ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ ബാലകാണ്ഡമ് ।
അഥ ത്രയോദശസ്സര്ഗഃ ।
പുനഃ പ്രാപ്തേ വസന്തേ തു പൂര്ണസ്സംവത്സരോഽഭവത് ।
പ്രസവാര്ഥം ഗതോ യഷ്ടും ഹയമേധേന വീര്യവാന് ॥ 1 ॥
അഭിവാദ്യ വസിഷ്ഠം ച ന്യായതഃ പരിപൂജ്യ ച ।
അബ്രവീത്പ്രശ്രിതം വാക്യം പ്രസവാര്ഥം ദ്വിജോത്തമമ് ॥ 2 ॥
യജ്ഞോ മേ ക്രിയതാം ബ്രഹ്മന്യഥോക്തം മുനിപുങ്ഗവ ।
യഥാ ന വിഘ്നഃ ക്രിയതേ യജ്ഞാങ്ഗേഷു വിധീയതാമ് ॥ 3 ॥
ഭവാന് സ്നിഗ്ധസ്സുഹൃന്മഹ്യം ഗുരുശ്ച പരമോ മഹാന് ।
ഓഢവ്യോ ഭവതാ ചൈവ ഭാരോ യജ്ഞസ്യ ചോദ്യതഃ ॥ 4 ॥
തഥേതി ച സ രാജാനമബ്രവീദ്ദ്വിജസത്തമഃ ।
കരിഷ്യേ സര്വമേവൈതദ്ഭവതാ യത്സമര്ഥിതമ് ॥ 5 ॥
തതോഽബ്രവീദ്വിജാന്വൃദ്ധാന്യജ്ഞകര്മസു നിഷ്ഠിതാന് ।
സ്ഥാപത്യേ നിഷ്ഠിതാംശ്ചൈവ വൃദ്ധാന്പരമധാര്മികാന് ॥ 6 ॥
കര്മാന്തികാന് ശില്പകരാന്വര്ധകീന് ഖനകാനപി ।
ഗണകാന്ശില്പിനശ്ചൈവ തഥൈവ നടനര്തകാന് ॥ 7 ॥
തഥാ ശുചീന്ശാസ്ത്രവിദഃ പുരുഷാന് സുബഹുശ്രുതാന് ।
യജ്ഞകര്മ സമീഹന്താം ഭവന്തോ രാജശാസനാത് ॥ 8 ॥
ഇഷ്ടകാ ബഹു സാഹസ്രാശ്ശീഘ്രമാനീയതാമിതി ।
0 ഉപകാര്യാഃ ക്രിയന്താം ച രാജ്ഞാം ബഹുഗുണാന്വിതാഃ ॥ 9 ॥
ബ്രാഹ്മണാവസഥാശ്ചൈവ കര്തവ്യാശ്ശതശശ്ശുഭാഃ ।
ഭക്ഷ്യാന്നപാനൈര്ബഹുഭിസ്സമുപേതാസ്സുനിഷ്ഠിതാഃ ॥ 10 ॥
തഥാ പൌരജനസ്യാപി കര്തവ്യാ ബഹുവിസ്തരാഃ ।
ആവാസാ ബഹുഭക്ഷ്യാ വൈ സര്വകാമൈരുപസ്ഥിതാഃ ॥ 11 ॥
തഥാ ജാനപദസ്യാപി ജനസ്യ ബഹുശോഭനമ് ।
ദാതവ്യമന്നം വിധിവത്സത്കൃത്യ ന തു ലീലയാ ॥ 12 ॥
സര്വേ വര്ണാ യഥാ പൂജാം പ്രാപ്നുവന്തി സുസത്കൃതാഃ ।
ന ചാവജ്ഞാ പ്രയോക്തവ്യാ കാമക്രോധവശാദപി ॥ 13 ॥
യജ്ഞകര്മസു യേ വ്യഗ്രാഃ പുരുഷാശ്ശില്പിനസ്തഥാ ।
തേഷാമപി വിശേഷേണ പൂജാ കാര്യാ യഥാക്രമമ് ॥ 14 ॥
തേ ച സ്യുസ്സമ്ഭൃതാസ്സര്വേ വസുഭിര്ഭോജനേന ച ।
യഥാ സര്വം സുവിഹിതം ന കിഞ്ചിത്പരിഹീയതേ ॥ 15 ॥
തഥാ ഭവന്തഃ കുര്വന്തു പ്രീതിസ്നിഗ്ധേന ചേതസാ ।
തതസ്സര്വേ സമാഗമ്യ വസിഷ്ഠമിദമബ്രുവന് ॥ 16 ॥
യഥോക്തം തത്സുവിഹിതം ന കിഞ്ചിത്പരിഹീയതേ ।
യഥോക്തം തത്കരിഷ്യാമോ ന കിഞ്ചിത്പരിഹാസ്യതേ ॥ 17 ॥
തതസ്സുമന്ത്രമാനീയ വസിഷ്ഠോ വാക്യമബ്രവീത് ।
നിമന്ത്രയസ്വ നൃപതീന്പൃഥിവ്യാം യേ ച ധാര്മികാഃ ॥ 18 ॥
ബ്രാഹ്മണാന്ക്ഷത്രിയാന്വൈശ്യാഞ്ഛൂദ്രാംശ്ചൈവ സഹസ്രശഃ ।
സമാനയസ്വ സത്കൃത്യ സര്വദേശേഷു മാനവാന് ॥ 19 ॥
മിഥിലാധിപതിം ശൂരം ജനകം സത്യവിക്രമമ് ।
നിഷ്ഠിതം സര്വശാസ്ത്രേഷു തഥാ വേദേഷു നിഷ്ഠിതമ് ॥ 20 ॥
തമാനയ മഹാഭാഗം സ്വയമേവ സുസത്കൃതമ് ।
പൂര്വസമ്ബന്ധിനം ജ്ഞാത്വാ തതഃ പൂര്വം ബ്രവീമി തേ ॥ 21 ॥
തഥാ കാശീപതിം സ്നിഗ്ധം സതതം പ്രിയവാദിനമ് ।
വയസ്യം രാജസിംഹസ്യ സ്വയമേവാനയസ്വ ഹ ॥ 22 ॥
തഥാ കേകയരാജാനം വൃദ്ധം പരമധാര്മികമ് ।
