Valmiki Ramayana Bala Kanda Sarga 2 — Oriya Script

⚠️ AI-generated translation — the Odia meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Odia

ମହାମୁନି ବାଲ୍ମୀକି ନାରଦଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ବିଦାୟ ଦେବା ପରେ ତମସା ନଦୀ କୂଳକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଶିଷ୍ୟ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ କହିଲେ। ସେଠାରେ ଏକ କ୍ରୌଞ୍ଚ ଯୁଗଳ ଚରିବା ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏକ ନିଷାଦ ପୁରୁଷ କ୍ରୌଞ୍ଚକୁ ହତ୍ୟା କଲା ଏବଂ ତାହାର ସ୍ତ୍ରୀ କରୁଣ ଭାବରେ କ୍ରନ୍ଦନ କଲା। ଏହା ଦେଖି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କର କରୁଣା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ଏବଂ ସେ ନିଷାଦକୁ ଚିରକାଳ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ନ ପାଇବାକୁ ଶାପ ଦେଇ ଏକ ଶ୍ଳୋକ କହିଲେ। ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଆସି ତାଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ ସମସ୍ତ ଚରିତ ରଚନା କରିବାକୁ କହିଲେ ଏବଂ ବାଲ୍ମୀକି ସେହି ଶ୍ଳୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାମାୟଣ କାବ୍ୟ ରଚନା କଲେ।

AI-generated · not yet verified

The Odia meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡମ୍ ।

ଅଥ ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ସର୍ଗଃ ।

Shloka 1

ନାରଦସ୍ଯ ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦଃ ।
ପୂଜଯାମାସ ଧର୍ମାତ୍ମା ସହଶିଷ୍ଯୋ ମହାମୁନିଃ ॥ 1 ॥

nāradasya tu tadvākyaṃ śrutvā vākyaviśāradaḥ |
pūjayāmāsa dharmātmā sahaśiṣyo mahāmuniḥ || 1 ||

ମହାମୁନି ବାଲ୍ମୀକି ନାରଦଙ୍କ ସେହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ବାକ୍ୟରେ ନିପୁଣ ଏବଂ ଧର୍ମାତ୍ମା ସେ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ନାରଦଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ^AI

Shloka 2

ଯଥାଵତ୍ପୂଜିତସ୍ତେନ ଦେଵର୍ଷିର୍ନାରଦସ୍ତଦା ।
ଆପୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତସ୍ସ ଜଗାମ ଵିହାଯସମ୍ ॥ 2 ॥

yathāvatpūjitastena devarṣirnāradastadā |
āpṛṣṭvaivābhyanujñātassa jagāma vihāyasam || 2 ||

ସେ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରିବା ପରେ ଦେବର୍ଷି ନାରଦ ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ମାଗି ଅନୁମତି ନେଇ ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ଚାଲିଗଲେ। ^AI

Shloka 3

ସ ମୁହୂର୍ତଂ ଗତେ ତସ୍ମିନ୍ଦେଵଲୋକଂ ମୁନିସ୍ତଦା ।
ଜଗାମ ତମସାତୀରଂ ଜାହ୍ନଵ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଵିଦୂରତଃ ॥ 3 ॥

sa muhūrtaṃ gate tasmindevalokaṃ munistadā |
jagāma tamasātīraṃ jāhnavyāstvavidūrataḥ || 3 ||

ସେ ମୁନି ଦେବଲୋକକୁ ଗଲାପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ ମହାମୁନି ବାଲ୍ମୀକି ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା) ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ତମସା ନଦୀର କୂଳକୁ ଗଲେ। ^AI

Shloka 4

ସ ତୁ ତୀରଂ ସମାସାଦ୍ଯ ତମସାଯା ମହାମୁନିଃ ।
ଶିଷ୍ଯମାହ ସ୍ଥିତଂ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୀର୍ଥମକର୍ଦମମ୍ ॥ 4 ॥

sa tu tīraṃ samāsādya tamasāyā mahāmuniḥ |
śiṣyamāha sthitaṃ pārśve dṛṣṭvā tīrthamakardamam || 4 ||

ସେ ମହାମୁନି ତମସା ନଦୀର କୂଳରେ ପହଞ୍ଚି, ପାଶ୍ୱରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି, ନିର୍ମଳ ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାନ ଦେଖି କହିଲେ। ^AI

Shloka 5

ଅକର୍ଦମମିଦଂ ତୀର୍ଥଂ ଭରଦ୍ଵାଜ ନିଶାମଯ ।
ରମଣୀଯଂ ପ୍ରସନ୍ନାମ୍ବୁ ସନ୍ମନୁଷ୍ଯମନୋ ଯଥା ॥ 5 ॥

akardamamidaṃ tīrthaṃ bharadvāja niśāmaya |
ramaṇīyaṃ prasannāmbu sanmanuṣyamano yathā || 5 ||

ହେ ଭରଦ୍ୱାଜ! ଏହି ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାନ ନିର୍ମଳ ଅଟେ, ଦେଖ। ଏହା ମନୋରମ ଏବଂ ଏହାର ଜଳ ପ୍ରସନ୍ନ, ସତ୍ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ମନ ପରି। ^AI

Shloka 6

ନ୍ଯସ୍ଯତାଂ କଲଶସ୍ତାତ ଦୀଯତାଂ ଵଲ୍କଲଂ ମମ ।
ଇଦମେଵାଵଗାହିଷ୍ଯେ ତମସାତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ ॥ 6 ॥

nyasyatāṃ kalaśastāta dīyatāṃ valkalaṃ mama |
idamevāvagāhiṣye tamasātīrthamuttamam || 6 ||

