શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે બાલકાણ્ડમ્ ।
અથ ચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।
. દેવતાનાં વચશ્શ્રુત્વા ભગવાન્વૈ પિતામહઃ ।
પ્રત્યુવાચ સુસન્ત્રસ્તાન્કૃતાન્તબલમોહિતાન્ ॥ 1 ॥
યસ્યેયં વસુધા કૃત્સ્ના વાસુદેવસ્ય ધીમતઃ ।
કાપિલં રૂપમાસ્થાય ધારયત્યનિશં ધરામ્ ॥ 2 ॥
તસ્ય કોપાગ્નિના દગ્ધા ભવિષ્યન્તિ નૃપાત્મજાઃ ।
પૃથિવ્યાશ્ચાપિ નિર્ભેદોઽદૃષ્ટ એવ સનાતનઃ ॥ 3 ॥
સગરસ્ય ચ પુત્રાણાં વિનાશોઽદીર્ઘજીવિનામ્ ।
પિતામહવચશ્શ્રુત્વા ત્રયસ્ત્રિંશદરિન્દમ ॥ 4 ॥
દેવાઃ પરમસંહૃષ્ટાઃ પુનર્જગ્મુર્યથાગતમ્ ।
સગરસ્ય ચ પુત્રાણાં પ્રાદુરાસીન્મહાત્મનામ્ ॥ 5 ॥
પૃથિવ્યાં ભિદ્યમાનાયાં નિર્ઘાતસમનિસ્વનઃ ।
તતો ભિત્વા મહીં સર્વે કૃત્વા ચાભિપ્રદક્ષિણમ્ ॥ 6 ॥
સહિતા સ્સગરાસ્સર્વે પિતરં વાક્યમબ્રુવન્ ।
0 પરિક્રાન્તા મહી સર્વા સત્ત્વવન્તશ્ચ સૂદિતાઃ ॥ 7 ॥
દેવદાનવરક્ષાંસિ પિશાચોરગકિન્નરાઃ ।
ન ચ પશ્યામહેઽશ્વં તમશ્વહર્તારમેવ ચ ॥ 8 ॥
કિં કરિષ્યામ ભદ્રં તે બુદ્ધિરત્ર વિચાર્યતામ્ ।
તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા પુત્રાણાં રાજસત્તમઃ ॥ 9 ॥
સમન્યુરબ્રવીદ્વાક્યં સગરો રઘુનન્દન ।
ભૂયઃ ખનત ભદ્રં વો નિર્ભિદ્ય વસુધાતલમ્ ॥ 10 ॥
અશ્વહર્તારમાસાદ્ય કૃતાર્થાશ્ચ નિવર્તથ ।
પિતુર્વચનમાસાદ્ય સગરસ્ય મહાત્મનઃ ॥ 11 ॥
ષષ્ટિઃ પુત્રસહસ્રાણિ રસાતલમભિદ્રવન્ ।
ખન્યમાને તતસ્તસ્મિન્ દદૃશુઃ પર્વતોપમમ્ ॥ 12 ॥
દિશાગજં વિરૂપાક્ષં ધારયન્તં મહીતલમ્ ।
સપર્વતવનાં કૃત્સ્નાં પૃથિવીં રઘુનન્દન ॥ 13 ॥
શિરસા ધારયામાસ વિરૂપાક્ષો મહાગજઃ ।
યદા પર્વણિ કાકુત્સ્થ વિશ્રમાર્થં મહાગજઃ ॥ 14 ॥
ખેદાચ્ચાલયતે શીર્ષં ભૂમિકમ્પસ્તદાભવેત્ ।
તં તે પ્રદક્ષિણં કૃત્વા દિશાપાલં મહાગજમ્ ॥ 15 ॥
માનયન્તો હિ તે રામ જગ્મુર્ભિત્ત્વા રસાતલમ્ ।
તતઃ પૂર્વાં દિશં ભિત્ત્વા દક્ષિણાં બિભિદુઃ પુનઃ ॥ 16 ॥
દક્ષિણસ્યામપિ દિશિ દદૃશુસ્તે મહાગજમ્ ।
મહાપદ્મં મહાત્માનં સુમહત્પર્વતોપમમ્ ॥ 17 ॥
શિરસા ધારયન્તં તે વિસ્મયં જગ્મુરુત્તમમ્ ।
તતઃ પ્રદક્ષિણં કૃત્વા સગરસ્ય મહાત્મનઃ ॥ 18 ॥
ષષ્ટિઃ પુત્રસહસ્રાણિ પશ્ચિમાં બિભિદુર્દિશમ્ ।
પશ્ચિમાયામપિ દિશિ મહાન્તમચલોપમમ્ ॥ 19 ॥
દિશાગજં સૌમનસં દદૃશુસ્તે મહાબલાઃ ।
તં તે પ્રદક્ષિણં કૃત્વા પૃષ્ટ્વા ચાપિ નિરામયમ્ ।
ખનન્ત સ્સમુપક્રાન્તા દિશં હૈમવતીં તતઃ ॥ 20 ॥
ઉત્તરસ્યાં રઘુશ્રેષ્ઠ દદૃશુર્હિમપાણ્ડુરમ્ ॥ 21 ॥
ભદ્રં ભદ્રેણ વપુષા ધારયન્તં મહીમિમામ્ ।
