શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે બાલકાણ્ડમ્ ।
અથ ત્રિપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ।
એવમુક્તા વસિષ્ઠેન શબલા શત્રુસૂદન ।
વિદધે કામધુક્કામાન્યસ્ય યસ્ય યથેપ્સિતમ્ ॥ 1 ॥
ઇક્ષૂન્મધૂં સ્તથા લાજાન્મૈરેયાંશ્ચ વરાસનાન્ ।
પાનાનિ ચ મહાર્હાણિ ભક્ષ્યાંશ્ચોચ્ચાવચાં સ્તથા ॥ 2 ॥
ઉષ્ણાઢ્યસ્યોદનસ્યાત્ર રાશયઃ પર્વતોપમાઃ ।
મૃષ્ટાન્નાનિ ચ સૂપાશ્ચ દધિકુલ્યાસ્તથૈવ ચ ॥ 3 ॥
નાનાસ્વાદુરસાનાં ચ ષાડબાનાં તથૈવ ચ ।
ભાજનાનિ સુપૂર્ણાનિ ગૌડાનિ ચ સહસ્રશઃ ॥ 4 ॥
સર્વમાસીત્સુસન્તુષ્ઠં હૃષ્ટપુષ્ટજનાયુતમ્ ।
વિશ્વામિત્રબલં રામ વસિષ્ઠેનાભિતર્પિતમ્ ॥ 5 ॥
વિશ્વામિત્રોઽપિ રાજર્ષિર્હૃષ્ટઃ પુષ્ટસ્તદાભવત્ ।
સાન્તઃપુરવરો રાજા સબ્રાહ્મણપુરોહિતઃ ॥ 6 ॥
સામાત્યો મન્ત્રિસહિતસ્સભૃત્યઃ પૂજિતસ્તદા ।
યુક્તઃ પરમહર્ષેણ વસિષ્ઠમિદમબ્રવીત્ ॥ 7 ॥
પૂજિતોઽહં ત્વયા બ્રહ્મન્ પૂજાર્હેણ સુસત્કૃતઃ ।
શ્રૂયતામભિધાસ્યામિ વાક્યં વાક્યવિશારદ ॥ 8 ॥
ગવાં શતસહસ્રેણ દીયતાં શબલા મમ ।
રત્નં હિ ભગવન્નેતદ્રત્નહારી ચ પ્રાર્થિવઃ ॥ 9 ॥
તસ્માન્મે શબલાં દેહિ મમૈષા ધર્મતો દ્વિજ ।
એવમુક્તસ્તુ ભગવાન્વસિષ્ઠો મુનિસત્તમઃ ।
વિશ્વામિત્રેણ ધર્માત્મા પ્રત્યુવાચ મહીપતિમ્ ॥ 10 ॥
નાહં શતસહસ્રેણ નાપિ કોટિશતૈર્ગવામ્ ।
રાજન્ દાસ્યામિ શબલાં રાશિભી રજતસ્ય ચ ॥ 11 ॥
ન પરિત્યાગમર્હેયં મત્સકાશાદરિન્દમ ।
શાશ્વતી શબલા મહ્યં કીર્તિરાત્મવતો યથા ॥ 12 ॥
અસ્યાં હવ્યં ચ કવ્યં ચ પ્રાણયાત્રા તથૈવ ચ ।
આયત્તમગ્નિહોત્રં ચ બલિર્હોમસ્તથૈવ ચ ॥ 13 ॥
સ્વાહાકારવષટ્કારૌ વિદ્યાશ્ચ વિવિધા સ્તથા ।
આયત્તમત્ર રાજર્ષે સર્વમેતન્ન સંશયઃ ॥ 14 ॥
સર્વસ્વમેતત્સત્યેન મમ તુષ્ટિકરી સદા ।
કારણૈર્બહુભી રાજન્ન દાસ્યે શબલાં તવ ॥ 15 ॥
વસિષ્ઠેનૈવમુક્તસ્તુ વિશ્વામિત્રોઽબ્રવીત્તતઃ ।
સંરબ્ધતરમત્યર્થં વાક્યં વાક્યવિશારદઃ ॥ 16 ॥
હૈરણ્યકક્ષ્યાગ્રૈવેયાન્ સુવર્ણાઙ્કુશભૂષિતાન્ ।
દદામિ કુઞ્જરાંસ્તેષાં સહસ્રાણિ ચતુર્દશ ॥ 17 ॥
હૈરણ્યાનાં રથાનાં ચ શ્વેતાશ્વાનાં ચતુર્યુજામ્ ।
દદામિ તે શતાન્યષ્ટૌ કિઙ્કિણીકવિભૂષિતાન્ ॥ 18 ॥
હયાનાં દેશજાતાનાં કુલજાનાં મહૌજસામ્ ।
સહસ્રમેકં દશ ચ દદામિ તવ સુવ્રત ॥ 19 ॥
નાનાવર્ણવિભક્તાનાં વયસ્સ્થાનાં તથૈવ ચ ।
દદામ્યેકાં ગવાં કોટિં શબલા દીયતાં મમ ॥ 20 ॥
યાવદિચ્છસિ રત્નં વા હિરણ્યં વા દ્વિજોત્તમ ।
તાવદ્દદામિ તત્સર્વં શબલા દીયતાં મમ ॥ 21 ॥
એવમુક્તસ્તુ ભગવાન્ વિશ્વામિત્રેણ ધીમતા ।
