ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଦଶମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ସୁମନ୍ତ୍ରଶ୍ଚୋଦିତୋ ରାଜ୍ଞା ପ୍ରୋଵାଚେଦଂ ଵଚସ୍ତଦା ।
ଯଥର୍ଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗସ୍ତ୍ଵାନୀତ ଶ୍ଶ୍ରୁଣୁ ମେ ମନ୍ତ୍ରିଭିସ୍ସହ ॥ 1 ॥
ରୋମପାଦମୁଵାଚେଦଂ ସହାମାତ୍ଯଃ ପୁରୋହିତଃ ।
ଉପାଯୋ ନିରପାଯୋଽଯମସ୍ମାଭିରଭିଚିନ୍ତିତଃ ॥ 2 ॥
ଋଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗୋ ଵନଚରସ୍ତପସ୍ସ୍ଵାଧ୍ଯଯନେ ରତଃ ।
ଅନଭିଜ୍ଞସ୍ସ ନାରୀଣାଂ ଵିଷଯାଣାଂ ସୁଖସ୍ଯ ଚ ॥ 3 ॥
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥୈରଭିମତୈର୍ନରଚିତ୍ତପ୍ରମାଥିଭିଃ ।
ପୁରମାନାଯଯିଷ୍ଯାମଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଚାଧ୍ଯଵସୀଯତାମ୍ ॥ 4 ॥
ଗଣିକାସ୍ତତ୍ର ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ରୂପଵତ୍ଯସ୍ସ୍ଵଲଙ୍କୃତାଃ ।
ପ୍ରଲୋଭ୍ଯ ଵିଵିଧୋପାଯୈରାନେଷ୍ଯନ୍ତୀହ ସତ୍କୃତାଃ ॥ 5 ॥
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଥେତି ରାଜା ଚ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ପୁରୋହିତମ୍ ।
ପୁରୋହିତୋ ମନ୍ତ୍ରିଣଶ୍ଚ ତଥା ଚକ୍ରୁଶ୍ଚ ତେ ତଦା ॥ 6 ॥
ଵାରମୁଖ୍ଯାଶ୍ଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵନଂ ପ୍ରଵିଵିଶୁର୍ମହତ୍ ।
ଆଶ୍ରମସ୍ଯାଵିଦୂରେଽସ୍ମିନ୍ ଯତ୍ନଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ଦର୍ଶନେ ॥ 7 ॥
ଋଷିପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧୀରସ୍ଯ ନିତ୍ଯମାଶ୍ରମଵାସିନଃ ।
ପିତୁସ୍ସନିତ୍ଯସନ୍ତୁଷ୍ଟୋ ନାତିଚକ୍ରାମ ଚାଶ୍ରମାତ୍ ॥ 8 ॥
ନ ତେନ ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତି ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵଂ ତପସ୍ଵିନା ।
ସ୍ତ୍ରୀ ଵା ପୁମାନ୍ଵା ଯଚ୍ଚାନ୍ଯତ୍ସର୍ଵଂ ନଗରରାଷ୍ଟ୍ରଜମ୍ ॥ 9 ॥
ତତଃ କଦାଚିତ୍ତଂ ଦେଶମାଜଗାମ ଯଦୃଚ୍ଛଯା ।
ଵିଭଣ୍ଡକସୁତସ୍ତତ୍ର ତାଶ୍ଚାପଶ୍ଯଦ୍ଵରାଙ୍ଗନାଃ ॥ 10 ॥
ତାଶ୍ଚିତ୍ରଵେଷାଃ ପ୍ରମଦା ଗାଯନ୍ତ୍ଯୋ ମଧୁରସ୍ଵରାଃ ।
ଋଷିପୁତ୍ରମୁପାଗମ୍ଯ ସର୍ଵା ଵଚନମବ୍ରୁଵନ୍ ॥ 11 ॥
କସ୍ତ୍ଵଂ କିଂ ଵର୍ତସେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛାମହେ ଵଯମ୍ ।
ଏକସ୍ତ୍ଵଂ ଵିଜନେ ଘୋରେ ଵନେ ଚରସି ଶଂସ ନଃ ॥ 12 ॥
ଅଦୃଷ୍ଟରୂପାସ୍ତାସ୍ତେନ କାମ୍ଯରୂପା ଵନେ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ।
ହାର୍ଦାତ୍ତସ୍ଯ ମତିର୍ଜାତା ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁଂ ପିତରଂ ସ୍ଵକମ୍ ॥ 13 ॥
ପିତା ଵିଭଣ୍ଡକୋଽସ୍ମାକଂ ତସ୍ଯାହଂ ସୁତ ଔରସଃ ।
ଋଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ନାମ କର୍ମ ଚ ମେ ଭୁଵି ॥ 14 ॥
ଇହାଶ୍ରମପଦୋଽସ୍ମାକଂ ସମୀପେ ଶୁଭଦର୍ଶନାଃ ।
କରିଷ୍ଯେ ଵୋଽତ୍ର ପୂଜାଂ ଵୈ ସର୍ଵେଷାଂ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍ ॥ 15 ॥
ଋଷିପୁତ୍ରଵଚଶ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵାସାଂ ମତିରାସ ଵୈ ।
ତଦାଶ୍ରମପଦଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଜଗ୍ମୁସ୍ସର୍ଵାଶ୍ଚ ତେନ ତାଃ ॥ 16 ॥
ଆଗତାନାଂ ତତଃ ପୂଜାମୃଷିପୁତ୍ରଶ୍ଚକାର ହ ।
ଇଦମର୍ଘ୍ଯମିଦଂ ପାଦ୍ଯମିଦଂ ମୂଲମିଦଂ ଫଲଂ ଚ ନଃ ॥ 17 ॥
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଚ ତାଂ ପୂଜାଂ ସର୍ଵା ଏଵ ସମୁତ୍ସୁକାଃ ।
ଋଷେର୍ଭୀତାଶ୍ଚ ଶୀଘ୍ରଂ ତା ଗମନାଯ ମତିଂ ଦଧୁଃ ॥ 18 ॥
ଅସ୍ମାକମପି ମୁଖ୍ଯାନି ଫଲାନୀମାନି ଵୈ ଦ୍ଵିଜ ।
ଗୃହାଣ ପ୍ରତି ଭଦ୍ରଂ ତେ ଭକ୍ଷଯସ୍ଵ ଚ ମା ଚିରମ୍ ॥ 19 ॥
ତତସ୍ତାସ୍ତଂ ସମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ସର୍ଵା ହର୍ଷସମନ୍ଵିତାଃ ।
ମୋଦକାନ୍ପ୍ରଦଦୁସ୍ତସ୍ମୈ ଭକ୍ଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଵିଵିଧାନ୍ ବହୂନ୍ ॥ 20 ॥
ତାନି ଚାସ୍ଵାଦ୍ଯ ତେଜସ୍ଵୀ ଫଲାନୀତି ସ୍ମ ମନ୍ଯତେ ।
ଅନାସ୍ଵାଦିତପୂର୍ଵାଣି ଵନେ ନିତ୍ଯନିଵାସିନାମ୍ ॥ 21 ॥
ଆପୃଚ୍ଛ୍ଯ ଚ ତଦା ଵିପ୍ରଂ ଵ୍ରତଚର୍ଯାଂ ନିଵେଦ୍ଯ ଚ ।
ଗଚ୍ଛନ୍ତି ସ୍ମାପଦେଶାତ୍ତା ଭୀତାସ୍ତସ୍ଯ ପିତୁସ୍ସ୍ତ୍ରିଯଃ ॥ 22 ॥
ଗତାସୁ ତାସୁ ସର୍ଵାସୁ କାଶ୍ଯପସ୍ଯାତ୍ମଜୋ ଦ୍ଵିଜଃ ।
ଅସ୍ଵସ୍ଥହୃଦଯଶ୍ଚାସୀଦ୍ଦୁଃଖଂ ସ୍ମ ପରିଵର୍ତତେ ॥ 23 ॥
ତତୋଽପରେଦ୍ଯୁସ୍ତଂ ଦେଶମାଜଗାମ ସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।
ମନୋଜ୍ଞା ଯତ୍ର ତା ଦୃଷ୍ଟା ଵାରମୁଖ୍ଯାସ୍ସ୍ଵଲଙ୍କୃତାଃ ॥ 24 ॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ଚ ତାସ୍ତଦା ଵିପ୍ରମାଯାନ୍ତଂ ହୃଷ୍ଟମାନସାଃ ।
ଉପସୃତ୍ଯ ତତସ୍ସର୍ଵାସ୍ତାସ୍ତମୂଚୁରିଦଂ ଵଚଃ ॥ 25 ॥
ଏହ୍ଯାଶ୍ରମପଦଂ ସୌମ୍ଯ ହ୍ଯସ୍ମାକମିତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍ ।
ତତ୍ରାପ୍ଯେଷ ଵିଧିଶ୍ଶ୍ରୀମାନ୍ ଵିଶେଷେଣ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ 26 ॥
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ତାସାଂ ସର୍ଵାସାଂ ହୃଦଯଙ୍ଗମମ୍ ।
ଗମନାଯ ମତିଂ ଚକ୍ରେ ତଂ ଚ ନିନ୍ଯୁସ୍ତଦା ସ୍ତ୍ରିଯଃ ॥ 27 ॥
ତତ୍ର ଚାନୀଯମାନେ ତୁ ଵିପ୍ରେ ତସ୍ମିନ୍ମହାତ୍ମନି ।
ଵଵର୍ଷ ସହସା ଦେଵୋ ଜଗତ୍ପ୍ରହ୍ଲାଦଯଂସ୍ତଦା ॥ 28 ॥
ଵର୍ଷେଣୈଵାଗତଂ ଵିପ୍ରଂ ଵିଷଯଂ ସ୍ଵଂ ନରାଧିପଃ ।
ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଗମ୍ଯ ମୁନିଂ ପ୍ରହ୍ଵଶ୍ଶିରସା ଚ ମହୀଂ ଗତଃ ॥ 29 ॥
