Valmiki Ramayana Aranya Kanda Sarga 3 — Gujarati Script

⚠️ AI-generated translation — the English meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — English

In the Aranya Kanda Sarga 3 of the Valmiki Ramayana, Lakshmana challenges the demon Viradha, who asks who the two brothers are and where they are going. Rama identifies himself and Lakshmana as Kshatriyas of the Ikshvaku race, and Viradha reveals he is the son of Jaya and Shatahrada, granted by Brahma the boon of being unslayable by weapon, uncuttable and unpierceable. Viradha tells them to abandon the woman and flee, but Rama replies with anger that Viradha seeks his own death and will not leave alive. Rama strikes the demon with arrows, cuts his spear, and when Viradha seizes the two brothers and lifts them onto his shoulders, Rama tells Lakshmana to let the demon carry them along the path, and Viradha enters the great forest.

AI-generated · not yet verified

The English meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।

અથ તૃતીયસ્સર્ગઃ ।

Shloka 1

ઇત્યુક્ત્વા લક્ષ્મણશ્શ્રીમાન્વિરાધે પ્રહસન્નિવ ।
કોભવાન્વનમભ્યેત્ય ચરિષ્યસિ યથાસુખમ્ ॥ 1 ॥

ityuktvā lakṣmaṇaśśrīmānvirādhe prahasanniva |
kobhavānvanamabhyetya cariṣyasi yathāsukham || 1 ||

Having said this, the glorious Lakshmana, as if laughing at Viradha, said: 'Who are you that has come to this forest and will roam about at your pleasure?' ^AI

Shloka 2

અથોવાચ પુનર્વાક્યં વિરાધઃ પૂરયન્વનમ્ ।
પૃચ્છતો મમ હિ બ્રૂતં કૌ યુવાં ક્વ ગમિષ્યથઃ ॥ 2 ॥

athovāca punarvākyaṃ virādhaḥ pūrayanvanam |
pṛcchato mama hi brūtaṃ kau yuvāṃ kva gamiṣyathaḥ || 2 ||

Then Viradha, filling the forest, spoke these words again: 'Tell me, since I am asking — who are you two, and where are you going?' ^AI

Shloka 3

. ।
તમુવાચ તતો રામો રાક્ષસં જ્વલિતાનનમ્ ।
પૃચ્છન્તં સુમહાતેજા ઇક્ષ્વાકુકુલમાત્મનઃ ॥ 3 ॥

. |
tamuvāca tato rāmo rākṣasaṃ jvalitānanam |
pṛcchantaṃ sumahātejā ikṣvākukulamātmanaḥ || 3 ||

Then the greatly resplendent Rama spoke to that demon with the blazing face, who was asking, about his own lineage of the Ikshvaku race. ^AI

Shloka 4

ક્ષત્રિયૌ વૃત્તસમ્પન્નૌ વિદ્ધિ નૌ વનગોચરૌ ।
ત્વાં તુ વેદિતુમિચ્છાવઃ કસ્ત્વં ચરસિ દણ્ડકાન્ ॥ 4 ॥

kṣatriyau vṛttasampannau viddhi nau vanagocarau |
tvāṃ tu veditumicchāvaḥ kastvaṃ carasi daṇḍakān || 4 ||

'Know us to be Kshatriyas endowed with good conduct, wandering in the forest. But we wish to know you — who are you who roams the Dandaka forest?' ^AI

Shloka 5

તમુવાચ વિરાધસ્તુ રામં સત્યપરાક્રમમ્ ।
હન્ત વક્ષ્યામિ તે રાજન્નિબોધ મમ રાઘવ ॥ 5 ॥

tamuvāca virādhastu rāmaṃ satyaparākramam |
hanta vakṣyāmi te rājannibodha mama rāghava || 5 ||

Then Viradha spoke to Rama, whose valor is true: 'Come, I will tell you, O king; hear me, O Raghava.' ^AI

Shloka 6

પુત્રઃ કિલ જયસ્યાહં માતા મમ શતહ્રદા ।
વિરાધ ઇતિ મામાહુઃ પૃથિવ્યાં સર્વરાક્ષસાઃ ॥ 6 ॥

putraḥ kila jayasyāhaṃ mātā mama śatahradā |
virādha iti māmāhuḥ pṛthivyāṃ sarvarākṣasāḥ || 6 ||

'I am said to be the son of Jaya, and my mother is Shatahrada. All the demons on earth call me Viradha.' ^AI

