📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
1.2 ବାଲକାଣ୍ଡ - ଦ୍ଵିତୀଯ ସର୍ଗଃ
1.2 Balakanda - Dvitiya Sargah
Valmiki Oriya
ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ସର୍ଗଃ ।
ନାରଦସ୍ଯ ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦଃ ।
ପୂଜଯାମାସ ଧର୍ମାତ୍ମା ସହଶିଷ୍ଯୋ ମହାମୁନିଃ ॥ 1 ॥
ଯଥାଵତ୍ପୂଜିତସ୍ତେନ ଦେଵର୍ଷିର୍ନାରଦସ୍ତଦା ।
ଆପୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତସ୍ସ ଜଗାମ ଵିହାଯସମ୍ ॥ 2 ॥
ସ ମୁହୂର୍ତଂ ଗତେ ତସ୍ମିନ୍ଦେଵଲୋକଂ ମୁନିସ୍ତଦା ।
ଜଗାମ ତମସାତୀରଂ ଜାହ୍ନଵ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଵିଦୂରତଃ ॥ 3 ॥
ସ ତୁ ତୀରଂ ସମାସାଦ୍ଯ ତମସାଯା ମହାମୁନିଃ ।
ଶିଷ୍ଯମାହ ସ୍ଥିତଂ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୀର୍ଥମକର୍ଦମମ୍ ॥ 4 ॥
ଅକର୍ଦମମିଦଂ ତୀର୍ଥଂ ଭରଦ୍ଵାଜ ନିଶାମଯ ।
ରମଣୀଯଂ ପ୍ରସନ୍ନାମ୍ବୁ ସନ୍ମନୁଷ୍ଯମନୋ ଯଥା ॥ 5 ॥
ନ୍ଯସ୍ଯତାଂ କଲଶସ୍ତାତ ଦୀଯତାଂ ଵଲ୍କଲଂ ମମ ।
ଇଦମେଵାଵଗାହିଷ୍ଯେ ତମସାତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ ॥ 6 ॥
ଏଵମୁକ୍ତୋ ଭରଦ୍ଵାଜୋ ଵାଲ୍ମୀକେନ ମହାତ୍ମନା ।
ପ୍ରାଯଚ୍ଛତ ମୁନେସ୍ତସ୍ଯ ଵଲ୍କଲଂ ନିଯତୋ ଗୁରୋଃ ॥ 7 ॥
ସ ଶିଷ୍ଯହସ୍ତାଦାଦାଯ ଵଲ୍କଲଂ ନିଯତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ।
ଵିଚଚାର ହ ପଶ୍ଯଂସ୍ତତ୍ସର୍ଵତୋ ଵିପୁଲଂ ଵନମ୍ ॥ 8 ॥
ତସ୍ଯାଭ୍ଯାଶେ ତୁ ମିଥୁନଂ ଚରନ୍ତମନପାଯିନମ୍ ।
ଦଦର୍ଶ ଭଗଵାଂସ୍ତତ୍ର କ୍ରୌଞ୍ଚଯୋଶ୍ଚାରୁନିସ୍ଵନମ୍ ॥ 9 ॥
ତସ୍ମାତ୍ତୁ ମିଥୁନାଦେକଂ ପୁମାଂସଂ ପାପନିଶ୍ଚଯଃ ।
ଜଘାନ ଵୈରନିଲଯୋ ନିଷାଦସ୍ତସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ ॥ 10 ॥
ତଂ ଶୋଣିତପରୀତାଙ୍ଗଂ ଵେଷ୍ଟମାନଂ ମହୀତଲେ ।
ଭାର୍ଯା ତୁ ନିହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୁରାଵ କରୁଣାଂ ଗିରମ୍ ॥ 11 ॥
ଵିଯୁକ୍ତା ପତିନା ତେନ ଦ୍ଵିଜେନ ସହଚାରିଣା ।
ତାମ୍ରଶୀର୍ଷେଣ ମତ୍ତେନ ପତ୍ରିଣା ସହିତେନ ଵୈ ॥ 12 ॥
ତଦା ତୁ ତଂ ଦ୍ଵିଜଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିଷାଦେନ ନିପାତିତମ୍ ।
ଋଷେର୍ଧର୍ମାତ୍ମନସ୍ତସ୍ଯ କାରୁଣ୍ଯଂ ସମପଦ୍ଯତ ॥ 13 ॥
ତତଃ କରୁଣଵେଦିତ୍ଵାଦଧର୍ମୋଽଯମିତି ଦ୍ଵିଜଃ ।
ନିଶାମ୍ଯ ରୁଦତୀଂ କ୍ରୌଞ୍ଚୀମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 14 ॥
ମା ନିଷାଦ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ତ୍ଵମଗମଶ୍ଶାଶ୍ଵତୀସ୍ସମାଃ ।
ଯତ୍କ୍ରୌଞ୍ଚମିଥୁନାଦେକମଵଧୀଃ କାମମୋହିତମ୍ ॥ 15 ॥
15 ତସ୍ଯୈଵଂ ବ୍ରୁଵତଶ୍ଚିନ୍ତା ବଭୂଵ ହୃଦି ଵୀକ୍ଷତଃ ।
ଶୋକାର୍ତେନାସ୍ଯ ଶକୁନେଃ କିମିଦଂ ଵ୍ଯାହୃତଂ ମଯା ॥ 16 ॥
ଚିନ୍ତଯନ୍ସ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଶ୍ଚକାର ମତିମାନ୍ମତିମ୍ ।
