శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే బాలకాణ్డమ్ ।
అథ చత్వారింశస్సర్గః ।
. దేవతానాం వచశ్శ్రుత్వా భగవాన్వై పితామహః ।
ప్రత్యువాచ సుసన్త్రస్తాన్కృతాన్తబలమోహితాన్ ॥ 1 ॥
యస్యేయం వసుధా కృత్స్నా వాసుదేవస్య ధీమతః ।
కాపిలం రూపమాస్థాయ ధారయత్యనిశం ధరామ్ ॥ 2 ॥
తస్య కోపాగ్నినా దగ్ధా భవిష్యన్తి నృపాత్మజాః ।
పృథివ్యాశ్చాపి నిర్భేదోఽదృష్ట ఏవ సనాతనః ॥ 3 ॥
సగరస్య చ పుత్రాణాం వినాశోఽదీర్ఘజీవినామ్ ।
పితామహవచశ్శ్రుత్వా త్రయస్త్రింశదరిన్దమ ॥ 4 ॥
దేవాః పరమసంహృష్టాః పునర్జగ్ముర్యథాగతమ్ ।
సగరస్య చ పుత్రాణాం ప్రాదురాసీన్మహాత్మనామ్ ॥ 5 ॥
పృథివ్యాం భిద్యమానాయాం నిర్ఘాతసమనిస్వనః ।
తతో భిత్వా మహీం సర్వే కృత్వా చాభిప్రదక్షిణమ్ ॥ 6 ॥
సహితా స్సగరాస్సర్వే పితరం వాక్యమబ్రువన్ ।
0 పరిక్రాన్తా మహీ సర్వా సత్త్వవన్తశ్చ సూదితాః ॥ 7 ॥
దేవదానవరక్షాంసి పిశాచోరగకిన్నరాః ।
న చ పశ్యామహేఽశ్వం తమశ్వహర్తారమేవ చ ॥ 8 ॥
కిం కరిష్యామ భద్రం తే బుద్ధిరత్ర విచార్యతామ్ ।
తేషాం తద్వచనం శ్రుత్వా పుత్రాణాం రాజసత్తమః ॥ 9 ॥
సమన్యురబ్రవీద్వాక్యం సగరో రఘునన్దన ।
భూయః ఖనత భద్రం వో నిర్భిద్య వసుధాతలమ్ ॥ 10 ॥
అశ్వహర్తారమాసాద్య కృతార్థాశ్చ నివర్తథ ।
పితుర్వచనమాసాద్య సగరస్య మహాత్మనః ॥ 11 ॥
షష్టిః పుత్రసహస్రాణి రసాతలమభిద్రవన్ ।
ఖన్యమానే తతస్తస్మిన్ దదృశుః పర్వతోపమమ్ ॥ 12 ॥
దిశాగజం విరూపాక్షం ధారయన్తం మహీతలమ్ ।
సపర్వతవనాం కృత్స్నాం పృథివీం రఘునన్దన ॥ 13 ॥
శిరసా ధారయామాస విరూపాక్షో మహాగజః ।
యదా పర్వణి కాకుత్స్థ విశ్రమార్థం మహాగజః ॥ 14 ॥
ఖేదాచ్చాలయతే శీర్షం భూమికమ్పస్తదాభవేత్ ।
తం తే ప్రదక్షిణం కృత్వా దిశాపాలం మహాగజమ్ ॥ 15 ॥
మానయన్తో హి తే రామ జగ్ముర్భిత్త్వా రసాతలమ్ ।
తతః పూర్వాం దిశం భిత్త్వా దక్షిణాం బిభిదుః పునః ॥ 16 ॥
దక్షిణస్యామపి దిశి దదృశుస్తే మహాగజమ్ ।
మహాపద్మం మహాత్మానం సుమహత్పర్వతోపమమ్ ॥ 17 ॥
శిరసా ధారయన్తం తే విస్మయం జగ్మురుత్తమమ్ ।
తతః ప్రదక్షిణం కృత్వా సగరస్య మహాత్మనః ॥ 18 ॥
షష్టిః పుత్రసహస్రాణి పశ్చిమాం బిభిదుర్దిశమ్ ।
పశ్చిమాయామపి దిశి మహాన్తమచలోపమమ్ ॥ 19 ॥
దిశాగజం సౌమనసం దదృశుస్తే మహాబలాః ।
తం తే ప్రదక్షిణం కృత్వా పృష్ట్వా చాపి నిరామయమ్ ।
ఖనన్త స్సముపక్రాన్తా దిశం హైమవతీం తతః ॥ 20 ॥
ఉత్తరస్యాం రఘుశ్రేష్ఠ దదృశుర్హిమపాణ్డురమ్ ॥ 21 ॥
భద్రం భద్రేణ వపుషా ధారయన్తం మహీమిమామ్ ।
సమాలభ్య తత స్సర్వే కృత్వా చైనం ప్రదక్షిణమ్ ॥ 22 ॥
షష్టిః పుత్రసహస్రాణి బిభిదుర్వసుధాతలమ్ ।
తతః ప్రాగుత్తరాం గత్వా సాగరాః ప్రథితాం దిశమ్ ॥ 23 ॥
రోషాదభ్యఖనన్ సర్వే పృథివీం సగరాత్మజాః ।
తే తు సర్వే మహాత్మానో భీమవేగా మహాబలాః ॥ 24 ॥
దదృశుః కపిలం తత్ర వాసుదేవం సనాతనమ్ ।
హయం చ తస్య దేవస్య చరన్తమవిదూరతః ॥ 25 ॥
ప్రహర్షమతులం ప్రాప్తాస్సర్వే తే రఘునన్దన ।
తే తం హయవరం జ్ఞాత్వా క్రోధపర్యాకులేక్షణాః ॥ 26 ॥
ఖనిత్రలాఙ్గలధరా నానావృక్షశిలాధరాః ।
అభ్యధావన్త సఙ్క్రుద్ధాస్తిష్ఠ తిష్ఠేతి చాబ్రువన్ ॥ 27 ॥