Shloka 7

તપસા ચાભિસમ્પ્રાપ્તા બ્રહ્મણો હિ પ્રસાદજા ।
શસ્ત્રેણાવધ્યતા લોકેઽચ્છેદ્યાભેદ્યત્વમેવ ચ ॥ 7 ॥

tapasā cābhisamprāptā brahmaṇo hi prasādajā |
śastreṇāvadhyatā loke'cchedyābhedyatvameva ca || 7 ||

'By austerity I obtained from the grace of Brahma that I am unslayable in the world by weapon, and also that I am uncuttable and unpierceable.' ^AI

Shloka 8

ઉત્સૃજ્ય પ્રમદામેનામનપેક્ષૌ યથાગતમ્ ।
ત્વરમાણૌ પલાયેથાં ન વાં જીવિતમાદદે ॥ 8 ॥

utsṛjya pramadāmenāmanapekṣau yathāgatam |
tvaramāṇau palāyethāṃ na vāṃ jīvitamādade || 8 ||

'Abandoning this woman, heedless, go back the way you came; fleeing in haste, I will not take your lives.' ^AI

Shloka 9

તં રામઃ પ્રત્યુવાચેદં કોપસંરક્તલોચનઃ ।
રાક્ષસં વિકૃતાકારં વિરાધં પાપચેતસમ્ ॥ 9 ॥

taṃ rāmaḥ pratyuvācedaṃ kopasaṃraktalocanaḥ |
rākṣasaṃ vikṛtākāraṃ virādhaṃ pāpacetasam || 9 ||

Then Rama, his eyes reddened with anger, replied to that Rakshasa named Viradha, of deformed form and evil mind. ^AI

Shloka 10

ક્ષુદ્ર ધિક્ત્વાં તુ હીનાર્થં મૃત્યુમન્વેષસે ધ્રુવમ્ ।
રણે પ્રાપ્સ્યસે સન્તિષ્ઠ ન મે જીવન્ ગમિષ્યાસિ ॥ 10 ॥

kṣudra dhiktvāṃ tu hīnārthaṃ mṛtyumanveṣase dhruvam |
raṇe prāpsyase santiṣṭha na me jīvan gamiṣyāsi || 10 ||

"Wretched one, fie upon you! Base in purpose, you surely seek your own death. You shall meet it in battle — stand and fight! You shall not go from here alive." ^AI

Shloka 11

તતઃ સજ્યં ધનુઃ કૃત્વા રામસ્સુનિશિતાઞ્છરાન્ ।
સુશીઘ્રમભિસન્ધાય રાક્ષસં નિજઘાન હ ॥ 11 ॥

tataḥ sajyaṃ dhanuḥ kṛtvā rāmassuniśitāñcharān |
suśīghramabhisandhāya rākṣasaṃ nijaghāna ha || 11 ||

Then Rama, stringing his bow, took very sharp arrows, quickly aimed them, and struck down the Rakshasa. ^AI

Shloka 12

ધનુષા જ્યાગુણવતા સપ્ત બાણાન્મુમોચ હ ।
રુક્મપુઙ્ખાન્મહાવેગાન્સુપર્ણાનિલતુલ્યગાન્ ॥ 12 ॥

dhanuṣā jyāguṇavatā sapta bāṇānmumoca ha |
rukmapuṅkhānmahāvegānsuparṇānilatulyagān || 12 ||

With his bow whose string was drawn, he let loose seven arrows, golden-shafted, of great speed, flying equal to the wind of Suparna (Garuda). ^AI

Shloka 13

તે શરીરં વિરાધસ્ય ભિત્ત્વાબર્હિણવાસસઃ ।
નિપેતુશ્શોણિતાદિગ્ધા ધરણ્યાં પાવકોપમાઃ ॥ 13 ॥

te śarīraṃ virādhasya bhittvābarhiṇavāsasaḥ |
nipetuśśoṇitādigdhā dharaṇyāṃ pāvakopamāḥ || 13 ||

Those arrows, piercing the body of Viradha clad in peacock feathers, fell to the earth smeared with blood, like flames of fire. ^AI

Shloka 14

સ વિદ્ધો ન્યસ્ય વૈદેહીં શૂલમુદ્યમ્ય રાક્ષસઃ ।
અભ્યદ્રવત્સુસઙ્કૃદ્ધસ્તદા રામં સલક્ષ્મણમ્ ॥ 14 ॥

sa viddho nyasya vaidehīṃ śūlamudyamya rākṣasaḥ |
abhyadravatsusaṅkṛddhastadā rāmaṃ salakṣmaṇam || 14 ||