સમાલભ્ય તત સ્સર્વે કૃત્વા ચૈનં પ્રદક્ષિણમ્ ॥ 22 ॥
ષષ્ટિઃ પુત્રસહસ્રાણિ બિભિદુર્વસુધાતલમ્ ।
તતઃ પ્રાગુત્તરાં ગત્વા સાગરાઃ પ્રથિતાં દિશમ્ ॥ 23 ॥
રોષાદભ્યખનન્ સર્વે પૃથિવીં સગરાત્મજાઃ ।
તે તુ સર્વે મહાત્માનો ભીમવેગા મહાબલાઃ ॥ 24 ॥
દદૃશુઃ કપિલં તત્ર વાસુદેવં સનાતનમ્ ।
હયં ચ તસ્ય દેવસ્ય ચરન્તમવિદૂરતઃ ॥ 25 ॥
પ્રહર્ષમતુલં પ્રાપ્તાસ્સર્વે તે રઘુનન્દન ।
તે તં હયવરં જ્ઞાત્વા ક્રોધપર્યાકુલેક્ષણાઃ ॥ 26 ॥
ખનિત્રલાઙ્ગલધરા નાનાવૃક્ષશિલાધરાઃ ।
અભ્યધાવન્ત સઙ્ક્રુદ્ધાસ્તિષ્ઠ તિષ્ઠેતિ ચાબ્રુવન્ ॥ 27 ॥
અસ્માકં ત્વં હિ તુરગં યજ્ઞીયં હૃતવાનસિ ।
દુર્મેધસ્ત્વં હિ સમ્પ્રાપ્તાન્ વિદ્ધિ નસ્સગરાત્મજાન્ ॥ 28 ॥
શ્રુત્વા તુ વચનં તેષાં કપિલો રઘુનન્દન ।
રોષેણ મહતાઽઽવિષ્ટો હુઙ્કારમકરોત્તદા ॥ 29 ॥
તતસ્તેનાપ્રમેયેન કપિલેન મહાત્મના ।
ભસ્મરાશીકૃતાસ્સર્વે કાકુત્સ્થ સગરાત્મજાઃ ॥ 30 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે બાલકાણ્ડે ચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha catvāriṃśassargaḥ |
. devatānāṃ vacaśśrutvā bhagavānvai pitāmahaḥ |
pratyuvāca susantrastānkṛtāntabalamohitān || 1 ||
yasyeyaṃ vasudhā kṛtsnā vāsudevasya dhīmataḥ |
kāpilaṃ rūpamāsthāya dhārayatyaniśaṃ dharām || 2 ||
tasya kopāgninā dagdhā bhaviṣyanti nṛpātmajāḥ |
pṛthivyāścāpi nirbhedo'dṛṣṭa eva sanātanaḥ || 3 ||
sagarasya ca putrāṇāṃ vināśo'dīrghajīvinām |
pitāmahavacaśśrutvā trayastriṃśadarindama || 4 ||
devāḥ paramasaṃhṛṣṭāḥ punarjagmuryathāgatam |
sagarasya ca putrāṇāṃ prādurāsīnmahātmanām || 5 ||
pṛthivyāṃ bhidyamānāyāṃ nirghātasamanisvanaḥ |
tato bhitvā mahīṃ sarve kṛtvā cābhipradakṣiṇam || 6 ||
sahitā ssagarāssarve pitaraṃ vākyamabruvan |
0 parikrāntā mahī sarvā sattvavantaśca sūditāḥ || 7 ||
devadānavarakṣāṃsi piśācoragakinnarāḥ |
na ca paśyāmahe'śvaṃ tamaśvahartārameva ca || 8 ||
kiṃ kariṣyāma bhadraṃ te buddhiratra vicāryatām |
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā putrāṇāṃ rājasattamaḥ || 9 ||
samanyurabravīdvākyaṃ sagaro raghunandana |
bhūyaḥ khanata bhadraṃ vo nirbhidya vasudhātalam || 10 ||
aśvahartāramāsādya kṛtārthāśca nivartatha |
piturvacanamāsādya sagarasya mahātmanaḥ || 11 ||
ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi rasātalamabhidravan |
