શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે બાલકાણ્ડમ્ ।
અથ દ્વાત્રિંશસ્સર્ગઃ ।
બ્રહ્મયોનિર્મહાનાસીત્ કુશો નામ મહાતપાઃ ।
અક્લિષ્ટવ્રતધર્મજ્ઞઃ સજ્જનપ્રતિપૂજકઃ ॥ 1 ॥
સ મહાત્મા કુલીનાયાં યુક્તાયાં સુગુણોલ્બણાન્ ।
વૈદર્ભ્યાં જનયામાસ ચતુરસ્સદૃશાન્ સુતાન્ ॥ 2 ॥
કુશામ્બં કુશનાભં ચ અધૂર્તરજસં વસુમ્ ।
દીપ્તિયુક્તાન્ મહોત્સાહાન્ ક્ષત્રધર્મચિકીર્ષયા ॥ 3 ॥
તાનુવાચ કુશઃ પુત્રાન્ ધર્મિષ્ઠાન્ સત્યવાદિનઃ ।
ક્રિયતાં પાલનં પુત્રાઃ ધર્મં પ્રાપ્સ્યથ પુષ્કલમ્ ॥ 4 ॥
ઋષેસ્તુ વચનં શ્રુત્વા ચત્વારો લોકસમ્મતાઃ ।
નિવેશં ચક્રિરે સર્વે પુરાણાં નૃવરાસ્તદા ॥ 5 ॥
કુશામ્બસ્તુ મહાતેજાઃ કૌશામ્બીમકરોત્પુરીમ્ ।
કુશનાભસ્તુ ધર્માત્મા પુરં ચક્રે મહોદયમ્ ॥ 6 ॥
અધૂર્તરજસો રામ ધર્મારણ્યં મહીપતિઃ ।
ચક્રે પુરવરં રાજા વસુશ્ચક્રે ગિરિવ્રજમ્ ॥ 7 ॥
એષા વસુમતી રામ વસોસ્તસ્ય મહાત્મનઃ ।
એતે શૈલવરાઃ પઞ્ચ પ્રકાશન્તે સમન્તતઃ ॥ 8 ॥
સુમાગધી નદી રમ્યા મગધાન્ વિશ્રુતાયયૌ ।
પઞ્ચાનાં શૈલમુખ્યાનાં મધ્યે માલેવ શોભતે ॥ 9 ॥
સૈષા હિ માગધી રામ વસોસ્તસ્ય મહાત્મનઃ ।
પૂર્વાભિચરિતા રામ સુક્ષેત્રા સસ્યમાલિની ॥ 10 ॥
કુશનાભસ્તુ રાજર્ષિઃ કન્યાશતમનુત્તમમ્ ।
જનયામાસ ધર્માત્મા ઘૃતાચ્યાં રઘુનન્દન ॥ 11 ॥
તાસ્તુ યૌવનશાલિન્યો રૂપવત્ય સ્સ્વલઙ્કૃતાઃ ।
ઉદ્યાનભૂમિમાગમ્ય પ્રાવૃષીવ શતહ્રદાઃ ॥ 12 ॥
ગાયન્ત્યો નૃત્યમાનાશ્ચ વાદયન્ત્યશ્ચ સર્વશઃ ।
આમોદં પરમં જગ્મુર્વરાભરણભૂષિતાઃ ॥ 13 ॥
અથ તાશ્ચારુસર્વાઙ્ગ્યો રૂપેણાપ્રતિમા ભુવિ ।
ઉદ્યાનભૂમિમાગમ્ય તારા ઇવ ઘનાન્તરે ॥ 14 ॥
તાસ્સર્વગુણસમ્પન્ના રૂપયૌવનસંયુતાઃ ।
દૃષ્ટ્વા સર્વાત્મકો વાયુરિદં વચનમબ્રવીત્ ॥ 15 ॥
અહં વઃ કામયે સર્વા ભાર્યા મમ ભવિષ્યથ ।
માનુષસ્ત્યજ્યતાં ભાવઃ દીર્ઘમાયુરવાપ્સ્યથ ॥ 16 ॥
ચલં હિ યૌવનં નિત્યં માનુષેષુ વિશેષતઃ ।
અક્ષય્યં યૌવનં પ્રાપ્તાઃ અમર્યશ્ચ ભવિષ્યથ ॥ 17 ॥
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા વાયોરક્લિષ્ટકર્મણઃ ।
અપહાસ્ય તતો વાક્યં કન્યાશતમથાબ્રવીત્ ॥ 18 ॥
અન્તશ્ચરસિ ભૂતાનાં સર્વેષાં ત્વં સુરોત્તમ ।
પ્રભાવજ્ઞાઃ સ્મ તે સર્વાઃ કિમસ્માનવમન્યસે ॥ 19 ॥
કુશનાભસુતાસ્સર્વાઃ સમર્થાસ્ત્વાં સુરોત્તમ ।
સ્થાનાચ્ચ્યાવયિતું દેવં રક્ષામસ્તુ તપો વયમ્ ॥ 20 ॥
માભૂત્સ કાલો દુર્મેધઃ પિતરં સત્યવાદિનમ્ ।
નાવમન્યસ્વ ધર્મેણ સ્વયં વરમુપાસ્મહે ॥ 21 ॥
પિતા હિ પ્રભુરસ્માકં દૈવતં પરમં હિ નઃ ।
યસ્ય નો દાસ્યતિ પિતા સ નો ભર્તા ભવિષ્યતિ ॥ 22 ॥
તાસાં તદ્વચનં શ્રુત્વા વાયુઃ પરમકોપનઃ ।
પ્રવિશ્ય સર્વગાત્રાણિ બભઞ્જ ભગવાન્ પ્રભુઃ ॥ 23 ॥