ହେ ପ୍ରିୟ! କଳସ ରଖ, ମୋତେ ବଲ୍କଲ ଦିଅ। ମୁଁ ଏହି ଉତ୍ତମ ତମସା ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବି। ^AI

Shloka 7

ଏଵମୁକ୍ତୋ ଭରଦ୍ଵାଜୋ ଵାଲ୍ମୀକେନ ମହାତ୍ମନା ।
ପ୍ରାଯଚ୍ଛତ ମୁନେସ୍ତସ୍ଯ ଵଲ୍କଲଂ ନିଯତୋ ଗୁରୋଃ ॥ 7 ॥

evamukto bharadvājo vālmīkena mahātmanā |
prāyacchata munestasya valkalaṃ niyato guroḥ || 7 ||

ମହାତ୍ମା ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହା କୁହାଯିବା ପରେ ଭରଦ୍ୱାଜ ନିୟମିତ ହୋଇ ଗୁରୁ ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ବଲ୍କଲ ଦେଲେ। ^AI

Shloka 8

ସ ଶିଷ୍ଯହସ୍ତାଦାଦାଯ ଵଲ୍କଲଂ ନିଯତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ।
ଵିଚଚାର ହ ପଶ୍ଯଂସ୍ତତ୍ସର୍ଵତୋ ଵିପୁଲଂ ଵନମ୍ ॥ 8 ॥

sa śiṣyahastādādāya valkalaṃ niyatendriyaḥ |
vicacāra ha paśyaṃstatsarvato vipulaṃ vanam || 8 ||

ସେ ନିୟତେନ୍ଦ୍ରିୟ ମୁନି ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ହାତରୁ ବଲ୍କଲ ନେଇ, ସେହି ବିଶାଳ ବନକୁ ସର୍ବତ୍ର ଦେଖୁ ଦେଖୁ ଭ୍ରମଣ କଲେ। ^AI

Shloka 9

ତସ୍ଯାଭ୍ଯାଶେ ତୁ ମିଥୁନଂ ଚରନ୍ତମନପାଯିନମ୍ ।
ଦଦର୍ଶ ଭଗଵାଂସ୍ତତ୍ର କ୍ରୌଞ୍ଚଯୋଶ୍ଚାରୁନିସ୍ଵନମ୍ ॥ 9 ॥

tasyābhyāśe tu mithunaṃ carantamanapāyinam |
dadarśa bhagavāṃstatra krauñcayoścārunisvanam || 9 ||

ସେଠାରେ ନିକଟରେ ଭଗବାନ ବାଲ୍ମୀକି ଏକ କ୍ରୌଞ୍ଚ ଯୁଗଳଙ୍କୁ ଚରିବା ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ସହଚର ଥିଲେ ଏବଂ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗାଉଥିଲେ। ^AI

Shloka 10

ତସ୍ମାତ୍ତୁ ମିଥୁନାଦେକଂ ପୁମାଂସଂ ପାପନିଶ୍ଚଯଃ ।
ଜଘାନ ଵୈରନିଲଯୋ ନିଷାଦସ୍ତସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ ॥ 10 ॥

tasmāttu mithunādekaṃ pumāṃsaṃ pāpaniścayaḥ |
jaghāna vairanilayo niṣādastasya paśyataḥ || 10 ||

ସେହି ଯୁଗଳ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ପୁରୁଷ କ୍ରୌଞ୍ଚକୁ ପାପ ନିଶ୍ଚୟକାରୀ, ବୈରାଶ୍ରୟୀ ନିଷାଦ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ହତ୍ୟା କଲା। ^AI

Shloka 11

ତଂ ଶୋଣିତପରୀତାଙ୍ଗଂ ଵେଷ୍ଟମାନଂ ମହୀତଲେ ।
ଭାର୍ଯା ତୁ ନିହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୁରାଵ କରୁଣାଂ ଗିରମ୍ ॥ 11 ॥

taṃ śoṇitaparītāṅgaṃ veṣṭamānaṃ mahītale |
bhāryā tu nihataṃ dṛṣṭvā rurāva karuṇāṃ giram || 11 ||

ରକ୍ତରେ ଆଚ୍ଛନ୍ନ ଶରୀର ଧାରଣ କରି ଭୂମିରେ ଗଡ଼ୁଥିବା ସେହି ପକ୍ଷୀକୁ ହତ ଦେଖି ତାହାର ସ୍ତ୍ରୀ କରୁଣ ଭାବରେ କ୍ରନ୍ଦନ କଲା। ^AI

Shloka 12

ଵିଯୁକ୍ତା ପତିନା ତେନ ଦ୍ଵିଜେନ ସହଚାରିଣା ।
ତାମ୍ରଶୀର୍ଷେଣ ମତ୍ତେନ ପତ୍ରିଣା ସହିତେନ ଵୈ ॥ 12 ॥

viyuktā patinā tena dvijena sahacāriṇā |
tāmraśīrṣeṇa mattena patriṇā sahitena vai || 12 ||

ସେହି ଦ୍ୱିଜ (ପକ୍ଷୀ) ସହଚରୀ ସ୍ତ୍ରୀ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଠାରୁ ବିଚ୍ଛେଦ ହୋଇ, ତାମ୍ର ଶିର ବିଶିଷ୍ଟ, ମତ୍ତ, ପକ୍ଷଯୁକ୍ତ ସେହି ପକ୍ଷୀ ସହିତ ବିଚ୍ଛେଦ ହେଲା। ^AI

Shloka 13

ତଦା ତୁ ତଂ ଦ୍ଵିଜଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିଷାଦେନ ନିପାତିତମ୍ ।
ଋଷେର୍ଧର୍ମାତ୍ମନସ୍ତସ୍ଯ କାରୁଣ୍ଯଂ ସମପଦ୍ଯତ ॥ 13 ॥

tadā tu taṃ dvijaṃ dṛṣṭvā niṣādena nipātitam |
ṛṣerdharmātmanastasya kāruṇyaṃ samapadyata || 13 ||

