শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে অযোধ্যাকাণ্ডম্ ।
অথ একোননবতিতমস্সর্গঃ ।
উষ্য রাত্রিং তু তত্রৈব গঙ্গাকূলে স রাঘবঃ ।
ভরতঃ কাল্যমুত্থায শত্রুঘ্নমিদমব্রবীত্ ॥ 1 ॥
শত্রুঘ্নোত্তিষ্ঠ কিং শেষে নিষাদাধিপতিং গুহম্ ।
শীঘ্রমানয ভদ্রং তে তারযিষ্যতি বাহিনীম্ ॥ 2 ॥
জাগর্মি নাহং স্বপিমি তমেবাঽর্যং বিচিন্তযন্ ।
ইত্যেবমব্রবীদ্ভ্রাত্তা শত্রুঘ্নোঽপি প্রচোদিতঃ ॥ 3 ॥
ইতি সংবদতোরেবমন্যোন্যং নরসিংহযোঃ ।
আগম্য প্রাঞ্জলিঃ কালে গুহো ভরতমব্রবীত্ ॥ 4 ॥
কচ্চিত্সুখং নদীতীরেঽবাত্সীঃ কাকুত্স্থ শর্বরীম্ ।
কচ্চিত্তে সহ সৈন্যস্য তাবত্সর্বমনামযম্ ॥ 5 ॥
গুহস্য বচনং শ্রুত্বা তত্তু স্নেহাদুদীরিতম্ ।
রামস্যানুবশো বাক্যং ভরতোঽপীদমব্রবীত্ ॥ 6 ॥
সুখা ন শ্শর্বরী রাজন্ পূজিতাশ্চাপি তে বযম্ ।
গঙ্গাং তু নৌভির্বহ্বীভির্দাশাস্সন্তারযন্তু নঃ ॥ 7 ॥
ততো গুহ স্সন্ত্বরিতং শ্রুত্বা ভরতশাসনম্ ।
প্রতি প্রবিশ্য নগরং তং জ্ঞাতিজনমব্রবীত্ ॥ 8 ॥
উত্তিষ্ঠত প্রবুধ্যধ্বং ভদ্রমস্তু চ বস্সদা ।
নাব স্সমনুকর্ষধ্বং তারযিষ্যাম বাহিনীম্ ॥ 9 ॥
তে তথোক্তা স্সমুত্থায ত্বরিতা রাজশাসনাত্ ।
পঞ্চনাবাং শতান্যাশু সমানিন্যুস্সমন্ততঃ ॥ 10 ॥
অন্যা স্স্বস্তিকবিজ্ঞেযা মহাঘণ্টাধরা বরাঃ ।
শোভমানাঃ পতাকাভির্যুক্তবাতাস্সুসংহতাঃ ॥ 11 ॥
তত স্স্বস্তিকবিজ্ঞেযাং পাণ্ডুকম্বলসংবৃতাম্ ।
সনন্দিঘোষাং কল্যাণীং গুহো নাবমুপাহরত্ ॥ 12 ॥
তামারুরোহ ভরতশ্শত্রুঘ্নশ্চ মহাবলঃ ।
কৌসল্যা চ সুমিত্রা চ যাশ্চান্যা রাজযোষিতঃ ॥ 13 ॥
পুরোহিতশ্চ তত্পূর্বং গুরবো ব্রাহ্মণাশ্চ যে ।
অনন্তরং রাজদারাস্তদৈব শকটাপণাঃ ॥ 14 ॥
আবাসমাদীপযতাং তীর্থং চাপ্যবগাহতাম্ ।
ভাণ্ডানি চাদদানানাং ঘোষস্ত্রিদিবমস্পৃশত্ ॥ 15 ॥
পতাকিন্যস্তু তা নাবস্স্বযং দাশৈরধিষ্ঠিতাঃ ।
বহন্ত্যো জনমারূঢং তদা সম্পেতুরাশুগাঃ ॥ 16 ॥
নারীণামভিপূর্ণা স্তু কাশ্চিত্ কাশ্চিচ্চ বাজিনাম্ ।
কাশ্চিদত্র বহন্তি স্ম যানযুগ্যং মহাধনম্ ॥ 17 ॥
তা স্স্ম গত্বা পরং তীরমবরোপ্য চ তং জনম্ ।
নিবৃত্তাঃ কাণ্ডচিত্রাণি ক্রিযন্তে দাশবন্ধুভিঃ ॥ 18 ॥
সবৈজযন্তাস্তু গজা গজারোহপ্রচোদিতাঃ ।
তরন্ত স্স্ম প্রকাশন্তে সধ্বজা ইব পর্বতাঃ ॥ 19 ॥
নাবস্ত্বারুরুহুশ্চান্যে প্লবৈস্তেরু স্তথাপরে ।
অন্যে কুম্ভঘটৈস্তেরুরন্যেতেরুশ্চ বাহুভিঃ ॥ 20 ॥
সা পুণ্যা ধ্বজিনী গঙ্গাং দাশৈস্সন্তারিতা স্বযম্ ।
মৈত্রে মুহূর্তে প্রযযৌ প্রযাগবনমুত্তমম্ ॥ 21 ॥
আশ্বাসযিত্বা চ চমূং মহাত্মা নিবেশযিত্বা চ যথোপজোষম্ ।
দ্রষ্টুং ভরদ্বাজমৃষিপ্রবর্য মৃত্বিগ্বৃতস্সন্ভরতঃ প্রতস্থে ॥ 22 ॥
স ব্রাহ্মণস্যাঽশ্রমমভ্যুপেত্য মহাত্মনো দেবপুরোহিতস্য ।
দদর্শ রম্যোটজবৃক্ষষণ্ডং মহদ্বনং বিপ্রবরস্য রম্যম্ ॥ 23 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে অযোধ্যাকাণ্ডে একোননবতিতমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekonanavatitamassargaḥ |
uṣya rātriṃ tu tatraiva gaṅgākūle sa rāghavaḥ |
bharataḥ kālyamutthāya śatrughnamidamabravīt || 1 ||
śatrughnottiṣṭha kiṃ śeṣe niṣādādhipatiṃ guham |
śīghramānaya bhadraṃ te tārayiṣyati vāhinīm || 2 ||
jāgarmi nāhaṃ svapimi tamevā'ryaṃ vicintayan |
ityevamabravīdbhrāttā śatrughno'pi pracoditaḥ || 3 ||
iti saṃvadatorevamanyonyaṃ narasiṃhayoḥ |
āgamya prāñjaliḥ kāle guho bharatamabravīt || 4 ||
kaccitsukhaṃ nadītīre'vātsīḥ kākutstha śarvarīm |
kaccitte saha sainyasya tāvatsarvamanāmayam || 5 ||
guhasya vacanaṃ śrutvā tattu snehādudīritam |
rāmasyānuvaśo vākyaṃ bharato'pīdamabravīt || 6 ||
sukhā na śśarvarī rājan pūjitāścāpi te vayam |
gaṅgāṃ tu naubhirbahvībhirdāśāssantārayantu naḥ || 7 ||
tato guha ssantvaritaṃ śrutvā bharataśāsanam |
prati praviśya nagaraṃ taṃ jñātijanamabravīt || 8 ||
uttiṣṭhata prabudhyadhvaṃ bhadramastu ca vassadā |
nāva ssamanukarṣadhvaṃ tārayiṣyāma vāhinīm || 9 ||
te tathoktā ssamutthāya tvaritā rājaśāsanāt |
pañcanāvāṃ śatānyāśu samāninyussamantataḥ || 10 ||
anyā ssvastikavijñeyā mahāghaṇṭādharā varāḥ |
śobhamānāḥ patākābhiryuktavātāssusaṃhatāḥ || 11 ||
tata ssvastikavijñeyāṃ pāṇḍukambalasaṃvṛtām |
sanandighoṣāṃ kalyāṇīṃ guho nāvamupāharat || 12 ||
tāmāruroha bharataśśatrughnaśca mahābalaḥ |
kausalyā ca sumitrā ca yāścānyā rājayoṣitaḥ || 13 ||
purohitaśca tatpūrvaṃ guravo brāhmaṇāśca ye |
anantaraṃ rājadārāstadaiva śakaṭāpaṇāḥ || 14 ||
āvāsamādīpayatāṃ tīrthaṃ cāpyavagāhatām |
bhāṇḍāni cādadānānāṃ ghoṣastridivamaspṛśat || 15 ||
patākinyastu tā nāvassvayaṃ dāśairadhiṣṭhitāḥ |
vahantyo janamārūḍhaṃ tadā sampeturāśugāḥ || 16 ||
nārīṇāmabhipūrṇā stu kāścit kāścicca vājinām |
kāścidatra vahanti sma yānayugyaṃ mahādhanam || 17 ||
tā ssma gatvā paraṃ tīramavaropya ca taṃ janam |
nivṛttāḥ kāṇḍacitrāṇi kriyante dāśabandhubhiḥ || 18 ||
savaijayantāstu gajā gajārohapracoditāḥ |
taranta ssma prakāśante sadhvajā iva parvatāḥ || 19 ||
nāvastvāruruhuścānye plavaisteru stathāpare |
anye kumbhaghaṭaisteruranyeteruśca bāhubhiḥ || 20 ||
sā puṇyā dhvajinī gaṅgāṃ dāśaissantāritā svayam |
maitre muhūrte prayayau prayāgavanamuttamam || 21 ||
āśvāsayitvā ca camūṃ mahātmā niveśayitvā ca yathopajoṣam |
draṣṭuṃ bharadvājamṛṣipravarya mṛtvigvṛtassanbharataḥ pratasthe || 22 ||
sa brāhmaṇasyā'śramamabhyupetya mahātmano devapurohitasya |
dadarśa ramyoṭajavṛkṣaṣaṇḍaṃ mahadvanaṃ vipravarasya ramyam || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekonanavatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ एकोननवतितमस्सर्गः ।