ശ്വശുരം രാജസിംഹസ്യ സപുത്രം ത്വമിഹാനയ ॥ 23 ॥
അങ്ഗേശ്വരം മഹാഭാഗം രോമപാദം സുസത്കൃതമ് ।
വയസ്യം രാജസിംഹസ്യ സമാനയ യശസ്വിനമ് ॥ 24 ॥
പ്രാചീനാന്സിന്ധു സൌവീരാന്സൌരാഷ്ട്രേയാംശ്ച പാര്ഥിവാന് ।
ദാക്ഷിണാത്യാന്നരേന്ദ്രാംശ്ച സമസ്താനാനയസ്വ ഹ ॥ 25 ॥
സന്തി സ്നിഗ്ധാശ്ച യേ ചാന്യേ രാജാനഃ പൃഥിവീതലേ ।
താനാനയ യഥാക്ഷിപ്രം സാനുഗാന്സഹ ബാന്ധവാന് ॥ 26 ॥
വസിഷ്ഠവാക്യം തച്ഛ്രുത്വാ സുമന്ത്രസ്ത്വരിതസ്തദാ ।
വ്യാദിശത്പുരുഷാംസ്തത്ര രാജ്ഞാമാനയനേ ശുഭാന് ॥ 27 ॥
സ്വയമേവ ഹി ധര്മാത്മാ പ്രയയൌ മുനിശാസനാത് ।
സുമന്ത്രസ്ത്വരിതോ ഭൂത്വാ സമാനേതും മഹീക്ഷിതഃ ॥ 28 ॥
തേ ച കര്മാന്തികാസ്സര്വേ വസിഷ്ഠായ ച ധീമതേ ।
സര്വം നിവേദയന്തി സ്മ യജ്ഞേ യദുപകല്പിതമ് ॥ 29 ॥
തതഃപ്രീതോ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠസ്താന് സര്വാനിദമബ്രവീത് ।
അവജ്ഞയാ ന ദാതവ്യം കസ്യചില്ലീലയാഽപി വാ ॥ 30 ॥
അവജ്ഞയാ കൃതം ഹന്യാദ്ദാതാരം നാത്ര സംശയഃ ।
28 തതഃ കൈശ്ചിദഹോരാത്രൈരുപയാതാ മഹീക്ഷിതഃ ॥ 31 ॥
ബഹൂനി രത്നാന്യാദായ രാജ്ഞോ ദശരഥസ്യ വൈ ।
തതോ വസിഷ്ഠസ്സുപ്രീതോ രാജാനമിദമബ്രവീത് ॥ 32 ॥
ഉപയാതാ നരവ്യാഘ്ര രാജാനസ്തവ ശാസനാത് ।
മയാപി സത്കൃതാഃ സര്വേ യഥാര്ഹം രാജസത്തമാഃ ॥ 33 ॥
യജ്ഞീയം ച കൃതം രാജന് പുരുഷൈസ്സുസമാഹിതൈഃ ।
നിര്യാതു ച ഭവാന്യഷ്ടും യജ്ഞായതനമന്തികാത് ॥ 34 ॥
സര്വകാമൈരുപഹൃതൈരുപേതം ച സമന്തതഃ ।
ദ്രഷ്ടുമര്ഹസി രാജേന്ദ്ര മനസേവ വിനിര്മിതമ് ॥ 35 ॥
തഥാ വസിഷ്ഠവചനാദൃശ്യശൃങ്ഗസ്യ ചോഭയോഃ ।
ശുഭേ ദിവസനക്ഷത്രേ നിര്യാതോ ജഗതീപതിഃ ॥ 36 ॥
തതോ വസിഷ്ഠപ്രമുഖാസ്സര്വ ഏവ ദ്വിജോത്തമാഃ ।
ഋശ്യശൃങ്ഗം പുരസ്കൃത്യ യജ്ഞകര്മാരഭന് തദാ ॥ 37 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ ബാലകാണ്ഡേ ത്രയോദശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha trayodaśassargaḥ |
punaḥ prāpte vasante tu pūrṇassaṃvatsaro'bhavat |
prasavārthaṃ gato yaṣṭuṃ hayamedhena vīryavān || 1 ||
abhivādya vasiṣṭhaṃ ca nyāyataḥ paripūjya ca |
abravītpraśritaṃ vākyaṃ prasavārthaṃ dvijottamam || 2 ||
yajño me kriyatāṃ brahmanyathoktaṃ munipuṅgava |
yathā na vighnaḥ kriyate yajñāṅgeṣu vidhīyatām || 3 ||
bhavān snigdhassuhṛnmahyaṃ guruśca paramo mahān |
oḍhavyo bhavatā caiva bhāro yajñasya codyataḥ || 4 ||
tatheti ca sa rājānamabravīddvijasattamaḥ |
kariṣye sarvamevaitadbhavatā yatsamarthitam || 5 ||
tato'bravīdvijānvṛddhānyajñakarmasu niṣṭhitān |
sthāpatye niṣṭhitāṃścaiva vṛddhānparamadhārmikān || 6 ||