khanyamāne tatastasmin dadṛśuḥ parvatopamam || 12 ||
diśāgajaṃ virūpākṣaṃ dhārayantaṃ mahītalam |
saparvatavanāṃ kṛtsnāṃ pṛthivīṃ raghunandana || 13 ||
śirasā dhārayāmāsa virūpākṣo mahāgajaḥ |
yadā parvaṇi kākutstha viśramārthaṃ mahāgajaḥ || 14 ||
khedāccālayate śīrṣaṃ bhūmikampastadābhavet |
taṃ te pradakṣiṇaṃ kṛtvā diśāpālaṃ mahāgajam || 15 ||
mānayanto hi te rāma jagmurbhittvā rasātalam |
tataḥ pūrvāṃ diśaṃ bhittvā dakṣiṇāṃ bibhiduḥ punaḥ || 16 ||
dakṣiṇasyāmapi diśi dadṛśuste mahāgajam |
mahāpadmaṃ mahātmānaṃ sumahatparvatopamam || 17 ||
śirasā dhārayantaṃ te vismayaṃ jagmuruttamam |
tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā sagarasya mahātmanaḥ || 18 ||
ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi paścimāṃ bibhidurdiśam |
paścimāyāmapi diśi mahāntamacalopamam || 19 ||
diśāgajaṃ saumanasaṃ dadṛśuste mahābalāḥ |
taṃ te pradakṣiṇaṃ kṛtvā pṛṣṭvā cāpi nirāmayam |
khananta ssamupakrāntā diśaṃ haimavatīṃ tataḥ || 20 ||
uttarasyāṃ raghuśreṣṭha dadṛśurhimapāṇḍuram || 21 ||
bhadraṃ bhadreṇa vapuṣā dhārayantaṃ mahīmimām |
samālabhya tata ssarve kṛtvā cainaṃ pradakṣiṇam || 22 ||
ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi bibhidurvasudhātalam |
tataḥ prāguttarāṃ gatvā sāgarāḥ prathitāṃ diśam || 23 ||
roṣādabhyakhanan sarve pṛthivīṃ sagarātmajāḥ |
te tu sarve mahātmāno bhīmavegā mahābalāḥ || 24 ||
dadṛśuḥ kapilaṃ tatra vāsudevaṃ sanātanam |
hayaṃ ca tasya devasya carantamavidūrataḥ || 25 ||
praharṣamatulaṃ prāptāssarve te raghunandana |
te taṃ hayavaraṃ jñātvā krodhaparyākulekṣaṇāḥ || 26 ||
khanitralāṅgaladharā nānāvṛkṣaśilādharāḥ |
abhyadhāvanta saṅkruddhāstiṣṭha tiṣṭheti cābruvan || 27 ||
asmākaṃ tvaṃ hi turagaṃ yajñīyaṃ hṛtavānasi |
durmedhastvaṃ hi samprāptān viddhi nassagarātmajān || 28 ||
śrutvā tu vacanaṃ teṣāṃ kapilo raghunandana |
roṣeṇa mahatā''viṣṭo huṅkāramakarottadā || 29 ||
tatastenāprameyena kapilena mahātmanā |
bhasmarāśīkṛtāssarve kākutstha sagarātmajāḥ || 30 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe catvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ चत्वारिंशस्सर्गः ।