ଅର୍ଘ୍ଯଂ ଚ ପ୍ରଦଦୌ ତସ୍ମୈ ନ୍ଯାଯତସ୍ସୁସମାହିତଃ ।
ଵଵ୍ରେ ପ୍ରସାଦଂ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାନ୍ମା ଵିପ୍ରଂ ମନ୍ଯୁରାଵିଶେତ୍ ॥ 30 ॥
ଅନ୍ତଃପୁରଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାସ୍ମୈ କନ୍ଯାଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଯଥାଵିଧି ।
ଶାନ୍ତାଂ ଶାନ୍ତେନ ମନସା ରାଜା ହର୍ଷମଵାପ ସଃ ॥ 31 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ଦଶମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha daśamassargaḥ |
sumantraścodito rājñā provācedaṃ vacastadā |
yatharśyaśṛṅgastvānīta śśruṇu me mantribhissaha || 1 ||
romapādamuvācedaṃ sahāmātyaḥ purohitaḥ |
upāyo nirapāyo'yamasmābhirabhicintitaḥ || 2 ||
ṛśyaśṛṅgo vanacarastapassvādhyayane rataḥ |
anabhijñassa nārīṇāṃ viṣayāṇāṃ sukhasya ca || 3 ||
indriyārthairabhimatairnaracittapramāthibhiḥ |
puramānāyayiṣyāmaḥ kṣipraṃ cādhyavasīyatām || 4 ||
gaṇikāstatra gacchantu rūpavatyassvalaṅkṛtāḥ |
pralobhya vividhopāyairāneṣyantīha satkṛtāḥ || 5 ||
śrutvā tatheti rājā ca pratyuvāca purohitam |
purohito mantriṇaśca tathā cakruśca te tadā || 6 ||
vāramukhyāśca tacchrutvā vanaṃ praviviśurmahat |
āśramasyāvidūre'smin yatnaṃ kurvanti darśane || 7 ||
ṛṣiputrasya dhīrasya nityamāśramavāsinaḥ |
pitussanityasantuṣṭo nāticakrāma cāśramāt || 8 ||
na tena janmaprabhṛti dṛṣṭapūrvaṃ tapasvinā |
strī vā pumānvā yaccānyatsarvaṃ nagararāṣṭrajam || 9 ||
tataḥ kadācittaṃ deśamājagāma yadṛcchayā |
vibhaṇḍakasutastatra tāścāpaśyadvarāṅganāḥ || 10 ||
tāścitraveṣāḥ pramadā gāyantyo madhurasvarāḥ |
ṛṣiputramupāgamya sarvā vacanamabruvan || 11 ||
kastvaṃ kiṃ vartase brahman jñātumicchāmahe vayam |
ekastvaṃ vijane ghore vane carasi śaṃsa naḥ || 12 ||
adṛṣṭarūpāstāstena kāmyarūpā vane striyaḥ |
hārdāttasya matirjātā vyākhyātuṃ pitaraṃ svakam || 13 ||
pitā vibhaṇḍako'smākaṃ tasyāhaṃ suta aurasaḥ |
ṛśyaśṛṅga iti khyātaṃ nāma karma ca me bhuvi || 14 ||
ihāśramapado'smākaṃ samīpe śubhadarśanāḥ |
kariṣye vo'tra pūjāṃ vai sarveṣāṃ vidhipūrvakam || 15 ||
ṛṣiputravacaśśrutvā sarvāsāṃ matirāsa vai |
