6.84 যুদ্ধকাণ্ড - চতুরশীতিতম সর্গঃ

6.84 Yuddhakanda - Chaturashititama Sargah

✍️ Valmiki 🖋️ Bengali script
📄 Download PDF
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে যুদ্ধকাণ্ডম্ ।
অথ চতুরশীতিতমস্সর্গঃ ।
রামমাশ্বাসযানেতুলক্ষ্মণেভ্রাতৃবত্সলে ।
নিক্ষিপ্যগুল্মান্ স্বস্থানেতত্রাগচ্ছদ্বিভীষণঃ ॥ 1 ॥
নানাপ্রহরণৈর্বীরৈশ্চতুর্ভিস্সচিবৈর্বৃতঃ ।
নীলাঞ্জনচযাকারৈর্মাতঙ্গৈরিবযূথপ ॥ 2 ॥
রাঘবং চ মহাত্মানমিক্ষ্বাকুকুলনন্দনম্ ।
দদর্শমোহমাপন্নংলক্ষ্মণস্যাঙ্গমাশ্রিতম্ ॥ 3 ॥
ব্রীডিতংশোকসন্তপ্তন্দৃষ্টবারামংবিভীষণঃ ।
অন্তর্ধুঃখএনদীনাত্মাকিমেতদিতিসোঽব্রবীত্ ॥ 4 ॥
বিভীষণমুখন্দৃষ্টবাসুগ্রীবন্তাংশ্চবানরান্ ।
লক্ষ্মণোবাচমন্দার্থমিদম্বাষ্পপরিপ্লুতঃ ॥ 5 ॥
হতাইন্দ্রজিতাসীতাইতিশ্রুত্বৈবরাঘবঃ ।
হনূমদ্বচনাত্সৌম্যততোমোহমুপাগতঃ ॥ 6 ॥
কথযন্তন্তুসৌমিত্রিংসন্নিবার্যবিভীষণঃ ।
পুষ্কলার্থমিদংবাক্যংবিসঞ্জ্ঞংরামমব্রবীত্ ॥ 7 ॥
মনুজেন্দ্রার্থরূপেণযদুক্ততুহনূমতা ।
তদযুক্তমহম্মন্যেসাগরস্যেবশোষণম্ ॥ 8 ॥
অভিপ্রাযন্তুজানামিরাবণস্যদুরাত্মনঃ ।
সীতাম্প্রতিমহাবাহো ন চ ঘাতঙ্করিষ্যতি ॥ 9 ॥
যাচ্যমানঃসুবহুশোমযাহিতচিকীর্ষুণা ।
বৈদেহীমুত্সৃজস্বেতি ন চ তত্কৃতবান্বচঃ ॥ 10 ॥
নৈবসাম্না ন দানেন ন ভেদেনকুতোযুধা ।
সাদ্রষ্টুমপিশক্যেতনৈবচান্যেনকেনচিত্ ॥ 11 ॥
বানরান্মোহযিত্বাতুপ্রতিযাতঃ স রাক্ষসঃ ।
মযামযীম্মহাবাহোতাংবিদ্দিজনকাত্মজাম্ ॥ 12 ॥
চৈত্যন্নিকুম্ভিলান্নামপ্রাপ্যহোমঙ্করিষ্যতি ।
হুতবানুপযাতোহিদেবৈরপিসবাসবৈঃ ॥ 13 ॥
দুরাধর্ষোভবত্যেষসঙ্গ্রামেরাবণাত্মজঃ ।
তেনমোহযতানূনমেষামাযাপ্রযোজিতা ॥ 14 ॥
বিঘ্নমন্বিচ্ছতাতত্রবানরাণাম্পরাক্রমে ।
সসৈন্যাস্তত্রগচ্ছামোযাবত্তন্নসমাপ্যতে ॥ 15 ॥
ত্যজেমন্নরশার্দূলমিথ্যাসন্তাপগতম্ ।
সীদতেহিবলংসর্বন্দৃষ্টবাত্বাংশোককর্শিতম্ ॥ 16 ॥
ইহত্বংস্বস্থহৃদযস্তিষ্ঠসত্ত্বসমুচ্ছ্রিতঃ ।
লক্ষ্মণম্প্রেষযাস্মাভিস্সহসৈন্যানুকর্ষিভিঃ ॥ 17 ॥
এষতন্নরশার্দূলোরাবণিন্নিশিতৈশ্শরৈঃ ।
ত্যাজযিষ্যতিতত্কর্মততোবধ্যোভবিষ্যতি ॥ 18 ॥
এষ তং নরশার্দূলো রাবণিং নিশিতৈঃ শরৈঃ ।
ত্যাজযিষ্যতি তত্কর্ম ততো বধ্যো ভবিষ্যতি ॥ 19 ॥
সত্সন্দিশমহাবাহোলক্ষ্মণংশুভলক্ষণম্ ।
রাক্ষসস্যবিনাশাযবজ্রংবজ্রধরোযথা ॥ 20 ॥
মনুজবরন কালবিপ্রকর্ষোরিপুনিধনম্প্রতিযত্ক্ষামোঽদ্যকর্তুম্ ।
ত্বমতিসৃজরিপোর্বধাযবাণীমমররিপোর্মথনেযথামহেন্দ্রঃ ॥ 21 ॥
সমাপ্তকর্মাহি স রাক্ষসাধিপোভবত্যদৃশ্যস্সমরেসুরাসুরৈঃ ।
যুযুত্সতাতেনসমাপ্তকর্মণাভবেত্সুরাণামপিসংশযোমহান্ ॥ 22 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে যুদ্ধকাণ্ডে চতুরশীতিতমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha caturaśītitamassargaḥ |