ଶିଷ୍ଯଂ ଚୈଵାଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯମିଦଂ ସ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ ॥ 17 ॥
ପାଦବଦ୍ଧୋଽକ୍ଷରସମସ୍ତନ୍ତ୍ରୀଲଯସମନ୍ଵିତଃ ।
ଶୋକାର୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଵୃତ୍ତୋ ମେ ଶ୍ଲୋକୋ ଭଵତୁ ନାନ୍ଯଥା ॥ 18 ॥
ଶିଷ୍ଯସ୍ତୁ ତସ୍ଯ ବ୍ରୁଵତୋ ମୁନେର୍ଵାକ୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍ ।
ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ସଂହୃଷ୍ଟସ୍ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୋଽଭଵଦ୍ଗୁରୁଃ ॥ 19 ॥
ସୋଽଭିଷେକଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ତୀର୍ଥେ ତସ୍ମିନ୍ଯଥାଵିଧି ।
ତମେଵ ଚିନ୍ତଯନ୍ନର୍ଥମୁପାଵର୍ତତ ଵୈ ମୁନିଃ ॥ 20 ॥
ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ତତଶ୍ଶିଷ୍ଯୋ ଵିନୀତଶ୍ଶ୍ରୁତଵାନ୍ମୁନେଃ ।
କଲଶଂ ପୂର୍ଣମାଦାଯ ପୃଷ୍ଠତୋଽନୁଜଗାମ ହ ॥ 21 ॥
ସ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଶ୍ରମପଦଂ ଶିଷ୍ଯେଣ ସହ ଧର୍ମଵିତ୍ ।
ଉପଵିଷ୍ଟଃ କଥାଶ୍ଚାନ୍ଯାଶ୍ଚକାର ଧ୍ଯାନମାସ୍ଥିତଃ ॥ 22 ॥
ଆଜଗାମ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକର୍ତା ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରଭୁଃ ।
ଚତୁର୍ମୁଖୋ ମହାତେଜା ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତଂ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵମ୍ ॥ 23 ॥
ଵାଲ୍ମୀକିରଥ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସହସୋତ୍ଥାଯ ଵାଗ୍ଯତଃ ।
ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରଯତୋ ଭୂତ୍ଵା ତସ୍ଥୌ ପରମଵିସ୍ମିତଃ ॥ 24 ॥
ପୂଜଯାମାସ ତଂ ଦେଵଂ ପାଦ୍ଯାର୍ଘ୍ଯାସନଵନ୍ଦନୈଃ ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ଵିଧିଵଚ୍ଚୈନଂ ପୃଷ୍ଟ୍ଵାଽନାମଯମଵ୍ଯଯମ୍ ॥ 25 ॥
ଅଥୋପଵିଶ୍ଯ ଭଗଵାନାସନେ ପରମାର୍ଚିତେ ।
ଵାଲ୍ମୀକଯେ ମହର୍ଷଯେ ସନ୍ଦିଦେଶାସନଂ ତତଃ ॥ 26 ॥
ବ୍ରହ୍ମଣା ସମନୁଜ୍ଞାତସ୍ସୋଽପ୍ଯୁପାଵିଶଦାସନେ ।
ଉପଵିଷ୍ଟେ ତଦା ତସ୍ମିନ୍ସର୍ଵଲୋକପିତାମହେ ।
ତଦ୍ଗତେନୈଵ ମନସା ଵାଲ୍ମୀକିର୍ଧ୍ଯାନମାସ୍ଥିତଃ ॥ 27 ॥
ପାପାତ୍ମନା କୃତଂ କଷ୍ଟଂ ଵୈରଗ୍ରହଣବୁଦ୍ଧିନା ।
ଯସ୍ତାଦୃଶଂ ଚାରୁରଵଂ କ୍ରୌଞ୍ଚଂ ହନ୍ଯାଦକାରଣାତ୍ ॥ 28 ॥
ଶୋଚନ୍ନେଵ ମୁହୁଃ କ୍ରୌଞ୍ଚୀମୁପଶ୍ଲୋକମିମଂ ପୁନଃ ।
ଜଗାଵନ୍ତର୍ଗତମନା ଭୂତ୍ଵା ଶୋକପରାଯଣଃ ॥ 29 ॥
ତମୁଵାଚ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରହସନ୍ମୁନିପୁଙ୍ଗଵମ୍ ।
ଶ୍ଲୋକ ଏଵ ତ୍ଵଯା ବଦ୍ଧୋ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା ॥ 30 ॥