tadāśramapadaṃ draṣṭuṃ jagmussarvāśca tena tāḥ || 16 ||
āgatānāṃ tataḥ pūjāmṛṣiputraścakāra ha |
idamarghyamidaṃ pādyamidaṃ mūlamidaṃ phalaṃ ca naḥ || 17 ||
pratigṛhya ca tāṃ pūjāṃ sarvā eva samutsukāḥ |
ṛṣerbhītāśca śīghraṃ tā gamanāya matiṃ dadhuḥ || 18 ||
asmākamapi mukhyāni phalānīmāni vai dvija |
gṛhāṇa prati bhadraṃ te bhakṣayasva ca mā ciram || 19 ||
tatastāstaṃ samāliṅgya sarvā harṣasamanvitāḥ |
modakānpradadustasmai bhakṣyāṃśca vividhān bahūn || 20 ||
tāni cāsvādya tejasvī phalānīti sma manyate |
anāsvāditapūrvāṇi vane nityanivāsinām || 21 ||
āpṛcchya ca tadā vipraṃ vratacaryāṃ nivedya ca |
gacchanti smāpadeśāttā bhītāstasya pitusstriyaḥ || 22 ||
gatāsu tāsu sarvāsu kāśyapasyātmajo dvijaḥ |
asvasthahṛdayaścāsīdduḥkhaṃ sma parivartate || 23 ||
tato'paredyustaṃ deśamājagāma sa vīryavān |
manojñā yatra tā dṛṣṭā vāramukhyāssvalaṅkṛtāḥ || 24 ||
dṛṣṭvaiva ca tāstadā vipramāyāntaṃ hṛṣṭamānasāḥ |
upasṛtya tatassarvāstāstamūcuridaṃ vacaḥ || 25 ||
ehyāśramapadaṃ saumya hyasmākamiti cābruvan |
tatrāpyeṣa vidhiśśrīmān viśeṣeṇa bhaviṣyati || 26 ||
śrutvā tu vacanaṃ tāsāṃ sarvāsāṃ hṛdayaṅgamam |
gamanāya matiṃ cakre taṃ ca ninyustadā striyaḥ || 27 ||
tatra cānīyamāne tu vipre tasminmahātmani |
vavarṣa sahasā devo jagatprahlādayaṃstadā || 28 ||
varṣeṇaivāgataṃ vipraṃ viṣayaṃ svaṃ narādhipaḥ |
pratyudgamya muniṃ prahvaśśirasā ca mahīṃ gataḥ || 29 ||
arghyaṃ ca pradadau tasmai nyāyatassusamāhitaḥ |
vavre prasādaṃ viprendrānmā vipraṃ manyurāviśet || 30 ||
antaḥpuraṃ praviśyāsmai kanyāṃ dattvā yathāvidhi |
śāntāṃ śāntena manasā rājā harṣamavāpa saḥ || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe daśamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ दशमस्सर्गः ।
सुमन्त्रश्चोदितो राज्ञा प्रोवाचेदं वचस्तदा ।
यथर्श्यशृङ्गस्त्वानीत श्श्रुणु मे मन्त्रिभिस्सह ॥ 1 ॥
रोमपादमुवाचेदं सहामात्यः पुरोहितः ।
उपायो निरपायोऽयमस्माभिरभिचिन्तितः ॥ 2 ॥
ऋश्यशृङ्गो वनचरस्तपस्स्वाध्ययने रतः ।
अनभिज्ञस्स नारीणां विषयाणां सुखस्य च ॥ 3 ॥
