શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે બાલકાણ્ડમ્ ।
અથ ત્રયોદશસ્સર્ગઃ ।
પુનઃ પ્રાપ્તે વસન્તે તુ પૂર્ણસ્સંવત્સરોઽભવત્ ।
પ્રસવાર્થં ગતો યષ્ટું હયમેધેન વીર્યવાન્ ॥ 1 ॥
અભિવાદ્ય વસિષ્ઠં ચ ન્યાયતઃ પરિપૂજ્ય ચ ।
અબ્રવીત્પ્રશ્રિતં વાક્યં પ્રસવાર્થં દ્વિજોત્તમમ્ ॥ 2 ॥
યજ્ઞો મે ક્રિયતાં બ્રહ્મન્યથોક્તં મુનિપુઙ્ગવ ।
યથા ન વિઘ્નઃ ક્રિયતે યજ્ઞાઙ્ગેષુ વિધીયતામ્ ॥ 3 ॥
ભવાન્ સ્નિગ્ધસ્સુહૃન્મહ્યં ગુરુશ્ચ પરમો મહાન્ ।
ઓઢવ્યો ભવતા ચૈવ ભારો યજ્ઞસ્ય ચોદ્યતઃ ॥ 4 ॥
તથેતિ ચ સ રાજાનમબ્રવીદ્દ્વિજસત્તમઃ ।
કરિષ્યે સર્વમેવૈતદ્ભવતા યત્સમર્થિતમ્ ॥ 5 ॥
તતોઽબ્રવીદ્વિજાન્વૃદ્ધાન્યજ્ઞકર્મસુ નિષ્ઠિતાન્ ।
સ્થાપત્યે નિષ્ઠિતાંશ્ચૈવ વૃદ્ધાન્પરમધાર્મિકાન્ ॥ 6 ॥
કર્માન્તિકાન્ શિલ્પકરાન્વર્ધકીન્ ખનકાનપિ ।
ગણકાન્શિલ્પિનશ્ચૈવ તથૈવ નટનર્તકાન્ ॥ 7 ॥
તથા શુચીન્શાસ્ત્રવિદઃ પુરુષાન્ સુબહુશ્રુતાન્ ।
યજ્ઞકર્મ સમીહન્તાં ભવન્તો રાજશાસનાત્ ॥ 8 ॥
ઇષ્ટકા બહુ સાહસ્રાશ્શીઘ્રમાનીયતામિતિ ।
0 ઉપકાર્યાઃ ક્રિયન્તાં ચ રાજ્ઞાં બહુગુણાન્વિતાઃ ॥ 9 ॥
બ્રાહ્મણાવસથાશ્ચૈવ કર્તવ્યાશ્શતશશ્શુભાઃ ।
ભક્ષ્યાન્નપાનૈર્બહુભિસ્સમુપેતાસ્સુનિષ્ઠિતાઃ ॥ 10 ॥
તથા પૌરજનસ્યાપિ કર્તવ્યા બહુવિસ્તરાઃ ।
આવાસા બહુભક્ષ્યા વૈ સર્વકામૈરુપસ્થિતાઃ ॥ 11 ॥
તથા જાનપદસ્યાપિ જનસ્ય બહુશોભનમ્ ।
દાતવ્યમન્નં વિધિવત્સત્કૃત્ય ન તુ લીલયા ॥ 12 ॥
સર્વે વર્ણા યથા પૂજાં પ્રાપ્નુવન્તિ સુસત્કૃતાઃ ।
ન ચાવજ્ઞા પ્રયોક્તવ્યા કામક્રોધવશાદપિ ॥ 13 ॥
યજ્ઞકર્મસુ યે વ્યગ્રાઃ પુરુષાશ્શિલ્પિનસ્તથા ।
તેષામપિ વિશેષેણ પૂજા કાર્યા યથાક્રમમ્ ॥ 14 ॥
તે ચ સ્યુસ્સમ્ભૃતાસ્સર્વે વસુભિર્ભોજનેન ચ ।
યથા સર્વં સુવિહિતં ન કિઞ્ચિત્પરિહીયતે ॥ 15 ॥
તથા ભવન્તઃ કુર્વન્તુ પ્રીતિસ્નિગ્ધેન ચેતસા ।
તતસ્સર્વે સમાગમ્ય વસિષ્ઠમિદમબ્રુવન્ ॥ 16 ॥
યથોક્તં તત્સુવિહિતં ન કિઞ્ચિત્પરિહીયતે ।
યથોક્તં તત્કરિષ્યામો ન કિઞ્ચિત્પરિહાસ્યતે ॥ 17 ॥
તતસ્સુમન્ત્રમાનીય વસિષ્ઠો વાક્યમબ્રવીત્ ।
નિમન્ત્રયસ્વ નૃપતીન્પૃથિવ્યાં યે ચ ધાર્મિકાઃ ॥ 18 ॥
બ્રાહ્મણાન્ક્ષત્રિયાન્વૈશ્યાઞ્છૂદ્રાંશ્ચૈવ સહસ્રશઃ ।
સમાનયસ્વ સત્કૃત્ય સર્વદેશેષુ માનવાન્ ॥ 19 ॥
મિથિલાધિપતિં શૂરં જનકં સત્યવિક્રમમ્ ।
નિષ્ઠિતં સર્વશાસ્ત્રેષુ તથા વેદેષુ નિષ્ઠિતમ્ ॥ 20 ॥
તમાનય મહાભાગં સ્વયમેવ સુસત્કૃતમ્ ।
પૂર્વસમ્બન્ધિનં જ્ઞાત્વા તતઃ પૂર્વં બ્રવીમિ તે ॥ 21 ॥
તથા કાશીપતિં સ્નિગ્ધં સતતં પ્રિયવાદિનમ્ ।
વયસ્યં રાજસિંહસ્ય સ્વયમેવાનયસ્વ હ ॥ 22 ॥
તથા કેકયરાજાનં વૃદ્ધં પરમધાર્મિકમ્ ।
