1.13 Balakanda - Trayodasha Sargah

ॐ

1.13 બાલકાણ્ડ - ત્રયોદશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે બાલકાણ્ડમ્ ।

અથ ત્રયોદશસ્સર્ગઃ ।

પુનઃ પ્રાપ્તે વસન્તે તુ પૂર્ણસ્સંવત્સરોઽભવત્ ।

પ્રસવાર્થં ગતો યષ્ટું હયમેધેન વીર્યવાન્ ॥ 1 ॥

અભિવાદ્ય વસિષ્ઠં ચ ન્યાયતઃ પરિપૂજ્ય ચ ।

અબ્રવીત્પ્રશ્રિતં વાક્યં પ્રસવાર્થં દ્વિજોત્તમમ્ ॥ 2 ॥

યજ્ઞો મે ક્રિયતાં બ્રહ્મન્યથોક્તં મુનિપુઙ્ગવ ।

યથા ન વિઘ્નઃ ક્રિયતે યજ્ઞાઙ્ગેષુ વિધીયતામ્ ॥ 3 ॥

ભવાન્ સ્નિગ્ધસ્સુહૃન્મહ્યં ગુરુશ્ચ પરમો મહાન્ ।

ઓઢવ્યો ભવતા ચૈવ ભારો યજ્ઞસ્ય ચોદ્યતઃ ॥ 4 ॥

તથેતિ ચ સ રાજાનમબ્રવીદ્દ્વિજસત્તમઃ ।

કરિષ્યે સર્વમેવૈતદ્ભવતા યત્સમર્થિતમ્ ॥ 5 ॥

તતોઽબ્રવીદ્વિજાન્વૃદ્ધાન્યજ્ઞકર્મસુ નિષ્ઠિતાન્ ।

સ્થાપત્યે નિષ્ઠિતાંશ્ચૈવ વૃદ્ધાન્પરમધાર્મિકાન્ ॥ 6 ॥

કર્માન્તિકાન્ શિલ્પકરાન્વર્ધકીન્ ખનકાનપિ ।

ગણકાન્શિલ્પિનશ્ચૈવ તથૈવ નટનર્તકાન્ ॥ 7 ॥

તથા શુચીન્શાસ્ત્રવિદઃ પુરુષાન્ સુબહુશ્રુતાન્ ।

યજ્ઞકર્મ સમીહન્તાં ભવન્તો રાજશાસનાત્ ॥ 8 ॥

ઇષ્ટકા બહુ સાહસ્રાશ્શીઘ્રમાનીયતામિતિ ।

0 ઉપકાર્યાઃ ક્રિયન્તાં ચ રાજ્ઞાં બહુગુણાન્વિતાઃ ॥ 9 ॥

બ્રાહ્મણાવસથાશ્ચૈવ કર્તવ્યાશ્શતશશ્શુભાઃ ।

ભક્ષ્યાન્નપાનૈર્બહુભિસ્સમુપેતાસ્સુનિષ્ઠિતાઃ ॥ 10 ॥

તથા પૌરજનસ્યાપિ કર્તવ્યા બહુવિસ્તરાઃ ।

આવાસા બહુભક્ષ્યા વૈ સર્વકામૈરુપસ્થિતાઃ ॥ 11 ॥

તથા જાનપદસ્યાપિ જનસ્ય બહુશોભનમ્ ।

દાતવ્યમન્નં વિધિવત્સત્કૃત્ય ન તુ લીલયા ॥ 12 ॥

સર્વે વર્ણા યથા પૂજાં પ્રાપ્નુવન્તિ સુસત્કૃતાઃ ।

ન ચાવજ્ઞા પ્રયોક્તવ્યા કામક્રોધવશાદપિ ॥ 13 ॥

યજ્ઞકર્મસુ યે વ્યગ્રાઃ પુરુષાશ્શિલ્પિનસ્તથા ।

તેષામપિ વિશેષેણ પૂજા કાર્યા યથાક્રમમ્ ॥ 14 ॥

તે ચ સ્યુસ્સમ્ભૃતાસ્સર્વે વસુભિર્ભોજનેન ચ ।

યથા સર્વં સુવિહિતં ન કિઞ્ચિત્પરિહીયતે ॥ 15 ॥

તથા ભવન્તઃ કુર્વન્તુ પ્રીતિસ્નિગ્ધેન ચેતસા ।

તતસ્સર્વે સમાગમ્ય વસિષ્ઠમિદમબ્રુવન્ ॥ 16 ॥

યથોક્તં તત્સુવિહિતં ન કિઞ્ચિત્પરિહીયતે ।

યથોક્તં તત્કરિષ્યામો ન કિઞ્ચિત્પરિહાસ્યતે ॥ 17 ॥

તતસ્સુમન્ત્રમાનીય વસિષ્ઠો વાક્યમબ્રવીત્ ।

નિમન્ત્રયસ્વ નૃપતીન્પૃથિવ્યાં યે ચ ધાર્મિકાઃ ॥ 18 ॥