rāmamāśvāsayānetulakṣmaṇebhrātṛvatsale |
nikṣipyagulmān svasthānetatrāgacchadvibhīṣaṇaḥ || 1 ||
nānāpraharaṇairvīraiścaturbhissacivairvṛtaḥ |
nīlāñjanacayākārairmātaṅgairivayūthapa || 2 ||
rāghavaṃ ca mahātmānamikṣvākukulanandanam |
dadarśamohamāpannaṃlakṣmaṇasyāṅgamāśritam || 3 ||
vrīḍitaṃśokasantaptandṛṣṭavārāmaṃvibhīṣaṇaḥ |
antardhuḥkhaenadīnātmākimetaditiso'bravīt || 4 ||
vibhīṣaṇamukhandṛṣṭavāsugrīvantāṃścavānarān |
lakṣmaṇovācamandārthamidambāṣpapariplutaḥ || 5 ||
hatāindrajitāsītāitiśrutvaivarāghavaḥ |
hanūmadvacanātsaumyatatomohamupāgataḥ || 6 ||
kathayantantusaumitriṃsannivāryavibhīṣaṇaḥ |
puṣkalārthamidaṃvākyaṃvisañjñaṃrāmamabravīt || 7 ||
manujendrārtharūpeṇayaduktatuhanūmatā |
tadayuktamahammanyesāgarasyevaśoṣaṇam || 8 ||
abhiprāyantujānāmirāvaṇasyadurātmanaḥ |
sītāmpratimahābāho na ca ghātaṅkariṣyati || 9 ||
yācyamānaḥsubahuśomayāhitacikīrṣuṇā |
vaidehīmutsṛjasveti na ca tatkṛtavānvacaḥ || 10 ||
naivasāmnā na dānena na bhedenakutoyudhā |
sādraṣṭumapiśakyetanaivacānyenakenacit || 11 ||
vānarānmohayitvātupratiyātaḥ sa rākṣasaḥ |
mayāmayīmmahābāhotāṃviddijanakātmajām || 12 ||
caityannikumbhilānnāmaprāpyahomaṅkariṣyati |
hutavānupayātohidevairapisavāsavaiḥ || 13 ||
durādharṣobhavatyeṣasaṅgrāmerāvaṇātmajaḥ |
tenamohayatānūnameṣāmāyāprayojitā || 14 ||
vighnamanvicchatātatravānarāṇāmparākrame |
sasainyāstatragacchāmoyāvattannasamāpyate || 15 ||
tyajemannaraśārdūlamithyāsantāpagatam |
sīdatehibalaṃsarvandṛṣṭavātvāṃśokakarśitam || 16 ||
ihatvaṃsvasthahṛdayastiṣṭhasattvasamucchritaḥ |
lakṣmaṇampreṣayāsmābhissahasainyānukarṣibhiḥ || 17 ||
eṣatannaraśārdūlorāvaṇinniśitaiśśaraiḥ |
tyājayiṣyatitatkarmatatovadhyobhaviṣyati || 18 ||
eṣa taṃ naraśārdūlo rāvaṇiṃ niśitaiḥ śaraiḥ |
tyājayiṣyati tatkarma tato vadhyo bhaviṣyati || 19 ||
satsandiśamahābāholakṣmaṇaṃśubhalakṣaṇam |
rākṣasasyavināśāyavajraṃvajradharoyathā || 20 ||
manujavarana kālaviprakarṣoripunidhanampratiyatkṣāmo'dyakartum |
tvamatisṛjariporvadhāyavāṇīmamararipormathaneyathāmahendraḥ || 21 ||
samāptakarmāhi sa rākṣasādhipobhavatyadṛśyassamaresurāsuraiḥ |