karmāntikān śilpakarānvardhakīn khanakānapi |
gaṇakānśilpinaścaiva tathaiva naṭanartakān || 7 ||
tathā śucīnśāstravidaḥ puruṣān subahuśrutān |
yajñakarma samīhantāṃ bhavanto rājaśāsanāt || 8 ||
iṣṭakā bahu sāhasrāśśīghramānīyatāmiti |
0 upakāryāḥ kriyantāṃ ca rājñāṃ bahuguṇānvitāḥ || 9 ||
brāhmaṇāvasathāścaiva kartavyāśśataśaśśubhāḥ |
bhakṣyānnapānairbahubhissamupetāssuniṣṭhitāḥ || 10 ||
tathā paurajanasyāpi kartavyā bahuvistarāḥ |
āvāsā bahubhakṣyā vai sarvakāmairupasthitāḥ || 11 ||
tathā jānapadasyāpi janasya bahuśobhanam |
dātavyamannaṃ vidhivatsatkṛtya na tu līlayā || 12 ||
sarve varṇā yathā pūjāṃ prāpnuvanti susatkṛtāḥ |
na cāvajñā prayoktavyā kāmakrodhavaśādapi || 13 ||
yajñakarmasu ye vyagrāḥ puruṣāśśilpinastathā |
teṣāmapi viśeṣeṇa pūjā kāryā yathākramam || 14 ||
te ca syussambhṛtāssarve vasubhirbhojanena ca |
yathā sarvaṃ suvihitaṃ na kiñcitparihīyate || 15 ||
tathā bhavantaḥ kurvantu prītisnigdhena cetasā |
tatassarve samāgamya vasiṣṭhamidamabruvan || 16 ||
yathoktaṃ tatsuvihitaṃ na kiñcitparihīyate |
yathoktaṃ tatkariṣyāmo na kiñcitparihāsyate || 17 ||
tatassumantramānīya vasiṣṭho vākyamabravīt |
nimantrayasva nṛpatīnpṛthivyāṃ ye ca dhārmikāḥ || 18 ||
brāhmaṇānkṣatriyānvaiśyāñchūdrāṃścaiva sahasraśaḥ |
samānayasva satkṛtya sarvadeśeṣu mānavān || 19 ||
mithilādhipatiṃ śūraṃ janakaṃ satyavikramam |
niṣṭhitaṃ sarvaśāstreṣu tathā vedeṣu niṣṭhitam || 20 ||
tamānaya mahābhāgaṃ svayameva susatkṛtam |
pūrvasambandhinaṃ jñātvā tataḥ pūrvaṃ bravīmi te || 21 ||
tathā kāśīpatiṃ snigdhaṃ satataṃ priyavādinam |
vayasyaṃ rājasiṃhasya svayamevānayasva ha || 22 ||
tathā kekayarājānaṃ vṛddhaṃ paramadhārmikam |
śvaśuraṃ rājasiṃhasya saputraṃ tvamihānaya || 23 ||
aṅgeśvaraṃ mahābhāgaṃ romapādaṃ susatkṛtam |
vayasyaṃ rājasiṃhasya samānaya yaśasvinam || 24 ||
prācīnānsindhu sauvīrānsaurāṣṭreyāṃśca pārthivān |
dākṣiṇātyānnarendrāṃśca samastānānayasva ha || 25 ||
santi snigdhāśca ye cānye rājānaḥ pṛthivītale |
tānānaya yathākṣipraṃ sānugānsaha bāndhavān || 26 ||
vasiṣṭhavākyaṃ tacchrutvā sumantrastvaritastadā |
vyādiśatpuruṣāṃstatra rājñāmānayane śubhān || 27 ||