उष्य रात्रिं तु तत्रैव गङ्गाकूले स राघवः ।
भरतः काल्यमुत्थाय शत्रुघ्नमिदमब्रवीत् ॥ 1 ॥
शत्रुघ्नोत्तिष्ठ किं शेषे निषादाधिपतिं गुहम् ।
शीघ्रमानय भद्रं ते तारयिष्यति वाहिनीम् ॥ 2 ॥
जागर्मि नाहं स्वपिमि तमेवाऽर्यं विचिन्तयन् ।
इत्येवमब्रवीद्भ्रात्ता शत्रुघ्नोऽपि प्रचोदितः ॥ 3 ॥
इति संवदतोरेवमन्योन्यं नरसिंहयोः ।
आगम्य प्राञ्जलिः काले गुहो भरतमब्रवीत् ॥ 4 ॥
कच्चित्सुखं नदीतीरेऽवात्सीः काकुत्स्थ शर्वरीम् ।
कच्चित्ते सह सैन्यस्य तावत्सर्वमनामयम् ॥ 5 ॥
गुहस्य वचनं श्रुत्वा तत्तु स्नेहादुदीरितम् ।
रामस्यानुवशो वाक्यं भरतोऽपीदमब्रवीत् ॥ 6 ॥
सुखा न श्शर्वरी राजन् पूजिताश्चापि ते वयम् ।
गङ्गां तु नौभिर्बह्वीभिर्दाशास्सन्तारयन्तु नः ॥ 7 ॥
ततो गुह स्सन्त्वरितं श्रुत्वा भरतशासनम् ।
प्रति प्रविश्य नगरं तं ज्ञातिजनमब्रवीत् ॥ 8 ॥
उत्तिष्ठत प्रबुध्यध्वं भद्रमस्तु च वस्सदा ।
नाव स्समनुकर्षध्वं तारयिष्याम वाहिनीम् ॥ 9 ॥
ते तथोक्ता स्समुत्थाय त्वरिता राजशासनात् ।
पञ्चनावां शतान्याशु समानिन्युस्समन्ततः ॥ 10 ॥
अन्या स्स्वस्तिकविज्ञेया महाघण्टाधरा वराः ।
शोभमानाः पताकाभिर्युक्तवातास्सुसंहताः ॥ 11 ॥
तत स्स्वस्तिकविज्ञेयां पाण्डुकम्बलसंवृताम् ।
सनन्दिघोषां कल्याणीं गुहो नावमुपाहरत् ॥ 12 ॥
तामारुरोह भरतश्शत्रुघ्नश्च महाबलः ।
कौसल्या च सुमित्रा च याश्चान्या राजयोषितः ॥ 13 ॥
पुरोहितश्च तत्पूर्वं गुरवो ब्राह्मणाश्च ये ।
अनन्तरं राजदारास्तदैव शकटापणाः ॥ 14 ॥
आवासमादीपयतां तीर्थं चाप्यवगाहताम् ।
भाण्डानि चाददानानां घोषस्त्रिदिवमस्पृशत् ॥ 15 ॥
पताकिन्यस्तु ता नावस्स्वयं दाशैरधिष्ठिताः ।
वहन्त्यो जनमारूढं तदा सम्पेतुराशुगाः ॥ 16 ॥
नारीणामभिपूर्णा स्तु काश्चित् काश्चिच्च वाजिनाम् ।
काश्चिदत्र वहन्ति स्म यानयुग्यं महाधनम् ॥ 17 ॥
ता स्स्म गत्वा परं तीरमवरोप्य च तं जनम् ।
निवृत्ताः काण्डचित्राणि क्रियन्ते दाशबन्धुभिः ॥ 18 ॥
सवैजयन्तास्तु गजा गजारोहप्रचोदिताः ।
तरन्त स्स्म प्रकाशन्ते सध्वजा इव पर्वताः ॥ 19 ॥
नावस्त्वारुरुहुश्चान्ये प्लवैस्तेरु स्तथापरे ।
अन्ये कुम्भघटैस्तेरुरन्येतेरुश्च बाहुभिः ॥ 20 ॥
सा पुण्या ध्वजिनी गङ्गां दाशैस्सन्तारिता स्वयम् ।
मैत्रे मुहूर्ते प्रययौ प्रयागवनमुत्तमम् ॥ 21 ॥
आश्वासयित्वा च चमूं महात्मा निवेशयित्वा च यथोपजोषम् ।
द्रष्टुं भरद्वाजमृषिप्रवर्य मृत्विग्वृतस्सन्भरतः प्रतस्थे ॥ 22 ॥
स ब्राह्मणस्याऽश्रममभ्युपेत्य महात्मनो देवपुरोहितस्य ।
ददर्श रम्योटजवृक्षषण्डं महद्वनं विप्रवरस्य रम्यम् ॥ 23 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे एकोननवतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekonanavatitamassargaḥ |
uṣya rātriṃ tu tatraiva gaṅgākūle sa rāghavaḥ |
