શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।
અથ દ્વાત્રિંશસ્સર્ગઃ ।
તતશ્શૂર્પણખા દૃષ્ટ્વા સહસ્રાણિ ચતુર્દશ ।
હતાન્યેકેન રામેણ રક્ષસાં ભીમકર્મણામ્ ॥ 1 ॥
દૂષણં ચ ખરં ચૈવ હતં ત્રિશિરસા સહ ।
દૃષ્ટ્વા પુનર્મહાનાદં નનાદ જલદો યથા ॥ 2 ॥
સા દૃષ્ટ્વા કર્મ રામસ્ય કૃતમન્યૈસ્સુદુષ્કરમ્ ।
જગામ પરમોદ્વિગ્ના લઙ્કાં રાવણપાલિતામ્ ॥ 3 ॥
સા દદર્શ વિમાનાગ્રે રાવણં દીપ્તતેજસમ્ ।
ઉપોપવિષ્ટં સચિવૈર્મરુદ્ભિરિવ વાસવમ્ ॥ 4 ॥
આસીનં સૂર્યસઙ્કાશે કાઞ્ચને પરમાસને ।
રુક્મવેદિગતં પ્રાજ્યં જ્વલન્તમિવ પાવકમ્ ॥ 5 ॥
દેવગન્ધર્વભૂતાનામૃષીણાં ચ મહાત્મનામ્ ।
અજેયં સમરે શૂરં વ્યાત્તાનનમિવાન્તકમ્ ॥ 6 ॥
દેવાસુરવિમર્દેષુ વજ્રાશનિકૃતવ્રણમ્ ।
ઐરાવતવિષાણગ્રૈરુદ્ઘૃષ્ટકિણવક્ષસમ્ ॥ 7 ॥
વિંશદ્ભુજં દશગ્રીવં દર્શનીયપરિચ્છદમ્ ।
વિશાલવક્ષસં વીરં રાજલક્ષણ શોભિતમ્ ॥ 8 ॥
સ્નિગ્ધવૈડૂર્યસઙ્કાશં તપ્તકાઞ્ચનકુણ્ડલમ્ ।
સુભુજં શુક્લદશનં મહાસ્યં પર્વતોપમમ્ ॥ 9 ॥
વિષ્ણુચક્રનિપાતૈશ્ચ શતશો દેવસંયુગે ।
અન્યૈશ્શસ્ત્રપ્રહારૈશ્ચ મહાયુદ્ધેષુ તાડિતમ્ ॥ 10 ॥
અહતાઙ્ગં સમસ્તૈશ્ચ દેવપ્રહરણૈસ્તથા ।
અક્ષોભ્યાણાં સમુદ્રાણાં ક્ષોભણં ક્ષિપ્રકારિણમ્ ॥ 11 ॥
ક્ષેપ્તારં પર્વતેન્દ્રાણાં સુરાણાં ચ પ્રમર્દનમ્ ।
ઉચ્છેત્તારં ચ ધર્માણાં પરદારાભિમર્શનમ્ ॥ 12 ॥
સર્વદિવ્યાસ્ત્રયોક્તારં યજ્ઞવિઘ્નકરં સદા ।
પુરીં ભોગવતીં પ્રાપ્ય પરાજિત્ય ચ વાસુકિમ્ ॥ 13 ॥
તક્ષકસ્ય પ્રિયાં ભાર્યાં પરાજિત્ય જહાર યઃ ।
કૈલાસપર્વતં ગત્વા વિજિત્ય નરવાહનમ્ ।
વિમાનં પુષ્પકં તસ્ય કામગં વૈ જહાર યઃ ॥ 14 ॥
વનં ચૈત્રરથં દિવ્યં નલિનીં નન્દનં વનમ્ ।
વિનાશયતિ યઃ ક્રોધાદ્દેવોદ્યાનાનિ વીર્યવાન્ ॥ 15 ॥
ચન્દ્રસૂર્યૌ મહાભાગાવુત્તિષ્ઠન્તૌ પરન્તપૌ ।
નિવારયતિ બાહુભ્યાં યશ્શૈલશિખરોપમઃ ॥ 16 ॥
દશવર્ષસહસ્રાણિ તપસ્તપ્વા મહાવને ।
પુરા સ્વયમ્ભુવે ધીરશ્શિરાંસ્યુપજહાર યઃ ॥ 17 ॥
દેવદાનવગન્ધર્વપિશાચપતગોરગૈઃ ।
અભયં યસ્ય સઙ્ગ્રામે મૃત્યુતો માનુષાદૃતે ॥ 18 ॥
મન્ત્રૈરભિષ્ટુતં પુણ્યમધ્વરેષુ દ્વિજાતિભિઃ ।
હવિર્ધાનેષુ યસ્સોમમુપહન્તિ મહાબલઃ ॥ 19 ॥
આપ્તયજ્ઞહરં ક્રૂરં બ્રહ્મઘ્નં દુષ્ટચારિણમ્ ।
કર્કશં નિરનુક્રોશં પ્રજાનામહિતે રતમ્ ॥ 20 ॥
રાવણં સર્વભૂતાનાં સર્વલોકભયાવહમ્ ।
રાક્ષસી ભ્રાતરં શૂરં સા દદર્શ મહાબલમ્ ॥ 21 ॥
તં દિવ્યવસ્ત્રાભરણં દિવ્યમાલ્યોપશોભિતમ્ ।
આસને સૂપવિષ્ટં ચ કાલકાલમિવોદ્યતમ્ ॥ 22 ॥
રાક્ષસેન્દ્રં મહાભાગં પૌલસ્ત્યકુલનન્દનમ્ ॥ 23 ॥
રાવણં શત્રુહન્તારં મન્ત્રિભિઃ પરિવારિતમ્ ।
અભિગમ્યાબ્રવીદ્વાક્યં રાક્ષસી ભયવિહ્વલા ॥ 24 ॥
તમબ્રવીદ્દીપ્તવિશાલલોચનં પ્રદર્શયિત્વા ભયમોહમૂર્છિતા ।
સુદારુણં વાક્યમભીતચારિણી મહાત્મના શૂર્પણખા વિરૂપિતા ॥ 25 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે દ્વાત્રિંશસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha dvātriṃśassargaḥ |
tataśśūrpaṇakhā dṛṣṭvā sahasrāṇi caturdaśa |