svayameva hi dharmātmā prayayau muniśāsanāt |
sumantrastvarito bhūtvā samānetuṃ mahīkṣitaḥ || 28 ||
te ca karmāntikāssarve vasiṣṭhāya ca dhīmate |
sarvaṃ nivedayanti sma yajñe yadupakalpitam || 29 ||
tataḥprīto dvijaśreṣṭhastān sarvānidamabravīt |
avajñayā na dātavyaṃ kasyacillīlayā'pi vā || 30 ||
avajñayā kṛtaṃ hanyāddātāraṃ nātra saṃśayaḥ |
28 tataḥ kaiścidahorātrairupayātā mahīkṣitaḥ || 31 ||
bahūni ratnānyādāya rājño daśarathasya vai |
tato vasiṣṭhassuprīto rājānamidamabravīt || 32 ||
upayātā naravyāghra rājānastava śāsanāt |
mayāpi satkṛtāḥ sarve yathārhaṃ rājasattamāḥ || 33 ||
yajñīyaṃ ca kṛtaṃ rājan puruṣaissusamāhitaiḥ |
niryātu ca bhavānyaṣṭuṃ yajñāyatanamantikāt || 34 ||
sarvakāmairupahṛtairupetaṃ ca samantataḥ |
draṣṭumarhasi rājendra manaseva vinirmitam || 35 ||
tathā vasiṣṭhavacanādṛśyaśṛṅgasya cobhayoḥ |
śubhe divasanakṣatre niryāto jagatīpatiḥ || 36 ||
tato vasiṣṭhapramukhāssarva eva dvijottamāḥ |
ṛśyaśṛṅgaṃ puraskṛtya yajñakarmārabhan tadā || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe trayodaśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ त्रयोदशस्सर्गः ।
पुनः प्राप्ते वसन्ते तु पूर्णस्संवत्सरोऽभवत् ।
प्रसवार्थं गतो यष्टुं हयमेधेन वीर्यवान् ॥ 1 ॥
अभिवाद्य वसिष्ठं च न्यायतः परिपूज्य च ।
अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं प्रसवार्थं द्विजोत्तमम् ॥ 2 ॥
यज्ञो मे क्रियतां ब्रह्मन्यथोक्तं मुनिपुङ्गव ।
यथा न विघ्नः क्रियते यज्ञाङ्गेषु विधीयताम् ॥ 3 ॥
भवान् स्निग्धस्सुहृन्मह्यं गुरुश्च परमो महान् ।
ओढव्यो भवता चैव भारो यज्ञस्य चोद्यतः ॥ 4 ॥
तथेति च स राजानमब्रवीद्द्विजसत्तमः ।
करिष्ये सर्वमेवैतद्भवता यत्समर्थितम् ॥ 5 ॥
ततोऽब्रवीद्विजान्वृद्धान्यज्ञकर्मसु निष्ठितान् ।
स्थापत्ये निष्ठितांश्चैव वृद्धान्परमधार्मिकान् ॥ 6 ॥
कर्मान्तिकान् शिल्पकरान्वर्धकीन् खनकानपि ।
गणकान्शिल्पिनश्चैव तथैव नटनर्तकान् ॥ 7 ॥
तथा शुचीन्शास्त्रविदः पुरुषान् सुबहुश्रुतान् ।
यज्ञकर्म समीहन्तां भवन्तो राजशासनात् ॥ 8 ॥
इष्टका बहु साहस्राश्शीघ्रमानीयतामिति ।
0 उपकार्याः क्रियन्तां च राज्ञां बहुगुणान्विताः ॥ 9 ॥
ब्राह्मणावसथाश्चैव कर्तव्याश्शतशश्शुभाः ।
भक्ष्यान्नपानैर्बहुभिस्समुपेतास्सुनिष्ठिताः ॥ 10 ॥
तथा पौरजनस्यापि कर्तव्या बहुविस्तराः ।