. देवतानां वचश्श्रुत्वा भगवान्वै पितामहः ।
प्रत्युवाच सुसन्त्रस्तान्कृतान्तबलमोहितान् ॥ 1 ॥
यस्येयं वसुधा कृत्स्ना वासुदेवस्य धीमतः ।
कापिलं रूपमास्थाय धारयत्यनिशं धराम् ॥ 2 ॥
तस्य कोपाग्निना दग्धा भविष्यन्ति नृपात्मजाः ।
पृथिव्याश्चापि निर्भेदोऽदृष्ट एव सनातनः ॥ 3 ॥
सगरस्य च पुत्राणां विनाशोऽदीर्घजीविनाम् ।
पितामहवचश्श्रुत्वा त्रयस्त्रिंशदरिन्दम ॥ 4 ॥
देवाः परमसंहृष्टाः पुनर्जग्मुर्यथागतम् ।
सगरस्य च पुत्राणां प्रादुरासीन्महात्मनाम् ॥ 5 ॥
पृथिव्यां भिद्यमानायां निर्घातसमनिस्वनः ।
ततो भित्वा महीं सर्वे कृत्वा चाभिप्रदक्षिणम् ॥ 6 ॥
सहिता स्सगरास्सर्वे पितरं वाक्यमब्रुवन् ।
0 परिक्रान्ता मही सर्वा सत्त्ववन्तश्च सूदिताः ॥ 7 ॥
देवदानवरक्षांसि पिशाचोरगकिन्नराः ।
न च पश्यामहेऽश्वं तमश्वहर्तारमेव च ॥ 8 ॥
किं करिष्याम भद्रं ते बुद्धिरत्र विचार्यताम् ।
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा पुत्राणां राजसत्तमः ॥ 9 ॥
समन्युरब्रवीद्वाक्यं सगरो रघुनन्दन ।
भूयः खनत भद्रं वो निर्भिद्य वसुधातलम् ॥ 10 ॥
अश्वहर्तारमासाद्य कृतार्थाश्च निवर्तथ ।
पितुर्वचनमासाद्य सगरस्य महात्मनः ॥ 11 ॥
षष्टिः पुत्रसहस्राणि रसातलमभिद्रवन् ।
खन्यमाने ततस्तस्मिन् ददृशुः पर्वतोपमम् ॥ 12 ॥
दिशागजं विरूपाक्षं धारयन्तं महीतलम् ।
सपर्वतवनां कृत्स्नां पृथिवीं रघुनन्दन ॥ 13 ॥
शिरसा धारयामास विरूपाक्षो महागजः ।
यदा पर्वणि काकुत्स्थ विश्रमार्थं महागजः ॥ 14 ॥
खेदाच्चालयते शीर्षं भूमिकम्पस्तदाभवेत् ।
तं ते प्रदक्षिणं कृत्वा दिशापालं महागजम् ॥ 15 ॥
मानयन्तो हि ते राम जग्मुर्भित्त्वा रसातलम् ।
ततः पूर्वां दिशं भित्त्वा दक्षिणां बिभिदुः पुनः ॥ 16 ॥
दक्षिणस्यामपि दिशि ददृशुस्ते महागजम् ।
महापद्मं महात्मानं सुमहत्पर्वतोपमम् ॥ 17 ॥
शिरसा धारयन्तं ते विस्मयं जग्मुरुत्तमम् ।
ततः प्रदक्षिणं कृत्वा सगरस्य महात्मनः ॥ 18 ॥
षष्टिः पुत्रसहस्राणि पश्चिमां बिभिदुर्दिशम् ।
पश्चिमायामपि दिशि महान्तमचलोपमम् ॥ 19 ॥
दिशागजं सौमनसं ददृशुस्ते महाबलाः ।
तं ते प्रदक्षिणं कृत्वा पृष्ट्वा चापि निरामयम् ।
खनन्त स्समुपक्रान्ता दिशं हैमवतीं ततः ॥ 20 ॥
उत्तरस्यां रघुश्रेष्ठ ददृशुर्हिमपाण्डुरम् ॥ 21 ॥
भद्रं भद्रेण वपुषा धारयन्तं महीमिमाम् ।
समालभ्य तत स्सर्वे कृत्वा चैनं प्रदक्षिणम् ॥ 22 ॥
षष्टिः पुत्रसहस्राणि बिभिदुर्वसुधातलम् ।