Struck thus, the Rakshasa set down Vaidehi, raised his spear, and in great fury rushed at Rama together with Lakshmana. ^AI

Shloka 15

સ વિનદ્ય મહાનાદં શૂલં શક્રધ્વજોપમમ્ ।
પ્રગૃહ્યાશોભત તદા વ્યાત્તાનન ઇવાન્તકઃ ॥ 15 ॥

sa vinadya mahānādaṃ śūlaṃ śakradhvajopamam |
pragṛhyāśobhata tadā vyāttānana ivāntakaḥ || 15 ||

Roaring a mighty roar, he seized his spear that resembled the banner of Shakra (Indra), and then shone like Antaka (Death) with gaping mouth. ^AI

Shloka 16

અથ તૌ ભ્રાતરૌ દીપ્તં શરવર્ષં વવર્ષતુઃ ।
વિરાધે રાક્ષસે તસ્મિન્ કાલાન્તકયમોપમે ॥ 16 ॥

atha tau bhrātarau dīptaṃ śaravarṣaṃ vavarṣatuḥ |
virādhe rākṣase tasmin kālāntakayamopame || 16 ||

Then those two brothers rained a blazing shower of arrows upon that Rakshasa Viradha, who was like Yama at the end of time. ^AI

Shloka 17

સ પ્રહસ્ય મહારૌદ્રઃ સ્થિત્વાજૃમ્ભત રાક્ષસઃ ।
જૃમ્ભમાણસ્ય તે બાણાઃ કાયાન્નિષ્પેતુરાશુગાઃ ॥ 17 ॥

sa prahasya mahāraudraḥ sthitvājṛmbhata rākṣasaḥ |
jṛmbhamāṇasya te bāṇāḥ kāyānniṣpeturāśugāḥ || 17 ||

That greatly terrible demon, laughing, stood and yawned; as he yawned, the swift arrows fell from his body. ^AI

Shloka 18

સ્પર્શાત્તુ વરદાનેન પ્રાણાન્સમ્રોધ્ય રાક્ષસઃ ।
વિરાધઃ શૂલમુદ્યમ્ય રાઘવાવભ્યધાવત ॥ 18 ॥

sparśāttu varadānena prāṇānsamrodhya rākṣasaḥ |
virādhaḥ śūlamudyamya rāghavāvabhyadhāvata || 18 ||

But by the boon of invulnerability granted to him, the demon Virādha checked his life-breaths, and raising his spear he rushed at the two descendants of Raghu. ^AI

Shloka 19

તચ્છૂલં વજ્રસઙ્કાશં ગગને જ્વલનોપમમ્ ।
દ્વાભ્યાં શરાભ્યાં ચિચ્છેદ રામઃ શસ્ત્રભૃતાંવરઃ ॥ 19 ॥

tacchūlaṃ vajrasaṅkāśaṃ gagane jvalanopamam |
dvābhyāṃ śarābhyāṃ ciccheda rāmaḥ śastrabhṛtāṃvaraḥ || 19 ||

Rama, the foremost of those who bear weapons, cut that spear — resembling a thunderbolt and blazing like fire in the sky — with two arrows. ^AI

Shloka 20

તદ્રામવિશિખચ્છિન્નં શૂલં તસ્યકરાદ્ભુવિ ।
પપાતાશનિના છિન્નં મેરોરિવ શિલાતલમ્ ॥ 20 ॥

tadrāmaviśikhacchinnaṃ śūlaṃ tasyakarādbhuvi |
papātāśaninā chinnaṃ meroriva śilātalam || 20 ||

That spear, cut by Rama's arrows, fell from his hand to the ground, like a slab of rock from Mount Meru split by a thunderbolt. ^AI

Shloka 21

તૌ ખડ્ગૌ ક્ષિપ્રમુદ્યમ્ય કૃષ્ણસર્પોપમૌશુભૌ ।
તૂર્ણમાપેતતુસ્તસ્ય તદા પ્રહરતાં બલાત્ ॥ 21 ॥

tau khaḍgau kṣipramudyamya kṛṣṇasarpopamauśubhau |
tūrṇamāpetatustasya tadā praharatāṃ balāt || 21 ||

Then the two swiftly raised their fair swords, resembling black serpents, and with force quickly came upon him as he struck. ^AI