ସେତେବେଳେ ନିଷାଦ ଦ୍ୱାରା ନିପାତିତ ସେହି ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଦେଖି ଧର୍ମାତ୍ମା ଋଷିଙ୍କର କରୁଣା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ^AI

Shloka 14

ତତଃ କରୁଣଵେଦିତ୍ଵାଦଧର୍ମୋଽଯମିତି ଦ୍ଵିଜଃ ।
ନିଶାମ୍ଯ ରୁଦତୀଂ କ୍ରୌଞ୍ଚୀମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 14 ॥

tataḥ karuṇaveditvādadharmo'yamiti dvijaḥ |
niśāmya rudatīṃ krauñcīmidaṃ vacanamabravīt || 14 ||

ତତ୍ପରେ କରୁଣା ଜାଣିବା ହେତୁ ଏହା ଅଧର୍ମ ଅଟେ ବୋଲି ଦ୍ୱିଜ ନିଶ୍ଚୟ କରି, କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିବା କ୍ରୌଞ୍ଚୀକୁ ଦେଖି ଏହି ବଚନ କହିଲେ। ^AI

Shloka 15

ମା ନିଷାଦ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ତ୍ଵମଗମଶ୍ଶାଶ୍ଵତୀସ୍ସମାଃ ।
ଯତ୍କ୍ରୌଞ୍ଚମିଥୁନାଦେକମଵଧୀଃ କାମମୋହିତମ୍ ॥ 15 ॥

mā niṣāda pratiṣṭhāṃ tvamagamaśśāśvatīssamāḥ |
yatkrauñcamithunādekamavadhīḥ kāmamohitam || 15 ||

ହେ ନିଷାଦ! ତୁମେ ଚିରକାଳ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ନ ପାଅ, କାରଣ ତୁମେ କାମମୋହିତ କ୍ରୌଞ୍ଚ ଯୁଗଳ ମଧ୍ୟରୁ ଏକକୁ ହତ୍ୟା କଲ। ^AI

Shloka 16

15 ତସ୍ଯୈଵଂ ବ୍ରୁଵତଶ୍ଚିନ୍ତା ବଭୂଵ ହୃଦି ଵୀକ୍ଷତଃ ।
ଶୋକାର୍ତେନାସ୍ଯ ଶକୁନେଃ କିମିଦଂ ଵ୍ଯାହୃତଂ ମଯା ॥ 16 ॥

15 tasyaivaṃ bruvataścintā babhūva hṛdi vīkṣataḥ |
śokārtenāsya śakuneḥ kimidaṃ vyāhṛtaṃ mayā || 16 ||

ସେ ଏହା କହିବା ସମୟରେ ହୃଦୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ, ଶୋକାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ଏହି ପକ୍ଷୀ ପାଇଁ ମୁଁ କଣ କହିଲି? ^AI

Shloka 17

ଚିନ୍ତଯନ୍ସ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଶ୍ଚକାର ମତିମାନ୍ମତିମ୍ ।
ଶିଷ୍ଯଂ ଚୈଵାଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯମିଦଂ ସ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ ॥ 17 ॥

cintayansa mahāprājñaścakāra matimānmatim |
śiṣyaṃ caivā'bravīdvākyamidaṃ sa munipuṅgavaḥ || 17 ||

ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଓ ମେଧାବୀ ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହା ଚିନ୍ତା କରି ମନରେ ଏକ ନିଷ୍ଚୟ କଲେ ଏବଂ ଶିଷ୍ୟକୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ। ^AI

Shloka 18

ପାଦବଦ୍ଧୋଽକ୍ଷରସମସ୍ତନ୍ତ୍ରୀଲଯସମନ୍ଵିତଃ ।
ଶୋକାର୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଵୃତ୍ତୋ ମେ ଶ୍ଲୋକୋ ଭଵତୁ ନାନ୍ଯଥା ॥ 18 ॥

pādabaddho'kṣarasamastantrīlayasamanvitaḥ |
śokārtasya pravṛtto me śloko bhavatu nānyathā || 18 ||

ପାଦବଦ୍ଧ, ଅକ୍ଷର ସମସ୍ତ ଏବଂ ତନ୍ତ୍ରୀ ଲୟ ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ଶୋକାର୍ତ୍ତ ମୋଠାରୁ ପ୍ରବୃତ୍ତ ଏହି ଶ୍ଳୋକ ହେଉ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ^AI

Shloka 19

ଶିଷ୍ଯସ୍ତୁ ତସ୍ଯ ବ୍ରୁଵତୋ ମୁନେର୍ଵାକ୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍ ।
ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ସଂହୃଷ୍ଟସ୍ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୋଽଭଵଦ୍ଗୁରୁଃ ॥ 19 ॥

śiṣyastu tasya bruvato munervākyamanuttamam |
pratijagrāha saṃhṛṣṭastasya tuṣṭo'bhavadguruḥ || 19 ||

ମୁନିଙ୍କ କହୁଥିବା ସେହି ଅନୁତ୍ତମ ବାକ୍ୟକୁ ଶିଷ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଗ୍ରହଣ କଲା, ଏବଂ ଗୁରୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ^AI

Shloka 20

ସୋଽଭିଷେକଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ତୀର୍ଥେ ତସ୍ମିନ୍ଯଥାଵିଧି ।
ତମେଵ ଚିନ୍ତଯନ୍ନର୍ଥମୁପାଵର୍ତତ ଵୈ ମୁନିଃ ॥ 20 ॥

so'bhiṣekaṃ tataḥ kṛtvā tīrthe tasminyathāvidhi |
tameva cintayannarthamupāvartata vai muniḥ || 20 ||