ततः प्रागुत्तरां गत्वा सागराः प्रथितां दिशम् ॥ 23 ॥
रोषादभ्यखनन् सर्वे पृथिवीं सगरात्मजाः ।
ते तु सर्वे महात्मानो भीमवेगा महाबलाः ॥ 24 ॥
ददृशुः कपिलं तत्र वासुदेवं सनातनम् ।
हयं च तस्य देवस्य चरन्तमविदूरतः ॥ 25 ॥
प्रहर्षमतुलं प्राप्तास्सर्वे ते रघुनन्दन ।
ते तं हयवरं ज्ञात्वा क्रोधपर्याकुलेक्षणाः ॥ 26 ॥
खनित्रलाङ्गलधरा नानावृक्षशिलाधराः ।
अभ्यधावन्त सङ्क्रुद्धास्तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रुवन् ॥ 27 ॥
अस्माकं त्वं हि तुरगं यज्ञीयं हृतवानसि ।
दुर्मेधस्त्वं हि सम्प्राप्तान् विद्धि नस्सगरात्मजान् ॥ 28 ॥
श्रुत्वा तु वचनं तेषां कपिलो रघुनन्दन ।
रोषेण महताऽऽविष्टो हुङ्कारमकरोत्तदा ॥ 29 ॥
ततस्तेनाप्रमेयेन कपिलेन महात्मना ।
भस्मराशीकृतास्सर्वे काकुत्स्थ सगरात्मजाः ॥ 30 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे चत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha catvāriṃśassargaḥ |
. devatānāṃ vacaśśrutvā bhagavānvai pitāmahaḥ |
pratyuvāca susantrastānkṛtāntabalamohitān || 1 ||
yasyeyaṃ vasudhā kṛtsnā vāsudevasya dhīmataḥ |
kāpilaṃ rūpamāsthāya dhārayatyaniśaṃ dharām || 2 ||
tasya kopāgninā dagdhā bhaviṣyanti nṛpātmajāḥ |
pṛthivyāścāpi nirbhedo'dṛṣṭa eva sanātanaḥ || 3 ||
sagarasya ca putrāṇāṃ vināśo'dīrghajīvinām |
pitāmahavacaśśrutvā trayastriṃśadarindama || 4 ||
devāḥ paramasaṃhṛṣṭāḥ punarjagmuryathāgatam |
sagarasya ca putrāṇāṃ prādurāsīnmahātmanām || 5 ||
pṛthivyāṃ bhidyamānāyāṃ nirghātasamanisvanaḥ |
tato bhitvā mahīṃ sarve kṛtvā cābhipradakṣiṇam || 6 ||
sahitā ssagarāssarve pitaraṃ vākyamabruvan |
0 parikrāntā mahī sarvā sattvavantaśca sūditāḥ || 7 ||
devadānavarakṣāṃsi piśācoragakinnarāḥ |
na ca paśyāmahe'śvaṃ tamaśvahartārameva ca || 8 ||
kiṃ kariṣyāma bhadraṃ te buddhiratra vicāryatām |
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā putrāṇāṃ rājasattamaḥ || 9 ||
samanyurabravīdvākyaṃ sagaro raghunandana |
bhūyaḥ khanata bhadraṃ vo nirbhidya vasudhātalam || 10 ||
aśvahartāramāsādya kṛtārthāśca nivartatha |
piturvacanamāsādya sagarasya mahātmanaḥ || 11 ||
ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi rasātalamabhidravan |
