Valmiki Ramayana Bala Kanda Sarga 10 — Latin Script

⚠️ AI-generated translation — the Gujarati meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Gujarati

રાજાએ મંત્રીઓ અને પુરોહિત સાથે વિચાર કરીને ઋષ્યશૃંગને નગરમાં લાવવાનો નિર્દોષ ઉપાય નક્કી કર્યો, જેમાં ગણિકાઓને વનમાં મોકલવામાં આવી. તે સ્ત્રીઓએ આશ્રમ પાસે જઈને ઋષિપુત્રને મળી, તેમનું પૂજન કર્યું અને ફળ આપીને તેમને લોભાવ્યા. ઋષિપુત્રે તેમની સાથે જવાનો નિશ્ચય કર્યો અને તેઓ તેમને લઈ ગયા, ત્યારે દેવે વરસાદ વરસાવ્યો. રાજાએ તેમનું યથાવિધિ સ્વાગત કરીને અર્ઘ્ય આપ્યું અને પ્રસાદ માંગ્યો. પછી રાજાએ અંતઃપુરમાં વિધિપૂર્વક શાંતા કન્યા તેમને આપી અને હર્ષ પામ્યો.

AI-generated · not yet verified

The Gujarati meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |

atha daśamassargaḥ |

Shloka 1

sumantraścodito rājñā provācedaṃ vacastadā |
yatharśyaśṛṅgastvānīta śśruṇu me mantribhissaha || 1 ||

રાજાએ આદેશ આપતાં સુમંત્રે ત્યારે આ વચન કહ્યું: 'જેમ ઋશ્યશૃંગને લાવવામાં આવ્યા હતા, તેમ તમે મંત્રીઓ સાથે સાંભળો.' ^AI

Shloka 2

romapādamuvācedaṃ sahāmātyaḥ purohitaḥ |
upāyo nirapāyo'yamasmābhirabhicintitaḥ || 2 ||

અમાત્યો અને પુરોહિત સાથે તેમણે રોમપાદને આ કહ્યું: 'અમે આ ઉપાય વિચાર્યો છે, જે નિર્દોષ છે.' ^AI

Shloka 3

ṛśyaśṛṅgo vanacarastapassvādhyayane rataḥ |
anabhijñassa nārīṇāṃ viṣayāṇāṃ sukhasya ca || 3 ||

ઋશ્યશૃંગ વનમાં ફરનારા, તપ અને સ્વાધ્યાયમાં રત, સ્ત્રીઓ, વિષયો અને સુખથી અજાણ છે. ^AI

Shloka 4

indriyārthairabhimatairnaracittapramāthibhiḥ |
puramānāyayiṣyāmaḥ kṣipraṃ cādhyavasīyatām || 4 ||

ઇન્દ્રિયોના વિષયો, જે મનુષ્યના ચિત્તને વિચલિત કરે છે, તેવા ઇષ્ટ વિષયોથી આપણે તેમને નગરમાં શીઘ્ર લાવીશું; આ નિશ્ચય કરો. ^AI

Shloka 5

gaṇikāstatra gacchantu rūpavatyassvalaṅkṛtāḥ |
pralobhya vividhopāyairāneṣyantīha satkṛtāḥ || 5 ||

ત્યાં સુંદર, સુશોભિત ગણિકાઓ જાય; વિવિધ ઉપાયોથી લોભાવીને તેઓ તેમને સત્કાર સાથે અહીં લાવે. ^AI

Shloka 6

śrutvā tatheti rājā ca pratyuvāca purohitam |
purohito mantriṇaśca tathā cakruśca te tadā || 6 ||

એમ સાંભળીને રાજાએ પુરોહિતને 'તથાસ્તુ' કહ્યું; પુરોહિત અને મંત્રીઓએ ત્યારે તેમ કર્યું. ^AI

Shloka 7

vāramukhyāśca tacchrutvā vanaṃ praviviśurmahat |
āśramasyāvidūre'smin yatnaṃ kurvanti darśane || 7 ||

વારમુખ્યાઓએ તે સાંભળીને મોટા વનમાં પ્રવેશ કર્યો; આ આશ્રમથી દૂર નહીં, તેઓ તેમને જોવાનો પ્રયત્ન કરવા લાગ્યા. ^AI

