શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।
અથ એકચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।
આજ્ઞપ્તો રાજવદ્વાક્યં પ્રતિકૂલં નિશાચરઃ ।
અબ્રવીત્પરુષં વાક્યં મારીચો રાક્ષસાધિપમ્ ॥ 1 ॥
કેનાયમુપદિષ્ટસ્તે વિનાશઃ પાપકર્મણા ।
સપુત્રસ્ય સરાષ્ટ્રસ્ય સામાત્યસ્ય નિશાચર ॥ 2 ॥
કસ્ત્વયા સુખિના રાજન્નાભિનન્દતિ પાપકૃત્ ।
કેનેદમુપદિષ્ટં તે મૃત્યુદ્વારમુપાયતઃ ॥ 3 ॥
શત્રવસ્તવ સુવ્યક્તં હીનવીર્યા નિશાચરાઃ ।
ઇચ્છન્તિ ત્વાં વિનશ્યન્તમુપરુદ્ધં બલીયસા ॥ 4 ॥
કેનેદમુપદિષ્ટં તે ક્ષુદ્રેણાહિતવાદિના ।
યસ્ત્વામિચ્છતિ નશ્યન્તં સ્વકૃતેન નિશાચર ॥ 5 ॥
વધ્યાઃ ખલુ ન હન્યન્તે સચિવાસ્તવ રાવણ ।
યે ત્વામુત્પથમારૂઢં ન નિગૃહ્ણન્તિ સર્વશઃ ॥ 6 ॥
અમાત્યૈઃ કામવૃત્તો હિ રાજા કાપથમાશ્રિતઃ ।
નિગ્રાહ્યસ્સર્વથા સદભિર્ન નિગ્રાહ્યો નિગૃહ્યસે ॥ 7 ॥
ધર્મમર્થં ચ કામં ચ યશશ્ચ જયતાં વર ।
સ્વામિપ્રસાદાત્સચિવાઃ પ્રાપ્નુવન્તિ નિશાચર ॥ 8 ॥
વિપર્યયે તુ તત્સર્વં વ્યર્થં ભવતિ રાવણ ।
વ્યસનં સ્વામિવૈગુણ્યાત્પ્રાપ્નુવન્તીતરે જનાઃ ॥ 9 ॥
રાજમૂલો હિ ધર્મશ્ચ જયશ્ચ જયતાં વર ।
તસ્માત્સર્વાસ્વવસ્થાસુ રક્ષિતવ્યા નરાધિપાઃ ॥ 10 ॥
રાજ્યં પાલયિતું શક્યં ન તીક્ષ્ણેન નિશાચર ।
ન ચાપિ પ્રતિકૂલેન નાવિનીતેન રાક્ષસ ॥ 11 ॥
યે તીક્ષ્ણમન્ત્રાસ્સચિવા ભજ્યન્તે સહ તેન વૈ ।
વિષમે તુરગા શ્શીઘ્રા મન્દસારથયો યથા ॥ 12 ॥
બહવસ્સાધવો લોકે યુક્તા ધર્મમનુષ્ઠિતાઃ ।
પરેષામપરાધેન વિનષ્ટાસ્સપરિચ્છદાઃ ॥ 13 ॥
સ્વામિના પ્રતિકૂલેન પ્રજાસ્તીક્ષ્ણેન રાવણ ।
રક્ષ્યમાણા ન વર્ધન્તે મેષા ગોમાયુના યથા ॥ 14 ॥
અવશ્યં વિનશિષ્યન્તિ સર્વે રાવણ રાક્ષસાઃ ।
યેષાં ત્વં કર્કશો રાજા દુર્બુદ્ધિરજિતેન્દ્રિયઃ ॥ 15 ॥
તદિદં કાકતાલીયં ઘોરમાસાદિતં મયા ।
અત્ર કિં શોચનીયસ્ત્વં સસૈન્યો વિનશિષ્યસિ ॥ 16 ॥
માં નિહત્ય તુ રામશ્ચ ન ચિરાત્ત્વાં વધિષ્યતિ ।
અનેન કૃતકૃત્યોઽસ્મિ મ્રિયેયમરિણા હતઃ ॥ 17 ॥
દર્શનાદેવ રામસ્ય હતં મામવધારય ।
આત્માનં ચ હતં વિદ્ધિ હૃત્વા સીતાં સબાન્ધવમ્ ॥ 18 ॥
આનયિષ્યસિ ચેત્સીતામાશ્રમાત્સહિતો મયા ।
નૈવત્વમસિ નાહં ચ નૈવ લઙ્કા ન રાક્ષસાઃ ॥ 19 ॥
નિવાર્યમાણસ્તુ મયા હિતૈષિણા ન મૃષ્યસે વાક્યમિદં નિશાચર ।
પરેતકલ્પા હિ ગતાયુષો નરા હિતં ન ગૃહ્ણન્તિ સુહૃદ્ભિરીરિતમ્ ॥ 20 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે એકચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ekacatvāriṃśassargaḥ |