khanyamāne tatastasmin dadṛśuḥ parvatopamam || 12 ||
diśāgajaṃ virūpākṣaṃ dhārayantaṃ mahītalam |
saparvatavanāṃ kṛtsnāṃ pṛthivīṃ raghunandana || 13 ||
śirasā dhārayāmāsa virūpākṣo mahāgajaḥ |
yadā parvaṇi kākutstha viśramārthaṃ mahāgajaḥ || 14 ||
khedāccālayate śīrṣaṃ bhūmikampastadābhavet |
taṃ te pradakṣiṇaṃ kṛtvā diśāpālaṃ mahāgajam || 15 ||
mānayanto hi te rāma jagmurbhittvā rasātalam |
tataḥ pūrvāṃ diśaṃ bhittvā dakṣiṇāṃ bibhiduḥ punaḥ || 16 ||
dakṣiṇasyāmapi diśi dadṛśuste mahāgajam |
mahāpadmaṃ mahātmānaṃ sumahatparvatopamam || 17 ||
śirasā dhārayantaṃ te vismayaṃ jagmuruttamam |
tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā sagarasya mahātmanaḥ || 18 ||
ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi paścimāṃ bibhidurdiśam |
paścimāyāmapi diśi mahāntamacalopamam || 19 ||
diśāgajaṃ saumanasaṃ dadṛśuste mahābalāḥ |
taṃ te pradakṣiṇaṃ kṛtvā pṛṣṭvā cāpi nirāmayam |
khananta ssamupakrāntā diśaṃ haimavatīṃ tataḥ || 20 ||
uttarasyāṃ raghuśreṣṭha dadṛśurhimapāṇḍuram || 21 ||
bhadraṃ bhadreṇa vapuṣā dhārayantaṃ mahīmimām |
samālabhya tata ssarve kṛtvā cainaṃ pradakṣiṇam || 22 ||
ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi bibhidurvasudhātalam |
tataḥ prāguttarāṃ gatvā sāgarāḥ prathitāṃ diśam || 23 ||
roṣādabhyakhanan sarve pṛthivīṃ sagarātmajāḥ |
te tu sarve mahātmāno bhīmavegā mahābalāḥ || 24 ||
dadṛśuḥ kapilaṃ tatra vāsudevaṃ sanātanam |
hayaṃ ca tasya devasya carantamavidūrataḥ || 25 ||
praharṣamatulaṃ prāptāssarve te raghunandana |
te taṃ hayavaraṃ jñātvā krodhaparyākulekṣaṇāḥ || 26 ||
khanitralāṅgaladharā nānāvṛkṣaśilādharāḥ |
abhyadhāvanta saṅkruddhāstiṣṭha tiṣṭheti cābruvan || 27 ||
asmākaṃ tvaṃ hi turagaṃ yajñīyaṃ hṛtavānasi |
durmedhastvaṃ hi samprāptān viddhi nassagarātmajān || 28 ||
śrutvā tu vacanaṃ teṣāṃ kapilo raghunandana |
roṣeṇa mahatā''viṣṭo huṅkāramakarottadā || 29 ||
tatastenāprameyena kapilena mahātmanā |
bhasmarāśīkṛtāssarve kākutstha sagarātmajāḥ || 30 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe catvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.