आवासा बहुभक्ष्या वै सर्वकामैरुपस्थिताः ॥ 11 ॥
तथा जानपदस्यापि जनस्य बहुशोभनम् ।
दातव्यमन्नं विधिवत्सत्कृत्य न तु लीलया ॥ 12 ॥
सर्वे वर्णा यथा पूजां प्राप्नुवन्ति सुसत्कृताः ।
न चावज्ञा प्रयोक्तव्या कामक्रोधवशादपि ॥ 13 ॥
यज्ञकर्मसु ये व्यग्राः पुरुषाश्शिल्पिनस्तथा ।
तेषामपि विशेषेण पूजा कार्या यथाक्रमम् ॥ 14 ॥
ते च स्युस्सम्भृतास्सर्वे वसुभिर्भोजनेन च ।
यथा सर्वं सुविहितं न किञ्चित्परिहीयते ॥ 15 ॥
तथा भवन्तः कुर्वन्तु प्रीतिस्निग्धेन चेतसा ।
ततस्सर्वे समागम्य वसिष्ठमिदमब्रुवन् ॥ 16 ॥
यथोक्तं तत्सुविहितं न किञ्चित्परिहीयते ।
यथोक्तं तत्करिष्यामो न किञ्चित्परिहास्यते ॥ 17 ॥
ततस्सुमन्त्रमानीय वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत् ।
निमन्त्रयस्व नृपतीन्पृथिव्यां ये च धार्मिकाः ॥ 18 ॥
ब्राह्मणान्क्षत्रियान्वैश्याञ्छूद्रांश्चैव सहस्रशः ।
समानयस्व सत्कृत्य सर्वदेशेषु मानवान् ॥ 19 ॥
मिथिलाधिपतिं शूरं जनकं सत्यविक्रमम् ।
निष्ठितं सर्वशास्त्रेषु तथा वेदेषु निष्ठितम् ॥ 20 ॥
तमानय महाभागं स्वयमेव सुसत्कृतम् ।
पूर्वसम्बन्धिनं ज्ञात्वा ततः पूर्वं ब्रवीमि ते ॥ 21 ॥
तथा काशीपतिं स्निग्धं सततं प्रियवादिनम् ।
वयस्यं राजसिंहस्य स्वयमेवानयस्व ह ॥ 22 ॥
तथा केकयराजानं वृद्धं परमधार्मिकम् ।
श्वशुरं राजसिंहस्य सपुत्रं त्वमिहानय ॥ 23 ॥
अङ्गेश्वरं महाभागं रोमपादं सुसत्कृतम् ।
वयस्यं राजसिंहस्य समानय यशस्विनम् ॥ 24 ॥
प्राचीनान्सिन्धु सौवीरान्सौराष्ट्रेयांश्च पार्थिवान् ।
दाक्षिणात्यान्नरेन्द्रांश्च समस्तानानयस्व ह ॥ 25 ॥
सन्ति स्निग्धाश्च ये चान्ये राजानः पृथिवीतले ।
तानानय यथाक्षिप्रं सानुगान्सह बान्धवान् ॥ 26 ॥
वसिष्ठवाक्यं तच्छ्रुत्वा सुमन्त्रस्त्वरितस्तदा ।
व्यादिशत्पुरुषांस्तत्र राज्ञामानयने शुभान् ॥ 27 ॥
स्वयमेव हि धर्मात्मा प्रययौ मुनिशासनात् ।
सुमन्त्रस्त्वरितो भूत्वा समानेतुं महीक्षितः ॥ 28 ॥
ते च कर्मान्तिकास्सर्वे वसिष्ठाय च धीमते ।
सर्वं निवेदयन्ति स्म यज्ञे यदुपकल्पितम् ॥ 29 ॥
ततःप्रीतो द्विजश्रेष्ठस्तान् सर्वानिदमब्रवीत् ।
अवज्ञया न दातव्यं कस्यचिल्लीलयाऽपि वा ॥ 30 ॥
अवज्ञया कृतं हन्याद्दातारं नात्र संशयः ।
28 ततः कैश्चिदहोरात्रैरुपयाता महीक्षितः ॥ 31 ॥
बहूनि रत्नान्यादाय राज्ञो दशरथस्य वै ।
ततो वसिष्ठस्सुप्रीतो राजानमिदमब्रवीत् ॥ 32 ॥
उपयाता नरव्याघ्र राजानस्तव शासनात् ।
मयापि सत्कृताः सर्वे यथार्हं राजसत्तमाः ॥ 33 ॥
यज्ञीयं च कृतं राजन् पुरुषैस्सुसमाहितैः ।