इन्द्रियार्थैरभिमतैर्नरचित्तप्रमाथिभिः ।
पुरमानाययिष्यामः क्षिप्रं चाध्यवसीयताम् ॥ 4 ॥
गणिकास्तत्र गच्छन्तु रूपवत्यस्स्वलङ्कृताः ।
प्रलोभ्य विविधोपायैरानेष्यन्तीह सत्कृताः ॥ 5 ॥
श्रुत्वा तथेति राजा च प्रत्युवाच पुरोहितम् ।
पुरोहितो मन्त्रिणश्च तथा चक्रुश्च ते तदा ॥ 6 ॥
वारमुख्याश्च तच्छ्रुत्वा वनं प्रविविशुर्महत् ।
आश्रमस्याविदूरेऽस्मिन् यत्नं कुर्वन्ति दर्शने ॥ 7 ॥
ऋषिपुत्रस्य धीरस्य नित्यमाश्रमवासिनः ।
पितुस्सनित्यसन्तुष्टो नातिचक्राम चाश्रमात् ॥ 8 ॥
न तेन जन्मप्रभृति दृष्टपूर्वं तपस्विना ।
स्त्री वा पुमान्वा यच्चान्यत्सर्वं नगरराष्ट्रजम् ॥ 9 ॥
ततः कदाचित्तं देशमाजगाम यदृच्छया ।
विभण्डकसुतस्तत्र ताश्चापश्यद्वराङ्गनाः ॥ 10 ॥
ताश्चित्रवेषाः प्रमदा गायन्त्यो मधुरस्वराः ।
ऋषिपुत्रमुपागम्य सर्वा वचनमब्रुवन् ॥ 11 ॥
कस्त्वं किं वर्तसे ब्रह्मन् ज्ञातुमिच्छामहे वयम् ।
एकस्त्वं विजने घोरे वने चरसि शंस नः ॥ 12 ॥
अदृष्टरूपास्तास्तेन काम्यरूपा वने स्त्रियः ।
हार्दात्तस्य मतिर्जाता व्याख्यातुं पितरं स्वकम् ॥ 13 ॥
पिता विभण्डकोऽस्माकं तस्याहं सुत औरसः ।
ऋश्यशृङ्ग इति ख्यातं नाम कर्म च मे भुवि ॥ 14 ॥
इहाश्रमपदोऽस्माकं समीपे शुभदर्शनाः ।
करिष्ये वोऽत्र पूजां वै सर्वेषां विधिपूर्वकम् ॥ 15 ॥
ऋषिपुत्रवचश्श्रुत्वा सर्वासां मतिरास वै ।
तदाश्रमपदं द्रष्टुं जग्मुस्सर्वाश्च तेन ताः ॥ 16 ॥
आगतानां ततः पूजामृषिपुत्रश्चकार ह ।
इदमर्घ्यमिदं पाद्यमिदं मूलमिदं फलं च नः ॥ 17 ॥
प्रतिगृह्य च तां पूजां सर्वा एव समुत्सुकाः ।
ऋषेर्भीताश्च शीघ्रं ता गमनाय मतिं दधुः ॥ 18 ॥
अस्माकमपि मुख्यानि फलानीमानि वै द्विज ।
गृहाण प्रति भद्रं ते भक्षयस्व च मा चिरम् ॥ 19 ॥
ततस्तास्तं समालिङ्ग्य सर्वा हर्षसमन्विताः ।
मोदकान्प्रददुस्तस्मै भक्ष्यांश्च विविधान् बहून् ॥ 20 ॥
तानि चास्वाद्य तेजस्वी फलानीति स्म मन्यते ।
अनास्वादितपूर्वाणि वने नित्यनिवासिनाम् ॥ 21 ॥
आपृच्छ्य च तदा विप्रं व्रतचर्यां निवेद्य च ।
गच्छन्ति स्मापदेशात्ता भीतास्तस्य पितुस्स्त्रियः ॥ 22 ॥
गतासु तासु सर्वासु काश्यपस्यात्मजो द्विजः ।
अस्वस्थहृदयश्चासीद्दुःखं स्म परिवर्तते ॥ 23 ॥
ततोऽपरेद्युस्तं देशमाजगाम स वीर्यवान् ।
मनोज्ञा यत्र ता दृष्टा वारमुख्यास्स्वलङ्कृताः ॥ 24 ॥
दृष्ट्वैव च तास्तदा विप्रमायान्तं हृष्टमानसाः ।