అస్మాకం త్వం హి తురగం యజ్ఞీయం హృతవానసి ।
దుర్మేధస్త్వం హి సమ్ప్రాప్తాన్ విద్ధి నస్సగరాత్మజాన్ ॥ 28 ॥
శ్రుత్వా తు వచనం తేషాం కపిలో రఘునన్దన ।
రోషేణ మహతాఽఽవిష్టో హుఙ్కారమకరోత్తదా ॥ 29 ॥
తతస్తేనాప్రమేయేన కపిలేన మహాత్మనా ।
భస్మరాశీకృతాస్సర్వే కాకుత్స్థ సగరాత్మజాః ॥ 30 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే బాలకాణ్డే చత్వారింశస్సర్గః ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha catvāriṃśassargaḥ |
. devatānāṃ vacaśśrutvā bhagavānvai pitāmahaḥ |
pratyuvāca susantrastānkṛtāntabalamohitān || 1 ||
yasyeyaṃ vasudhā kṛtsnā vāsudevasya dhīmataḥ |
kāpilaṃ rūpamāsthāya dhārayatyaniśaṃ dharām || 2 ||
tasya kopāgninā dagdhā bhaviṣyanti nṛpātmajāḥ |
pṛthivyāścāpi nirbhedo'dṛṣṭa eva sanātanaḥ || 3 ||
sagarasya ca putrāṇāṃ vināśo'dīrghajīvinām |
pitāmahavacaśśrutvā trayastriṃśadarindama || 4 ||
devāḥ paramasaṃhṛṣṭāḥ punarjagmuryathāgatam |
sagarasya ca putrāṇāṃ prādurāsīnmahātmanām || 5 ||
pṛthivyāṃ bhidyamānāyāṃ nirghātasamanisvanaḥ |
tato bhitvā mahīṃ sarve kṛtvā cābhipradakṣiṇam || 6 ||
sahitā ssagarāssarve pitaraṃ vākyamabruvan |
0 parikrāntā mahī sarvā sattvavantaśca sūditāḥ || 7 ||
devadānavarakṣāṃsi piśācoragakinnarāḥ |
na ca paśyāmahe'śvaṃ tamaśvahartārameva ca || 8 ||
kiṃ kariṣyāma bhadraṃ te buddhiratra vicāryatām |
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā putrāṇāṃ rājasattamaḥ || 9 ||
samanyurabravīdvākyaṃ sagaro raghunandana |
bhūyaḥ khanata bhadraṃ vo nirbhidya vasudhātalam || 10 ||
aśvahartāramāsādya kṛtārthāśca nivartatha |
piturvacanamāsādya sagarasya mahātmanaḥ || 11 ||
ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi rasātalamabhidravan |
khanyamāne tatastasmin dadṛśuḥ parvatopamam || 12 ||
diśāgajaṃ virūpākṣaṃ dhārayantaṃ mahītalam |
saparvatavanāṃ kṛtsnāṃ pṛthivīṃ raghunandana || 13 ||
śirasā dhārayāmāsa virūpākṣo mahāgajaḥ |
yadā parvaṇi kākutstha viśramārthaṃ mahāgajaḥ || 14 ||
khedāccālayate śīrṣaṃ bhūmikampastadābhavet |
taṃ te pradakṣiṇaṃ kṛtvā diśāpālaṃ mahāgajam || 15 ||
mānayanto hi te rāma jagmurbhittvā rasātalam |
tataḥ pūrvāṃ diśaṃ bhittvā dakṣiṇāṃ bibhiduḥ punaḥ || 16 ||
dakṣiṇasyāmapi diśi dadṛśuste mahāgajam |
mahāpadmaṃ mahātmānaṃ sumahatparvatopamam || 17 ||
śirasā dhārayantaṃ te vismayaṃ jagmuruttamam |
tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā sagarasya mahātmanaḥ || 18 ||
ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi paścimāṃ bibhidurdiśam |
paścimāyāmapi diśi mahāntamacalopamam || 19 ||