ତାପରେ ସେ ମୁନି ସେହି ତୀର୍ଥରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ନାନାଦି କର୍ମ କରି ସେହି ଅର୍ଥକୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଫେରିଆସିଲେ। ^AI

Shloka 21

ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ତତଶ୍ଶିଷ୍ଯୋ ଵିନୀତଶ୍ଶ୍ରୁତଵାନ୍ମୁନେଃ ।
କଲଶଂ ପୂର୍ଣମାଦାଯ ପୃଷ୍ଠତୋଽନୁଜଗାମ ହ ॥ 21 ॥

bharadvājastataśśiṣyo vinītaśśrutavānmuneḥ |
kalaśaṃ pūrṇamādāya pṛṣṭhato'nujagāma ha || 21 ||

ତାପରେ ମୁନିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଭରଦ୍ୱାଜ, ବିନୀତ ଓ ଶ୍ରୁତବାନ୍, ପୂର୍ଣ୍ଣ କଳଶ ନେଇ ପଛରେ ଅନୁସରଣ କଲେ। ^AI

Shloka 22

ସ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଶ୍ରମପଦଂ ଶିଷ୍ଯେଣ ସହ ଧର୍ମଵିତ୍ ।
ଉପଵିଷ୍ଟଃ କଥାଶ୍ଚାନ୍ଯାଶ୍ଚକାର ଧ୍ଯାନମାସ୍ଥିତଃ ॥ 22 ॥

sa praviśyāśramapadaṃ śiṣyeṇa saha dharmavit |
upaviṣṭaḥ kathāścānyāścakāra dhyānamāsthitaḥ || 22 ||

ଧର୍ମଜ୍ଞ ସେ ମୁନି ଶିଷ୍ୟ ସହିତ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଉପବିଷ୍ଟ ହୋଇ ଧ୍ୟାନରେ ରହି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଥାବାର୍ତ୍ତା କଲେ। ^AI

Shloka 23

ଆଜଗାମ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକର୍ତା ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରଭୁଃ ।
ଚତୁର୍ମୁଖୋ ମହାତେଜା ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତଂ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵମ୍ ॥ 23 ॥

ājagāma tato brahmā lokakartā svayaṃ prabhuḥ |
caturmukho mahātejā draṣṭuṃ taṃ munipuṅgavam || 23 ||

ତାପରେ ଲୋକକର୍ତ୍ତା ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରଭୁ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ମହାତେଜା ସେହି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଆସିଲେ। ^AI

Shloka 24

ଵାଲ୍ମୀକିରଥ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସହସୋତ୍ଥାଯ ଵାଗ୍ଯତଃ ।
ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରଯତୋ ଭୂତ୍ଵା ତସ୍ଥୌ ପରମଵିସ୍ମିତଃ ॥ 24 ॥

vālmīkiratha taṃ dṛṣṭvā sahasotthāya vāgyataḥ |
prāñjaliḥ prayato bhūtvā tasthau paramavismitaḥ || 24 ||

ତାପରେ ବାଲ୍ମୀକି ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ତତକ୍ଷଣାତ୍ ଉଠି ବାକ୍ୟସଂଯତ ହୋଇ, ହାତ ଯୋଡ଼ି, ପବିତ୍ର ହୋଇ, ପରମ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ଠିଆ ହେଲେ। ^AI

Shloka 25

ପୂଜଯାମାସ ତଂ ଦେଵଂ ପାଦ୍ଯାର୍ଘ୍ଯାସନଵନ୍ଦନୈଃ ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ଵିଧିଵଚ୍ଚୈନଂ ପୃଷ୍ଟ୍ଵାଽନାମଯମଵ୍ଯଯମ୍ ॥ 25 ॥

pūjayāmāsa taṃ devaṃ pādyārghyāsanavandanaiḥ |
praṇamya vidhivaccainaṃ pṛṣṭvā'nāmayamavyayam || 25 ||

ସେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ, ଆସନ ଓ ବନ୍ଦନା ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ । ବିଧିପୂର୍ବକ ସେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ନିରାମୟ ଓ ଅବ୍ୟୟ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ । ^AI

Shloka 26

ଅଥୋପଵିଶ୍ଯ ଭଗଵାନାସନେ ପରମାର୍ଚିତେ ।
ଵାଲ୍ମୀକଯେ ମହର୍ଷଯେ ସନ୍ଦିଦେଶାସନଂ ତତଃ ॥ 26 ॥

athopaviśya bhagavānāsane paramārcite |
vālmīkaye maharṣaye sandideśāsanaṃ tataḥ || 26 ||

ତାପରେ ଭଗବାନ ଅତି ସମ୍ମାନିତ ଆସନରେ ବସିଲେ । ତା’ପରେ ସେ ମହର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କୁ ଆସନ ଦେଖାଇଲେ । ^AI

Shloka 27

ବ୍ରହ୍ମଣା ସମନୁଜ୍ଞାତସ୍ସୋଽପ୍ଯୁପାଵିଶଦାସନେ ।
ଉପଵିଷ୍ଟେ ତଦା ତସ୍ମିନ୍ସର୍ଵଲୋକପିତାମହେ ।
ତଦ୍ଗତେନୈଵ ମନସା ଵାଲ୍ମୀକିର୍ଧ୍ଯାନମାସ୍ଥିତଃ ॥ 27 ॥

brahmaṇā samanujñātasso'pyupāviśadāsane |
upaviṣṭe tadā tasminsarvalokapitāmahe |
tadgatenaiva manasā vālmīkirdhyānamāsthitaḥ || 27 ||