yuyutsatātenasamāptakarmaṇābhavetsurāṇāmapisaṃśayomahān || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe caturaśītitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ चतुरशीतितमस्सर्गः ।
राममाश्वासयानेतुलक्ष्मणेभ्रातृवत्सले ।
निक्षिप्यगुल्मान् स्वस्थानेतत्रागच्छद्विभीषणः ॥ 1 ॥
नानाप्रहरणैर्वीरैश्चतुर्भिस्सचिवैर्वृतः ।
नीलाञ्जनचयाकारैर्मातङ्गैरिवयूथप ॥ 2 ॥
राघवं च महात्मानमिक्ष्वाकुकुलनन्दनम् ।
ददर्शमोहमापन्नंलक्ष्मणस्याङ्गमाश्रितम् ॥ 3 ॥
व्रीडितंशोकसन्तप्तन्दृष्टवारामंविभीषणः ।
अन्तर्धुःखएनदीनात्माकिमेतदितिसोऽब्रवीत् ॥ 4 ॥
विभीषणमुखन्दृष्टवासुग्रीवन्तांश्चवानरान् ।
लक्ष्मणोवाचमन्दार्थमिदम्बाष्पपरिप्लुतः ॥ 5 ॥
हताइन्द्रजितासीताइतिश्रुत्वैवराघवः ।
हनूमद्वचनात्सौम्यततोमोहमुपागतः ॥ 6 ॥
कथयन्तन्तुसौमित्रिंसन्निवार्यविभीषणः ।
पुष्कलार्थमिदंवाक्यंविसञ्ज्ञंराममब्रवीत् ॥ 7 ॥
मनुजेन्द्रार्थरूपेणयदुक्ततुहनूमता ।
तदयुक्तमहम्मन्येसागरस्येवशोषणम् ॥ 8 ॥
अभिप्रायन्तुजानामिरावणस्यदुरात्मनः ।
सीताम्प्रतिमहाबाहो न च घातङ्करिष्यति ॥ 9 ॥
याच्यमानःसुबहुशोमयाहितचिकीर्षुणा ।
वैदेहीमुत्सृजस्वेति न च तत्कृतवान्वचः ॥ 10 ॥
नैवसाम्ना न दानेन न भेदेनकुतोयुधा ।
साद्रष्टुमपिशक्येतनैवचान्येनकेनचित् ॥ 11 ॥
वानरान्मोहयित्वातुप्रतियातः स राक्षसः ।
मयामयीम्महाबाहोतांविद्दिजनकात्मजाम् ॥ 12 ॥
चैत्यन्निकुम्भिलान्नामप्राप्यहोमङ्करिष्यति ।
हुतवानुपयातोहिदेवैरपिसवासवैः ॥ 13 ॥
दुराधर्षोभवत्येषसङ्ग्रामेरावणात्मजः ।
तेनमोहयतानूनमेषामायाप्रयोजिता ॥ 14 ॥
विघ्नमन्विच्छतातत्रवानराणाम्पराक्रमे ।
ससैन्यास्तत्रगच्छामोयावत्तन्नसमाप्यते ॥ 15 ॥
त्यजेमन्नरशार्दूलमिथ्यासन्तापगतम् ।
सीदतेहिबलंसर्वन्दृष्टवात्वांशोककर्शितम् ॥ 16 ॥
इहत्वंस्वस्थहृदयस्तिष्ठसत्त्वसमुच्छ्रितः ।
लक्ष्मणम्प्रेषयास्माभिस्सहसैन्यानुकर्षिभिः ॥ 17 ॥
एषतन्नरशार्दूलोरावणिन्निशितैश्शरैः ।
त्याजयिष्यतितत्कर्मततोवध्योभविष्यति ॥ 18 ॥
एष तं नरशार्दूलो रावणिं निशितैः शरैः ।
त्याजयिष्यति तत्कर्म ततो वध्यो भविष्यति ॥ 19 ॥
सत्सन्दिशमहाबाहोलक्ष्मणंशुभलक्षणम् ।
राक्षसस्यविनाशायवज्रंवज्रधरोयथा ॥ 20 ॥
मनुजवरन कालविप्रकर्षोरिपुनिधनम्प्रतियत्क्षामोऽद्यकर्तुम् ।
त्वमतिसृजरिपोर्वधायवाणीममररिपोर्मथनेयथामहेन्द्रः ॥ 21 ॥
समाप्तकर्माहि स राक्षसाधिपोभवत्यदृश्यस्समरेसुरासुरैः ।
युयुत्सतातेनसमाप्तकर्मणाभवेत्सुराणामपिसंशयोमहान् ॥ 22 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे चतुरशीतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha caturaśītitamassargaḥ |
rāmamāśvāsayānetulakṣmaṇebhrātṛvatsale |