diśāgajaṃ saumanasaṃ dadṛśuste mahābalāḥ |
taṃ te pradakṣiṇaṃ kṛtvā pṛṣṭvā cāpi nirāmayam |
khananta ssamupakrāntā diśaṃ haimavatīṃ tataḥ || 20 ||
uttarasyāṃ raghuśreṣṭha dadṛśurhimapāṇḍuram || 21 ||
bhadraṃ bhadreṇa vapuṣā dhārayantaṃ mahīmimām |
samālabhya tata ssarve kṛtvā cainaṃ pradakṣiṇam || 22 ||
ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi bibhidurvasudhātalam |
tataḥ prāguttarāṃ gatvā sāgarāḥ prathitāṃ diśam || 23 ||
roṣādabhyakhanan sarve pṛthivīṃ sagarātmajāḥ |
te tu sarve mahātmāno bhīmavegā mahābalāḥ || 24 ||
dadṛśuḥ kapilaṃ tatra vāsudevaṃ sanātanam |
hayaṃ ca tasya devasya carantamavidūrataḥ || 25 ||
praharṣamatulaṃ prāptāssarve te raghunandana |
te taṃ hayavaraṃ jñātvā krodhaparyākulekṣaṇāḥ || 26 ||
khanitralāṅgaladharā nānāvṛkṣaśilādharāḥ |
abhyadhāvanta saṅkruddhāstiṣṭha tiṣṭheti cābruvan || 27 ||
asmākaṃ tvaṃ hi turagaṃ yajñīyaṃ hṛtavānasi |
durmedhastvaṃ hi samprāptān viddhi nassagarātmajān || 28 ||
śrutvā tu vacanaṃ teṣāṃ kapilo raghunandana |
roṣeṇa mahatā''viṣṭo huṅkāramakarottadā || 29 ||
tatastenāprameyena kapilena mahātmanā |
bhasmarāśīkṛtāssarve kākutstha sagarātmajāḥ || 30 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe catvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ चत्वारिंशस्सर्गः ।
. देवतानां वचश्श्रुत्वा भगवान्वै पितामहः ।
प्रत्युवाच सुसन्त्रस्तान्कृतान्तबलमोहितान् ॥ 1 ॥
यस्येयं वसुधा कृत्स्ना वासुदेवस्य धीमतः ।
कापिलं रूपमास्थाय धारयत्यनिशं धराम् ॥ 2 ॥
तस्य कोपाग्निना दग्धा भविष्यन्ति नृपात्मजाः ।
पृथिव्याश्चापि निर्भेदोऽदृष्ट एव सनातनः ॥ 3 ॥
सगरस्य च पुत्राणां विनाशोऽदीर्घजीविनाम् ।
पितामहवचश्श्रुत्वा त्रयस्त्रिंशदरिन्दम ॥ 4 ॥
देवाः परमसंहृष्टाः पुनर्जग्मुर्यथागतम् ।
सगरस्य च पुत्राणां प्रादुरासीन्महात्मनाम् ॥ 5 ॥
पृथिव्यां भिद्यमानायां निर्घातसमनिस्वनः ।
ततो भित्वा महीं सर्वे कृत्वा चाभिप्रदक्षिणम् ॥ 6 ॥
सहिता स्सगरास्सर्वे पितरं वाक्यमब्रुवन् ।
0 परिक्रान्ता मही सर्वा सत्त्ववन्तश्च सूदिताः ॥ 7 ॥
देवदानवरक्षांसि पिशाचोरगकिन्नराः ।
न च पश्यामहेऽश्वं तमश्वहर्तारमेव च ॥ 8 ॥
किं करिष्याम भद्रं ते बुद्धिरत्र विचार्यताम् ।
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा पुत्राणां राजसत्तमः ॥ 9 ॥
समन्युरब्रवीद्वाक्यं सगरो रघुनन्दन ।
भूयः खनत भद्रं वो निर्भिद्य वसुधातलम् ॥ 10 ॥
अश्वहर्तारमासाद्य कृतार्थाश्च निवर्तथ ।
पितुर्वचनमासाद्य सगरस्य महात्मनः ॥ 11 ॥
षष्टिः पुत्रसहस्राणि रसातलमभिद्रवन् ।
खन्यमाने ततस्तस्मिन् ददृशुः पर्वतोपमम् ॥ 12 ॥
दिशागजं विरूपाक्षं धारयन्तं महीतलम् ।
सपर्वतवनां कृत्स्नां पृथिवीं रघुनन्दन ॥ 13 ॥
शिरसा धारयामास विरूपाक्षो महागजः ।