ମଚ୍ଛନ୍ଦାଦେଵ ତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ପ୍ରଵୃତ୍ତେଯଂ ସରସ୍ଵତୀ ।
ରାମସ୍ଯ ଚରିତଂ ସର୍ଵଂ କୁରୁ ତ୍ଵମୃଷିସତ୍ତମ ॥ 31 ॥
ଧର୍ମାତ୍ମନୋ ଗୁଣଵତୋ ଲୋକେ ରାମସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।
ଵୃତ୍ତଂ କଥଯ ଧୀରସ୍ଯ ଯଥା ତେ ନାରଦାଚ୍ଛ୍ରୁତମ୍ ॥ 32 ॥
ରହସ୍ଯଂ ଚ ପ୍ରକାଶଂ ଚ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।
ରାମସ୍ଯ ସହସୌମିତ୍ରେଃ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ ॥ 33 ॥
ଵୈଦେହ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ପ୍ରକାଶଂ ଯଦି ଵା ରହଃ ।
ତଚ୍ଚାପ୍ଯଵିଦିତଂ ସର୍ଵଂ ଵିଦିତଂ ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ 34 ॥
ନ ତେ ଵାଗନୃତା କାଵ୍ଯେ କାଚିଦତ୍ର ଭଵିଷ୍ଯତି ।
କୁରୁ ରାମକଥାଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ଶ୍ଲୋକବଦ୍ଧାଂ ମନୋରମାମ୍ ॥ 35 ॥
ଯାଵତ୍ ସ୍ଥାସ୍ଯନ୍ତି ଗିରଯସ୍ସରିତଶ୍ଚ ମହୀତଲେ ।
ତାଵଦ୍ରାମାଯଣକଥା ଲୋକେଷୁ ପ୍ରଚରିଷ୍ଯତି ॥ 36 ॥
ଯାଵଦ୍ରାମାଯଣକଥା ତ୍ଵତ୍କୃତା ପ୍ରଚରିଷ୍ଯତି ।
ତାଵଦୂର୍ଧ୍ଵମଧଶ୍ଚ ତ୍ଵଂ ମଲ୍ଲୋକେଷୁ ନିଵତ୍ସ୍ଯସି ॥ 37 ॥
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମା ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ ।
ତତସ୍ସଶିଷ୍ଯୋ ଭଗଵାନ୍ମୁନିର୍ଵିସ୍ମଯମାଯଯୌ ॥ 38 ॥
ତସ୍ଯ ଶିଷ୍ଯାସ୍ତତସ୍ସର୍ଵେ ଜଗୁଶ୍ଶ୍ଲୋକମିମଂ ପୁନଃ ।
ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ପ୍ରୀଯମାଣାଃ ପ୍ରାହୁଶ୍ଚ ଭୃଶଵିସ୍ମିତାଃ ॥ 39 ॥
ସମାକ୍ଷରୈଶ୍ଚତୁର୍ଭିର୍ଯଃ ପାଦୈର୍ଗୀତୋ ମହର୍ଷିଣା ।
ସୋଽନୁଵ୍ଯାହରଣାଦ୍ଭୂଯଶ୍ଶ୍ଲୋକଶ୍ଶ୍ଲୋକତ୍ଵମାଗତଃ ॥ 40 ॥
ତସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିରିଯଂ ଜାତା ଵାଲ୍ମୀକେର୍ଭାଵିତାତ୍ମନଃ ।
କୃତ୍ସ୍ନଂ ରାମାଯଣଂ କାଵ୍ଯମୀଦୃଶୈଃ କରଵାଣ୍ଯହମ୍ ॥ 41 ॥
ଉଦାରଵୃତ୍ତାର୍ଥପଦୈର୍ମନୋରମୈଃ ତଦାସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ଚକାରକୀର୍ତିମାନ୍ ।
ସମାକ୍ଷରୈଶ୍ଶ୍ଲୋକଶତୈର୍ଯଶସ୍ଵିନୋ ଯଶସ୍କରଂ କାଵ୍ଯମୁଦାରଧୀର୍ମୁନିଃ ॥ 42 ॥
ତଦୁପଗତସମାସସନ୍ଧିଯୋଗଂ ସମମଧୁରୋପନତାର୍ଥଵାକ୍ଯବଦ୍ଧମ୍ ।
ରଘୁଵରଚରିତଂ ମୁନିପ୍ରଣୀତଂ ଦଶଶିରସଶ୍ଚ ଵଧଂ ନିଶାମଯଧ୍ଵମ୍ ॥ 43 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha dvitīyassargaḥ |
nāradasya tu tadvākyaṃ śrutvā vākyaviśāradaḥ |
pūjayāmāsa dharmātmā sahaśiṣyo mahāmuniḥ || 1 ||
yathāvatpūjitastena devarṣirnāradastadā |
āpṛṣṭvaivābhyanujñātassa jagāma vihāyasam || 2 ||
sa muhūrtaṃ gate tasmindevalokaṃ munistadā |
jagāma tamasātīraṃ jāhnavyāstvavidūrataḥ || 3 ||
sa tu tīraṃ samāsādya tamasāyā mahāmuniḥ |