nikṣipyagulmān svasthānetatrāgacchadvibhīṣaṇaḥ || 1 ||
nānāpraharaṇairvīraiścaturbhissacivairvṛtaḥ |
nīlāñjanacayākārairmātaṅgairivayūthapa || 2 ||
rāghavaṃ ca mahātmānamikṣvākukulanandanam |
dadarśamohamāpannaṃlakṣmaṇasyāṅgamāśritam || 3 ||
vrīḍitaṃśokasantaptandṛṣṭavārāmaṃvibhīṣaṇaḥ |
antardhuḥkhaenadīnātmākimetaditiso'bravīt || 4 ||
vibhīṣaṇamukhandṛṣṭavāsugrīvantāṃścavānarān |
lakṣmaṇovācamandārthamidambāṣpapariplutaḥ || 5 ||
hatāindrajitāsītāitiśrutvaivarāghavaḥ |
hanūmadvacanātsaumyatatomohamupāgataḥ || 6 ||
kathayantantusaumitriṃsannivāryavibhīṣaṇaḥ |
puṣkalārthamidaṃvākyaṃvisañjñaṃrāmamabravīt || 7 ||
manujendrārtharūpeṇayaduktatuhanūmatā |
tadayuktamahammanyesāgarasyevaśoṣaṇam || 8 ||
abhiprāyantujānāmirāvaṇasyadurātmanaḥ |
sītāmpratimahābāho na ca ghātaṅkariṣyati || 9 ||
yācyamānaḥsubahuśomayāhitacikīrṣuṇā |
vaidehīmutsṛjasveti na ca tatkṛtavānvacaḥ || 10 ||
naivasāmnā na dānena na bhedenakutoyudhā |
sādraṣṭumapiśakyetanaivacānyenakenacit || 11 ||
vānarānmohayitvātupratiyātaḥ sa rākṣasaḥ |
mayāmayīmmahābāhotāṃviddijanakātmajām || 12 ||
caityannikumbhilānnāmaprāpyahomaṅkariṣyati |
hutavānupayātohidevairapisavāsavaiḥ || 13 ||
durādharṣobhavatyeṣasaṅgrāmerāvaṇātmajaḥ |
tenamohayatānūnameṣāmāyāprayojitā || 14 ||
vighnamanvicchatātatravānarāṇāmparākrame |
sasainyāstatragacchāmoyāvattannasamāpyate || 15 ||
tyajemannaraśārdūlamithyāsantāpagatam |
sīdatehibalaṃsarvandṛṣṭavātvāṃśokakarśitam || 16 ||
ihatvaṃsvasthahṛdayastiṣṭhasattvasamucchritaḥ |
lakṣmaṇampreṣayāsmābhissahasainyānukarṣibhiḥ || 17 ||
eṣatannaraśārdūlorāvaṇinniśitaiśśaraiḥ |
tyājayiṣyatitatkarmatatovadhyobhaviṣyati || 18 ||
eṣa taṃ naraśārdūlo rāvaṇiṃ niśitaiḥ śaraiḥ |
tyājayiṣyati tatkarma tato vadhyo bhaviṣyati || 19 ||
satsandiśamahābāholakṣmaṇaṃśubhalakṣaṇam |
rākṣasasyavināśāyavajraṃvajradharoyathā || 20 ||
manujavarana kālaviprakarṣoripunidhanampratiyatkṣāmo'dyakartum |
tvamatisṛjariporvadhāyavāṇīmamararipormathaneyathāmahendraḥ || 21 ||
samāptakarmāhi sa rākṣasādhipobhavatyadṛśyassamaresurāsuraiḥ |
yuyutsatātenasamāptakarmaṇābhavetsurāṇāmapisaṃśayomahān || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe caturaśītitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in