उपसृत्य ततस्सर्वास्तास्तमूचुरिदं वचः ॥ 25 ॥
एह्याश्रमपदं सौम्य ह्यस्माकमिति चाब्रुवन् ।
तत्राप्येष विधिश्श्रीमान् विशेषेण भविष्यति ॥ 26 ॥
श्रुत्वा तु वचनं तासां सर्वासां हृदयङ्गमम् ।
गमनाय मतिं चक्रे तं च निन्युस्तदा स्त्रियः ॥ 27 ॥
तत्र चानीयमाने तु विप्रे तस्मिन्महात्मनि ।
ववर्ष सहसा देवो जगत्प्रह्लादयंस्तदा ॥ 28 ॥
वर्षेणैवागतं विप्रं विषयं स्वं नराधिपः ।
प्रत्युद्गम्य मुनिं प्रह्वश्शिरसा च महीं गतः ॥ 29 ॥
अर्घ्यं च प्रददौ तस्मै न्यायतस्सुसमाहितः ।
वव्रे प्रसादं विप्रेन्द्रान्मा विप्रं मन्युराविशेत् ॥ 30 ॥
अन्तःपुरं प्रविश्यास्मै कन्यां दत्त्वा यथाविधि ।
शान्तां शान्तेन मनसा राजा हर्षमवाप सः ॥ 31 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे दशमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha daśamassargaḥ |
sumantraścodito rājñā provācedaṃ vacastadā |
yatharśyaśṛṅgastvānīta śśruṇu me mantribhissaha || 1 ||
romapādamuvācedaṃ sahāmātyaḥ purohitaḥ |
upāyo nirapāyo'yamasmābhirabhicintitaḥ || 2 ||
ṛśyaśṛṅgo vanacarastapassvādhyayane rataḥ |
anabhijñassa nārīṇāṃ viṣayāṇāṃ sukhasya ca || 3 ||
indriyārthairabhimatairnaracittapramāthibhiḥ |
puramānāyayiṣyāmaḥ kṣipraṃ cādhyavasīyatām || 4 ||
gaṇikāstatra gacchantu rūpavatyassvalaṅkṛtāḥ |
pralobhya vividhopāyairāneṣyantīha satkṛtāḥ || 5 ||
śrutvā tatheti rājā ca pratyuvāca purohitam |
purohito mantriṇaśca tathā cakruśca te tadā || 6 ||
vāramukhyāśca tacchrutvā vanaṃ praviviśurmahat |
āśramasyāvidūre'smin yatnaṃ kurvanti darśane || 7 ||
ṛṣiputrasya dhīrasya nityamāśramavāsinaḥ |
pitussanityasantuṣṭo nāticakrāma cāśramāt || 8 ||
na tena janmaprabhṛti dṛṣṭapūrvaṃ tapasvinā |
strī vā pumānvā yaccānyatsarvaṃ nagararāṣṭrajam || 9 ||
tataḥ kadācittaṃ deśamājagāma yadṛcchayā |
vibhaṇḍakasutastatra tāścāpaśyadvarāṅganāḥ || 10 ||
tāścitraveṣāḥ pramadā gāyantyo madhurasvarāḥ |
ṛṣiputramupāgamya sarvā vacanamabruvan || 11 ||
kastvaṃ kiṃ vartase brahman jñātumicchāmahe vayam |
ekastvaṃ vijane ghore vane carasi śaṃsa naḥ || 12 ||
adṛṣṭarūpāstāstena kāmyarūpā vane striyaḥ |