Shloka 22

સ વધ્યમાનઃ સુભૃશં ભુજાભ્યાં પરિરભ્યતૌ ।
અપ્રકમ્પ્યૌ નરવ્યાઘ્રૌ રૌદ્રઃ પ્રસ્થાતુમૈચ્છત ॥ 22 ॥

sa vadhyamānaḥ subhṛśaṃ bhujābhyāṃ parirabhyatau |
aprakampyau naravyāghrau raudraḥ prasthātumaicchata || 22 ||

Being sorely struck, that fierce demon seized the two with his arms — the two tiger-like men, unshakable — and wished to set out (carry them away). ^AI

Shloka 23

તસ્યાભિપ્રાયમાજ્ઞાય રામો લક્ષ્મણમબ્રવીત્ ।
વહત્વયમલં તાવત્પથાઽનેન તુ રાક્ષસઃ ॥ 23 ॥

tasyābhiprāyamājñāya rāmo lakṣmaṇamabravīt |
vahatvayamalaṃ tāvatpathā'nena tu rākṣasaḥ || 23 ||

Knowing his intention, Rama said to Lakshmana: 'Let this demon carry us along this path for now.' ^AI

Shloka 24

યથા ચેચ્છતિ સૌમિત્રે તથા વહતુ રાક્ષસઃ ।
અયમેવ હિ નઃ પન્થા યેન યાતિ નિશાચરઃ ॥ 24 ॥

yathā cecchati saumitre tathā vahatu rākṣasaḥ |
ayameva hi naḥ panthā yena yāti niśācaraḥ || 24 ||

'O son of Sumitra, let the demon carry us as he wishes; for this is indeed our path, by which the night-ranger goes.' ^AI

Shloka 25

સ તુ સ્વબલવીર્યેણ સમુત્ક્ષિપ્ય નિશાચરઃ ।
બાલાવિવ સ્કન્ધગતૌ ચકારાતિબલોદ્ધતઃ ॥ 25 ॥

sa tu svabalavīryeṇa samutkṣipya niśācaraḥ |
bālāviva skandhagatau cakārātibaloddhataḥ || 25 ||

But that night-ranger, exulting in his great strength, lifted them up by his own might and valor and set them on his shoulders like two children. ^AI

Shloka 26

તાવારોપ્ય તતઃ સ્કન્ધં રાઘવૌ રજનીચરઃ ।
વિરાધો વિનદન્ઘોરં જગામાભિમુખો વનમ્ ॥ 26 ॥

tāvāropya tataḥ skandhaṃ rāghavau rajanīcaraḥ |
virādho vinadanghoraṃ jagāmābhimukho vanam || 26 ||

Then the night-ranger Viradha, having placed the two Raghavas on his shoulder, roaring terribly, went facing toward the forest. ^AI

Shloka 27

વનં મહામેઘનિભં પ્રવિષ્ટો દ્રુમૈર્મહદ્ભિર્વિવિધૈરુપેતમ્ ।
નાનાવિધૈઃ પક્ષિકુલૈર્વિચિત્રં શિવાયુતં વ્યાલમૃગૈર્વિકીર્ણમ્ ॥ 27 ॥

vanaṃ mahāmeghanibhaṃ praviṣṭo drumairmahadbhirvividhairupetam |
nānāvidhaiḥ pakṣikulairvicitraṃ śivāyutaṃ vyālamṛgairvikīrṇam || 27 ||

He entered the great forest, resembling a mighty cloud, furnished with great trees of many kinds, made variegated by flocks of birds of many sorts, filled with jackals and with beasts of prey scattered about. ^AI

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે તૃતીયસ્સર્ગઃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।