ājñapto rājavadvākyaṃ pratikūlaṃ niśācaraḥ |
abravītparuṣaṃ vākyaṃ mārīco rākṣasādhipam || 1 ||
kenāyamupadiṣṭaste vināśaḥ pāpakarmaṇā |
saputrasya sarāṣṭrasya sāmātyasya niśācara || 2 ||
kastvayā sukhinā rājannābhinandati pāpakṛt |
kenedamupadiṣṭaṃ te mṛtyudvāramupāyataḥ || 3 ||
śatravastava suvyaktaṃ hīnavīryā niśācarāḥ |
icchanti tvāṃ vinaśyantamuparuddhaṃ balīyasā || 4 ||
kenedamupadiṣṭaṃ te kṣudreṇāhitavādinā |
yastvāmicchati naśyantaṃ svakṛtena niśācara || 5 ||
vadhyāḥ khalu na hanyante sacivāstava rāvaṇa |
ye tvāmutpathamārūḍhaṃ na nigṛhṇanti sarvaśaḥ || 6 ||
amātyaiḥ kāmavṛtto hi rājā kāpathamāśritaḥ |
nigrāhyassarvathā sadabhirna nigrāhyo nigṛhyase || 7 ||
dharmamarthaṃ ca kāmaṃ ca yaśaśca jayatāṃ vara |
svāmiprasādātsacivāḥ prāpnuvanti niśācara || 8 ||
viparyaye tu tatsarvaṃ vyarthaṃ bhavati rāvaṇa |
vyasanaṃ svāmivaiguṇyātprāpnuvantītare janāḥ || 9 ||
rājamūlo hi dharmaśca jayaśca jayatāṃ vara |
tasmātsarvāsvavasthāsu rakṣitavyā narādhipāḥ || 10 ||
rājyaṃ pālayituṃ śakyaṃ na tīkṣṇena niśācara |
na cāpi pratikūlena nāvinītena rākṣasa || 11 ||
ye tīkṣṇamantrāssacivā bhajyante saha tena vai |
viṣame turagā śśīghrā mandasārathayo yathā || 12 ||
bahavassādhavo loke yuktā dharmamanuṣṭhitāḥ |
pareṣāmaparādhena vinaṣṭāssaparicchadāḥ || 13 ||
svāminā pratikūlena prajāstīkṣṇena rāvaṇa |
rakṣyamāṇā na vardhante meṣā gomāyunā yathā || 14 ||
avaśyaṃ vinaśiṣyanti sarve rāvaṇa rākṣasāḥ |
yeṣāṃ tvaṃ karkaśo rājā durbuddhirajitendriyaḥ || 15 ||
tadidaṃ kākatālīyaṃ ghoramāsāditaṃ mayā |
atra kiṃ śocanīyastvaṃ sasainyo vinaśiṣyasi || 16 ||
māṃ nihatya tu rāmaśca na cirāttvāṃ vadhiṣyati |
anena kṛtakṛtyo'smi mriyeyamariṇā hataḥ || 17 ||
darśanādeva rāmasya hataṃ māmavadhāraya |
ātmānaṃ ca hataṃ viddhi hṛtvā sītāṃ sabāndhavam || 18 ||
ānayiṣyasi cetsītāmāśramātsahito mayā |
naivatvamasi nāhaṃ ca naiva laṅkā na rākṣasāḥ || 19 ||
nivāryamāṇastu mayā hitaiṣiṇā na mṛṣyase vākyamidaṃ niśācara |
paretakalpā hi gatāyuṣo narā hitaṃ na gṛhṇanti suhṛdbhirīritam || 20 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekacatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ एकचत्वारिंशस्सर्गः ।
