥
व्यलोकयन्त ते तत्र गगनाद्गां गतां तथा ।
विमानैर्नगराकारैर्हयैर्गजवरैस्तदा ॥ 18 ॥
पारिप्लवगतैश्चापि देवतास्तत्र विष्ठिताः ।
तदद्भुततमं लोके गङ्गापतनमुत्तमम् ॥ 19 ॥
दिदृक्षवो देवगणाः समीयुरमितौजसः ।
सम्पतद्भिस्सुरगणैस्तेषां चाभरणौजसा ॥ 20 ॥
शतादित्यमिवाभाति गगनं गततोयदम् ।
शिंशुमारोरगगणैर्मीनैरपि च चञ्चलैः ॥ 21 ॥
विद्युद्भिरिव विक्षिप्तमाकाशमभवत्तदा ।
पाण्डरैस्सलिलोत्पीडैः कीर्यमाणैस्सहस्रधा ॥ 22 ॥
शारदाभ्रैरिवाकीर्णं गगनं हंससम्प्लवैः ।
क्वचिद्द्रुततरं याति कुटिलं क्वचिदायतम् ॥ 23 ॥
विनतं क्वचिदुद्धूतं क्वचिद्याति शनैश्शनैः ।
सलिलेनैव सलिलं क्वचिदभ्याहतं पुनः ॥ 24 ॥
मुहुरूर्ध्वमुखं गत्वा पपात वसुधातलम् ।
तच्छङ्करशिरोभ्रष्टं भ्रष्टं भूमितले पुनः ॥ 25 ॥
व्यरोचत तदा तोयं निर्मलं गतकल्मषम् ।
तत्र देवर्षिगन्धर्वा वसुधातलवासिनः ॥ 26 ॥
भवाङ्गपतितं तोयं पवित्रमिति पस्पृशुः ।
शापात्प्रपतिता ये च गगनाद्वसुधातलम् ॥ 27 ॥
कृत्वा तत्राभिषेकं ते बभूवुर्गतकल्मषाः ।
धूतपापाः पुनस्तेन तोयेनाथ सुभास्वता ॥ 28 ॥
पुनराकाशमाविश्य स्वान् लोकान् प्रतिपेदिरे ।
मुमुदे मुदितो लोकस्तेन तोयेन भास्वता ॥ 29 ॥
कृताभिषेको गङ्गायां बभूव विगतक्लमः ।
भगीरथोऽपि राजार्षिर्दिव्यं स्यन्दनमास्थितः ।
प्रायादग्रे महातेजास्तं गङ्गा पृष्ठतोऽन्वगात् ॥ 30 ॥
देवास्सर्षिगणाः सर्वे दैत्यदानवराक्षसाः ॥ 31 ॥
गन्धर्वयक्षप्रवरास्सकिन्नरमहोरगाः ।
सर्वाश्चाप्सरसो राम भगीरथरथानुगाम् ॥ 32 ॥
गङ्गामन्वगमन् प्रीतास्सर्वे जलचराश्च ये ।
यतो भगीरथो राजा ततो गङ्गायशस्विनी ॥ 33 ॥
जगाम सरितां श्रेष्ठा सर्वपापप्रणाशिनी ।
ततो हि यजमानस्य जह्नोरद्भुतकर्मणः ॥ 34 ॥
गङ्गा सम्प्लावयामास यज्ञवाटं महात्मनः ।
तस्यावलेपनं ज्ञात्वा क्रुद्धो यज्वा तु राघव ॥ 35 ॥
अपिबच्च जलं सर्वं गङ्गायाः परमाद्भुतम् ।
ततो देवास्सगन्धर्वा ऋषयश्च सुविस्मिताः ॥ 36 ॥
पूजयन्ति महात्मानं जह्नुं पुरुषसत्तमम् ।
गङ्गां चापि नयन्ति स्म दुहितृत्वे महात्मनः ॥ 37 ॥
ततस्तुष्टो महातेजाश्श्रोत्राभ्यामसृजत् पुनः ॥ 38 ॥
तस्माज्जह्नुसुता गङ्गा प्रोच्यते जाह्नवीतिच ।
जगाम च पुनर्गङ्गा भगीरथरथानुगा ।
सागरं चापि सम्प्राप्ता सा सरित्प्रवरा तदा ॥ 39 ॥
रसातलमुपागच्छत्सिद्ध्यर्थं तस्य कर्मणः ।
भगीरथोऽपि राजर्षिः गङ्गामादाय यत्नतः ।
पितामहान् भस्मकृतानपश्यद्दीनचेतनः ॥ 40 ॥
अथ तद्भस्मनां राशिं गङ्गासलिलमुत्तमम् ।
प्लावयद्धूतपाप्मानस्स्वर्गं प्राप्ता रघूत्तम ॥ 41 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे त्रिचत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha tricatvāriṃśassargaḥ |