अथ तृतीयस्सर्गः ।

इत्युक्त्वा लक्ष्मणश्श्रीमान्विराधे प्रहसन्निव ।

कोभवान्वनमभ्येत्य चरिष्यसि यथासुखम् ॥ 1 ॥

अथोवाच पुनर्वाक्यं विराधः पूरयन्वनम् ।

पृच्छतो मम हि ब्रूतं कौ युवां क्व गमिष्यथः ॥ 2 ॥

. ।

तमुवाच ततो रामो राक्षसं ज्वलिताननम् ।

पृच्छन्तं सुमहातेजा इक्ष्वाकुकुलमात्मनः ॥ 3 ॥

क्षत्रियौ वृत्तसम्पन्नौ विद्धि नौ वनगोचरौ ।

त्वां तु वेदितुमिच्छावः कस्त्वं चरसि दण्डकान् ॥ 4 ॥

तमुवाच विराधस्तु रामं सत्यपराक्रमम् ।

हन्त वक्ष्यामि ते राजन्निबोध मम राघव ॥ 5 ॥

पुत्रः किल जयस्याहं माता मम शतह्रदा ।

विराध इति मामाहुः पृथिव्यां सर्वराक्षसाः ॥ 6 ॥

तपसा चाभिसम्प्राप्ता ब्रह्मणो हि प्रसादजा ।

शस्त्रेणावध्यता लोकेऽच्छेद्याभेद्यत्वमेव च ॥ 7 ॥

उत्सृज्य प्रमदामेनामनपेक्षौ यथागतम् ।

त्वरमाणौ पलायेथां न वां जीवितमाददे ॥ 8 ॥

तं रामः प्रत्युवाचेदं कोपसंरक्तलोचनः ।

राक्षसं विकृताकारं विराधं पापचेतसम् ॥ 9 ॥

क्षुद्र धिक्त्वां तु हीनार्थं मृत्युमन्वेषसे ध्रुवम् ।

रणे प्राप्स्यसे सन्तिष्ठ न मे जीवन् गमिष्यासि ॥ 10 ॥

ततः सज्यं धनुः कृत्वा रामस्सुनिशिताञ्छरान् ।

सुशीघ्रमभिसन्धाय राक्षसं निजघान ह ॥ 11 ॥

धनुषा ज्यागुणवता सप्त बाणान्मुमोच ह ।

रुक्मपुङ्खान्महावेगान्सुपर्णानिलतुल्यगान् ॥ 12 ॥

ते शरीरं विराधस्य भित्त्वाबर्हिणवाससः ।

निपेतुश्शोणितादिग्धा धरण्यां पावकोपमाः ॥ 13 ॥

स विद्धो न्यस्य वैदेहीं शूलमुद्यम्य राक्षसः ।

अभ्यद्रवत्सुसङ्कृद्धस्तदा रामं सलक्ष्मणम् ॥ 14 ॥

स विनद्य महानादं शूलं शक्रध्वजोपमम् ।

प्रगृह्याशोभत तदा व्यात्तानन इवान्तकः ॥ 15 ॥

अथ तौ भ्रातरौ दीप्तं शरवर्षं ववर्षतुः ।

विराधे राक्षसे तस्मिन् कालान्तकयमोपमे ॥ 16 ॥

स प्रहस्य महारौद्रः स्थित्वाजृम्भत राक्षसः ।

जृम्भमाणस्य ते बाणाः कायान्निष्पेतुराशुगाः ॥ 17 ॥

स्पर्शात्तु वरदानेन प्राणान्सम्रोध्य राक्षसः ।

विराधः शूलमुद्यम्य राघवावभ्यधावत ॥ 18 ॥

तच्छूलं वज्रसङ्काशं गगने ज्वलनोपमम् ।

द्वाभ्यां शराभ्यां चिच्छेद रामः शस्त्रभृतांवरः ॥ 19 ॥

तद्रामविशिखच्छिन्नं शूलं तस्यकराद्भुवि ।

पपाताशनिना छिन्नं मेरोरिव शिलातलम् ॥ 20 ॥

तौ खड्गौ क्षिप्रमुद्यम्य कृष्णसर्पोपमौशुभौ ।

तूर्णमापेततुस्तस्य तदा प्रहरतां बलात् ॥ 21 ॥

स वध्यमानः सुभृशं भुजाभ्यां परिरभ्यतौ ।

अप्रकम्प्यौ नरव्याघ्रौ रौद्रः प्रस्थातुमैच्छत ॥ 22 ॥

तस्याभिप्रायमाज्ञाय रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ।

वहत्वयमलं तावत्पथाऽनेन तु राक्षसः ॥ 23 ॥

यथा चेच्छति सौमित्रे तथा वहतु राक्षसः ।

अयमेव हि नः पन्था येन याति निशाचरः ॥ 24 ॥

स तु स्वबलवीर्येण समुत्क्षिप्य निशाचरः ।

बालाविव स्कन्धगतौ चकारातिबलोद्धतः ॥ 25 ॥

तावारोप्य ततः स्कन्धं राघवौ रजनीचरः ।

विराधो विनदन्घोरं जगामाभिमुखो वनम् ॥ 26 ॥

वनं महामेघनिभं प्रविष्टो द्रुमैर्महद्भिर्विविधैरुपेतम् ।

नानाविधैः पक्षिकुलैर्विचित्रं शिवायुतं व्यालमृगैर्विकीर्णम् ॥ 27 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे तृतीयस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

3.3 અરણ્યકાણ્ડ - તૃતીય સર્ગઃ