आज्ञप्तो राजवद्वाक्यं प्रतिकूलं निशाचरः ।
अब्रवीत्परुषं वाक्यं मारीचो राक्षसाधिपम् ॥ 1 ॥
केनायमुपदिष्टस्ते विनाशः पापकर्मणा ।
सपुत्रस्य सराष्ट्रस्य सामात्यस्य निशाचर ॥ 2 ॥
कस्त्वया सुखिना राजन्नाभिनन्दति पापकृत् ।
केनेदमुपदिष्टं ते मृत्युद्वारमुपायतः ॥ 3 ॥
शत्रवस्तव सुव्यक्तं हीनवीर्या निशाचराः ।
इच्छन्ति त्वां विनश्यन्तमुपरुद्धं बलीयसा ॥ 4 ॥
केनेदमुपदिष्टं ते क्षुद्रेणाहितवादिना ।
यस्त्वामिच्छति नश्यन्तं स्वकृतेन निशाचर ॥ 5 ॥
वध्याः खलु न हन्यन्ते सचिवास्तव रावण ।
ये त्वामुत्पथमारूढं न निगृह्णन्ति सर्वशः ॥ 6 ॥
अमात्यैः कामवृत्तो हि राजा कापथमाश्रितः ।
निग्राह्यस्सर्वथा सदभिर्न निग्राह्यो निगृह्यसे ॥ 7 ॥
धर्ममर्थं च कामं च यशश्च जयतां वर ।
स्वामिप्रसादात्सचिवाः प्राप्नुवन्ति निशाचर ॥ 8 ॥
विपर्यये तु तत्सर्वं व्यर्थं भवति रावण ।
व्यसनं स्वामिवैगुण्यात्प्राप्नुवन्तीतरे जनाः ॥ 9 ॥
राजमूलो हि धर्मश्च जयश्च जयतां वर ।
तस्मात्सर्वास्ववस्थासु रक्षितव्या नराधिपाः ॥ 10 ॥
राज्यं पालयितुं शक्यं न तीक्ष्णेन निशाचर ।
न चापि प्रतिकूलेन नाविनीतेन राक्षस ॥ 11 ॥
ये तीक्ष्णमन्त्रास्सचिवा भज्यन्ते सह तेन वै ।
विषमे तुरगा श्शीघ्रा मन्दसारथयो यथा ॥ 12 ॥
बहवस्साधवो लोके युक्ता धर्ममनुष्ठिताः ।
परेषामपराधेन विनष्टास्सपरिच्छदाः ॥ 13 ॥
स्वामिना प्रतिकूलेन प्रजास्तीक्ष्णेन रावण ।
रक्ष्यमाणा न वर्धन्ते मेषा गोमायुना यथा ॥ 14 ॥
अवश्यं विनशिष्यन्ति सर्वे रावण राक्षसाः ।
येषां त्वं कर्कशो राजा दुर्बुद्धिरजितेन्द्रियः ॥ 15 ॥
तदिदं काकतालीयं घोरमासादितं मया ।
अत्र किं शोचनीयस्त्वं ससैन्यो विनशिष्यसि ॥ 16 ॥
मां निहत्य तु रामश्च न चिरात्त्वां वधिष्यति ।
अनेन कृतकृत्योऽस्मि म्रियेयमरिणा हतः ॥ 17 ॥
दर्शनादेव रामस्य हतं मामवधारय ।
आत्मानं च हतं विद्धि हृत्वा सीतां सबान्धवम् ॥ 18 ॥
आनयिष्यसि चेत्सीतामाश्रमात्सहितो मया ।
नैवत्वमसि नाहं च नैव लङ्का न राक्षसाः ॥ 19 ॥
निवार्यमाणस्तु मया हितैषिणा न मृष्यसे वाक्यमिदं निशाचर ।
परेतकल्पा हि गतायुषो नरा हितं न गृह्णन्ति सुहृद्भिरीरितम् ॥ 20 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे एकचत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ekacatvāriṃśassargaḥ |
ājñapto rājavadvākyaṃ pratikūlaṃ niśācaraḥ |