શ્વશુરં રાજસિંહસ્ય સપુત્રં ત્વમિહાનય ॥ 23 ॥
અઙ્ગેશ્વરં મહાભાગં રોમપાદં સુસત્કૃતમ્ ।
વયસ્યં રાજસિંહસ્ય સમાનય યશસ્વિનમ્ ॥ 24 ॥
પ્રાચીનાન્સિન્ધુ સૌવીરાન્સૌરાષ્ટ્રેયાંશ્ચ પાર્થિવાન્ ।
દાક્ષિણાત્યાન્નરેન્દ્રાંશ્ચ સમસ્તાનાનયસ્વ હ ॥ 25 ॥
સન્તિ સ્નિગ્ધાશ્ચ યે ચાન્યે રાજાનઃ પૃથિવીતલે ।
તાનાનય યથાક્ષિપ્રં સાનુગાન્સહ બાન્ધવાન્ ॥ 26 ॥
વસિષ્ઠવાક્યં તચ્છ્રુત્વા સુમન્ત્રસ્ત્વરિતસ્તદા ।
વ્યાદિશત્પુરુષાંસ્તત્ર રાજ્ઞામાનયને શુભાન્ ॥ 27 ॥
સ્વયમેવ હિ ધર્માત્મા પ્રયયૌ મુનિશાસનાત્ ।
સુમન્ત્રસ્ત્વરિતો ભૂત્વા સમાનેતું મહીક્ષિતઃ ॥ 28 ॥
તે ચ કર્માન્તિકાસ્સર્વે વસિષ્ઠાય ચ ધીમતે ।
સર્વં નિવેદયન્તિ સ્મ યજ્ઞે યદુપકલ્પિતમ્ ॥ 29 ॥
તતઃપ્રીતો દ્વિજશ્રેષ્ઠસ્તાન્ સર્વાનિદમબ્રવીત્ ।
અવજ્ઞયા ન દાતવ્યં કસ્યચિલ્લીલયાઽપિ વા ॥ 30 ॥
અવજ્ઞયા કૃતં હન્યાદ્દાતારં નાત્ર સંશયઃ ।
28 તતઃ કૈશ્ચિદહોરાત્રૈરુપયાતા મહીક્ષિતઃ ॥ 31 ॥
બહૂનિ રત્નાન્યાદાય રાજ્ઞો દશરથસ્ય વૈ ।
તતો વસિષ્ઠસ્સુપ્રીતો રાજાનમિદમબ્રવીત્ ॥ 32 ॥
ઉપયાતા નરવ્યાઘ્ર રાજાનસ્તવ શાસનાત્ ।
મયાપિ સત્કૃતાઃ સર્વે યથાર્હં રાજસત્તમાઃ ॥ 33 ॥
યજ્ઞીયં ચ કૃતં રાજન્ પુરુષૈસ્સુસમાહિતૈઃ ।
નિર્યાતુ ચ ભવાન્યષ્ટું યજ્ઞાયતનમન્તિકાત્ ॥ 34 ॥
સર્વકામૈરુપહૃતૈરુપેતં ચ સમન્તતઃ ।
દ્રષ્ટુમર્હસિ રાજેન્દ્ર મનસેવ વિનિર્મિતમ્ ॥ 35 ॥
તથા વસિષ્ઠવચનાદૃશ્યશૃઙ્ગસ્ય ચોભયોઃ ।
શુભે દિવસનક્ષત્રે નિર્યાતો જગતીપતિઃ ॥ 36 ॥
તતો વસિષ્ઠપ્રમુખાસ્સર્વ એવ દ્વિજોત્તમાઃ ।
ઋશ્યશૃઙ્ગં પુરસ્કૃત્ય યજ્ઞકર્મારભન્ તદા ॥ 37 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે બાલકાણ્ડે ત્રયોદશસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha trayodaśassargaḥ |
punaḥ prāpte vasante tu pūrṇassaṃvatsaro'bhavat |
prasavārthaṃ gato yaṣṭuṃ hayamedhena vīryavān || 1 ||
abhivādya vasiṣṭhaṃ ca nyāyataḥ paripūjya ca |
abravītpraśritaṃ vākyaṃ prasavārthaṃ dvijottamam || 2 ||
yajño me kriyatāṃ brahmanyathoktaṃ munipuṅgava |
yathā na vighnaḥ kriyate yajñāṅgeṣu vidhīyatām || 3 ||
bhavān snigdhassuhṛnmahyaṃ guruśca paramo mahān |
oḍhavyo bhavatā caiva bhāro yajñasya codyataḥ || 4 ||
tatheti ca sa rājānamabravīddvijasattamaḥ |
kariṣye sarvamevaitadbhavatā yatsamarthitam || 5 ||
tato'bravīdvijānvṛddhānyajñakarmasu niṣṭhitān |
sthāpatye niṣṭhitāṃścaiva vṛddhānparamadhārmikān || 6 ||