यदा पर्वणि काकुत्स्थ विश्रमार्थं महागजः ॥ 14 ॥
खेदाच्चालयते शीर्षं भूमिकम्पस्तदाभवेत् ।
तं ते प्रदक्षिणं कृत्वा दिशापालं महागजम् ॥ 15 ॥
मानयन्तो हि ते राम जग्मुर्भित्त्वा रसातलम् ।
ततः पूर्वां दिशं भित्त्वा दक्षिणां बिभिदुः पुनः ॥ 16 ॥
दक्षिणस्यामपि दिशि ददृशुस्ते महागजम् ।
महापद्मं महात्मानं सुमहत्पर्वतोपमम् ॥ 17 ॥
शिरसा धारयन्तं ते विस्मयं जग्मुरुत्तमम् ।
ततः प्रदक्षिणं कृत्वा सगरस्य महात्मनः ॥ 18 ॥
षष्टिः पुत्रसहस्राणि पश्चिमां बिभिदुर्दिशम् ।
पश्चिमायामपि दिशि महान्तमचलोपमम् ॥ 19 ॥
दिशागजं सौमनसं ददृशुस्ते महाबलाः ।
तं ते प्रदक्षिणं कृत्वा पृष्ट्वा चापि निरामयम् ।
खनन्त स्समुपक्रान्ता दिशं हैमवतीं ततः ॥ 20 ॥
उत्तरस्यां रघुश्रेष्ठ ददृशुर्हिमपाण्डुरम् ॥ 21 ॥
भद्रं भद्रेण वपुषा धारयन्तं महीमिमाम् ।
समालभ्य तत स्सर्वे कृत्वा चैनं प्रदक्षिणम् ॥ 22 ॥
षष्टिः पुत्रसहस्राणि बिभिदुर्वसुधातलम् ।
ततः प्रागुत्तरां गत्वा सागराः प्रथितां दिशम् ॥ 23 ॥
रोषादभ्यखनन् सर्वे पृथिवीं सगरात्मजाः ।
ते तु सर्वे महात्मानो भीमवेगा महाबलाः ॥ 24 ॥
ददृशुः कपिलं तत्र वासुदेवं सनातनम् ।
हयं च तस्य देवस्य चरन्तमविदूरतः ॥ 25 ॥
प्रहर्षमतुलं प्राप्तास्सर्वे ते रघुनन्दन ।
ते तं हयवरं ज्ञात्वा क्रोधपर्याकुलेक्षणाः ॥ 26 ॥
खनित्रलाङ्गलधरा नानावृक्षशिलाधराः ।
अभ्यधावन्त सङ्क्रुद्धास्तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रुवन् ॥ 27 ॥
अस्माकं त्वं हि तुरगं यज्ञीयं हृतवानसि ।
दुर्मेधस्त्वं हि सम्प्राप्तान् विद्धि नस्सगरात्मजान् ॥ 28 ॥
श्रुत्वा तु वचनं तेषां कपिलो रघुनन्दन ।
रोषेण महताऽऽविष्टो हुङ्कारमकरोत्तदा ॥ 29 ॥
ततस्तेनाप्रमेयेन कपिलेन महात्मना ।
भस्मराशीकृतास्सर्वे काकुत्स्थ सगरात्मजाः ॥ 30 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे चत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha catvāriṃśassargaḥ |
. devatānāṃ vacaśśrutvā bhagavānvai pitāmahaḥ |
pratyuvāca susantrastānkṛtāntabalamohitān || 1 ||
yasyeyaṃ vasudhā kṛtsnā vāsudevasya dhīmataḥ |
kāpilaṃ rūpamāsthāya dhārayatyaniśaṃ dharām || 2 ||
tasya kopāgninā dagdhā bhaviṣyanti nṛpātmajāḥ |
pṛthivyāścāpi nirbhedo'dṛṣṭa eva sanātanaḥ || 3 ||
sagarasya ca putrāṇāṃ vināśo'dīrghajīvinām |
pitāmahavacaśśrutvā trayastriṃśadarindama || 4 ||
devāḥ paramasaṃhṛṣṭāḥ punarjagmuryathāgatam |
sagarasya ca putrāṇāṃ prādurāsīnmahātmanām || 5 ||
pṛthivyāṃ bhidyamānāyāṃ nirghātasamanisvanaḥ |
tato bhitvā mahīṃ sarve kṛtvā cābhipradakṣiṇam || 6 ||
sahitā ssagarāssarve pitaraṃ vākyamabruvan |
0 parikrāntā mahī sarvā sattvavantaśca sūditāḥ || 7 ||
devadānavarakṣāṃsi piśācoragakinnarāḥ |
na ca paśyāmahe'śvaṃ tamaśvahartārameva ca || 8 ||