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ସେ ମଧ୍ୟ ଆସନରେ ବସିଲେ । ସେତେବେଳେ ସର୍ବଲୋକପିତାମହ ସେଠାରେ ବସିଥିବା ବେଳେ ବାଲ୍ମୀକି ସେହି ଆସକ୍ତ ମନରେ ଧ୍ୟାନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ । ^AI

Shloka 28

ପାପାତ୍ମନା କୃତଂ କଷ୍ଟଂ ଵୈରଗ୍ରହଣବୁଦ୍ଧିନା ।
ଯସ୍ତାଦୃଶଂ ଚାରୁରଵଂ କ୍ରୌଞ୍ଚଂ ହନ୍ଯାଦକାରଣାତ୍ ॥ 28 ॥

pāpātmanā kṛtaṃ kaṣṭaṃ vairagrahaṇabuddhinā |
yastādṛśaṃ cāruravaṃ krauñcaṃ hanyādakāraṇāt || 28 ||

ପାପାତ୍ମା, ବୈର ଗ୍ରହଣ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଜଣେ ଯେଉଁ ପ୍ରକାରର ମନୋହର କ୍ରୌଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀକୁ ଅକାରଣରେ ହତ୍ୟା କରିବ । ^AI

Shloka 29

ଶୋଚନ୍ନେଵ ମୁହୁଃ କ୍ରୌଞ୍ଚୀମୁପଶ୍ଲୋକମିମଂ ପୁନଃ ।
ଜଗାଵନ୍ତର୍ଗତମନା ଭୂତ୍ଵା ଶୋକପରାଯଣଃ ॥ 29 ॥

śocanneva muhuḥ krauñcīmupaślokamimaṃ punaḥ |
jagāvantargatamanā bhūtvā śokaparāyaṇaḥ || 29 ||

ଶୋକରେ ମଗ୍ନ ହୋଇ ଅନ୍ତର୍ମନରେ ଥାଇ ସେ ବାରମ୍ବାର କ୍ରୌଞ୍ଚୀ ପାଇଁ ଶୋକ କରି ପୁନର୍ବାର ଏହି ଶ୍ଳୋକ ଗାନ କଲେ । ^AI

Shloka 30

ତମୁଵାଚ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରହସନ୍ମୁନିପୁଙ୍ଗଵମ୍ ।
ଶ୍ଲୋକ ଏଵ ତ୍ଵଯା ବଦ୍ଧୋ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା ॥ 30 ॥

tamuvāca tato brahmā prahasanmunipuṅgavam |
śloka eva tvayā baddho nātra kāryā vicāraṇā || 30 ||

ତା’ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ସେ ମୁନିପୁଙ୍ଗବଙ୍କୁ ହସି କହିଲେ, ତୁମେ ଶ୍ଳୋକ ରଚନା କରିଛ, ଏଥିରେ କୌଣସି ବିଚାର କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ । ^AI

Shloka 31

ମଚ୍ଛନ୍ଦାଦେଵ ତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ପ୍ରଵୃତ୍ତେଯଂ ସରସ୍ଵତୀ ।
ରାମସ୍ଯ ଚରିତଂ ସର୍ଵଂ କୁରୁ ତ୍ଵମୃଷିସତ୍ତମ ॥ 31 ॥

macchandādeva te brahman pravṛtteyaṃ sarasvatī |
rāmasya caritaṃ sarvaṃ kuru tvamṛṣisattama || 31 ||

ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ମୋର ଇଚ୍ଛାରେ ହିଁ ଏହି ସରସ୍ୱତୀ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୋଇଛି । ହେ ଋଷିସତ୍ତମ, ତୁମେ ରାମଙ୍କ ସମସ୍ତ ଚରିତ ରଚନା କର । ^AI

Shloka 32

ଧର୍ମାତ୍ମନୋ ଗୁଣଵତୋ ଲୋକେ ରାମସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।
ଵୃତ୍ତଂ କଥଯ ଧୀରସ୍ଯ ଯଥା ତେ ନାରଦାଚ୍ଛ୍ରୁତମ୍ ॥ 32 ॥

dharmātmano guṇavato loke rāmasya dhīmataḥ |
vṛttaṃ kathaya dhīrasya yathā te nāradācchrutam || 32 ||

ଧର୍ମାତ୍ମା, ଗୁଣବାନ୍, ଲୋକରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଧୀର ରାମଙ୍କ ଚରିତ ତୁମେ ଯେପରି ନାରଦଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଛ, ସେହିପରି କଥନ କର । ^AI

Shloka 33

ରହସ୍ଯଂ ଚ ପ୍ରକାଶଂ ଚ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।
ରାମସ୍ଯ ସହସୌମିତ୍ରେଃ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ ॥ 33 ॥

rahasyaṃ ca prakāśaṃ ca yadvṛttaṃ tasya dhīmataḥ |
rāmasya sahasaumitreḥ rākṣasānāṃ ca sarvaśaḥ || 33 ||

ଧୀମାନ ରାମଙ୍କର ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର, ତଥା ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଯାହା ଗୋପନୀୟ ଓ ପ୍ରକାଶ୍ୟ ଘଟଣା ଘଟିଛି, ସେସବୁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଜାଣିଛ। ^AI

Shloka 34

ଵୈଦେହ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ପ୍ରକାଶଂ ଯଦି ଵା ରହଃ ।
ତଚ୍ଚାପ୍ଯଵିଦିତଂ ସର୍ଵଂ ଵିଦିତଂ ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ 34 ॥

vaidehyāścaiva yadvṛttaṃ prakāśaṃ yadi vā rahaḥ |
taccāpyaviditaṃ sarvaṃ viditaṃ te bhaviṣyati || 34 ||

ବିଦେହ ରାଜକନ୍ୟା ସୀତାଙ୍କର ଯାହା ପ୍ରକାଶ୍ୟ କିମ୍ବା ଗୋପନୀୟ ଘଟଣା ଘଟିଛି, ସେସବୁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଜାଣିଛ। ^AI

