1.40 Balakanda - Chatvarimsha Sargah

ॐ

1.40 બાલકાણ્ડ - ચત્વારિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે બાલકાણ્ડમ્ ।

અથ ચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।

. દેવતાનાં વચશ્શ્રુત્વા ભગવાન્વૈ પિતામહઃ ।

પ્રત્યુવાચ સુસન્ત્રસ્તાન્કૃતાન્તબલમોહિતાન્ ॥ 1 ॥

યસ્યેયં વસુધા કૃત્સ્ના વાસુદેવસ્ય ધીમતઃ ।

કાપિલં રૂપમાસ્થાય ધારયત્યનિશં ધરામ્ ॥ 2 ॥

તસ્ય કોપાગ્નિના દગ્ધા ભવિષ્યન્તિ નૃપાત્મજાઃ ।

પૃથિવ્યાશ્ચાપિ નિર્ભેદોઽદૃષ્ટ એવ સનાતનઃ ॥ 3 ॥

સગરસ્ય ચ પુત્રાણાં વિનાશોઽદીર્ઘજીવિનામ્ ।

પિતામહવચશ્શ્રુત્વા ત્રયસ્ત્રિંશદરિન્દમ ॥ 4 ॥

દેવાઃ પરમસંહૃષ્ટાઃ પુનર્જગ્મુર્યથાગતમ્ ।

સગરસ્ય ચ પુત્રાણાં પ્રાદુરાસીન્મહાત્મનામ્ ॥ 5 ॥

પૃથિવ્યાં ભિદ્યમાનાયાં નિર્ઘાતસમનિસ્વનઃ ।

તતો ભિત્વા મહીં સર્વે કૃત્વા ચાભિપ્રદક્ષિણમ્ ॥ 6 ॥

સહિતા સ્સગરાસ્સર્વે પિતરં વાક્યમબ્રુવન્ ।

0 પરિક્રાન્તા મહી સર્વા સત્ત્વવન્તશ્ચ સૂદિતાઃ ॥ 7 ॥

દેવદાનવરક્ષાંસિ પિશાચોરગકિન્નરાઃ ।

ન ચ પશ્યામહેઽશ્વં તમશ્વહર્તારમેવ ચ ॥ 8 ॥

કિં કરિષ્યામ ભદ્રં તે બુદ્ધિરત્ર વિચાર્યતામ્ ।

તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા પુત્રાણાં રાજસત્તમઃ ॥ 9 ॥

