શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે બાલકાણ્ડમ્ ।
અથ પઞ્ચપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ।
તતસ્તાનાકુલાન્ દૃષ્ટ્વા વિશ્વામિત્રાસ્ત્રમોહિતાન્ ।
વસિષ્ઠશ્ચોદયામાસ કામધુક્ સૃજ યોગતઃ ॥ 1 ॥
તસ્યાહુમ્ભારવાજ્જાતાઃ કામ્ભોજા રવિસન્નિભાઃ ।
ઊધસસ્ત્વથ સઞ્જાતાઃ પપ્લવાશ્શસ્ત્રપાણયઃ ॥ 2 ॥
યોનિદેશાચ્ચ યવનાશ્શકૃદ્દેશાચ્છકા સ્તથા ।
રોમકૂપેષુ ચ મ્લેચ્છા હારીતાસ્સકિરાતકાઃ ॥ 3 ॥
તૈસ્તૈર્નિષૂદિતં સર્વં વિશ્વામિત્રસ્ય તત્ક્ષણાત્ ।
સપદાતિગજં સાશ્વં સરથં રઘુનન્દન ॥ 4 ॥
દૃષ્ટ્વા નિષૂદિતં સૈન્યં વસિષ્ઠેન મહાત્મના ।
વિશ્વામિત્રસુતાનાં ચ શતં નાનાવિધાયુધમ્ ॥ 5 ॥
અભ્યધાવત્સુસઙ્કૃદ્ધં વસિષ્ઠં જપતાં વરમ્ ।
હુઙ્કારેણૈવ તાન્ સર્વાન્ દદાહ ભગવાન્ ઋષિઃ ॥ 6 ॥
તે સાશ્વરથપાદાતા વસિષ્ઠેન મહાત્મના ।
ભસ્મીકૃતા મુહૂર્તેન વિશ્વામિત્રસુતા સ્તદા ॥ 7 ॥
દૃષ્ટ્વા વિનાશિતાન્ પુત્રાન્ બલં ચ સુમહાયશાઃ ।
સવ્રીડશ્ચિન્તયાઽવિષ્ટો વિશ્વામિત્રોઽભવત્તદા ॥ 8 ॥
સમુદ્ર ઇવ નિર્વેગો ભગ્નદંષ્ટ્ર ઇવોરગઃ ।
ઉપરક્ત ઇવાદિત્યસ્સદ્યો નિષ્પ્રભતાં ગતઃ ॥ 9 ॥
હતપુત્રબલો દીનો લૂનપક્ષ ઇવ દ્વિજઃ ।
હતદર્પો હતોત્સાહો નિર્વેદં સમપદ્યત ॥ 10 ॥
સ પુત્રમેકં રાજ્યાય પાલયેતિ નિયુજ્ય ચ ।
પૃથિવીં ક્ષત્રધર્મેણ વનમેવાન્વપદ્યત ॥ 11 ॥
સ ગત્વા હિમવત્પાર્શ્વં કિન્નરોરગસેવિતમ્ ।
મહાદેવપ્રસાદાર્થં તપસ્તેપે મહાતપાઃ ॥ 12 ॥
કેનચિત્ત્વથ કાલેન દેવેશો વૃષભધ્વજઃ ।
દર્શયામાસ વરદો વિશ્વામિત્રં મહાબલમ્ ॥ 13 ॥
કિમર્થં તપ્યસે રાજન્ બ્રૂહિ યત્તે વિવક્ષિતમ્ ।
વરદોઽસ્મિ વરો યસ્તે કાઙ્ક્ષિતસ્સોઽભિધીયતામ્ ॥ 14 ॥
એવમુક્તસ્તુ દેવેન વિશ્વામિત્રો મહાતપાઃ ।
પ્રણિપત્ય મહાદેવમિદં વચનમબ્રવીત્ ॥ 15 ॥
યદિ તુષ્ટો મહાદેવ ધનુર્વેદો મમાનઘ ।
સાઙ્ગોપાઙ્ગોપનિષદસ્સરહસ્યઃ પ્રદીયતામ્ ॥ 16 ॥
યાનિ દેવેષુ ચાસ્ત્રાણિ દાનવેષુ મહર્ષિષુ ।
ગન્ધર્વયક્ષરક્ષસ્સુ પ્રતિભાન્તુ મમાનઘ ॥ 17 ॥
તવ પ્રસાદાદ્ભવતુ દેવદેવમમેપ્સિતમ્ ।
એવમસ્ત્વિતિ દેવેશો વાક્યમુક્ત્વા ગતસ્તદા ॥ 18 ॥
પ્રાપ્ય ચાસ્ત્રાણિ રાજર્ષિર્વિશ્વામિત્રો મહાબલઃ ।
દર્પેણ મહતા યુક્તો દર્પપૂર્ણોઽભવત્તદા ॥ 19 ॥
વિવર્ધમાનો વીર્યેણ સમુદ્ર ઇવ પર્વણિ ।
હતમેવ તદા મેને વસિષ્ઠમૃષિસત્તમમ્ ॥ 20 ॥
તતો ગત્વાઽઽશ્રમપદં મુમોચાસ્ત્રાણિ પાર્થિવઃ ।
યૈસ્તત્તપોવનં સર્વં નિર્દગ્ધં ચાસ્ત્રતેજસા ॥ 21 ॥
ઉદીર્યમાણમસ્ત્રં તદ્વિશ્વામિત્રસ્ય ધીમતઃ ।
દૃષ્ટ્વા વિપ્રદ્રુતાસ્સર્વે મુનયશ્શતશો દિશઃ ॥ 22 ॥
વસિષ્ઠસ્ય ચ યે શિષ્યાસ્તથૈવ મૃગપક્ષિણઃ ।
વિદ્રવન્તિ ભયાદ્ભીતા નાનાદિગ્ભ્યસ્સહસ્રશઃ ॥ 23 ॥
વસિષ્ઠસ્યાશ્રમપદં શૂન્યમાસીન્મહાત્મનઃ ।