śiṣyamāha sthitaṃ pārśve dṛṣṭvā tīrthamakardamam || 4 ||
akardamamidaṃ tīrthaṃ bharadvāja niśāmaya |
ramaṇīyaṃ prasannāmbu sanmanuṣyamano yathā || 5 ||
nyasyatāṃ kalaśastāta dīyatāṃ valkalaṃ mama |
idamevāvagāhiṣye tamasātīrthamuttamam || 6 ||
evamukto bharadvājo vālmīkena mahātmanā |
prāyacchata munestasya valkalaṃ niyato guroḥ || 7 ||
sa śiṣyahastādādāya valkalaṃ niyatendriyaḥ |
vicacāra ha paśyaṃstatsarvato vipulaṃ vanam || 8 ||
tasyābhyāśe tu mithunaṃ carantamanapāyinam |
dadarśa bhagavāṃstatra krauñcayoścārunisvanam || 9 ||
tasmāttu mithunādekaṃ pumāṃsaṃ pāpaniścayaḥ |
jaghāna vairanilayo niṣādastasya paśyataḥ || 10 ||
taṃ śoṇitaparītāṅgaṃ veṣṭamānaṃ mahītale |
bhāryā tu nihataṃ dṛṣṭvā rurāva karuṇāṃ giram || 11 ||
viyuktā patinā tena dvijena sahacāriṇā |
tāmraśīrṣeṇa mattena patriṇā sahitena vai || 12 ||
tadā tu taṃ dvijaṃ dṛṣṭvā niṣādena nipātitam |
ṛṣerdharmātmanastasya kāruṇyaṃ samapadyata || 13 ||
tataḥ karuṇaveditvādadharmo'yamiti dvijaḥ |
niśāmya rudatīṃ krauñcīmidaṃ vacanamabravīt || 14 ||
mā niṣāda pratiṣṭhāṃ tvamagamaśśāśvatīssamāḥ |
yatkrauñcamithunādekamavadhīḥ kāmamohitam || 15 ||
15 tasyaivaṃ bruvataścintā babhūva hṛdi vīkṣataḥ |
śokārtenāsya śakuneḥ kimidaṃ vyāhṛtaṃ mayā || 16 ||
cintayansa mahāprājñaścakāra matimānmatim |
śiṣyaṃ caivā'bravīdvākyamidaṃ sa munipuṅgavaḥ || 17 ||
pādabaddho'kṣarasamastantrīlayasamanvitaḥ |
śokārtasya pravṛtto me śloko bhavatu nānyathā || 18 ||
śiṣyastu tasya bruvato munervākyamanuttamam |
pratijagrāha saṃhṛṣṭastasya tuṣṭo'bhavadguruḥ || 19 ||
so'bhiṣekaṃ tataḥ kṛtvā tīrthe tasminyathāvidhi |
tameva cintayannarthamupāvartata vai muniḥ || 20 ||
bharadvājastataśśiṣyo vinītaśśrutavānmuneḥ |
kalaśaṃ pūrṇamādāya pṛṣṭhato'nujagāma ha || 21 ||
sa praviśyāśramapadaṃ śiṣyeṇa saha dharmavit |
upaviṣṭaḥ kathāścānyāścakāra dhyānamāsthitaḥ || 22 ||
ājagāma tato brahmā lokakartā svayaṃ prabhuḥ |
caturmukho mahātejā draṣṭuṃ taṃ munipuṅgavam || 23 ||
vālmīkiratha taṃ dṛṣṭvā sahasotthāya vāgyataḥ |
prāñjaliḥ prayato bhūtvā tasthau paramavismitaḥ || 24 ||
pūjayāmāsa taṃ devaṃ pādyārghyāsanavandanaiḥ |