abravītparuṣaṃ vākyaṃ mārīco rākṣasādhipam || 1 ||
kenāyamupadiṣṭaste vināśaḥ pāpakarmaṇā |
saputrasya sarāṣṭrasya sāmātyasya niśācara || 2 ||
kastvayā sukhinā rājannābhinandati pāpakṛt |
kenedamupadiṣṭaṃ te mṛtyudvāramupāyataḥ || 3 ||
śatravastava suvyaktaṃ hīnavīryā niśācarāḥ |
icchanti tvāṃ vinaśyantamuparuddhaṃ balīyasā || 4 ||
kenedamupadiṣṭaṃ te kṣudreṇāhitavādinā |
yastvāmicchati naśyantaṃ svakṛtena niśācara || 5 ||
vadhyāḥ khalu na hanyante sacivāstava rāvaṇa |
ye tvāmutpathamārūḍhaṃ na nigṛhṇanti sarvaśaḥ || 6 ||
amātyaiḥ kāmavṛtto hi rājā kāpathamāśritaḥ |
nigrāhyassarvathā sadabhirna nigrāhyo nigṛhyase || 7 ||
dharmamarthaṃ ca kāmaṃ ca yaśaśca jayatāṃ vara |
svāmiprasādātsacivāḥ prāpnuvanti niśācara || 8 ||
viparyaye tu tatsarvaṃ vyarthaṃ bhavati rāvaṇa |
vyasanaṃ svāmivaiguṇyātprāpnuvantītare janāḥ || 9 ||
rājamūlo hi dharmaśca jayaśca jayatāṃ vara |
tasmātsarvāsvavasthāsu rakṣitavyā narādhipāḥ || 10 ||
rājyaṃ pālayituṃ śakyaṃ na tīkṣṇena niśācara |
na cāpi pratikūlena nāvinītena rākṣasa || 11 ||
ye tīkṣṇamantrāssacivā bhajyante saha tena vai |
viṣame turagā śśīghrā mandasārathayo yathā || 12 ||
bahavassādhavo loke yuktā dharmamanuṣṭhitāḥ |
pareṣāmaparādhena vinaṣṭāssaparicchadāḥ || 13 ||
svāminā pratikūlena prajāstīkṣṇena rāvaṇa |
rakṣyamāṇā na vardhante meṣā gomāyunā yathā || 14 ||
avaśyaṃ vinaśiṣyanti sarve rāvaṇa rākṣasāḥ |
yeṣāṃ tvaṃ karkaśo rājā durbuddhirajitendriyaḥ || 15 ||
tadidaṃ kākatālīyaṃ ghoramāsāditaṃ mayā |
atra kiṃ śocanīyastvaṃ sasainyo vinaśiṣyasi || 16 ||
māṃ nihatya tu rāmaśca na cirāttvāṃ vadhiṣyati |
anena kṛtakṛtyo'smi mriyeyamariṇā hataḥ || 17 ||
darśanādeva rāmasya hataṃ māmavadhāraya |
ātmānaṃ ca hataṃ viddhi hṛtvā sītāṃ sabāndhavam || 18 ||
ānayiṣyasi cetsītāmāśramātsahito mayā |
naivatvamasi nāhaṃ ca naiva laṅkā na rākṣasāḥ || 19 ||
nivāryamāṇastu mayā hitaiṣiṇā na mṛṣyase vākyamidaṃ niśācara |
paretakalpā hi gatāyuṣo narā hitaṃ na gṛhṇanti suhṛdbhirīritam || 20 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekacatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.