Shloka 35

ନ ତେ ଵାଗନୃତା କାଵ୍ଯେ କାଚିଦତ୍ର ଭଵିଷ୍ଯତି ।
କୁରୁ ରାମକଥାଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ଶ୍ଲୋକବଦ୍ଧାଂ ମନୋରମାମ୍ ॥ 35 ॥

na te vāganṛtā kāvye kācidatra bhaviṣyati |
kuru rāmakathāṃ puṇyāṃ ślokabaddhāṃ manoramām || 35 ||

ତୁମର କାବ୍ୟରେ କୌଣସି ମିଥ୍ୟା ବାକ୍ୟ ରହିବ ନାହିଁ। ତୁମେ ପବିତ୍ର, ଶ୍ଳୋକବଦ୍ଧ ଓ ମନୋହର ରାମକଥା ରଚନା କର। ^AI

Shloka 36

ଯାଵତ୍ ସ୍ଥାସ୍ଯନ୍ତି ଗିରଯସ୍ସରିତଶ୍ଚ ମହୀତଲେ ।
ତାଵଦ୍ରାମାଯଣକଥା ଲୋକେଷୁ ପ୍ରଚରିଷ୍ଯତି ॥ 36 ॥

yāvat sthāsyanti girayassaritaśca mahītale |
tāvadrāmāyaṇakathā lokeṣu pracariṣyati || 36 ||

ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପର୍ବତ ଓ ନଦୀମାନେ ରହିବେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାମାୟଣ କଥା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଚଳିତ ହେବ। ^AI

Shloka 37

ଯାଵଦ୍ରାମାଯଣକଥା ତ୍ଵତ୍କୃତା ପ୍ରଚରିଷ୍ଯତି ।
ତାଵଦୂର୍ଧ୍ଵମଧଶ୍ଚ ତ୍ଵଂ ମଲ୍ଲୋକେଷୁ ନିଵତ୍ସ୍ଯସି ॥ 37 ॥

yāvadrāmāyaṇakathā tvatkṛtā pracariṣyati |
tāvadūrdhvamadhaśca tvaṃ mallokeṣu nivatsyasi || 37 ||

ତୁମ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ରାମାୟଣ କଥା ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଚଳିତ ହେବ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଲୋକ ଓ ଅଧୋଲୋକରେ ବାସ କରିବ। ^AI

Shloka 38

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମା ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ ।
ତତସ୍ସଶିଷ୍ଯୋ ଭଗଵାନ୍ମୁନିର୍ଵିସ୍ମଯମାଯଯୌ ॥ 38 ॥

ityuktvā bhagavānbrahmā tatraivāntaradhīyata |
tatassaśiṣyo bhagavānmunirvismayamāyayau || 38 ||

ଏହା କହି ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା ସେଠାରେ ଅନ୍ତର୍ହିତ ହେଲେ। ତତ୍ପରେ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଭଗବାନ ମୁନି ବିସ୍ମିତ ହେଲେ। ^AI

Shloka 39

ତସ୍ଯ ଶିଷ୍ଯାସ୍ତତସ୍ସର୍ଵେ ଜଗୁଶ୍ଶ୍ଲୋକମିମଂ ପୁନଃ ।
ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ପ୍ରୀଯମାଣାଃ ପ୍ରାହୁଶ୍ଚ ଭୃଶଵିସ୍ମିତାଃ ॥ 39 ॥

tasya śiṣyāstatassarve jaguśślokamimaṃ punaḥ |
muhurmuhuḥ prīyamāṇāḥ prāhuśca bhṛśavismitāḥ || 39 ||

ତାହାପରେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ୟ ପୁନର୍ବାର ଏହି ଶ୍ଳୋକ ଗାନ କଲେ। ବାରମ୍ବାର ପ୍ରୀତ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ କହିଲେ। ^AI

Shloka 40

ସମାକ୍ଷରୈଶ୍ଚତୁର୍ଭିର୍ଯଃ ପାଦୈର୍ଗୀତୋ ମହର୍ଷିଣା ।
ସୋଽନୁଵ୍ଯାହରଣାଦ୍ଭୂଯଶ୍ଶ୍ଲୋକଶ୍ଶ୍ଲୋକତ୍ଵମାଗତଃ ॥ 40 ॥

samākṣaraiścaturbhiryaḥ pādairgīto maharṣiṇā |
so'nuvyāharaṇādbhūyaśślokaśślokatvamāgataḥ || 40 ||

ମହର୍ଷି ଯାହାକୁ ସମାନ ଅକ୍ଷରବିଶିଷ୍ଟ ଚାରି ପାଦରେ ଗାନ କରିଥିଲେ, ସେହି ଶ୍ଳୋକ ପୁନର୍ବାର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ପୁନର୍ବାର ଶ୍ଳୋକତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା। ^AI

Shloka 41

ତସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିରିଯଂ ଜାତା ଵାଲ୍ମୀକେର୍ଭାଵିତାତ୍ମନଃ ।
କୃତ୍ସ୍ନଂ ରାମାଯଣଂ କାଵ୍ଯମୀଦୃଶୈଃ କରଵାଣ୍ଯହମ୍ ॥ 41 ॥

tasya buddhiriyaṃ jātā vālmīkerbhāvitātmanaḥ |
kṛtsnaṃ rāmāyaṇaṃ kāvyamīdṛśaiḥ karavāṇyaham || 41 ||

ପବିତ୍ର ଚିତ୍ତବିଶିଷ୍ଟ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କର ଏହି ବୁଦ୍ଧି ଜାତ ହେଲା ଯେ, ମୁଁ ଏହିପରି ଶ୍ଳୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାମାୟଣ କାବ୍ୟ ରଚନା କରିବି। ^AI