praṇamya vidhivaccainaṃ pṛṣṭvā'nāmayamavyayam || 25 ||
athopaviśya bhagavānāsane paramārcite |
vālmīkaye maharṣaye sandideśāsanaṃ tataḥ || 26 ||
brahmaṇā samanujñātasso'pyupāviśadāsane |
upaviṣṭe tadā tasminsarvalokapitāmahe |
tadgatenaiva manasā vālmīkirdhyānamāsthitaḥ || 27 ||
pāpātmanā kṛtaṃ kaṣṭaṃ vairagrahaṇabuddhinā |
yastādṛśaṃ cāruravaṃ krauñcaṃ hanyādakāraṇāt || 28 ||
śocanneva muhuḥ krauñcīmupaślokamimaṃ punaḥ |
jagāvantargatamanā bhūtvā śokaparāyaṇaḥ || 29 ||
tamuvāca tato brahmā prahasanmunipuṅgavam |
śloka eva tvayā baddho nātra kāryā vicāraṇā || 30 ||
macchandādeva te brahman pravṛtteyaṃ sarasvatī |
rāmasya caritaṃ sarvaṃ kuru tvamṛṣisattama || 31 ||
dharmātmano guṇavato loke rāmasya dhīmataḥ |
vṛttaṃ kathaya dhīrasya yathā te nāradācchrutam || 32 ||
rahasyaṃ ca prakāśaṃ ca yadvṛttaṃ tasya dhīmataḥ |
rāmasya sahasaumitreḥ rākṣasānāṃ ca sarvaśaḥ || 33 ||
vaidehyāścaiva yadvṛttaṃ prakāśaṃ yadi vā rahaḥ |
taccāpyaviditaṃ sarvaṃ viditaṃ te bhaviṣyati || 34 ||
na te vāganṛtā kāvye kācidatra bhaviṣyati |
kuru rāmakathāṃ puṇyāṃ ślokabaddhāṃ manoramām || 35 ||
yāvat sthāsyanti girayassaritaśca mahītale |
tāvadrāmāyaṇakathā lokeṣu pracariṣyati || 36 ||
yāvadrāmāyaṇakathā tvatkṛtā pracariṣyati |
tāvadūrdhvamadhaśca tvaṃ mallokeṣu nivatsyasi || 37 ||
ityuktvā bhagavānbrahmā tatraivāntaradhīyata |
tatassaśiṣyo bhagavānmunirvismayamāyayau || 38 ||
tasya śiṣyāstatassarve jaguśślokamimaṃ punaḥ |
muhurmuhuḥ prīyamāṇāḥ prāhuśca bhṛśavismitāḥ || 39 ||
samākṣaraiścaturbhiryaḥ pādairgīto maharṣiṇā |
so'nuvyāharaṇādbhūyaśślokaśślokatvamāgataḥ || 40 ||
tasya buddhiriyaṃ jātā vālmīkerbhāvitātmanaḥ |
kṛtsnaṃ rāmāyaṇaṃ kāvyamīdṛśaiḥ karavāṇyaham || 41 ||
udāravṛttārthapadairmanoramaiḥ tadāsya rāmasya cakārakīrtimān |
samākṣaraiśślokaśatairyaśasvino yaśaskaraṃ kāvyamudāradhīrmuniḥ || 42 ||
tadupagatasamāsasandhiyogaṃ samamadhuropanatārthavākyabaddham |
raghuvaracaritaṃ munipraṇītaṃ daśaśirasaśca vadhaṃ niśāmayadhvam || 43 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe dvitīyassargaḥ ||