निर्यातु च भवान्यष्टुं यज्ञायतनमन्तिकात् ॥ 34 ॥
सर्वकामैरुपहृतैरुपेतं च समन्ततः ।
द्रष्टुमर्हसि राजेन्द्र मनसेव विनिर्मितम् ॥ 35 ॥
तथा वसिष्ठवचनादृश्यशृङ्गस्य चोभयोः ।
शुभे दिवसनक्षत्रे निर्यातो जगतीपतिः ॥ 36 ॥
ततो वसिष्ठप्रमुखास्सर्व एव द्विजोत्तमाः ।
ऋश्यशृङ्गं पुरस्कृत्य यज्ञकर्मारभन् तदा ॥ 37 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे त्रयोदशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha trayodaśassargaḥ |
punaḥ prāpte vasante tu pūrṇassaṃvatsaro'bhavat |
prasavārthaṃ gato yaṣṭuṃ hayamedhena vīryavān || 1 ||
abhivādya vasiṣṭhaṃ ca nyāyataḥ paripūjya ca |
abravītpraśritaṃ vākyaṃ prasavārthaṃ dvijottamam || 2 ||
yajño me kriyatāṃ brahmanyathoktaṃ munipuṅgava |
yathā na vighnaḥ kriyate yajñāṅgeṣu vidhīyatām || 3 ||
bhavān snigdhassuhṛnmahyaṃ guruśca paramo mahān |
oḍhavyo bhavatā caiva bhāro yajñasya codyataḥ || 4 ||
tatheti ca sa rājānamabravīddvijasattamaḥ |
kariṣye sarvamevaitadbhavatā yatsamarthitam || 5 ||
tato'bravīdvijānvṛddhānyajñakarmasu niṣṭhitān |
sthāpatye niṣṭhitāṃścaiva vṛddhānparamadhārmikān || 6 ||
karmāntikān śilpakarānvardhakīn khanakānapi |
gaṇakānśilpinaścaiva tathaiva naṭanartakān || 7 ||
tathā śucīnśāstravidaḥ puruṣān subahuśrutān |
yajñakarma samīhantāṃ bhavanto rājaśāsanāt || 8 ||
iṣṭakā bahu sāhasrāśśīghramānīyatāmiti |
0 upakāryāḥ kriyantāṃ ca rājñāṃ bahuguṇānvitāḥ || 9 ||
brāhmaṇāvasathāścaiva kartavyāśśataśaśśubhāḥ |
bhakṣyānnapānairbahubhissamupetāssuniṣṭhitāḥ || 10 ||
tathā paurajanasyāpi kartavyā bahuvistarāḥ |
āvāsā bahubhakṣyā vai sarvakāmairupasthitāḥ || 11 ||
tathā jānapadasyāpi janasya bahuśobhanam |
dātavyamannaṃ vidhivatsatkṛtya na tu līlayā || 12 ||
sarve varṇā yathā pūjāṃ prāpnuvanti susatkṛtāḥ |
na cāvajñā prayoktavyā kāmakrodhavaśādapi || 13 ||
yajñakarmasu ye vyagrāḥ puruṣāśśilpinastathā |
teṣāmapi viśeṣeṇa pūjā kāryā yathākramam || 14 ||
te ca syussambhṛtāssarve vasubhirbhojanena ca |
yathā sarvaṃ suvihitaṃ na kiñcitparihīyate || 15 ||
tathā bhavantaḥ kurvantu prītisnigdhena cetasā |
tatassarve samāgamya vasiṣṭhamidamabruvan || 16 ||
yathoktaṃ tatsuvihitaṃ na kiñcitparihīyate |
yathoktaṃ tatkariṣyāmo na kiñcitparihāsyate || 17 ||