Shloka 8

ṛṣiputrasya dhīrasya nityamāśramavāsinaḥ |
pitussanityasantuṣṭo nāticakrāma cāśramāt || 8 ||

ધીર ઋષિપુત્ર, જે નિત્ય આશ્રમમાં રહેતા હતા અને પિતાથી સદા સંતુષ્ટ હતા, આશ્રમથી વધારે દૂર ગયા નહીં. ^AI

Shloka 9

na tena janmaprabhṛti dṛṣṭapūrvaṃ tapasvinā |
strī vā pumānvā yaccānyatsarvaṃ nagararāṣṭrajam || 9 ||

તે તપસ્વીએ જન્મથી લઈને અત્યાર સુધી સ્ત્રી કે પુરુષ કે નગર-રાષ્ટ્રમાં જન્મેલું બીજું કોઈ પણ જોયું ન હતું. ^AI

Shloka 10

tataḥ kadācittaṃ deśamājagāma yadṛcchayā |
vibhaṇḍakasutastatra tāścāpaśyadvarāṅganāḥ || 10 ||

પછી કોઈક વાર તે વિભાણ્ડકના પુત્ર આકસ્મિક રીતે તે દેશમાં આવ્યો અને ત્યાં તેણે તે સુંદર અંગવાળી સ્ત્રીઓને જોઈ. ^AI

Shloka 11

tāścitraveṣāḥ pramadā gāyantyo madhurasvarāḥ |
ṛṣiputramupāgamya sarvā vacanamabruvan || 11 ||

વિચિત્ર વેશવાળી, મધુર સ્વરે ગાતી તે સ્ત્રીઓ ઋષિપુત્ર પાસે આવીને બધી વચન બોલી. ^AI

Shloka 12

kastvaṃ kiṃ vartase brahman jñātumicchāmahe vayam |
ekastvaṃ vijane ghore vane carasi śaṃsa naḥ || 12 ||

હે બ્રહ્મન્, તમે કોણ છો? શું કરો છો? અમે જાણવા ઇચ્છીએ છીએ. તમે એકલા ભયંકર નિર્જન વનમાં ફરો છો, અમને કહો. ^AI

Shloka 13

adṛṣṭarūpāstāstena kāmyarūpā vane striyaḥ |
hārdāttasya matirjātā vyākhyātuṃ pitaraṃ svakam || 13 ||

તેણે તે સ્ત્રીઓને પહેલાં કદી જોઈ ન હતી, તે કામરૂપી વનની સ્ત્રીઓ હતી; તેના હૃદયમાંથી પોતાના પિતાને વર્ણવવાની બુદ્ધિ ઉત્પન્ન થઈ. ^AI

Shloka 14

pitā vibhaṇḍako'smākaṃ tasyāhaṃ suta aurasaḥ |
ṛśyaśṛṅga iti khyātaṃ nāma karma ca me bhuvi || 14 ||

અમારા પિતા વિભાણ્ડક છે, હું તેમનો ઔરસ પુત્ર છું. પૃથ્વી પર મારું નામ ઋશ્યશૃંગ તરીકે પ્રખ્યાત છે અને મારું કર્મ પણ. ^AI

Shloka 15

ihāśramapado'smākaṃ samīpe śubhadarśanāḥ |
kariṣye vo'tra pūjāṃ vai sarveṣāṃ vidhipūrvakam || 15 ||

અહીં અમારું આશ્રમસ્થાન નજીકમાં છે, શુભ દર્શનવાળું. હું અહીં તમારા સૌની વિધિપૂર્વક પૂજા કરીશ. ^AI

Shloka 16

ṛṣiputravacaśśrutvā sarvāsāṃ matirāsa vai |
tadāśramapadaṃ draṣṭuṃ jagmussarvāśca tena tāḥ || 16 ||

ઋષિપુત્રનું વચન સાંભળીને તે બધી સ્ત્રીઓની બુદ્ધિ થઈ; તે બધી તેની સાથે તે આશ્રમસ્થાન જોવા ગઈ. ^AI

Shloka 17

āgatānāṃ tataḥ pūjāmṛṣiputraścakāra ha |
idamarghyamidaṃ pādyamidaṃ mūlamidaṃ phalaṃ ca naḥ || 17 ||