મુહૂર્તમિવ નિશ્શબ્દમાસીદિરિણસન્નિભમ્ ॥ 24 ॥
વદતો વૈ વસિષ્ઠસ્ય મા ભૈરિતિ મુહુર્મુહુઃ ।
નાશયામ્યદ્ય ગાધેયં નીહારમિવ ભાસ્કરઃ ॥ 25 ॥
એવમુક્ત્વા મહાતેજા વસિષ્ઠો જપતાં વરઃ ।
વિશ્વામિત્રં તદા વાક્યં સરોષમિદમબ્રવીત્ ॥ 26 ॥
આશ્રમં ચિરસમ્વૃદ્ધં યદ્વિનાશિતવાનસિ ।
દુરાચારોઽસિ તન્મૂઢ તસ્માત્ત્વં ન ભવિષ્યસિ ॥ 27 ॥
ઇત્યુક્ત્વા પરમક્રુદ્ધો દણ્ડમુદ્યમ્ય સત્વરઃ ।
વિધૂમમિવ કાલાગ્નિં યમદણ્ડમિવાપરમ્ ॥ 28 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે બાલકાણ્ડે પઞ્ચપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha pañcapañcāśassargaḥ |
tatastānākulān dṛṣṭvā viśvāmitrāstramohitān |
vasiṣṭhaścodayāmāsa kāmadhuk sṛja yogataḥ || 1 ||
tasyāhumbhāravājjātāḥ kāmbhojā ravisannibhāḥ |
ūdhasastvatha sañjātāḥ paplavāśśastrapāṇayaḥ || 2 ||
yonideśācca yavanāśśakṛddeśācchakā stathā |
romakūpeṣu ca mlecchā hārītāssakirātakāḥ || 3 ||
taistairniṣūditaṃ sarvaṃ viśvāmitrasya tatkṣaṇāt |
sapadātigajaṃ sāśvaṃ sarathaṃ raghunandana || 4 ||
dṛṣṭvā niṣūditaṃ sainyaṃ vasiṣṭhena mahātmanā |
viśvāmitrasutānāṃ ca śataṃ nānāvidhāyudham || 5 ||
abhyadhāvatsusaṅkṛddhaṃ vasiṣṭhaṃ japatāṃ varam |
huṅkāreṇaiva tān sarvān dadāha bhagavān ṛṣiḥ || 6 ||
te sāśvarathapādātā vasiṣṭhena mahātmanā |
bhasmīkṛtā muhūrtena viśvāmitrasutā stadā || 7 ||
dṛṣṭvā vināśitān putrān balaṃ ca sumahāyaśāḥ |
savrīḍaścintayā'viṣṭo viśvāmitro'bhavattadā || 8 ||
samudra iva nirvego bhagnadaṃṣṭra ivoragaḥ |
uparakta ivādityassadyo niṣprabhatāṃ gataḥ || 9 ||
hataputrabalo dīno lūnapakṣa iva dvijaḥ |
hatadarpo hatotsāho nirvedaṃ samapadyata || 10 ||
sa putramekaṃ rājyāya pālayeti niyujya ca |
pṛthivīṃ kṣatradharmeṇa vanamevānvapadyata || 11 ||
sa gatvā himavatpārśvaṃ kinnaroragasevitam |
mahādevaprasādārthaṃ tapastepe mahātapāḥ || 12 ||
kenacittvatha kālena deveśo vṛṣabhadhvajaḥ |
darśayāmāsa varado viśvāmitraṃ mahābalam || 13 ||
kimarthaṃ tapyase rājan brūhi yatte vivakṣitam |
varado'smi varo yaste kāṅkṣitasso'bhidhīyatām || 14 ||
evamuktastu devena viśvāmitro mahātapāḥ |
praṇipatya mahādevamidaṃ vacanamabravīt || 15 ||
yadi tuṣṭo mahādeva dhanurvedo mamānagha |
sāṅgopāṅgopaniṣadassarahasyaḥ pradīyatām || 16 ||
yāni deveṣu cāstrāṇi dānaveṣu maharṣiṣu |
gandharvayakṣarakṣassu pratibhāntu mamānagha || 17 ||
tava prasādādbhavatu devadevamamepsitam |