karmāntikān śilpakarānvardhakīn khanakānapi |
gaṇakānśilpinaścaiva tathaiva naṭanartakān || 7 ||
tathā śucīnśāstravidaḥ puruṣān subahuśrutān |
yajñakarma samīhantāṃ bhavanto rājaśāsanāt || 8 ||
iṣṭakā bahu sāhasrāśśīghramānīyatāmiti |
0 upakāryāḥ kriyantāṃ ca rājñāṃ bahuguṇānvitāḥ || 9 ||
brāhmaṇāvasathāścaiva kartavyāśśataśaśśubhāḥ |
bhakṣyānnapānairbahubhissamupetāssuniṣṭhitāḥ || 10 ||
tathā paurajanasyāpi kartavyā bahuvistarāḥ |
āvāsā bahubhakṣyā vai sarvakāmairupasthitāḥ || 11 ||
tathā jānapadasyāpi janasya bahuśobhanam |
dātavyamannaṃ vidhivatsatkṛtya na tu līlayā || 12 ||
sarve varṇā yathā pūjāṃ prāpnuvanti susatkṛtāḥ |
na cāvajñā prayoktavyā kāmakrodhavaśādapi || 13 ||
yajñakarmasu ye vyagrāḥ puruṣāśśilpinastathā |
teṣāmapi viśeṣeṇa pūjā kāryā yathākramam || 14 ||
te ca syussambhṛtāssarve vasubhirbhojanena ca |
yathā sarvaṃ suvihitaṃ na kiñcitparihīyate || 15 ||
tathā bhavantaḥ kurvantu prītisnigdhena cetasā |
tatassarve samāgamya vasiṣṭhamidamabruvan || 16 ||
yathoktaṃ tatsuvihitaṃ na kiñcitparihīyate |
yathoktaṃ tatkariṣyāmo na kiñcitparihāsyate || 17 ||
tatassumantramānīya vasiṣṭho vākyamabravīt |
nimantrayasva nṛpatīnpṛthivyāṃ ye ca dhārmikāḥ || 18 ||
brāhmaṇānkṣatriyānvaiśyāñchūdrāṃścaiva sahasraśaḥ |
samānayasva satkṛtya sarvadeśeṣu mānavān || 19 ||
mithilādhipatiṃ śūraṃ janakaṃ satyavikramam |
niṣṭhitaṃ sarvaśāstreṣu tathā vedeṣu niṣṭhitam || 20 ||
tamānaya mahābhāgaṃ svayameva susatkṛtam |
pūrvasambandhinaṃ jñātvā tataḥ pūrvaṃ bravīmi te || 21 ||
tathā kāśīpatiṃ snigdhaṃ satataṃ priyavādinam |
vayasyaṃ rājasiṃhasya svayamevānayasva ha || 22 ||
tathā kekayarājānaṃ vṛddhaṃ paramadhārmikam |
śvaśuraṃ rājasiṃhasya saputraṃ tvamihānaya || 23 ||
aṅgeśvaraṃ mahābhāgaṃ romapādaṃ susatkṛtam |
vayasyaṃ rājasiṃhasya samānaya yaśasvinam || 24 ||
prācīnānsindhu sauvīrānsaurāṣṭreyāṃśca pārthivān |
dākṣiṇātyānnarendrāṃśca samastānānayasva ha || 25 ||
santi snigdhāśca ye cānye rājānaḥ pṛthivītale |
tānānaya yathākṣipraṃ sānugānsaha bāndhavān || 26 ||
vasiṣṭhavākyaṃ tacchrutvā sumantrastvaritastadā |
vyādiśatpuruṣāṃstatra rājñāmānayane śubhān || 27 ||
svayameva hi dharmātmā prayayau muniśāsanāt |