Shloka 42

ଉଦାରଵୃତ୍ତାର୍ଥପଦୈର୍ମନୋରମୈଃ ତଦାସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ଚକାରକୀର୍ତିମାନ୍ ।
ସମାକ୍ଷରୈଶ୍ଶ୍ଲୋକଶତୈର୍ଯଶସ୍ଵିନୋ ଯଶସ୍କରଂ କାଵ୍ଯମୁଦାରଧୀର୍ମୁନିଃ ॥ 42 ॥

udāravṛttārthapadairmanoramaiḥ tadāsya rāmasya cakārakīrtimān |
samākṣaraiśślokaśatairyaśasvino yaśaskaraṃ kāvyamudāradhīrmuniḥ || 42 ||

ଉଦାର ଚରିତ୍ର, ଅର୍ଥ ଓ ପଦ ସମ୍ପନ୍ନ, ମନୋହର ଶ୍ଳୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ କୀର୍ତ୍ତିମାନ ମୁନି ଯଶସ୍ୱୀ ରାମଙ୍କର ଯଶ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା କାବ୍ୟ ରଚନା କଲେ; ସେହି ଶ୍ଳୋକମାନେ ସମାନ ଅକ୍ଷର ବିଶିଷ୍ଟ ଶତ ଶତ ଶ୍ଳୋକ ଥିଲେ। ^AI

Shloka 43

ତଦୁପଗତସମାସସନ୍ଧିଯୋଗଂ ସମମଧୁରୋପନତାର୍ଥଵାକ୍ଯବଦ୍ଧମ୍ ।
ରଘୁଵରଚରିତଂ ମୁନିପ୍ରଣୀତଂ ଦଶଶିରସଶ୍ଚ ଵଧଂ ନିଶାମଯଧ୍ଵମ୍ ॥ 43 ॥

tadupagatasamāsasandhiyogaṃ samamadhuropanatārthavākyabaddham |
raghuvaracaritaṃ munipraṇītaṃ daśaśirasaśca vadhaṃ niśāmayadhvam || 43 ||

ସମାସ ଓ ସନ୍ଧି ଯୋଗରେ ଉପଗତ, ସମ ଓ ମଧୁର ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ବାକ୍ୟରେ ବଦ୍ଧ, ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଣୀତ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଙ୍କ ଚରିତ ଏବଂ ଦଶମୁଣ୍ଡ ରାବଣର ବଧ ତୁମ୍ଭେମାନେ ଶୁଣ। ^AI

ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ସର୍ଗଃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।