evamastviti deveśo vākyamuktvā gatastadā || 18 ||
prāpya cāstrāṇi rājarṣirviśvāmitro mahābalaḥ |
darpeṇa mahatā yukto darpapūrṇo'bhavattadā || 19 ||
vivardhamāno vīryeṇa samudra iva parvaṇi |
hatameva tadā mene vasiṣṭhamṛṣisattamam || 20 ||
tato gatvā''śramapadaṃ mumocāstrāṇi pārthivaḥ |
yaistattapovanaṃ sarvaṃ nirdagdhaṃ cāstratejasā || 21 ||
udīryamāṇamastraṃ tadviśvāmitrasya dhīmataḥ |
dṛṣṭvā vipradrutāssarve munayaśśataśo diśaḥ || 22 ||
vasiṣṭhasya ca ye śiṣyāstathaiva mṛgapakṣiṇaḥ |
vidravanti bhayādbhītā nānādigbhyassahasraśaḥ || 23 ||
vasiṣṭhasyāśramapadaṃ śūnyamāsīnmahātmanaḥ |
muhūrtamiva niśśabdamāsīdiriṇasannibham || 24 ||
vadato vai vasiṣṭhasya mā bhairiti muhurmuhuḥ |
nāśayāmyadya gādheyaṃ nīhāramiva bhāskaraḥ || 25 ||
evamuktvā mahātejā vasiṣṭho japatāṃ varaḥ |
viśvāmitraṃ tadā vākyaṃ saroṣamidamabravīt || 26 ||
āśramaṃ cirasamvṛddhaṃ yadvināśitavānasi |
durācāro'si tanmūḍha tasmāttvaṃ na bhaviṣyasi || 27 ||
ityuktvā paramakruddho daṇḍamudyamya satvaraḥ |
vidhūmamiva kālāgniṃ yamadaṇḍamivāparam || 28 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe pañcapañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ पञ्चपञ्चाशस्सर्गः ।
ततस्तानाकुलान् दृष्ट्वा विश्वामित्रास्त्रमोहितान् ।
वसिष्ठश्चोदयामास कामधुक् सृज योगतः ॥ 1 ॥
तस्याहुम्भारवाज्जाताः काम्भोजा रविसन्निभाः ।
ऊधसस्त्वथ सञ्जाताः पप्लवाश्शस्त्रपाणयः ॥ 2 ॥
योनिदेशाच्च यवनाश्शकृद्देशाच्छका स्तथा ।
रोमकूपेषु च म्लेच्छा हारीतास्सकिरातकाः ॥ 3 ॥
तैस्तैर्निषूदितं सर्वं विश्वामित्रस्य तत्क्षणात् ।
सपदातिगजं साश्वं सरथं रघुनन्दन ॥ 4 ॥
दृष्ट्वा निषूदितं सैन्यं वसिष्ठेन महात्मना ।
विश्वामित्रसुतानां च शतं नानाविधायुधम् ॥ 5 ॥
अभ्यधावत्सुसङ्कृद्धं वसिष्ठं जपतां वरम् ।
हुङ्कारेणैव तान् सर्वान् ददाह भगवान् ऋषिः ॥ 6 ॥
ते साश्वरथपादाता वसिष्ठेन महात्मना ।
भस्मीकृता मुहूर्तेन विश्वामित्रसुता स्तदा ॥ 7 ॥
दृष्ट्वा विनाशितान् पुत्रान् बलं च सुमहायशाः ।
सव्रीडश्चिन्तयाऽविष्टो विश्वामित्रोऽभवत्तदा ॥ 8 ॥
समुद्र इव निर्वेगो भग्नदंष्ट्र इवोरगः ।
उपरक्त इवादित्यस्सद्यो निष्प्रभतां गतः ॥ 9 ॥
हतपुत्रबलो दीनो लूनपक्ष इव द्विजः ।
हतदर्पो हतोत्साहो निर्वेदं समपद्यत ॥ 10 ॥
स पुत्रमेकं राज्याय पालयेति नियुज्य च ।
पृथिवीं क्षत्रधर्मेण वनमेवान्वपद्यत ॥ 11 ॥
स गत्वा हिमवत्पार्श्वं किन्नरोरगसेवितम् ।