પછી ઋષિપુત્રે આવેલા સર્વનું પૂજન કર્યું. તેણે કહ્યું: આ અર્ઘ્ય છે, આ પાદ્ય છે, આ મૂળ છે અને આ આપણાં ફળ છે. ^AI

Shloka 18

pratigṛhya ca tāṃ pūjāṃ sarvā eva samutsukāḥ |
ṛṣerbhītāśca śīghraṃ tā gamanāya matiṃ dadhuḥ || 18 ||

એ પૂજા સ્વીકારીને બધી સ્ત્રીઓ ઉત્સુક થઈ, અને ઋષિથી ડરેલી હોવાથી તેઓએ શીઘ્ર જવાનો નિશ્ચય કર્યો. ^AI

Shloka 19

asmākamapi mukhyāni phalānīmāni vai dvija |
gṛhāṇa prati bhadraṃ te bhakṣayasva ca mā ciram || 19 ||

હે દ્વિજ! આ અમારાં પણ શ્રેષ્ઠ ફળો છે. આ ગ્રહણ કર, તારું કલ્યાણ થાઓ, અને વાર ન કરતાં ખાઈ લે. ^AI

Shloka 20

tatastāstaṃ samāliṅgya sarvā harṣasamanvitāḥ |
modakānpradadustasmai bhakṣyāṃśca vividhān bahūn || 20 ||

પછી એ બધી સ્ત્રીઓએ હર્ષયુક્ત થઈને તેને આલિંગન આપ્યું અને તેને મોદક તથા અનેક પ્રકારનાં ખાદ્ય પદાર્થો આપ્યાં. ^AI

Shloka 21

tāni cāsvādya tejasvī phalānīti sma manyate |
anāsvāditapūrvāṇi vane nityanivāsinām || 21 ||

તે ફળો ચાખીને તે તેજસ્વી ઋષિપુત્ર વિચારે છે કે આ ફળો તો વનમાં નિત્ય રહેનારાઓએ પહેલાં કદી ચાખ્યાં નથી. ^AI

Shloka 22

āpṛcchya ca tadā vipraṃ vratacaryāṃ nivedya ca |
gacchanti smāpadeśāttā bhītāstasya pitusstriyaḥ || 22 ||

પછી તે વિપ્રની રજા લઈને અને પોતાની વ્રતચર્યા જણાવીને, તેનાં પિતાથી ડરેલી એ સ્ત્રીઓ તેના કહેવાથી ચાલી ગઈ. ^AI

Shloka 23

gatāsu tāsu sarvāsu kāśyapasyātmajo dvijaḥ |
asvasthahṛdayaścāsīdduḥkhaṃ sma parivartate || 23 ||

એ બધી ગયા પછી કાશ્યપના પુત્ર એ દ્વિજનું હૃદય અસ્વસ્થ થઈ ગયું અને તે દુઃખમાં પડ્યો. ^AI

Shloka 24

tato'paredyustaṃ deśamājagāma sa vīryavān |
manojñā yatra tā dṛṣṭā vāramukhyāssvalaṅkṛtāḥ || 24 ||

પછી બીજે દિવસે એ વીર્યવાન ઋષિપુત્ર તે સ્થળે આવ્યો, જ્યાં તેણે સુંદર અલંકૃત વારસ્ત્રીઓને જોઈ હતી. ^AI

Shloka 25

dṛṣṭvaiva ca tāstadā vipramāyāntaṃ hṛṣṭamānasāḥ |
upasṛtya tatassarvāstāstamūcuridaṃ vacaḥ || 25 ||

તે સ્ત્રીઓએ તે સમયે આવતા બ્રાહ્મણને જોઈને હર્ષિત મનવાળી થઈ, પછી બધી તેની નજીક ગઈ અને તેને આ વચન કહ્યું. ^AI

Shloka 26

ehyāśramapadaṃ saumya hyasmākamiti cābruvan |
tatrāpyeṣa vidhiśśrīmān viśeṣeṇa bhaviṣyati || 26 ||

હે સૌમ્ય, અમારા આશ્રમસ્થાન પર પધારો, એમ તેઓએ કહ્યું. ત્યાં પણ આ શ્રીમાન વિધિ વિશેષ રૂપે થશે. ^AI

Shloka 27

śrutvā tu vacanaṃ tāsāṃ sarvāsāṃ hṛdayaṅgamam |
gamanāya matiṃ cakre taṃ ca ninyustadā striyaḥ || 27 ||