sumantrastvarito bhūtvā samānetuṃ mahīkṣitaḥ || 28 ||
te ca karmāntikāssarve vasiṣṭhāya ca dhīmate |
sarvaṃ nivedayanti sma yajñe yadupakalpitam || 29 ||
tataḥprīto dvijaśreṣṭhastān sarvānidamabravīt |
avajñayā na dātavyaṃ kasyacillīlayā'pi vā || 30 ||
avajñayā kṛtaṃ hanyāddātāraṃ nātra saṃśayaḥ |
28 tataḥ kaiścidahorātrairupayātā mahīkṣitaḥ || 31 ||
bahūni ratnānyādāya rājño daśarathasya vai |
tato vasiṣṭhassuprīto rājānamidamabravīt || 32 ||
upayātā naravyāghra rājānastava śāsanāt |
mayāpi satkṛtāḥ sarve yathārhaṃ rājasattamāḥ || 33 ||
yajñīyaṃ ca kṛtaṃ rājan puruṣaissusamāhitaiḥ |
niryātu ca bhavānyaṣṭuṃ yajñāyatanamantikāt || 34 ||
sarvakāmairupahṛtairupetaṃ ca samantataḥ |
draṣṭumarhasi rājendra manaseva vinirmitam || 35 ||
tathā vasiṣṭhavacanādṛśyaśṛṅgasya cobhayoḥ |
śubhe divasanakṣatre niryāto jagatīpatiḥ || 36 ||
tato vasiṣṭhapramukhāssarva eva dvijottamāḥ |
ṛśyaśṛṅgaṃ puraskṛtya yajñakarmārabhan tadā || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe trayodaśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ त्रयोदशस्सर्गः ।
पुनः प्राप्ते वसन्ते तु पूर्णस्संवत्सरोऽभवत् ।
प्रसवार्थं गतो यष्टुं हयमेधेन वीर्यवान् ॥ 1 ॥
अभिवाद्य वसिष्ठं च न्यायतः परिपूज्य च ।
अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं प्रसवार्थं द्विजोत्तमम् ॥ 2 ॥
यज्ञो मे क्रियतां ब्रह्मन्यथोक्तं मुनिपुङ्गव ।
यथा न विघ्नः क्रियते यज्ञाङ्गेषु विधीयताम् ॥ 3 ॥
भवान् स्निग्धस्सुहृन्मह्यं गुरुश्च परमो महान् ।
ओढव्यो भवता चैव भारो यज्ञस्य चोद्यतः ॥ 4 ॥
तथेति च स राजानमब्रवीद्द्विजसत्तमः ।
करिष्ये सर्वमेवैतद्भवता यत्समर्थितम् ॥ 5 ॥
ततोऽब्रवीद्विजान्वृद्धान्यज्ञकर्मसु निष्ठितान् ।
स्थापत्ये निष्ठितांश्चैव वृद्धान्परमधार्मिकान् ॥ 6 ॥
कर्मान्तिकान् शिल्पकरान्वर्धकीन् खनकानपि ।
गणकान्शिल्पिनश्चैव तथैव नटनर्तकान् ॥ 7 ॥
तथा शुचीन्शास्त्रविदः पुरुषान् सुबहुश्रुतान् ।
यज्ञकर्म समीहन्तां भवन्तो राजशासनात् ॥ 8 ॥
इष्टका बहु साहस्राश्शीघ्रमानीयतामिति ।
0 उपकार्याः क्रियन्तां च राज्ञां बहुगुणान्विताः ॥ 9 ॥
ब्राह्मणावसथाश्चैव कर्तव्याश्शतशश्शुभाः ।
भक्ष्यान्नपानैर्बहुभिस्समुपेतास्सुनिष्ठिताः ॥ 10 ॥
तथा पौरजनस्यापि कर्तव्या बहुविस्तराः ।
आवासा बहुभक्ष्या वै सर्वकामैरुपस्थिताः ॥ 11 ॥