महादेवप्रसादार्थं तपस्तेपे महातपाः ॥ 12 ॥
केनचित्त्वथ कालेन देवेशो वृषभध्वजः ।
दर्शयामास वरदो विश्वामित्रं महाबलम् ॥ 13 ॥
किमर्थं तप्यसे राजन् ब्रूहि यत्ते विवक्षितम् ।
वरदोऽस्मि वरो यस्ते काङ्क्षितस्सोऽभिधीयताम् ॥ 14 ॥
एवमुक्तस्तु देवेन विश्वामित्रो महातपाः ।
प्रणिपत्य महादेवमिदं वचनमब्रवीत् ॥ 15 ॥
यदि तुष्टो महादेव धनुर्वेदो ममानघ ।
साङ्गोपाङ्गोपनिषदस्सरहस्यः प्रदीयताम् ॥ 16 ॥
यानि देवेषु चास्त्राणि दानवेषु महर्षिषु ।
गन्धर्वयक्षरक्षस्सु प्रतिभान्तु ममानघ ॥ 17 ॥
तव प्रसादाद्भवतु देवदेवममेप्सितम् ।
एवमस्त्विति देवेशो वाक्यमुक्त्वा गतस्तदा ॥ 18 ॥
प्राप्य चास्त्राणि राजर्षिर्विश्वामित्रो महाबलः ।
दर्पेण महता युक्तो दर्पपूर्णोऽभवत्तदा ॥ 19 ॥
विवर्धमानो वीर्येण समुद्र इव पर्वणि ।
हतमेव तदा मेने वसिष्ठमृषिसत्तमम् ॥ 20 ॥
ततो गत्वाऽऽश्रमपदं मुमोचास्त्राणि पार्थिवः ।
यैस्तत्तपोवनं सर्वं निर्दग्धं चास्त्रतेजसा ॥ 21 ॥
उदीर्यमाणमस्त्रं तद्विश्वामित्रस्य धीमतः ।
दृष्ट्वा विप्रद्रुतास्सर्वे मुनयश्शतशो दिशः ॥ 22 ॥
वसिष्ठस्य च ये शिष्यास्तथैव मृगपक्षिणः ।
विद्रवन्ति भयाद्भीता नानादिग्भ्यस्सहस्रशः ॥ 23 ॥
वसिष्ठस्याश्रमपदं शून्यमासीन्महात्मनः ।
मुहूर्तमिव निश्शब्दमासीदिरिणसन्निभम् ॥ 24 ॥
वदतो वै वसिष्ठस्य मा भैरिति मुहुर्मुहुः ।
नाशयाम्यद्य गाधेयं नीहारमिव भास्करः ॥ 25 ॥
एवमुक्त्वा महातेजा वसिष्ठो जपतां वरः ।
विश्वामित्रं तदा वाक्यं सरोषमिदमब्रवीत् ॥ 26 ॥
आश्रमं चिरसम्वृद्धं यद्विनाशितवानसि ।
दुराचारोऽसि तन्मूढ तस्मात्त्वं न भविष्यसि ॥ 27 ॥
इत्युक्त्वा परमक्रुद्धो दण्डमुद्यम्य सत्वरः ।
विधूममिव कालाग्निं यमदण्डमिवापरम् ॥ 28 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे पञ्चपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha pañcapañcāśassargaḥ |
tatastānākulān dṛṣṭvā viśvāmitrāstramohitān |
vasiṣṭhaścodayāmāsa kāmadhuk sṛja yogataḥ || 1 ||
tasyāhumbhāravājjātāḥ kāmbhojā ravisannibhāḥ |
ūdhasastvatha sañjātāḥ paplavāśśastrapāṇayaḥ || 2 ||
yonideśācca yavanāśśakṛddeśācchakā stathā |
romakūpeṣu ca mlecchā hārītāssakirātakāḥ || 3 ||
taistairniṣūditaṃ sarvaṃ viśvāmitrasya tatkṣaṇāt |
sapadātigajaṃ sāśvaṃ sarathaṃ raghunandana || 4 ||
dṛṣṭvā niṣūditaṃ sainyaṃ vasiṣṭhena mahātmanā |
viśvāmitrasutānāṃ ca śataṃ nānāvidhāyudham || 5 ||
abhyadhāvatsusaṅkṛddhaṃ vasiṣṭhaṃ japatāṃ varam |
huṅkāreṇaiva tān sarvān dadāha bhagavān ṛṣiḥ || 6 ||
te sāśvarathapādātā vasiṣṭhena mahātmanā |