devadeve gate tasmin so'ṅguṣṭhāgranipīḍitām |
kṛtvā vasumatīṃ rāma saṃvatsaramupāsata || 1 ||
atha saṃvatsare pūrṇe sarvalokanamaskṛtaḥ |
umāpatiḥ paśupatī rājānamidamabravīt || 2 ||
prītaste'haṃ naraśreṣṭha kariṣyāmi tava priyam |
śirasā dhārayiṣyāmi śailarājasutāmaham || 3 ||
tato haimavatī jyeṣṭhā sarvalokanamaskṛtā |
tadā sātimahadrūpaṃ kṛtvā vegaṃ ca dussaham || 4 ||
ākāśādapatadrāma śive śivaśirasyuta |
acintayacca sā devī gaṅgā paramadurdharā || 5 ||
viśāmyahaṃ hi pātālaṃ srotasā gṛhya śaṅkaram |
tasyāvalepanaṃ jñātvā kruddhastu bhagavān haraḥ || 6 ||
tirobhāvayituṃ buddhiṃ cakre trinayanastadā |
sā tasmin patitā puṇyā puṇye rudrasya mūrdhani || 7 ||
himavatpratime rāma jaṭāmaṇḍalagahvare |
sā kathañcinmahīṃ gantuṃ nāśaknodyatnamāsthitā || 8 ||
naiva nirgamanaṃ lebhe jaṭāmaṇḍalamohitā |
tatraivābambhramaddevī saṃvatsaragaṇān bahūn || 9 ||
tāmapaśyanpunastatra tapaḥ paramamāsthitaḥ |
anena toṣitaścābhūdatyarthaṃ raghunandana || 10 ||
visasarja tato gaṅgāṃ haro bindusaraḥ prati |
tasyāṃ visṛjyamānāyāṃ saptasrotāṃsi jajñire || 11 ||
hlādinī pāvanī caiva nalinī ca tathā'parā |
tisraḥ prācīṃ diśaṃ jagmuḥ gaṅgāśśivajalāśśubhāḥ || 12 ||
sucakṣuścaiva sītā ca sindhuścaiva mahānadī |
tisrastvetā diśaṃ jagmuḥ pratīcīṃ tu śubhodakāḥ || 13 ||
saptamī cānvagāttāsāṃ bhagīrathamatho nṛpam |
bhagīratho'pi rājarṣirdivyaṃ syandanamāsthitaḥ || 14 ||
prāyādagre mahātejā gaṅgā taṃ cāpyanuvrajat |
gaganācchaṅkaraśirastato dharaṇimāśritā || 15 ||
vyasarpata jalaṃ tatra tīvraśabdapuraskṛtam |
matsyakacchapasaṅghaiśca śiṃśumāragaṇaistadā || 16 ||
patadbhiḥ patitaiścānyairvyarocata vasundharā |
tato devarṣigandharvā yakṣasiddhagaṇāstadā || 17 ||
vyalokayanta te tatra gaganādgāṃ gatāṃ tathā |
vimānairnagarākārairhayairgajavaraistadā || 18 ||
pāriplavagataiścāpi devatāstatra viṣṭhitāḥ |
tadadbhutatamaṃ loke gaṅgāpatanamuttamam || 19 ||
didṛkṣavo devagaṇāḥ samīyuramitaujasaḥ |
sampatadbhissuragaṇaisteṣāṃ cābharaṇaujasā || 20 ||
śatādityamivābhāti gaganaṃ gatatoyadam |
śiṃśumāroragagaṇairmīnairapi ca cañcalaiḥ || 21 ||
vidyudbhiriva vikṣiptamākāśamabhavattadā |