ન દાસ્યામીતિ શબલાં પ્રાહ રાજન્ કથઞ્ચન ॥ 22 ॥
એતદેવ હિ મે રત્નમેતદેવ હિ મે ધનમ્ ।
એતદેવ હિ સર્વસ્વમેતદેવ હિ જીવિતમ્ ॥ 23 ॥
દર્શશ્ચ પૂર્ણમાસશ્ચ યજ્ઞાશ્ચૈવાપ્તદક્ષિણાઃ ।
એતદેવ હિ મે રાજન્ વિવિધાશ્ચ ક્રિયાસ્તથા ॥ 24 ॥
અદોમૂલાઃ ક્રિયાસ્સર્વા મમ રાજન્ન સંશયઃ ।
બહુના કિં પ્રલાપેન ન દાસ્યે કામદોહિનીમ્ ॥ 25 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે બાલકાણ્ડે ત્રિપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha tripañcāśassargaḥ |
evamuktā vasiṣṭhena śabalā śatrusūdana |
vidadhe kāmadhukkāmānyasya yasya yathepsitam || 1 ||
ikṣūnmadhūṃ stathā lājānmaireyāṃśca varāsanān |
pānāni ca mahārhāṇi bhakṣyāṃścoccāvacāṃ stathā || 2 ||
uṣṇāḍhyasyodanasyātra rāśayaḥ parvatopamāḥ |
mṛṣṭānnāni ca sūpāśca dadhikulyāstathaiva ca || 3 ||
nānāsvādurasānāṃ ca ṣāḍabānāṃ tathaiva ca |
bhājanāni supūrṇāni gauḍāni ca sahasraśaḥ || 4 ||
sarvamāsītsusantuṣṭhaṃ hṛṣṭapuṣṭajanāyutam |
viśvāmitrabalaṃ rāma vasiṣṭhenābhitarpitam || 5 ||
viśvāmitro'pi rājarṣirhṛṣṭaḥ puṣṭastadābhavat |
sāntaḥpuravaro rājā sabrāhmaṇapurohitaḥ || 6 ||
sāmātyo mantrisahitassabhṛtyaḥ pūjitastadā |
yuktaḥ paramaharṣeṇa vasiṣṭhamidamabravīt || 7 ||
pūjito'haṃ tvayā brahman pūjārheṇa susatkṛtaḥ |
śrūyatāmabhidhāsyāmi vākyaṃ vākyaviśārada || 8 ||
gavāṃ śatasahasreṇa dīyatāṃ śabalā mama |
ratnaṃ hi bhagavannetadratnahārī ca prārthivaḥ || 9 ||
tasmānme śabalāṃ dehi mamaiṣā dharmato dvija |
evamuktastu bhagavānvasiṣṭho munisattamaḥ |
viśvāmitreṇa dharmātmā pratyuvāca mahīpatim || 10 ||
nāhaṃ śatasahasreṇa nāpi koṭiśatairgavām |
rājan dāsyāmi śabalāṃ rāśibhī rajatasya ca || 11 ||
na parityāgamarheyaṃ matsakāśādarindama |
śāśvatī śabalā mahyaṃ kīrtirātmavato yathā || 12 ||
asyāṃ havyaṃ ca kavyaṃ ca prāṇayātrā tathaiva ca |
āyattamagnihotraṃ ca balirhomastathaiva ca || 13 ||
svāhākāravaṣaṭkārau vidyāśca vividhā stathā |
āyattamatra rājarṣe sarvametanna saṃśayaḥ || 14 ||
sarvasvametatsatyena mama tuṣṭikarī sadā |
kāraṇairbahubhī rājanna dāsye śabalāṃ tava || 15 ||
vasiṣṭhenaivamuktastu viśvāmitro'bravīttataḥ |
saṃrabdhataramatyarthaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ || 16 ||
hairaṇyakakṣyāgraiveyān suvarṇāṅkuśabhūṣitān |
dadāmi kuñjarāṃsteṣāṃ sahasrāṇi caturdaśa || 17 ||
hairaṇyānāṃ rathānāṃ ca śvetāśvānāṃ caturyujām |
dadāmi te śatānyaṣṭau kiṅkiṇīkavibhūṣitān || 18 ||
hayānāṃ deśajātānāṃ kulajānāṃ mahaujasām |
sahasramekaṃ daśa ca dadāmi tava suvrata || 19 ||
nānāvarṇavibhaktānāṃ vayassthānāṃ tathaiva ca |
dadāmyekāṃ gavāṃ koṭiṃ śabalā dīyatāṃ mama || 20 ||
yāvadicchasi ratnaṃ vā hiraṇyaṃ vā dvijottama |
tāvaddadāmi tatsarvaṃ śabalā dīyatāṃ mama || 21 ||
evamuktastu bhagavān viśvāmitreṇa dhīmatā |
na dāsyāmīti śabalāṃ prāha rājan kathañcana || 22 ||
etadeva hi me ratnametadeva hi me dhanam |
etadeva hi sarvasvametadeva hi jīvitam || 23 ||
darśaśca pūrṇamāsaśca yajñāścaivāptadakṣiṇāḥ |
etadeva hi me rājan vividhāśca kriyāstathā || 24 ||
adomūlāḥ kriyāssarvā mama rājanna saṃśayaḥ |
bahunā kiṃ pralāpena na dāsye kāmadohinīm || 25 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe tripañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ त्रिपञ्चाशस्सर्गः ।
एवमुक्ता वसिष्ठेन शबला शत्रुसूदन ।
विदधे कामधुक्कामान्यस्य यस्य यथेप्सितम् ॥ 1 ॥
इक्षून्मधूं स्तथा लाजान्मैरेयांश्च वरासनान् ।
पानानि च महार्हाणि भक्ष्यांश्चोच्चावचां स्तथा ॥ 2 ॥
उष्णाढ्यस्योदनस्यात्र राशयः पर्वतोपमाः ।
मृष्टान्नानि च सूपाश्च दधिकुल्यास्तथैव च ॥ 3 ॥
नानास्वादुरसानां च षाडबानां तथैव च ।
भाजनानि सुपूर्णानि गौडानि च सहस्रशः ॥ 4 ॥
सर्वमासीत्सुसन्तुष्ठं हृष्टपुष्टजनायुतम् ।
विश्वामित्रबलं राम वसिष्ठेनाभितर्पितम् ॥ 5 ॥
विश्वामित्रोऽपि राजर्षिर्हृष्टः पुष्टस्तदाभवत् ।
सान्तःपुरवरो राजा सब्राह्मणपुरोहितः ॥ 6 ॥
सामात्यो मन्त्रिसहितस्सभृत्यः पूजितस्तदा ।
युक्तः परमहर्षेण वसिष्ठमिदमब्रवीत् ॥ 7 ॥
पूजितोऽहं त्वया ब्रह्मन् पूजार्हेण सुसत्कृतः ।
श्रूयतामभिधास्यामि वाक्यं वाक्यविशारद ॥ 8 ॥
गवां शतसहस्रेण दीयतां शबला मम ।
रत्नं हि भगवन्नेतद्रत्नहारी च प्रार्थिवः ॥ 9 ॥
तस्मान्मे शबलां देहि ममैषा धर्मतो द्विज ।
एवमुक्तस्तु भगवान्वसिष्ठो मुनिसत्तमः ।
विश्वामित्रेण धर्मात्मा प्रत्युवाच महीपतिम् ॥ 10 ॥