bhasmīkṛtā muhūrtena viśvāmitrasutā stadā || 7 ||
dṛṣṭvā vināśitān putrān balaṃ ca sumahāyaśāḥ |
savrīḍaścintayā'viṣṭo viśvāmitro'bhavattadā || 8 ||
samudra iva nirvego bhagnadaṃṣṭra ivoragaḥ |
uparakta ivādityassadyo niṣprabhatāṃ gataḥ || 9 ||
hataputrabalo dīno lūnapakṣa iva dvijaḥ |
hatadarpo hatotsāho nirvedaṃ samapadyata || 10 ||
sa putramekaṃ rājyāya pālayeti niyujya ca |
pṛthivīṃ kṣatradharmeṇa vanamevānvapadyata || 11 ||
sa gatvā himavatpārśvaṃ kinnaroragasevitam |
mahādevaprasādārthaṃ tapastepe mahātapāḥ || 12 ||
kenacittvatha kālena deveśo vṛṣabhadhvajaḥ |
darśayāmāsa varado viśvāmitraṃ mahābalam || 13 ||
kimarthaṃ tapyase rājan brūhi yatte vivakṣitam |
varado'smi varo yaste kāṅkṣitasso'bhidhīyatām || 14 ||
evamuktastu devena viśvāmitro mahātapāḥ |
praṇipatya mahādevamidaṃ vacanamabravīt || 15 ||
yadi tuṣṭo mahādeva dhanurvedo mamānagha |
sāṅgopāṅgopaniṣadassarahasyaḥ pradīyatām || 16 ||
yāni deveṣu cāstrāṇi dānaveṣu maharṣiṣu |
gandharvayakṣarakṣassu pratibhāntu mamānagha || 17 ||
tava prasādādbhavatu devadevamamepsitam |
evamastviti deveśo vākyamuktvā gatastadā || 18 ||
prāpya cāstrāṇi rājarṣirviśvāmitro mahābalaḥ |
darpeṇa mahatā yukto darpapūrṇo'bhavattadā || 19 ||
vivardhamāno vīryeṇa samudra iva parvaṇi |
hatameva tadā mene vasiṣṭhamṛṣisattamam || 20 ||
tato gatvā''śramapadaṃ mumocāstrāṇi pārthivaḥ |
yaistattapovanaṃ sarvaṃ nirdagdhaṃ cāstratejasā || 21 ||
udīryamāṇamastraṃ tadviśvāmitrasya dhīmataḥ |
dṛṣṭvā vipradrutāssarve munayaśśataśo diśaḥ || 22 ||
vasiṣṭhasya ca ye śiṣyāstathaiva mṛgapakṣiṇaḥ |
vidravanti bhayādbhītā nānādigbhyassahasraśaḥ || 23 ||
vasiṣṭhasyāśramapadaṃ śūnyamāsīnmahātmanaḥ |
muhūrtamiva niśśabdamāsīdiriṇasannibham || 24 ||
vadato vai vasiṣṭhasya mā bhairiti muhurmuhuḥ |
nāśayāmyadya gādheyaṃ nīhāramiva bhāskaraḥ || 25 ||
evamuktvā mahātejā vasiṣṭho japatāṃ varaḥ |
viśvāmitraṃ tadā vākyaṃ saroṣamidamabravīt || 26 ||
āśramaṃ cirasamvṛddhaṃ yadvināśitavānasi |
durācāro'si tanmūḍha tasmāttvaṃ na bhaviṣyasi || 27 ||
ityuktvā paramakruddho daṇḍamudyamya satvaraḥ |
vidhūmamiva kālāgniṃ yamadaṇḍamivāparam || 28 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe pañcapañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.