તાઃ કન્યા વાયુના ભગ્ના વિવિશુર્નૃપતેર્ગૃહમ્ ।
પ્રાપતન્ ભુવિ સમ્ભ્રાન્તાસ્સલજ્જા સ્સાસ્રલોચનાઃ ॥ 24 ॥
સ ચ તા દયિતા દીનાઃ કન્યાઃ પરમશોભનાઃ ।
દૃષ્ટ્વા ભગ્નાસ્તદા રાજા સમ્ભ્રાન્ત ઇદમબ્રવીત્ ॥ 25 ॥
કિમિદં કથ્યતાં પુત્ર્યઃ કો ધર્મમવમન્યતે ।
કુબ્જાઃ કેન કૃતાઃ સર્વા વેષ્ટન્ત્યો નાભિભાષથ ।
એવં રાજા વિનિશ્શ્વસ્ય સમાધિં સન્દધે તતઃ ॥ 26 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે બાલકાણ્ડે દ્વાત્રિંશસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha dvātriṃśassargaḥ |
brahmayonirmahānāsīt kuśo nāma mahātapāḥ |
akliṣṭavratadharmajñaḥ sajjanapratipūjakaḥ || 1 ||
sa mahātmā kulīnāyāṃ yuktāyāṃ suguṇolbaṇān |
vaidarbhyāṃ janayāmāsa caturassadṛśān sutān || 2 ||
kuśāmbaṃ kuśanābhaṃ ca adhūrtarajasaṃ vasum |
dīptiyuktān mahotsāhān kṣatradharmacikīrṣayā || 3 ||
tānuvāca kuśaḥ putrān dharmiṣṭhān satyavādinaḥ |
kriyatāṃ pālanaṃ putrāḥ dharmaṃ prāpsyatha puṣkalam || 4 ||
ṛṣestu vacanaṃ śrutvā catvāro lokasammatāḥ |
niveśaṃ cakrire sarve purāṇāṃ nṛvarāstadā || 5 ||
kuśāmbastu mahātejāḥ kauśāmbīmakarotpurīm |
kuśanābhastu dharmātmā puraṃ cakre mahodayam || 6 ||
adhūrtarajaso rāma dharmāraṇyaṃ mahīpatiḥ |
cakre puravaraṃ rājā vasuścakre girivrajam || 7 ||
eṣā vasumatī rāma vasostasya mahātmanaḥ |
ete śailavarāḥ pañca prakāśante samantataḥ || 8 ||
sumāgadhī nadī ramyā magadhān viśrutāyayau |
pañcānāṃ śailamukhyānāṃ madhye māleva śobhate || 9 ||
saiṣā hi māgadhī rāma vasostasya mahātmanaḥ |
pūrvābhicaritā rāma sukṣetrā sasyamālinī || 10 ||
kuśanābhastu rājarṣiḥ kanyāśatamanuttamam |
janayāmāsa dharmātmā ghṛtācyāṃ raghunandana || 11 ||
tāstu yauvanaśālinyo rūpavatya ssvalaṅkṛtāḥ |
udyānabhūmimāgamya prāvṛṣīva śatahradāḥ || 12 ||
gāyantyo nṛtyamānāśca vādayantyaśca sarvaśaḥ |
āmodaṃ paramaṃ jagmurvarābharaṇabhūṣitāḥ || 13 ||
atha tāścārusarvāṅgyo rūpeṇāpratimā bhuvi |
udyānabhūmimāgamya tārā iva ghanāntare || 14 ||
tāssarvaguṇasampannā rūpayauvanasaṃyutāḥ |
dṛṣṭvā sarvātmako vāyuridaṃ vacanamabravīt || 15 ||
ahaṃ vaḥ kāmaye sarvā bhāryā mama bhaviṣyatha |
mānuṣastyajyatāṃ bhāvaḥ dīrghamāyuravāpsyatha || 16 ||
calaṃ hi yauvanaṃ nityaṃ mānuṣeṣu viśeṣataḥ |