tatassumantramānīya vasiṣṭho vākyamabravīt |
nimantrayasva nṛpatīnpṛthivyāṃ ye ca dhārmikāḥ || 18 ||
brāhmaṇānkṣatriyānvaiśyāñchūdrāṃścaiva sahasraśaḥ |
samānayasva satkṛtya sarvadeśeṣu mānavān || 19 ||
mithilādhipatiṃ śūraṃ janakaṃ satyavikramam |
niṣṭhitaṃ sarvaśāstreṣu tathā vedeṣu niṣṭhitam || 20 ||
tamānaya mahābhāgaṃ svayameva susatkṛtam |
pūrvasambandhinaṃ jñātvā tataḥ pūrvaṃ bravīmi te || 21 ||
tathā kāśīpatiṃ snigdhaṃ satataṃ priyavādinam |
vayasyaṃ rājasiṃhasya svayamevānayasva ha || 22 ||
tathā kekayarājānaṃ vṛddhaṃ paramadhārmikam |
śvaśuraṃ rājasiṃhasya saputraṃ tvamihānaya || 23 ||
aṅgeśvaraṃ mahābhāgaṃ romapādaṃ susatkṛtam |
vayasyaṃ rājasiṃhasya samānaya yaśasvinam || 24 ||
prācīnānsindhu sauvīrānsaurāṣṭreyāṃśca pārthivān |
dākṣiṇātyānnarendrāṃśca samastānānayasva ha || 25 ||
santi snigdhāśca ye cānye rājānaḥ pṛthivītale |
tānānaya yathākṣipraṃ sānugānsaha bāndhavān || 26 ||
vasiṣṭhavākyaṃ tacchrutvā sumantrastvaritastadā |
vyādiśatpuruṣāṃstatra rājñāmānayane śubhān || 27 ||
svayameva hi dharmātmā prayayau muniśāsanāt |
sumantrastvarito bhūtvā samānetuṃ mahīkṣitaḥ || 28 ||
te ca karmāntikāssarve vasiṣṭhāya ca dhīmate |
sarvaṃ nivedayanti sma yajñe yadupakalpitam || 29 ||
tataḥprīto dvijaśreṣṭhastān sarvānidamabravīt |
avajñayā na dātavyaṃ kasyacillīlayā'pi vā || 30 ||
avajñayā kṛtaṃ hanyāddātāraṃ nātra saṃśayaḥ |
28 tataḥ kaiścidahorātrairupayātā mahīkṣitaḥ || 31 ||
bahūni ratnānyādāya rājño daśarathasya vai |
tato vasiṣṭhassuprīto rājānamidamabravīt || 32 ||
upayātā naravyāghra rājānastava śāsanāt |
mayāpi satkṛtāḥ sarve yathārhaṃ rājasattamāḥ || 33 ||
yajñīyaṃ ca kṛtaṃ rājan puruṣaissusamāhitaiḥ |
niryātu ca bhavānyaṣṭuṃ yajñāyatanamantikāt || 34 ||
sarvakāmairupahṛtairupetaṃ ca samantataḥ |
draṣṭumarhasi rājendra manaseva vinirmitam || 35 ||
tathā vasiṣṭhavacanādṛśyaśṛṅgasya cobhayoḥ |
śubhe divasanakṣatre niryāto jagatīpatiḥ || 36 ||
tato vasiṣṭhapramukhāssarva eva dvijottamāḥ |
ṛśyaśṛṅgaṃ puraskṛtya yajñakarmārabhan tadā || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe trayodaśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.