अथ द्वितीयस्सर्गः ।

नारदस्य तु तद्वाक्यं श्रुत्वा वाक्यविशारदः ।

पूजयामास धर्मात्मा सहशिष्यो महामुनिः ॥ 1 ॥

यथावत्पूजितस्तेन देवर्षिर्नारदस्तदा ।

आपृष्ट्वैवाभ्यनुज्ञातस्स जगाम विहायसम् ॥ 2 ॥

स मुहूर्तं गते तस्मिन्देवलोकं मुनिस्तदा ।

जगाम तमसातीरं जाह्नव्यास्त्वविदूरतः ॥ 3 ॥

स तु तीरं समासाद्य तमसाया महामुनिः ।

शिष्यमाह स्थितं पार्श्वे दृष्ट्वा तीर्थमकर्दमम् ॥ 4 ॥

अकर्दममिदं तीर्थं भरद्वाज निशामय ।

रमणीयं प्रसन्नाम्बु सन्मनुष्यमनो यथा ॥ 5 ॥

न्यस्यतां कलशस्तात दीयतां वल्कलं मम ।

इदमेवावगाहिष्ये तमसातीर्थमुत्तमम् ॥ 6 ॥

एवमुक्तो भरद्वाजो वाल्मीकेन महात्मना ।

प्रायच्छत मुनेस्तस्य वल्कलं नियतो गुरोः ॥ 7 ॥

स शिष्यहस्तादादाय वल्कलं नियतेन्द्रियः ।

विचचार ह पश्यंस्तत्सर्वतो विपुलं वनम् ॥ 8 ॥

तस्याभ्याशे तु मिथुनं चरन्तमनपायिनम् ।

ददर्श भगवांस्तत्र क्रौञ्चयोश्चारुनिस्वनम् ॥ 9 ॥

तस्मात्तु मिथुनादेकं पुमांसं पापनिश्चयः ।

जघान वैरनिलयो निषादस्तस्य पश्यतः ॥ 10 ॥

तं शोणितपरीताङ्गं वेष्टमानं महीतले ।

भार्या तु निहतं दृष्ट्वा रुराव करुणां गिरम् ॥ 11 ॥

वियुक्ता पतिना तेन द्विजेन सहचारिणा ।

ताम्रशीर्षेण मत्तेन पत्रिणा सहितेन वै ॥ 12 ॥

तदा तु तं द्विजं दृष्ट्वा निषादेन निपातितम् ।

ऋषेर्धर्मात्मनस्तस्य कारुण्यं समपद्यत ॥ 13 ॥

ततः करुणवेदित्वादधर्मोऽयमिति द्विजः ।

निशाम्य रुदतीं क्रौञ्चीमिदं वचनमब्रवीत् ॥ 14 ॥

मा निषाद प्रतिष्ठां त्वमगमश्शाश्वतीस्समाः ।

यत्क्रौञ्चमिथुनादेकमवधीः काममोहितम् ॥ 15 ॥

15 तस्यैवं ब्रुवतश्चिन्ता बभूव हृदि वीक्षतः ।

शोकार्तेनास्य शकुनेः किमिदं व्याहृतं मया ॥ 16 ॥

चिन्तयन्स महाप्राज्ञश्चकार मतिमान्मतिम् ।

शिष्यं चैवाऽब्रवीद्वाक्यमिदं स मुनिपुङ्गवः ॥ 17 ॥

पादबद्धोऽक्षरसमस्तन्त्रीलयसमन्वितः ।

शोकार्तस्य प्रवृत्तो मे श्लोको भवतु नान्यथा ॥ 18 ॥

शिष्यस्तु तस्य ब्रुवतो मुनेर्वाक्यमनुत्तमम् ।

प्रतिजग्राह संहृष्टस्तस्य तुष्टोऽभवद्गुरुः ॥ 19 ॥

सोऽभिषेकं ततः कृत्वा तीर्थे तस्मिन्यथाविधि ।

तमेव चिन्तयन्नर्थमुपावर्तत वै मुनिः ॥ 20 ॥

भरद्वाजस्ततश्शिष्यो विनीतश्श्रुतवान्मुनेः ।

कलशं पूर्णमादाय पृष्ठतोऽनुजगाम ह ॥ 21 ॥

स प्रविश्याश्रमपदं शिष्येण सह धर्मवित् ।

उपविष्टः कथाश्चान्याश्चकार ध्यानमास्थितः ॥ 22 ॥

आजगाम ततो ब्रह्मा लोककर्ता स्वयं प्रभुः ।

चतुर्मुखो महातेजा द्रष्टुं तं मुनिपुङ्गवम् ॥ 23 ॥

वाल्मीकिरथ तं दृष्ट्वा सहसोत्थाय वाग्यतः ।

प्राञ्जलिः प्रयतो भूत्वा तस्थौ परमविस्मितः ॥ 24 ॥

पूजयामास तं देवं पाद्यार्घ्यासनवन्दनैः ।

प्रणम्य विधिवच्चैनं पृष्ट्वाऽनामयमव्ययम् ॥ 25 ॥

अथोपविश्य भगवानासने परमार्चिते ।

वाल्मीकये महर्षये सन्दिदेशासनं ततः ॥ 26 ॥

ब्रह्मणा समनुज्ञातस्सोऽप्युपाविशदासने ।

उपविष्टे तदा तस्मिन्सर्वलोकपितामहे ।

तद्गतेनैव मनसा वाल्मीकिर्ध्यानमास्थितः ॥ 27 ॥

पापात्मना कृतं कष्टं वैरग्रहणबुद्धिना ।

यस्तादृशं चारुरवं क्रौञ्चं हन्यादकारणात् ॥ 28 ॥

शोचन्नेव मुहुः क्रौञ्चीमुपश्लोकमिमं पुनः ।

जगावन्तर्गतमना भूत्वा शोकपरायणः ॥ 29 ॥

तमुवाच ततो ब्रह्मा प्रहसन्मुनिपुङ्गवम् ।

श्लोक एव त्वया बद्धो नात्र कार्या विचारणा ॥ 30 ॥

मच्छन्दादेव ते ब्रह्मन् प्रवृत्तेयं सरस्वती ।

रामस्य चरितं सर्वं कुरु त्वमृषिसत्तम ॥ 31 ॥

धर्मात्मनो गुणवतो लोके रामस्य धीमतः ।

वृत्तं कथय धीरस्य यथा ते नारदाच्छ्रुतम् ॥ 32 ॥

रहस्यं च प्रकाशं च यद्वृत्तं तस्य धीमतः ।

रामस्य सहसौमित्रेः राक्षसानां च सर्वशः ॥ 33 ॥

वैदेह्याश्चैव यद्वृत्तं प्रकाशं यदि वा रहः ।

तच्चाप्यविदितं सर्वं विदितं ते भविष्यति ॥ 34 ॥

न ते वागनृता काव्ये काचिदत्र भविष्यति ।

कुरु रामकथां पुण्यां श्लोकबद्धां मनोरमाम् ॥ 35 ॥

यावत् स्थास्यन्ति गिरयस्सरितश्च महीतले ।

तावद्रामायणकथा लोकेषु प्रचरिष्यति ॥ 36 ॥

यावद्रामायणकथा त्वत्कृता प्रचरिष्यति ।

तावदूर्ध्वमधश्च त्वं मल्लोकेषु निवत्स्यसि ॥ 37 ॥

इत्युक्त्वा भगवान्ब्रह्मा तत्रैवान्तरधीयत ।

ततस्सशिष्यो भगवान्मुनिर्विस्मयमाययौ ॥ 38 ॥

तस्य शिष्यास्ततस्सर्वे जगुश्श्लोकमिमं पुनः ।

मुहुर्मुहुः प्रीयमाणाः प्राहुश्च भृशविस्मिताः ॥ 39 ॥

समाक्षरैश्चतुर्भिर्यः पादैर्गीतो महर्षिणा ।

सोऽनुव्याहरणाद्भूयश्श्लोकश्श्लोकत्वमागतः ॥ 40 ॥

तस्य बुद्धिरियं जाता वाल्मीकेर्भावितात्मनः ।

कृत्स्नं रामायणं काव्यमीदृशैः करवाण्यहम् ॥ 41 ॥

उदारवृत्तार्थपदैर्मनोरमैः तदास्य रामस्य चकारकीर्तिमान् ।

समाक्षरैश्श्लोकशतैर्यशस्विनो यशस्करं काव्यमुदारधीर्मुनिः ॥ 42 ॥

तदुपगतसमाससन्धियोगं सममधुरोपनतार्थवाक्यबद्धम् ।

रघुवरचरितं मुनिप्रणीतं दशशिरसश्च वधं निशामयध्वम् ॥ 43 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे द्वितीयस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

1.2 ବାଲକାଣ୍ଡ - ଦ୍ଵିତୀଯ ସର୍ଗଃ