akṣayyaṃ yauvanaṃ prāptāḥ amaryaśca bhaviṣyatha || 17 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā vāyorakliṣṭakarmaṇaḥ |
apahāsya tato vākyaṃ kanyāśatamathābravīt || 18 ||
antaścarasi bhūtānāṃ sarveṣāṃ tvaṃ surottama |
prabhāvajñāḥ sma te sarvāḥ kimasmānavamanyase || 19 ||
kuśanābhasutāssarvāḥ samarthāstvāṃ surottama |
sthānāccyāvayituṃ devaṃ rakṣāmastu tapo vayam || 20 ||
mābhūtsa kālo durmedhaḥ pitaraṃ satyavādinam |
nāvamanyasva dharmeṇa svayaṃ varamupāsmahe || 21 ||
pitā hi prabhurasmākaṃ daivataṃ paramaṃ hi naḥ |
yasya no dāsyati pitā sa no bhartā bhaviṣyati || 22 ||
tāsāṃ tadvacanaṃ śrutvā vāyuḥ paramakopanaḥ |
praviśya sarvagātrāṇi babhañja bhagavān prabhuḥ || 23 ||
tāḥ kanyā vāyunā bhagnā viviśurnṛpatergṛham |
prāpatan bhuvi sambhrāntāssalajjā ssāsralocanāḥ || 24 ||
sa ca tā dayitā dīnāḥ kanyāḥ paramaśobhanāḥ |
dṛṣṭvā bhagnāstadā rājā sambhrānta idamabravīt || 25 ||
kimidaṃ kathyatāṃ putryaḥ ko dharmamavamanyate |
kubjāḥ kena kṛtāḥ sarvā veṣṭantyo nābhibhāṣatha |
evaṃ rājā viniśśvasya samādhiṃ sandadhe tataḥ || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe dvātriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ द्वात्रिंशस्सर्गः ।
ब्रह्मयोनिर्महानासीत् कुशो नाम महातपाः ।
अक्लिष्टव्रतधर्मज्ञः सज्जनप्रतिपूजकः ॥ 1 ॥
स महात्मा कुलीनायां युक्तायां सुगुणोल्बणान् ।
वैदर्भ्यां जनयामास चतुरस्सदृशान् सुतान् ॥ 2 ॥
कुशाम्बं कुशनाभं च अधूर्तरजसं वसुम् ।
दीप्तियुक्तान् महोत्साहान् क्षत्रधर्मचिकीर्षया ॥ 3 ॥
तानुवाच कुशः पुत्रान् धर्मिष्ठान् सत्यवादिनः ।
क्रियतां पालनं पुत्राः धर्मं प्राप्स्यथ पुष्कलम् ॥ 4 ॥
ऋषेस्तु वचनं श्रुत्वा चत्वारो लोकसम्मताः ।
निवेशं चक्रिरे सर्वे पुराणां नृवरास्तदा ॥ 5 ॥
कुशाम्बस्तु महातेजाः कौशाम्बीमकरोत्पुरीम् ।
कुशनाभस्तु धर्मात्मा पुरं चक्रे महोदयम् ॥ 6 ॥
अधूर्तरजसो राम धर्मारण्यं महीपतिः ।
चक्रे पुरवरं राजा वसुश्चक्रे गिरिव्रजम् ॥ 7 ॥
एषा वसुमती राम वसोस्तस्य महात्मनः ।
एते शैलवराः पञ्च प्रकाशन्ते समन्ततः ॥ 8 ॥
सुमागधी नदी रम्या मगधान् विश्रुताययौ ।
पञ्चानां शैलमुख्यानां मध्ये मालेव शोभते ॥ 9 ॥
सैषा हि मागधी राम वसोस्तस्य महात्मनः ।
पूर्वाभिचरिता राम सुक्षेत्रा सस्यमालिनी ॥ 10 ॥
कुशनाभस्तु राजर्षिः कन्याशतमनुत्तमम् ।
जनयामास धर्मात्मा घृताच्यां रघुनन्दन ॥ 11 ॥
तास्तु यौवनशालिन्यो रूपवत्य स्स्वलङ्कृताः ।