तथा जानपदस्यापि जनस्य बहुशोभनम् ।
दातव्यमन्नं विधिवत्सत्कृत्य न तु लीलया ॥ 12 ॥
सर्वे वर्णा यथा पूजां प्राप्नुवन्ति सुसत्कृताः ।
न चावज्ञा प्रयोक्तव्या कामक्रोधवशादपि ॥ 13 ॥
यज्ञकर्मसु ये व्यग्राः पुरुषाश्शिल्पिनस्तथा ।
तेषामपि विशेषेण पूजा कार्या यथाक्रमम् ॥ 14 ॥
ते च स्युस्सम्भृतास्सर्वे वसुभिर्भोजनेन च ।
यथा सर्वं सुविहितं न किञ्चित्परिहीयते ॥ 15 ॥
तथा भवन्तः कुर्वन्तु प्रीतिस्निग्धेन चेतसा ।
ततस्सर्वे समागम्य वसिष्ठमिदमब्रुवन् ॥ 16 ॥
यथोक्तं तत्सुविहितं न किञ्चित्परिहीयते ।
यथोक्तं तत्करिष्यामो न किञ्चित्परिहास्यते ॥ 17 ॥
ततस्सुमन्त्रमानीय वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत् ।
निमन्त्रयस्व नृपतीन्पृथिव्यां ये च धार्मिकाः ॥ 18 ॥
ब्राह्मणान्क्षत्रियान्वैश्याञ्छूद्रांश्चैव सहस्रशः ।
समानयस्व सत्कृत्य सर्वदेशेषु मानवान् ॥ 19 ॥
मिथिलाधिपतिं शूरं जनकं सत्यविक्रमम् ।
निष्ठितं सर्वशास्त्रेषु तथा वेदेषु निष्ठितम् ॥ 20 ॥
तमानय महाभागं स्वयमेव सुसत्कृतम् ।
पूर्वसम्बन्धिनं ज्ञात्वा ततः पूर्वं ब्रवीमि ते ॥ 21 ॥
तथा काशीपतिं स्निग्धं सततं प्रियवादिनम् ।
वयस्यं राजसिंहस्य स्वयमेवानयस्व ह ॥ 22 ॥
तथा केकयराजानं वृद्धं परमधार्मिकम् ।
श्वशुरं राजसिंहस्य सपुत्रं त्वमिहानय ॥ 23 ॥
अङ्गेश्वरं महाभागं रोमपादं सुसत्कृतम् ।
वयस्यं राजसिंहस्य समानय यशस्विनम् ॥ 24 ॥
प्राचीनान्सिन्धु सौवीरान्सौराष्ट्रेयांश्च पार्थिवान् ।
दाक्षिणात्यान्नरेन्द्रांश्च समस्तानानयस्व ह ॥ 25 ॥
सन्ति स्निग्धाश्च ये चान्ये राजानः पृथिवीतले ।
तानानय यथाक्षिप्रं सानुगान्सह बान्धवान् ॥ 26 ॥
वसिष्ठवाक्यं तच्छ्रुत्वा सुमन्त्रस्त्वरितस्तदा ।
व्यादिशत्पुरुषांस्तत्र राज्ञामानयने शुभान् ॥ 27 ॥
स्वयमेव हि धर्मात्मा प्रययौ मुनिशासनात् ।
सुमन्त्रस्त्वरितो भूत्वा समानेतुं महीक्षितः ॥ 28 ॥
ते च कर्मान्तिकास्सर्वे वसिष्ठाय च धीमते ।
सर्वं निवेदयन्ति स्म यज्ञे यदुपकल्पितम् ॥ 29 ॥
ततःप्रीतो द्विजश्रेष्ठस्तान् सर्वानिदमब्रवीत् ।
अवज्ञया न दातव्यं कस्यचिल्लीलयाऽपि वा ॥ 30 ॥
अवज्ञया कृतं हन्याद्दातारं नात्र संशयः ।
28 ततः कैश्चिदहोरात्रैरुपयाता महीक्षितः ॥ 31 ॥
बहूनि रत्नान्यादाय राज्ञो दशरथस्य वै ।
ततो वसिष्ठस्सुप्रीतो राजानमिदमब्रवीत् ॥ 32 ॥
उपयाता नरव्याघ्र राजानस्तव शासनात् ।
मयापि सत्कृताः सर्वे यथार्हं राजसत्तमाः ॥ 33 ॥
यज्ञीयं च कृतं राजन् पुरुषैस्सुसमाहितैः ।
निर्यातु च भवान्यष्टुं यज्ञायतनमन्तिकात् ॥ 34 ॥