સમન્યુરબ્રવીદ્વાક્યં સગરો રઘુનન્દન ।

ભૂયઃ ખનત ભદ્રં વો નિર્ભિદ્ય વસુધાતલમ્ ॥ 10 ॥

અશ્વહર્તારમાસાદ્ય કૃતાર્થાશ્ચ નિવર્તથ ।

પિતુર્વચનમાસાદ્ય સગરસ્ય મહાત્મનઃ ॥ 11 ॥

ષષ્ટિઃ પુત્રસહસ્રાણિ રસાતલમભિદ્રવન્ ।

ખન્યમાને તતસ્તસ્મિન્ દદૃશુઃ પર્વતોપમમ્ ॥ 12 ॥

દિશાગજં વિરૂપાક્ષં ધારયન્તં મહીતલમ્ ।

સપર્વતવનાં કૃત્સ્નાં પૃથિવીં રઘુનન્દન ॥ 13 ॥

શિરસા ધારયામાસ વિરૂપાક્ષો મહાગજઃ ।

યદા પર્વણિ કાકુત્સ્થ વિશ્રમાર્થં મહાગજઃ ॥ 14 ॥

ખેદાચ્ચાલયતે શીર્ષં ભૂમિકમ્પસ્તદાભવેત્ ।

તં તે પ્રદક્ષિણં કૃત્વા દિશાપાલં મહાગજમ્ ॥ 15 ॥

માનયન્તો હિ તે રામ જગ્મુર્ભિત્ત્વા રસાતલમ્ ।

તતઃ પૂર્વાં દિશં ભિત્ત્વા દક્ષિણાં બિભિદુઃ પુનઃ ॥ 16 ॥

દક્ષિણસ્યામપિ દિશિ દદૃશુસ્તે મહાગજમ્ ।

મહાપદ્મં મહાત્માનં સુમહત્પર્વતોપમમ્ ॥ 17 ॥

શિરસા ધારયન્તં તે વિસ્મયં જગ્મુરુત્તમમ્ ।

તતઃ પ્રદક્ષિણં કૃત્વા સગરસ્ય મહાત્મનઃ ॥ 18 ॥

ષષ્ટિઃ પુત્રસહસ્રાણિ પશ્ચિમાં બિભિદુર્દિશમ્ ।

પશ્ચિમાયામપિ દિશિ મહાન્તમચલોપમમ્ ॥ 19 ॥

દિશાગજં સૌમનસં દદૃશુસ્તે મહાબલાઃ ।

તં તે પ્રદક્ષિણં કૃત્વા પૃષ્ટ્વા ચાપિ નિરામયમ્ ।

ખનન્ત સ્સમુપક્રાન્તા દિશં હૈમવતીં તતઃ ॥ 20 ॥

ઉત્તરસ્યાં રઘુશ્રેષ્ઠ દદૃશુર્હિમપાણ્ડુરમ્ ॥ 21 ॥

ભદ્રં ભદ્રેણ વપુષા ધારયન્તં મહીમિમામ્ ।

સમાલભ્ય તત સ્સર્વે કૃત્વા ચૈનં પ્રદક્ષિણમ્ ॥ 22 ॥

ષષ્ટિઃ પુત્રસહસ્રાણિ બિભિદુર્વસુધાતલમ્ ।

તતઃ પ્રાગુત્તરાં ગત્વા સાગરાઃ પ્રથિતાં દિશમ્ ॥ 23 ॥

રોષાદભ્યખનન્ સર્વે પૃથિવીં સગરાત્મજાઃ ।

તે તુ સર્વે મહાત્માનો ભીમવેગા મહાબલાઃ ॥ 24 ॥

દદૃશુઃ કપિલં તત્ર વાસુદેવં સનાતનમ્ ।

હયં ચ તસ્ય દેવસ્ય ચરન્તમવિદૂરતઃ ॥ 25 ॥

પ્રહર્ષમતુલં પ્રાપ્તાસ્સર્વે તે રઘુનન્દન ।

તે તં હયવરં જ્ઞાત્વા ક્રોધપર્યાકુલેક્ષણાઃ ॥ 26 ॥

ખનિત્રલાઙ્ગલધરા નાનાવૃક્ષશિલાધરાઃ ।

અભ્યધાવન્ત સઙ્ક્રુદ્ધાસ્તિષ્ઠ તિષ્ઠેતિ ચાબ્રુવન્ ॥ 27 ॥

અસ્માકં ત્વં હિ તુરગં યજ્ઞીયં હૃતવાનસિ ।

દુર્મેધસ્ત્વં હિ સમ્પ્રાપ્તાન્ વિદ્ધિ નસ્સગરાત્મજાન્ ॥ 28 ॥

શ્રુત્વા તુ વચનં તેષાં કપિલો રઘુનન્દન ।

રોષેણ મહતાઽઽવિષ્ટો હુઙ્કારમકરોત્તદા ॥ 29 ॥

તતસ્તેનાપ્રમેયેન કપિલેન મહાત્મના ।

ભસ્મરાશીકૃતાસ્સર્વે કાકુત્સ્થ સગરાત્મજાઃ ॥ 30 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે બાલકાણ્ડે ચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |

atha catvāriṃśassargaḥ |

. devatānāṃ vacaśśrutvā bhagavānvai pitāmahaḥ |

pratyuvāca susantrastānkṛtāntabalamohitān || 1 ||

yasyeyaṃ vasudhā kṛtsnā vāsudevasya dhīmataḥ |

kāpilaṃ rūpamāsthāya dhārayatyaniśaṃ dharām || 2 ||

tasya kopāgninā dagdhā bhaviṣyanti nṛpātmajāḥ |

pṛthivyāścāpi nirbhedo'dṛṣṭa eva sanātanaḥ || 3 ||

sagarasya ca putrāṇāṃ vināśo'dīrghajīvinām |

pitāmahavacaśśrutvā trayastriṃśadarindama || 4 ||

devāḥ paramasaṃhṛṣṭāḥ punarjagmuryathāgatam |

sagarasya ca putrāṇāṃ prādurāsīnmahātmanām || 5 ||

pṛthivyāṃ bhidyamānāyāṃ nirghātasamanisvanaḥ |

tato bhitvā mahīṃ sarve kṛtvā cābhipradakṣiṇam || 6 ||

sahitā ssagarāssarve pitaraṃ vākyamabruvan |

0 parikrāntā mahī sarvā sattvavantaśca sūditāḥ || 7 ||

devadānavarakṣāṃsi piśācoragakinnarāḥ |

na ca paśyāmahe'śvaṃ tamaśvahartārameva ca || 8 ||

kiṃ kariṣyāma bhadraṃ te buddhiratra vicāryatām |

teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā putrāṇāṃ rājasattamaḥ || 9 ||

samanyurabravīdvākyaṃ sagaro raghunandana |

bhūyaḥ khanata bhadraṃ vo nirbhidya vasudhātalam || 10 ||

aśvahartāramāsādya kṛtārthāśca nivartatha |

piturvacanamāsādya sagarasya mahātmanaḥ || 11 ||

ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi rasātalamabhidravan |

khanyamāne tatastasmin dadṛśuḥ parvatopamam || 12 ||

diśāgajaṃ virūpākṣaṃ dhārayantaṃ mahītalam |

saparvatavanāṃ kṛtsnāṃ pṛthivīṃ raghunandana || 13 ||

śirasā dhārayāmāsa virūpākṣo mahāgajaḥ |

yadā parvaṇi kākutstha viśramārthaṃ mahāgajaḥ || 14 ||

khedāccālayate śīrṣaṃ bhūmikampastadābhavet |

taṃ te pradakṣiṇaṃ kṛtvā diśāpālaṃ mahāgajam || 15 ||

mānayanto hi te rāma jagmurbhittvā rasātalam |

tataḥ pūrvāṃ diśaṃ bhittvā dakṣiṇāṃ bibhiduḥ punaḥ || 16 ||

dakṣiṇasyāmapi diśi dadṛśuste mahāgajam |

mahāpadmaṃ mahātmānaṃ sumahatparvatopamam || 17 ||

śirasā dhārayantaṃ te vismayaṃ jagmuruttamam |

tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā sagarasya mahātmanaḥ || 18 ||

ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi paścimāṃ bibhidurdiśam |

paścimāyāmapi diśi mahāntamacalopamam || 19 ||

diśāgajaṃ saumanasaṃ dadṛśuste mahābalāḥ |

taṃ te pradakṣiṇaṃ kṛtvā pṛṣṭvā cāpi nirāmayam |

khananta ssamupakrāntā diśaṃ haimavatīṃ tataḥ || 20 ||

uttarasyāṃ raghuśreṣṭha dadṛśurhimapāṇḍuram || 21 ||

bhadraṃ bhadreṇa vapuṣā dhārayantaṃ mahīmimām |

samālabhya tata ssarve kṛtvā cainaṃ pradakṣiṇam || 22 ||

ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi bibhidurvasudhātalam |

tataḥ prāguttarāṃ gatvā sāgarāḥ prathitāṃ diśam || 23 ||

roṣādabhyakhanan sarve pṛthivīṃ sagarātmajāḥ |

te tu sarve mahātmāno bhīmavegā mahābalāḥ || 24 ||

dadṛśuḥ kapilaṃ tatra vāsudevaṃ sanātanam |

hayaṃ ca tasya devasya carantamavidūrataḥ || 25 ||

praharṣamatulaṃ prāptāssarve te raghunandana |

te taṃ hayavaraṃ jñātvā krodhaparyākulekṣaṇāḥ || 26 ||

khanitralāṅgaladharā nānāvṛkṣaśilādharāḥ |

abhyadhāvanta saṅkruddhāstiṣṭha tiṣṭheti cābruvan || 27 ||

asmākaṃ tvaṃ hi turagaṃ yajñīyaṃ hṛtavānasi |

durmedhastvaṃ hi samprāptān viddhi nassagarātmajān || 28 ||

śrutvā tu vacanaṃ teṣāṃ kapilo raghunandana |

roṣeṇa mahatā''viṣṭo huṅkāramakarottadā || 29 ||

tatastenāprameyena kapilena mahātmanā |

bhasmarāśīkṛtāssarve kākutstha sagarātmajāḥ || 30 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe catvāriṃśassargaḥ ||