उद्यानभूमिमागम्य प्रावृषीव शतह्रदाः ॥ 12 ॥
गायन्त्यो नृत्यमानाश्च वादयन्त्यश्च सर्वशः ।
आमोदं परमं जग्मुर्वराभरणभूषिताः ॥ 13 ॥
अथ ताश्चारुसर्वाङ्ग्यो रूपेणाप्रतिमा भुवि ।
उद्यानभूमिमागम्य तारा इव घनान्तरे ॥ 14 ॥
तास्सर्वगुणसम्पन्ना रूपयौवनसंयुताः ।
दृष्ट्वा सर्वात्मको वायुरिदं वचनमब्रवीत् ॥ 15 ॥
अहं वः कामये सर्वा भार्या मम भविष्यथ ।
मानुषस्त्यज्यतां भावः दीर्घमायुरवाप्स्यथ ॥ 16 ॥
चलं हि यौवनं नित्यं मानुषेषु विशेषतः ।
अक्षय्यं यौवनं प्राप्ताः अमर्यश्च भविष्यथ ॥ 17 ॥
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा वायोरक्लिष्टकर्मणः ।
अपहास्य ततो वाक्यं कन्याशतमथाब्रवीत् ॥ 18 ॥
अन्तश्चरसि भूतानां सर्वेषां त्वं सुरोत्तम ।
प्रभावज्ञाः स्म ते सर्वाः किमस्मानवमन्यसे ॥ 19 ॥
कुशनाभसुतास्सर्वाः समर्थास्त्वां सुरोत्तम ।
स्थानाच्च्यावयितुं देवं रक्षामस्तु तपो वयम् ॥ 20 ॥
माभूत्स कालो दुर्मेधः पितरं सत्यवादिनम् ।
नावमन्यस्व धर्मेण स्वयं वरमुपास्महे ॥ 21 ॥
पिता हि प्रभुरस्माकं दैवतं परमं हि नः ।
यस्य नो दास्यति पिता स नो भर्ता भविष्यति ॥ 22 ॥
तासां तद्वचनं श्रुत्वा वायुः परमकोपनः ।
प्रविश्य सर्वगात्राणि बभञ्ज भगवान् प्रभुः ॥ 23 ॥
ताः कन्या वायुना भग्ना विविशुर्नृपतेर्गृहम् ।
प्रापतन् भुवि सम्भ्रान्तास्सलज्जा स्सास्रलोचनाः ॥ 24 ॥
स च ता दयिता दीनाः कन्याः परमशोभनाः ।
दृष्ट्वा भग्नास्तदा राजा सम्भ्रान्त इदमब्रवीत् ॥ 25 ॥
किमिदं कथ्यतां पुत्र्यः को धर्ममवमन्यते ।
कुब्जाः केन कृताः सर्वा वेष्टन्त्यो नाभिभाषथ ।
एवं राजा विनिश्श्वस्य समाधिं सन्दधे ततः ॥ 26 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे द्वात्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha dvātriṃśassargaḥ |
brahmayonirmahānāsīt kuśo nāma mahātapāḥ |
akliṣṭavratadharmajñaḥ sajjanapratipūjakaḥ || 1 ||
sa mahātmā kulīnāyāṃ yuktāyāṃ suguṇolbaṇān |
vaidarbhyāṃ janayāmāsa caturassadṛśān sutān || 2 ||
kuśāmbaṃ kuśanābhaṃ ca adhūrtarajasaṃ vasum |
dīptiyuktān mahotsāhān kṣatradharmacikīrṣayā || 3 ||
tānuvāca kuśaḥ putrān dharmiṣṭhān satyavādinaḥ |
kriyatāṃ pālanaṃ putrāḥ dharmaṃ prāpsyatha puṣkalam || 4 ||
ṛṣestu vacanaṃ śrutvā catvāro lokasammatāḥ |
niveśaṃ cakrire sarve purāṇāṃ nṛvarāstadā || 5 ||
kuśāmbastu mahātejāḥ kauśāmbīmakarotpurīm |
kuśanābhastu dharmātmā puraṃ cakre mahodayam || 6 ||
adhūrtarajaso rāma dharmāraṇyaṃ mahīpatiḥ |