नाहं शतसहस्रेण नापि कोटिशतैर्गवाम् ।
राजन् दास्यामि शबलां राशिभी रजतस्य च ॥ 11 ॥
न परित्यागमर्हेयं मत्सकाशादरिन्दम ।
शाश्वती शबला मह्यं कीर्तिरात्मवतो यथा ॥ 12 ॥
अस्यां हव्यं च कव्यं च प्राणयात्रा तथैव च ।
आयत्तमग्निहोत्रं च बलिर्होमस्तथैव च ॥ 13 ॥
स्वाहाकारवषट्कारौ विद्याश्च विविधा स्तथा ।
आयत्तमत्र राजर्षे सर्वमेतन्न संशयः ॥ 14 ॥
सर्वस्वमेतत्सत्येन मम तुष्टिकरी सदा ।
कारणैर्बहुभी राजन्न दास्ये शबलां तव ॥ 15 ॥
वसिष्ठेनैवमुक्तस्तु विश्वामित्रोऽब्रवीत्ततः ।
संरब्धतरमत्यर्थं वाक्यं वाक्यविशारदः ॥ 16 ॥
हैरण्यकक्ष्याग्रैवेयान् सुवर्णाङ्कुशभूषितान् ।
ददामि कुञ्जरांस्तेषां सहस्राणि चतुर्दश ॥ 17 ॥
हैरण्यानां रथानां च श्वेताश्वानां चतुर्युजाम् ।
ददामि ते शतान्यष्टौ किङ्किणीकविभूषितान् ॥ 18 ॥
हयानां देशजातानां कुलजानां महौजसाम् ।
सहस्रमेकं दश च ददामि तव सुव्रत ॥ 19 ॥
नानावर्णविभक्तानां वयस्स्थानां तथैव च ।
ददाम्येकां गवां कोटिं शबला दीयतां मम ॥ 20 ॥
यावदिच्छसि रत्नं वा हिरण्यं वा द्विजोत्तम ।
तावद्ददामि तत्सर्वं शबला दीयतां मम ॥ 21 ॥
एवमुक्तस्तु भगवान् विश्वामित्रेण धीमता ।
न दास्यामीति शबलां प्राह राजन् कथञ्चन ॥ 22 ॥
एतदेव हि मे रत्नमेतदेव हि मे धनम् ।
एतदेव हि सर्वस्वमेतदेव हि जीवितम् ॥ 23 ॥
दर्शश्च पूर्णमासश्च यज्ञाश्चैवाप्तदक्षिणाः ।
एतदेव हि मे राजन् विविधाश्च क्रियास्तथा ॥ 24 ॥
अदोमूलाः क्रियास्सर्वा मम राजन्न संशयः ।
बहुना किं प्रलापेन न दास्ये कामदोहिनीम् ॥ 25 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे त्रिपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha tripañcāśassargaḥ |
evamuktā vasiṣṭhena śabalā śatrusūdana |
vidadhe kāmadhukkāmānyasya yasya yathepsitam || 1 ||
ikṣūnmadhūṃ stathā lājānmaireyāṃśca varāsanān |
pānāni ca mahārhāṇi bhakṣyāṃścoccāvacāṃ stathā || 2 ||
uṣṇāḍhyasyodanasyātra rāśayaḥ parvatopamāḥ |
mṛṣṭānnāni ca sūpāśca dadhikulyāstathaiva ca || 3 ||
nānāsvādurasānāṃ ca ṣāḍabānāṃ tathaiva ca |
bhājanāni supūrṇāni gauḍāni ca sahasraśaḥ || 4 ||
sarvamāsītsusantuṣṭhaṃ hṛṣṭapuṣṭajanāyutam |
viśvāmitrabalaṃ rāma vasiṣṭhenābhitarpitam || 5 ||
viśvāmitro'pi rājarṣirhṛṣṭaḥ puṣṭastadābhavat |
sāntaḥpuravaro rājā sabrāhmaṇapurohitaḥ || 6 ||
sāmātyo mantrisahitassabhṛtyaḥ pūjitastadā |