सर्वकामैरुपहृतैरुपेतं च समन्ततः ।
द्रष्टुमर्हसि राजेन्द्र मनसेव विनिर्मितम् ॥ 35 ॥
तथा वसिष्ठवचनादृश्यशृङ्गस्य चोभयोः ।
शुभे दिवसनक्षत्रे निर्यातो जगतीपतिः ॥ 36 ॥
ततो वसिष्ठप्रमुखास्सर्व एव द्विजोत्तमाः ।
ऋश्यशृङ्गं पुरस्कृत्य यज्ञकर्मारभन् तदा ॥ 37 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे त्रयोदशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha trayodaśassargaḥ |
punaḥ prāpte vasante tu pūrṇassaṃvatsaro'bhavat |
prasavārthaṃ gato yaṣṭuṃ hayamedhena vīryavān || 1 ||
abhivādya vasiṣṭhaṃ ca nyāyataḥ paripūjya ca |
abravītpraśritaṃ vākyaṃ prasavārthaṃ dvijottamam || 2 ||
yajño me kriyatāṃ brahmanyathoktaṃ munipuṅgava |
yathā na vighnaḥ kriyate yajñāṅgeṣu vidhīyatām || 3 ||
bhavān snigdhassuhṛnmahyaṃ guruśca paramo mahān |
oḍhavyo bhavatā caiva bhāro yajñasya codyataḥ || 4 ||
tatheti ca sa rājānamabravīddvijasattamaḥ |
kariṣye sarvamevaitadbhavatā yatsamarthitam || 5 ||
tato'bravīdvijānvṛddhānyajñakarmasu niṣṭhitān |
sthāpatye niṣṭhitāṃścaiva vṛddhānparamadhārmikān || 6 ||
karmāntikān śilpakarānvardhakīn khanakānapi |
gaṇakānśilpinaścaiva tathaiva naṭanartakān || 7 ||
tathā śucīnśāstravidaḥ puruṣān subahuśrutān |
yajñakarma samīhantāṃ bhavanto rājaśāsanāt || 8 ||
iṣṭakā bahu sāhasrāśśīghramānīyatāmiti |
0 upakāryāḥ kriyantāṃ ca rājñāṃ bahuguṇānvitāḥ || 9 ||
brāhmaṇāvasathāścaiva kartavyāśśataśaśśubhāḥ |
bhakṣyānnapānairbahubhissamupetāssuniṣṭhitāḥ || 10 ||
tathā paurajanasyāpi kartavyā bahuvistarāḥ |
āvāsā bahubhakṣyā vai sarvakāmairupasthitāḥ || 11 ||
tathā jānapadasyāpi janasya bahuśobhanam |
dātavyamannaṃ vidhivatsatkṛtya na tu līlayā || 12 ||
sarve varṇā yathā pūjāṃ prāpnuvanti susatkṛtāḥ |
na cāvajñā prayoktavyā kāmakrodhavaśādapi || 13 ||
yajñakarmasu ye vyagrāḥ puruṣāśśilpinastathā |
teṣāmapi viśeṣeṇa pūjā kāryā yathākramam || 14 ||
te ca syussambhṛtāssarve vasubhirbhojanena ca |
yathā sarvaṃ suvihitaṃ na kiñcitparihīyate || 15 ||
tathā bhavantaḥ kurvantu prītisnigdhena cetasā |
tatassarve samāgamya vasiṣṭhamidamabruvan || 16 ||
yathoktaṃ tatsuvihitaṃ na kiñcitparihīyate |
yathoktaṃ tatkariṣyāmo na kiñcitparihāsyate || 17 ||