pāṇḍaraissalilotpīḍaiḥ kīryamāṇaissahasradhā || 22 ||
śāradābhrairivākīrṇaṃ gaganaṃ haṃsasamplavaiḥ |
kvaciddrutataraṃ yāti kuṭilaṃ kvacidāyatam || 23 ||
vinataṃ kvaciduddhūtaṃ kvacidyāti śanaiśśanaiḥ |
salilenaiva salilaṃ kvacidabhyāhataṃ punaḥ || 24 ||
muhurūrdhvamukhaṃ gatvā papāta vasudhātalam |
tacchaṅkaraśirobhraṣṭaṃ bhraṣṭaṃ bhūmitale punaḥ || 25 ||
vyarocata tadā toyaṃ nirmalaṃ gatakalmaṣam |
tatra devarṣigandharvā vasudhātalavāsinaḥ || 26 ||
bhavāṅgapatitaṃ toyaṃ pavitramiti paspṛśuḥ |
śāpātprapatitā ye ca gaganādvasudhātalam || 27 ||
kṛtvā tatrābhiṣekaṃ te babhūvurgatakalmaṣāḥ |
dhūtapāpāḥ punastena toyenātha subhāsvatā || 28 ||
punarākāśamāviśya svān lokān pratipedire |
mumude mudito lokastena toyena bhāsvatā || 29 ||
kṛtābhiṣeko gaṅgāyāṃ babhūva vigataklamaḥ |
bhagīratho'pi rājārṣirdivyaṃ syandanamāsthitaḥ |
prāyādagre mahātejāstaṃ gaṅgā pṛṣṭhato'nvagāt || 30 ||
devāssarṣigaṇāḥ sarve daityadānavarākṣasāḥ || 31 ||
gandharvayakṣapravarāssakinnaramahoragāḥ |
sarvāścāpsaraso rāma bhagīratharathānugām || 32 ||
gaṅgāmanvagaman prītāssarve jalacarāśca ye |
yato bhagīratho rājā tato gaṅgāyaśasvinī || 33 ||
jagāma saritāṃ śreṣṭhā sarvapāpapraṇāśinī |
tato hi yajamānasya jahnoradbhutakarmaṇaḥ || 34 ||
gaṅgā samplāvayāmāsa yajñavāṭaṃ mahātmanaḥ |
tasyāvalepanaṃ jñātvā kruddho yajvā tu rāghava || 35 ||
apibacca jalaṃ sarvaṃ gaṅgāyāḥ paramādbhutam |
tato devāssagandharvā ṛṣayaśca suvismitāḥ || 36 ||
pūjayanti mahātmānaṃ jahnuṃ puruṣasattamam |
gaṅgāṃ cāpi nayanti sma duhitṛtve mahātmanaḥ || 37 ||
tatastuṣṭo mahātejāśśrotrābhyāmasṛjat punaḥ || 38 ||
tasmājjahnusutā gaṅgā procyate jāhnavītica |
jagāma ca punargaṅgā bhagīratharathānugā |
sāgaraṃ cāpi samprāptā sā saritpravarā tadā || 39 ||
rasātalamupāgacchatsiddhyarthaṃ tasya karmaṇaḥ |
bhagīratho'pi rājarṣiḥ gaṅgāmādāya yatnataḥ |
pitāmahān bhasmakṛtānapaśyaddīnacetanaḥ || 40 ||
atha tadbhasmanāṃ rāśiṃ gaṅgāsalilamuttamam |
plāvayaddhūtapāpmānassvargaṃ prāptā raghūttama || 41 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe tricatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Sinhala script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.