yuktaḥ paramaharṣeṇa vasiṣṭhamidamabravīt || 7 ||
pūjito'haṃ tvayā brahman pūjārheṇa susatkṛtaḥ |
śrūyatāmabhidhāsyāmi vākyaṃ vākyaviśārada || 8 ||
gavāṃ śatasahasreṇa dīyatāṃ śabalā mama |
ratnaṃ hi bhagavannetadratnahārī ca prārthivaḥ || 9 ||
tasmānme śabalāṃ dehi mamaiṣā dharmato dvija |
evamuktastu bhagavānvasiṣṭho munisattamaḥ |
viśvāmitreṇa dharmātmā pratyuvāca mahīpatim || 10 ||
nāhaṃ śatasahasreṇa nāpi koṭiśatairgavām |
rājan dāsyāmi śabalāṃ rāśibhī rajatasya ca || 11 ||
na parityāgamarheyaṃ matsakāśādarindama |
śāśvatī śabalā mahyaṃ kīrtirātmavato yathā || 12 ||
asyāṃ havyaṃ ca kavyaṃ ca prāṇayātrā tathaiva ca |
āyattamagnihotraṃ ca balirhomastathaiva ca || 13 ||
svāhākāravaṣaṭkārau vidyāśca vividhā stathā |
āyattamatra rājarṣe sarvametanna saṃśayaḥ || 14 ||
sarvasvametatsatyena mama tuṣṭikarī sadā |
kāraṇairbahubhī rājanna dāsye śabalāṃ tava || 15 ||
vasiṣṭhenaivamuktastu viśvāmitro'bravīttataḥ |
saṃrabdhataramatyarthaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ || 16 ||
hairaṇyakakṣyāgraiveyān suvarṇāṅkuśabhūṣitān |
dadāmi kuñjarāṃsteṣāṃ sahasrāṇi caturdaśa || 17 ||
hairaṇyānāṃ rathānāṃ ca śvetāśvānāṃ caturyujām |
dadāmi te śatānyaṣṭau kiṅkiṇīkavibhūṣitān || 18 ||
hayānāṃ deśajātānāṃ kulajānāṃ mahaujasām |
sahasramekaṃ daśa ca dadāmi tava suvrata || 19 ||
nānāvarṇavibhaktānāṃ vayassthānāṃ tathaiva ca |
dadāmyekāṃ gavāṃ koṭiṃ śabalā dīyatāṃ mama || 20 ||
yāvadicchasi ratnaṃ vā hiraṇyaṃ vā dvijottama |
tāvaddadāmi tatsarvaṃ śabalā dīyatāṃ mama || 21 ||
evamuktastu bhagavān viśvāmitreṇa dhīmatā |
na dāsyāmīti śabalāṃ prāha rājan kathañcana || 22 ||
etadeva hi me ratnametadeva hi me dhanam |
etadeva hi sarvasvametadeva hi jīvitam || 23 ||
darśaśca pūrṇamāsaśca yajñāścaivāptadakṣiṇāḥ |
etadeva hi me rājan vividhāśca kriyāstathā || 24 ||
adomūlāḥ kriyāssarvā mama rājanna saṃśayaḥ |
bahunā kiṃ pralāpena na dāsye kāmadohinīm || 25 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe tripañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.