તે બધી સ્ત્રીઓનું હૃદયંગમ વચન સાંભળીને તેણે જવાનો નિશ્ચય કર્યો, અને પછી તે સ્ત્રીઓ તેને લઈ ગઈ. ^AI

Shloka 28

tatra cānīyamāne tu vipre tasminmahātmani |
vavarṣa sahasā devo jagatprahlādayaṃstadā || 28 ||

ત્યાં તે મહાત્મા બ્રાહ્મણને લાવવામાં આવતો હતો ત્યારે દેવે અચાનક વરસાદ વરસાવ્યો, જે તે સમયે જગતને આનંદ આપનારો હતો. ^AI

Shloka 29

varṣeṇaivāgataṃ vipraṃ viṣayaṃ svaṃ narādhipaḥ |
pratyudgamya muniṃ prahvaśśirasā ca mahīṃ gataḥ || 29 ||

વરસાદથી આવેલા તે બ્રાહ્મણને પોતાના વિષયમાં આવેલો જોઈને રાજાએ મુનિની સામે ઊભા થઈને નમ્રતાપૂર્વક માથું ભૂમિ પર નમાવ્યું. ^AI

Shloka 30

arghyaṃ ca pradadau tasmai nyāyatassusamāhitaḥ |
vavre prasādaṃ viprendrānmā vipraṃ manyurāviśet || 30 ||

તેણે યથાવિધિ અર્ઘ્ય આપ્યું અને સુસમાહિત થઈને વિપ્રેન્દ્ર પાસે પ્રસાદ માંગ્યો કે બ્રાહ્મણને ક્રોધ ન આવે. ^AI

Shloka 31

antaḥpuraṃ praviśyāsmai kanyāṃ dattvā yathāvidhi |
śāntāṃ śāntena manasā rājā harṣamavāpa saḥ || 31 ||

અંતઃપુરમાં પ્રવેશીને તેણે વિધિપૂર્વક શાંતા કન્યા આપી, અને શાંત મનવાળો તે રાજા હર્ષ પામ્યો. ^AI

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe daśamassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।