બ્રાહ્મણાન્ક્ષત્રિયાન્વૈશ્યાઞ્છૂદ્રાંશ્ચૈવ સહસ્રશઃ ।

સમાનયસ્વ સત્કૃત્ય સર્વદેશેષુ માનવાન્ ॥ 19 ॥

મિથિલાધિપતિં શૂરં જનકં સત્યવિક્રમમ્ ।

નિષ્ઠિતં સર્વશાસ્ત્રેષુ તથા વેદેષુ નિષ્ઠિતમ્ ॥ 20 ॥

તમાનય મહાભાગં સ્વયમેવ સુસત્કૃતમ્ ।

પૂર્વસમ્બન્ધિનં જ્ઞાત્વા તતઃ પૂર્વં બ્રવીમિ તે ॥ 21 ॥

તથા કાશીપતિં સ્નિગ્ધં સતતં પ્રિયવાદિનમ્ ।

વયસ્યં રાજસિંહસ્ય સ્વયમેવાનયસ્વ હ ॥ 22 ॥

તથા કેકયરાજાનં વૃદ્ધં પરમધાર્મિકમ્ ।

શ્વશુરં રાજસિંહસ્ય સપુત્રં ત્વમિહાનય ॥ 23 ॥

અઙ્ગેશ્વરં મહાભાગં રોમપાદં સુસત્કૃતમ્ ।

વયસ્યં રાજસિંહસ્ય સમાનય યશસ્વિનમ્ ॥ 24 ॥

પ્રાચીનાન્સિન્ધુ સૌવીરાન્સૌરાષ્ટ્રેયાંશ્ચ પાર્થિવાન્ ।

દાક્ષિણાત્યાન્નરેન્દ્રાંશ્ચ સમસ્તાનાનયસ્વ હ ॥ 25 ॥

સન્તિ સ્નિગ્ધાશ્ચ યે ચાન્યે રાજાનઃ પૃથિવીતલે ।

તાનાનય યથાક્ષિપ્રં સાનુગાન્સહ બાન્ધવાન્ ॥ 26 ॥

વસિષ્ઠવાક્યં તચ્છ્રુત્વા સુમન્ત્રસ્ત્વરિતસ્તદા ।

વ્યાદિશત્પુરુષાંસ્તત્ર રાજ્ઞામાનયને શુભાન્ ॥ 27 ॥

સ્વયમેવ હિ ધર્માત્મા પ્રયયૌ મુનિશાસનાત્ ।

સુમન્ત્રસ્ત્વરિતો ભૂત્વા સમાનેતું મહીક્ષિતઃ ॥ 28 ॥

તે ચ કર્માન્તિકાસ્સર્વે વસિષ્ઠાય ચ ધીમતે ।

સર્વં નિવેદયન્તિ સ્મ યજ્ઞે યદુપકલ્પિતમ્ ॥ 29 ॥

તતઃપ્રીતો દ્વિજશ્રેષ્ઠસ્તાન્ સર્વાનિદમબ્રવીત્ ।

અવજ્ઞયા ન દાતવ્યં કસ્યચિલ્લીલયાઽપિ વા ॥ 30 ॥

અવજ્ઞયા કૃતં હન્યાદ્દાતારં નાત્ર સંશયઃ ।

28 તતઃ કૈશ્ચિદહોરાત્રૈરુપયાતા મહીક્ષિતઃ ॥ 31 ॥

બહૂનિ રત્નાન્યાદાય રાજ્ઞો દશરથસ્ય વૈ ।

તતો વસિષ્ઠસ્સુપ્રીતો રાજાનમિદમબ્રવીત્ ॥ 32 ॥

ઉપયાતા નરવ્યાઘ્ર રાજાનસ્તવ શાસનાત્ ।

મયાપિ સત્કૃતાઃ સર્વે યથાર્હં રાજસત્તમાઃ ॥ 33 ॥

યજ્ઞીયં ચ કૃતં રાજન્ પુરુષૈસ્સુસમાહિતૈઃ ।

નિર્યાતુ ચ ભવાન્યષ્ટું યજ્ઞાયતનમન્તિકાત્ ॥ 34 ॥

સર્વકામૈરુપહૃતૈરુપેતં ચ સમન્તતઃ ।

દ્રષ્ટુમર્હસિ રાજેન્દ્ર મનસેવ વિનિર્મિતમ્ ॥ 35 ॥

તથા વસિષ્ઠવચનાદૃશ્યશૃઙ્ગસ્ય ચોભયોઃ ।

શુભે દિવસનક્ષત્રે નિર્યાતો જગતીપતિઃ ॥ 36 ॥

તતો વસિષ્ઠપ્રમુખાસ્સર્વ એવ દ્વિજોત્તમાઃ ।

ઋશ્યશૃઙ્ગં પુરસ્કૃત્ય યજ્ઞકર્મારભન્ તદા ॥ 37 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે બાલકાણ્ડે ત્રયોદશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |

atha trayodaśassargaḥ |

punaḥ prāpte vasante tu pūrṇassaṃvatsaro'bhavat |

prasavārthaṃ gato yaṣṭuṃ hayamedhena vīryavān || 1 ||

abhivādya vasiṣṭhaṃ ca nyāyataḥ paripūjya ca |

abravītpraśritaṃ vākyaṃ prasavārthaṃ dvijottamam || 2 ||

yajño me kriyatāṃ brahmanyathoktaṃ munipuṅgava |

yathā na vighnaḥ kriyate yajñāṅgeṣu vidhīyatām || 3 ||

bhavān snigdhassuhṛnmahyaṃ guruśca paramo mahān |

oḍhavyo bhavatā caiva bhāro yajñasya codyataḥ || 4 ||

tatheti ca sa rājānamabravīddvijasattamaḥ |

kariṣye sarvamevaitadbhavatā yatsamarthitam || 5 ||

tato'bravīdvijānvṛddhānyajñakarmasu niṣṭhitān |

sthāpatye niṣṭhitāṃścaiva vṛddhānparamadhārmikān || 6 ||

karmāntikān śilpakarānvardhakīn khanakānapi |

gaṇakānśilpinaścaiva tathaiva naṭanartakān || 7 ||

tathā śucīnśāstravidaḥ puruṣān subahuśrutān |

yajñakarma samīhantāṃ bhavanto rājaśāsanāt || 8 ||

iṣṭakā bahu sāhasrāśśīghramānīyatāmiti |

0 upakāryāḥ kriyantāṃ ca rājñāṃ bahuguṇānvitāḥ || 9 ||

brāhmaṇāvasathāścaiva kartavyāśśataśaśśubhāḥ |

bhakṣyānnapānairbahubhissamupetāssuniṣṭhitāḥ || 10 ||

tathā paurajanasyāpi kartavyā bahuvistarāḥ |

āvāsā bahubhakṣyā vai sarvakāmairupasthitāḥ || 11 ||

tathā jānapadasyāpi janasya bahuśobhanam |

dātavyamannaṃ vidhivatsatkṛtya na tu līlayā || 12 ||

sarve varṇā yathā pūjāṃ prāpnuvanti susatkṛtāḥ |

na cāvajñā prayoktavyā kāmakrodhavaśādapi || 13 ||

yajñakarmasu ye vyagrāḥ puruṣāśśilpinastathā |

teṣāmapi viśeṣeṇa pūjā kāryā yathākramam || 14 ||

te ca syussambhṛtāssarve vasubhirbhojanena ca |

yathā sarvaṃ suvihitaṃ na kiñcitparihīyate || 15 ||

tathā bhavantaḥ kurvantu prītisnigdhena cetasā |

tatassarve samāgamya vasiṣṭhamidamabruvan || 16 ||

yathoktaṃ tatsuvihitaṃ na kiñcitparihīyate |

yathoktaṃ tatkariṣyāmo na kiñcitparihāsyate || 17 ||

tatassumantramānīya vasiṣṭho vākyamabravīt |

nimantrayasva nṛpatīnpṛthivyāṃ ye ca dhārmikāḥ || 18 ||

brāhmaṇānkṣatriyānvaiśyāñchūdrāṃścaiva sahasraśaḥ |