kiṃ kariṣyāma bhadraṃ te buddhiratra vicāryatām |
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā putrāṇāṃ rājasattamaḥ || 9 ||
samanyurabravīdvākyaṃ sagaro raghunandana |
bhūyaḥ khanata bhadraṃ vo nirbhidya vasudhātalam || 10 ||
aśvahartāramāsādya kṛtārthāśca nivartatha |
piturvacanamāsādya sagarasya mahātmanaḥ || 11 ||
ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi rasātalamabhidravan |
khanyamāne tatastasmin dadṛśuḥ parvatopamam || 12 ||
diśāgajaṃ virūpākṣaṃ dhārayantaṃ mahītalam |
saparvatavanāṃ kṛtsnāṃ pṛthivīṃ raghunandana || 13 ||
śirasā dhārayāmāsa virūpākṣo mahāgajaḥ |
yadā parvaṇi kākutstha viśramārthaṃ mahāgajaḥ || 14 ||
khedāccālayate śīrṣaṃ bhūmikampastadābhavet |
taṃ te pradakṣiṇaṃ kṛtvā diśāpālaṃ mahāgajam || 15 ||
mānayanto hi te rāma jagmurbhittvā rasātalam |
tataḥ pūrvāṃ diśaṃ bhittvā dakṣiṇāṃ bibhiduḥ punaḥ || 16 ||
dakṣiṇasyāmapi diśi dadṛśuste mahāgajam |
mahāpadmaṃ mahātmānaṃ sumahatparvatopamam || 17 ||
śirasā dhārayantaṃ te vismayaṃ jagmuruttamam |
tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā sagarasya mahātmanaḥ || 18 ||
ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi paścimāṃ bibhidurdiśam |
paścimāyāmapi diśi mahāntamacalopamam || 19 ||
diśāgajaṃ saumanasaṃ dadṛśuste mahābalāḥ |
taṃ te pradakṣiṇaṃ kṛtvā pṛṣṭvā cāpi nirāmayam |
khananta ssamupakrāntā diśaṃ haimavatīṃ tataḥ || 20 ||
uttarasyāṃ raghuśreṣṭha dadṛśurhimapāṇḍuram || 21 ||
bhadraṃ bhadreṇa vapuṣā dhārayantaṃ mahīmimām |
samālabhya tata ssarve kṛtvā cainaṃ pradakṣiṇam || 22 ||
ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi bibhidurvasudhātalam |
tataḥ prāguttarāṃ gatvā sāgarāḥ prathitāṃ diśam || 23 ||
roṣādabhyakhanan sarve pṛthivīṃ sagarātmajāḥ |
te tu sarve mahātmāno bhīmavegā mahābalāḥ || 24 ||
dadṛśuḥ kapilaṃ tatra vāsudevaṃ sanātanam |
hayaṃ ca tasya devasya carantamavidūrataḥ || 25 ||
praharṣamatulaṃ prāptāssarve te raghunandana |
te taṃ hayavaraṃ jñātvā krodhaparyākulekṣaṇāḥ || 26 ||
khanitralāṅgaladharā nānāvṛkṣaśilādharāḥ |
abhyadhāvanta saṅkruddhāstiṣṭha tiṣṭheti cābruvan || 27 ||
asmākaṃ tvaṃ hi turagaṃ yajñīyaṃ hṛtavānasi |
durmedhastvaṃ hi samprāptān viddhi nassagarātmajān || 28 ||
śrutvā tu vacanaṃ teṣāṃ kapilo raghunandana |
roṣeṇa mahatā''viṣṭo huṅkāramakarottadā || 29 ||
tatastenāprameyena kapilena mahātmanā |
bhasmarāśīkṛtāssarve kākutstha sagarātmajāḥ || 30 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe catvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.