hārdāttasya matirjātā vyākhyātuṃ pitaraṃ svakam || 13 ||
pitā vibhaṇḍako'smākaṃ tasyāhaṃ suta aurasaḥ |
ṛśyaśṛṅga iti khyātaṃ nāma karma ca me bhuvi || 14 ||
ihāśramapado'smākaṃ samīpe śubhadarśanāḥ |
kariṣye vo'tra pūjāṃ vai sarveṣāṃ vidhipūrvakam || 15 ||
ṛṣiputravacaśśrutvā sarvāsāṃ matirāsa vai |
tadāśramapadaṃ draṣṭuṃ jagmussarvāśca tena tāḥ || 16 ||
āgatānāṃ tataḥ pūjāmṛṣiputraścakāra ha |
idamarghyamidaṃ pādyamidaṃ mūlamidaṃ phalaṃ ca naḥ || 17 ||
pratigṛhya ca tāṃ pūjāṃ sarvā eva samutsukāḥ |
ṛṣerbhītāśca śīghraṃ tā gamanāya matiṃ dadhuḥ || 18 ||
asmākamapi mukhyāni phalānīmāni vai dvija |
gṛhāṇa prati bhadraṃ te bhakṣayasva ca mā ciram || 19 ||
tatastāstaṃ samāliṅgya sarvā harṣasamanvitāḥ |
modakānpradadustasmai bhakṣyāṃśca vividhān bahūn || 20 ||
tāni cāsvādya tejasvī phalānīti sma manyate |
anāsvāditapūrvāṇi vane nityanivāsinām || 21 ||
āpṛcchya ca tadā vipraṃ vratacaryāṃ nivedya ca |
gacchanti smāpadeśāttā bhītāstasya pitusstriyaḥ || 22 ||
gatāsu tāsu sarvāsu kāśyapasyātmajo dvijaḥ |
asvasthahṛdayaścāsīdduḥkhaṃ sma parivartate || 23 ||
tato'paredyustaṃ deśamājagāma sa vīryavān |
manojñā yatra tā dṛṣṭā vāramukhyāssvalaṅkṛtāḥ || 24 ||
dṛṣṭvaiva ca tāstadā vipramāyāntaṃ hṛṣṭamānasāḥ |
upasṛtya tatassarvāstāstamūcuridaṃ vacaḥ || 25 ||
ehyāśramapadaṃ saumya hyasmākamiti cābruvan |
tatrāpyeṣa vidhiśśrīmān viśeṣeṇa bhaviṣyati || 26 ||
śrutvā tu vacanaṃ tāsāṃ sarvāsāṃ hṛdayaṅgamam |
gamanāya matiṃ cakre taṃ ca ninyustadā striyaḥ || 27 ||
tatra cānīyamāne tu vipre tasminmahātmani |
vavarṣa sahasā devo jagatprahlādayaṃstadā || 28 ||
varṣeṇaivāgataṃ vipraṃ viṣayaṃ svaṃ narādhipaḥ |
pratyudgamya muniṃ prahvaśśirasā ca mahīṃ gataḥ || 29 ||
arghyaṃ ca pradadau tasmai nyāyatassusamāhitaḥ |
vavre prasādaṃ viprendrānmā vipraṃ manyurāviśet || 30 ||
antaḥpuraṃ praviśyāsmai kanyāṃ dattvā yathāvidhi |
śāntāṃ śāntena manasā rājā harṣamavāpa saḥ || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe daśamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.