samānayasva satkṛtya sarvadeśeṣu mānavān || 19 ||

mithilādhipatiṃ śūraṃ janakaṃ satyavikramam |

niṣṭhitaṃ sarvaśāstreṣu tathā vedeṣu niṣṭhitam || 20 ||

tamānaya mahābhāgaṃ svayameva susatkṛtam |

pūrvasambandhinaṃ jñātvā tataḥ pūrvaṃ bravīmi te || 21 ||

tathā kāśīpatiṃ snigdhaṃ satataṃ priyavādinam |

vayasyaṃ rājasiṃhasya svayamevānayasva ha || 22 ||

tathā kekayarājānaṃ vṛddhaṃ paramadhārmikam |

śvaśuraṃ rājasiṃhasya saputraṃ tvamihānaya || 23 ||

aṅgeśvaraṃ mahābhāgaṃ romapādaṃ susatkṛtam |

vayasyaṃ rājasiṃhasya samānaya yaśasvinam || 24 ||

prācīnānsindhu sauvīrānsaurāṣṭreyāṃśca pārthivān |

dākṣiṇātyānnarendrāṃśca samastānānayasva ha || 25 ||

santi snigdhāśca ye cānye rājānaḥ pṛthivītale |

tānānaya yathākṣipraṃ sānugānsaha bāndhavān || 26 ||

vasiṣṭhavākyaṃ tacchrutvā sumantrastvaritastadā |

vyādiśatpuruṣāṃstatra rājñāmānayane śubhān || 27 ||

svayameva hi dharmātmā prayayau muniśāsanāt |

sumantrastvarito bhūtvā samānetuṃ mahīkṣitaḥ || 28 ||

te ca karmāntikāssarve vasiṣṭhāya ca dhīmate |

sarvaṃ nivedayanti sma yajñe yadupakalpitam || 29 ||

tataḥprīto dvijaśreṣṭhastān sarvānidamabravīt |

avajñayā na dātavyaṃ kasyacillīlayā'pi vā || 30 ||

avajñayā kṛtaṃ hanyāddātāraṃ nātra saṃśayaḥ |

28 tataḥ kaiścidahorātrairupayātā mahīkṣitaḥ || 31 ||

bahūni ratnānyādāya rājño daśarathasya vai |

tato vasiṣṭhassuprīto rājānamidamabravīt || 32 ||

upayātā naravyāghra rājānastava śāsanāt |

mayāpi satkṛtāḥ sarve yathārhaṃ rājasattamāḥ || 33 ||

yajñīyaṃ ca kṛtaṃ rājan puruṣaissusamāhitaiḥ |

niryātu ca bhavānyaṣṭuṃ yajñāyatanamantikāt || 34 ||

sarvakāmairupahṛtairupetaṃ ca samantataḥ |

draṣṭumarhasi rājendra manaseva vinirmitam || 35 ||

tathā vasiṣṭhavacanādṛśyaśṛṅgasya cobhayoḥ |

śubhe divasanakṣatre niryāto jagatīpatiḥ || 36 ||

tato vasiṣṭhapramukhāssarva eva dvijottamāḥ |

ṛśyaśṛṅgaṃ puraskṛtya yajñakarmārabhan tadā || 37 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe trayodaśassargaḥ ||