bharataḥ kālyamutthāya śatrughnamidamabravīt || 1 ||
śatrughnottiṣṭha kiṃ śeṣe niṣādādhipatiṃ guham |
śīghramānaya bhadraṃ te tārayiṣyati vāhinīm || 2 ||
jāgarmi nāhaṃ svapimi tamevā'ryaṃ vicintayan |
ityevamabravīdbhrāttā śatrughno'pi pracoditaḥ || 3 ||
iti saṃvadatorevamanyonyaṃ narasiṃhayoḥ |
āgamya prāñjaliḥ kāle guho bharatamabravīt || 4 ||
kaccitsukhaṃ nadītīre'vātsīḥ kākutstha śarvarīm |
kaccitte saha sainyasya tāvatsarvamanāmayam || 5 ||
guhasya vacanaṃ śrutvā tattu snehādudīritam |
rāmasyānuvaśo vākyaṃ bharato'pīdamabravīt || 6 ||
sukhā na śśarvarī rājan pūjitāścāpi te vayam |
gaṅgāṃ tu naubhirbahvībhirdāśāssantārayantu naḥ || 7 ||
tato guha ssantvaritaṃ śrutvā bharataśāsanam |
prati praviśya nagaraṃ taṃ jñātijanamabravīt || 8 ||
uttiṣṭhata prabudhyadhvaṃ bhadramastu ca vassadā |
nāva ssamanukarṣadhvaṃ tārayiṣyāma vāhinīm || 9 ||
te tathoktā ssamutthāya tvaritā rājaśāsanāt |
pañcanāvāṃ śatānyāśu samāninyussamantataḥ || 10 ||
anyā ssvastikavijñeyā mahāghaṇṭādharā varāḥ |
śobhamānāḥ patākābhiryuktavātāssusaṃhatāḥ || 11 ||
tata ssvastikavijñeyāṃ pāṇḍukambalasaṃvṛtām |
sanandighoṣāṃ kalyāṇīṃ guho nāvamupāharat || 12 ||
tāmāruroha bharataśśatrughnaśca mahābalaḥ |
kausalyā ca sumitrā ca yāścānyā rājayoṣitaḥ || 13 ||
purohitaśca tatpūrvaṃ guravo brāhmaṇāśca ye |
anantaraṃ rājadārāstadaiva śakaṭāpaṇāḥ || 14 ||
āvāsamādīpayatāṃ tīrthaṃ cāpyavagāhatām |
bhāṇḍāni cādadānānāṃ ghoṣastridivamaspṛśat || 15 ||
patākinyastu tā nāvassvayaṃ dāśairadhiṣṭhitāḥ |
vahantyo janamārūḍhaṃ tadā sampeturāśugāḥ || 16 ||
nārīṇāmabhipūrṇā stu kāścit kāścicca vājinām |
kāścidatra vahanti sma yānayugyaṃ mahādhanam || 17 ||
tā ssma gatvā paraṃ tīramavaropya ca taṃ janam |
nivṛttāḥ kāṇḍacitrāṇi kriyante dāśabandhubhiḥ || 18 ||
savaijayantāstu gajā gajārohapracoditāḥ |
taranta ssma prakāśante sadhvajā iva parvatāḥ || 19 ||
nāvastvāruruhuścānye plavaisteru stathāpare |
anye kumbhaghaṭaisteruranyeteruśca bāhubhiḥ || 20 ||
sā puṇyā dhvajinī gaṅgāṃ dāśaissantāritā svayam |
maitre muhūrte prayayau prayāgavanamuttamam || 21 ||
āśvāsayitvā ca camūṃ mahātmā niveśayitvā ca yathopajoṣam |
draṣṭuṃ bharadvājamṛṣipravarya mṛtvigvṛtassanbharataḥ pratasthe || 22 ||
sa brāhmaṇasyā'śramamabhyupetya mahātmano devapurohitasya |
dadarśa ramyoṭajavṛkṣaṣaṇḍaṃ mahadvanaṃ vipravarasya ramyam || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekonanavatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.