अथ दशमस्सर्गः ।

सुमन्त्रश्चोदितो राज्ञा प्रोवाचेदं वचस्तदा ।

यथर्श्यशृङ्गस्त्वानीत श्श्रुणु मे मन्त्रिभिस्सह ॥ 1 ॥

रोमपादमुवाचेदं सहामात्यः पुरोहितः ।

उपायो निरपायोऽयमस्माभिरभिचिन्तितः ॥ 2 ॥

ऋश्यशृङ्गो वनचरस्तपस्स्वाध्ययने रतः ।

अनभिज्ञस्स नारीणां विषयाणां सुखस्य च ॥ 3 ॥

इन्द्रियार्थैरभिमतैर्नरचित्तप्रमाथिभिः ।

पुरमानाययिष्यामः क्षिप्रं चाध्यवसीयताम् ॥ 4 ॥

गणिकास्तत्र गच्छन्तु रूपवत्यस्स्वलङ्कृताः ।

प्रलोभ्य विविधोपायैरानेष्यन्तीह सत्कृताः ॥ 5 ॥

श्रुत्वा तथेति राजा च प्रत्युवाच पुरोहितम् ।

पुरोहितो मन्त्रिणश्च तथा चक्रुश्च ते तदा ॥ 6 ॥

वारमुख्याश्च तच्छ्रुत्वा वनं प्रविविशुर्महत् ।

आश्रमस्याविदूरेऽस्मिन् यत्नं कुर्वन्ति दर्शने ॥ 7 ॥

ऋषिपुत्रस्य धीरस्य नित्यमाश्रमवासिनः ।

पितुस्सनित्यसन्तुष्टो नातिचक्राम चाश्रमात् ॥ 8 ॥

न तेन जन्मप्रभृति दृष्टपूर्वं तपस्विना ।

स्त्री वा पुमान्वा यच्चान्यत्सर्वं नगरराष्ट्रजम् ॥ 9 ॥

ततः कदाचित्तं देशमाजगाम यदृच्छया ।

विभण्डकसुतस्तत्र ताश्चापश्यद्वराङ्गनाः ॥ 10 ॥

ताश्चित्रवेषाः प्रमदा गायन्त्यो मधुरस्वराः ।

ऋषिपुत्रमुपागम्य सर्वा वचनमब्रुवन् ॥ 11 ॥

कस्त्वं किं वर्तसे ब्रह्मन् ज्ञातुमिच्छामहे वयम् ।

एकस्त्वं विजने घोरे वने चरसि शंस नः ॥ 12 ॥

अदृष्टरूपास्तास्तेन काम्यरूपा वने स्त्रियः ।

हार्दात्तस्य मतिर्जाता व्याख्यातुं पितरं स्वकम् ॥ 13 ॥

पिता विभण्डकोऽस्माकं तस्याहं सुत औरसः ।

ऋश्यशृङ्ग इति ख्यातं नाम कर्म च मे भुवि ॥ 14 ॥

इहाश्रमपदोऽस्माकं समीपे शुभदर्शनाः ।

करिष्ये वोऽत्र पूजां वै सर्वेषां विधिपूर्वकम् ॥ 15 ॥

ऋषिपुत्रवचश्श्रुत्वा सर्वासां मतिरास वै ।

तदाश्रमपदं द्रष्टुं जग्मुस्सर्वाश्च तेन ताः ॥ 16 ॥

आगतानां ततः पूजामृषिपुत्रश्चकार ह ।

इदमर्घ्यमिदं पाद्यमिदं मूलमिदं फलं च नः ॥ 17 ॥

प्रतिगृह्य च तां पूजां सर्वा एव समुत्सुकाः ।

ऋषेर्भीताश्च शीघ्रं ता गमनाय मतिं दधुः ॥ 18 ॥

अस्माकमपि मुख्यानि फलानीमानि वै द्विज ।

गृहाण प्रति भद्रं ते भक्षयस्व च मा चिरम् ॥ 19 ॥

ततस्तास्तं समालिङ्ग्य सर्वा हर्षसमन्विताः ।

मोदकान्प्रददुस्तस्मै भक्ष्यांश्च विविधान् बहून् ॥ 20 ॥

तानि चास्वाद्य तेजस्वी फलानीति स्म मन्यते ।

अनास्वादितपूर्वाणि वने नित्यनिवासिनाम् ॥ 21 ॥

आपृच्छ्य च तदा विप्रं व्रतचर्यां निवेद्य च ।

गच्छन्ति स्मापदेशात्ता भीतास्तस्य पितुस्स्त्रियः ॥ 22 ॥

गतासु तासु सर्वासु काश्यपस्यात्मजो द्विजः ।

अस्वस्थहृदयश्चासीद्दुःखं स्म परिवर्तते ॥ 23 ॥

ततोऽपरेद्युस्तं देशमाजगाम स वीर्यवान् ।

मनोज्ञा यत्र ता दृष्टा वारमुख्यास्स्वलङ्कृताः ॥ 24 ॥

दृष्ट्वैव च तास्तदा विप्रमायान्तं हृष्टमानसाः ।

उपसृत्य ततस्सर्वास्तास्तमूचुरिदं वचः ॥ 25 ॥

एह्याश्रमपदं सौम्य ह्यस्माकमिति चाब्रुवन् ।

तत्राप्येष विधिश्श्रीमान् विशेषेण भविष्यति ॥ 26 ॥

श्रुत्वा तु वचनं तासां सर्वासां हृदयङ्गमम् ।

गमनाय मतिं चक्रे तं च निन्युस्तदा स्त्रियः ॥ 27 ॥

तत्र चानीयमाने तु विप्रे तस्मिन्महात्मनि ।

ववर्ष सहसा देवो जगत्प्रह्लादयंस्तदा ॥ 28 ॥

वर्षेणैवागतं विप्रं विषयं स्वं नराधिपः ।

प्रत्युद्गम्य मुनिं प्रह्वश्शिरसा च महीं गतः ॥ 29 ॥

अर्घ्यं च प्रददौ तस्मै न्यायतस्सुसमाहितः ।

वव्रे प्रसादं विप्रेन्द्रान्मा विप्रं मन्युराविशेत् ॥ 30 ॥

अन्तःपुरं प्रविश्यास्मै कन्यां दत्त्वा यथाविधि ।

शान्तां शान्तेन मनसा राजा हर्षमवाप सः ॥ 31 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे दशमस्सर्गः ॥

1.10 bālakāṇḍa - daśama sargaḥ