tatassumantramānīya vasiṣṭho vākyamabravīt |
nimantrayasva nṛpatīnpṛthivyāṃ ye ca dhārmikāḥ || 18 ||
brāhmaṇānkṣatriyānvaiśyāñchūdrāṃścaiva sahasraśaḥ |
samānayasva satkṛtya sarvadeśeṣu mānavān || 19 ||
mithilādhipatiṃ śūraṃ janakaṃ satyavikramam |
niṣṭhitaṃ sarvaśāstreṣu tathā vedeṣu niṣṭhitam || 20 ||
tamānaya mahābhāgaṃ svayameva susatkṛtam |
pūrvasambandhinaṃ jñātvā tataḥ pūrvaṃ bravīmi te || 21 ||
tathā kāśīpatiṃ snigdhaṃ satataṃ priyavādinam |
vayasyaṃ rājasiṃhasya svayamevānayasva ha || 22 ||
tathā kekayarājānaṃ vṛddhaṃ paramadhārmikam |
śvaśuraṃ rājasiṃhasya saputraṃ tvamihānaya || 23 ||
aṅgeśvaraṃ mahābhāgaṃ romapādaṃ susatkṛtam |
vayasyaṃ rājasiṃhasya samānaya yaśasvinam || 24 ||
prācīnānsindhu sauvīrānsaurāṣṭreyāṃśca pārthivān |
dākṣiṇātyānnarendrāṃśca samastānānayasva ha || 25 ||
santi snigdhāśca ye cānye rājānaḥ pṛthivītale |
tānānaya yathākṣipraṃ sānugānsaha bāndhavān || 26 ||
vasiṣṭhavākyaṃ tacchrutvā sumantrastvaritastadā |
vyādiśatpuruṣāṃstatra rājñāmānayane śubhān || 27 ||
svayameva hi dharmātmā prayayau muniśāsanāt |
sumantrastvarito bhūtvā samānetuṃ mahīkṣitaḥ || 28 ||
te ca karmāntikāssarve vasiṣṭhāya ca dhīmate |
sarvaṃ nivedayanti sma yajñe yadupakalpitam || 29 ||
tataḥprīto dvijaśreṣṭhastān sarvānidamabravīt |
avajñayā na dātavyaṃ kasyacillīlayā'pi vā || 30 ||
avajñayā kṛtaṃ hanyāddātāraṃ nātra saṃśayaḥ |
28 tataḥ kaiścidahorātrairupayātā mahīkṣitaḥ || 31 ||
bahūni ratnānyādāya rājño daśarathasya vai |
tato vasiṣṭhassuprīto rājānamidamabravīt || 32 ||
upayātā naravyāghra rājānastava śāsanāt |
mayāpi satkṛtāḥ sarve yathārhaṃ rājasattamāḥ || 33 ||
yajñīyaṃ ca kṛtaṃ rājan puruṣaissusamāhitaiḥ |
niryātu ca bhavānyaṣṭuṃ yajñāyatanamantikāt || 34 ||
sarvakāmairupahṛtairupetaṃ ca samantataḥ |
draṣṭumarhasi rājendra manaseva vinirmitam || 35 ||
tathā vasiṣṭhavacanādṛśyaśṛṅgasya cobhayoḥ |
śubhe divasanakṣatre niryāto jagatīpatiḥ || 36 ||
tato vasiṣṭhapramukhāssarva eva dvijottamāḥ |
ṛśyaśṛṅgaṃ puraskṛtya yajñakarmārabhan tadā || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe trayodaśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.