cakre puravaraṃ rājā vasuścakre girivrajam || 7 ||
eṣā vasumatī rāma vasostasya mahātmanaḥ |
ete śailavarāḥ pañca prakāśante samantataḥ || 8 ||
sumāgadhī nadī ramyā magadhān viśrutāyayau |
pañcānāṃ śailamukhyānāṃ madhye māleva śobhate || 9 ||
saiṣā hi māgadhī rāma vasostasya mahātmanaḥ |
pūrvābhicaritā rāma sukṣetrā sasyamālinī || 10 ||
kuśanābhastu rājarṣiḥ kanyāśatamanuttamam |
janayāmāsa dharmātmā ghṛtācyāṃ raghunandana || 11 ||
tāstu yauvanaśālinyo rūpavatya ssvalaṅkṛtāḥ |
udyānabhūmimāgamya prāvṛṣīva śatahradāḥ || 12 ||
gāyantyo nṛtyamānāśca vādayantyaśca sarvaśaḥ |
āmodaṃ paramaṃ jagmurvarābharaṇabhūṣitāḥ || 13 ||
atha tāścārusarvāṅgyo rūpeṇāpratimā bhuvi |
udyānabhūmimāgamya tārā iva ghanāntare || 14 ||
tāssarvaguṇasampannā rūpayauvanasaṃyutāḥ |
dṛṣṭvā sarvātmako vāyuridaṃ vacanamabravīt || 15 ||
ahaṃ vaḥ kāmaye sarvā bhāryā mama bhaviṣyatha |
mānuṣastyajyatāṃ bhāvaḥ dīrghamāyuravāpsyatha || 16 ||
calaṃ hi yauvanaṃ nityaṃ mānuṣeṣu viśeṣataḥ |
akṣayyaṃ yauvanaṃ prāptāḥ amaryaśca bhaviṣyatha || 17 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā vāyorakliṣṭakarmaṇaḥ |
apahāsya tato vākyaṃ kanyāśatamathābravīt || 18 ||
antaścarasi bhūtānāṃ sarveṣāṃ tvaṃ surottama |
prabhāvajñāḥ sma te sarvāḥ kimasmānavamanyase || 19 ||
kuśanābhasutāssarvāḥ samarthāstvāṃ surottama |
sthānāccyāvayituṃ devaṃ rakṣāmastu tapo vayam || 20 ||
mābhūtsa kālo durmedhaḥ pitaraṃ satyavādinam |
nāvamanyasva dharmeṇa svayaṃ varamupāsmahe || 21 ||
pitā hi prabhurasmākaṃ daivataṃ paramaṃ hi naḥ |
yasya no dāsyati pitā sa no bhartā bhaviṣyati || 22 ||
tāsāṃ tadvacanaṃ śrutvā vāyuḥ paramakopanaḥ |
praviśya sarvagātrāṇi babhañja bhagavān prabhuḥ || 23 ||
tāḥ kanyā vāyunā bhagnā viviśurnṛpatergṛham |
prāpatan bhuvi sambhrāntāssalajjā ssāsralocanāḥ || 24 ||
sa ca tā dayitā dīnāḥ kanyāḥ paramaśobhanāḥ |
dṛṣṭvā bhagnāstadā rājā sambhrānta idamabravīt || 25 ||
kimidaṃ kathyatāṃ putryaḥ ko dharmamavamanyate |
kubjāḥ kena kṛtāḥ sarvā veṣṭantyo nābhibhāṣatha |
evaṃ rājā viniśśvasya samādhiṃ sandadhe tataḥ || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe dvātriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.