hatānyekena rāmeṇa rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām || 1 ||
dūṣaṇaṃ ca kharaṃ caiva hataṃ triśirasā saha |
dṛṣṭvā punarmahānādaṃ nanāda jalado yathā || 2 ||
sā dṛṣṭvā karma rāmasya kṛtamanyaissuduṣkaram |
jagāma paramodvignā laṅkāṃ rāvaṇapālitām || 3 ||
sā dadarśa vimānāgre rāvaṇaṃ dīptatejasam |
upopaviṣṭaṃ sacivairmarudbhiriva vāsavam || 4 ||
āsīnaṃ sūryasaṅkāśe kāñcane paramāsane |
rukmavedigataṃ prājyaṃ jvalantamiva pāvakam || 5 ||
devagandharvabhūtānāmṛṣīṇāṃ ca mahātmanām |
ajeyaṃ samare śūraṃ vyāttānanamivāntakam || 6 ||
devāsuravimardeṣu vajrāśanikṛtavraṇam |
airāvataviṣāṇagrairudghṛṣṭakiṇavakṣasam || 7 ||
viṃśadbhujaṃ daśagrīvaṃ darśanīyaparicchadam |
viśālavakṣasaṃ vīraṃ rājalakṣaṇa śobhitam || 8 ||
snigdhavaiḍūryasaṅkāśaṃ taptakāñcanakuṇḍalam |
subhujaṃ śukladaśanaṃ mahāsyaṃ parvatopamam || 9 ||
viṣṇucakranipātaiśca śataśo devasaṃyuge |
anyaiśśastraprahāraiśca mahāyuddheṣu tāḍitam || 10 ||
ahatāṅgaṃ samastaiśca devapraharaṇaistathā |
akṣobhyāṇāṃ samudrāṇāṃ kṣobhaṇaṃ kṣiprakāriṇam || 11 ||
kṣeptāraṃ parvatendrāṇāṃ surāṇāṃ ca pramardanam |
ucchettāraṃ ca dharmāṇāṃ paradārābhimarśanam || 12 ||
sarvadivyāstrayoktāraṃ yajñavighnakaraṃ sadā |
purīṃ bhogavatīṃ prāpya parājitya ca vāsukim || 13 ||
takṣakasya priyāṃ bhāryāṃ parājitya jahāra yaḥ |
kailāsaparvataṃ gatvā vijitya naravāhanam |
vimānaṃ puṣpakaṃ tasya kāmagaṃ vai jahāra yaḥ || 14 ||
vanaṃ caitrarathaṃ divyaṃ nalinīṃ nandanaṃ vanam |
vināśayati yaḥ krodhāddevodyānāni vīryavān || 15 ||
candrasūryau mahābhāgāvuttiṣṭhantau parantapau |
nivārayati bāhubhyāṃ yaśśailaśikharopamaḥ || 16 ||
daśavarṣasahasrāṇi tapastapvā mahāvane |
purā svayambhuve dhīraśśirāṃsyupajahāra yaḥ || 17 ||
devadānavagandharvapiśācapatagoragaiḥ |
abhayaṃ yasya saṅgrāme mṛtyuto mānuṣādṛte || 18 ||
mantrairabhiṣṭutaṃ puṇyamadhvareṣu dvijātibhiḥ |
havirdhāneṣu yassomamupahanti mahābalaḥ || 19 ||
āptayajñaharaṃ krūraṃ brahmaghnaṃ duṣṭacāriṇam |
karkaśaṃ niranukrośaṃ prajānāmahite ratam || 20 ||
rāvaṇaṃ sarvabhūtānāṃ sarvalokabhayāvaham |
rākṣasī bhrātaraṃ śūraṃ sā dadarśa mahābalam || 21 ||
taṃ divyavastrābharaṇaṃ divyamālyopaśobhitam |
āsane sūpaviṣṭaṃ ca kālakālamivodyatam || 22 ||
rākṣasendraṃ mahābhāgaṃ paulastyakulanandanam || 23 ||
rāvaṇaṃ śatruhantāraṃ mantribhiḥ parivāritam |
abhigamyābravīdvākyaṃ rākṣasī bhayavihvalā || 24 ||
tamabravīddīptaviśālalocanaṃ pradarśayitvā bhayamohamūrchitā |
sudāruṇaṃ vākyamabhītacāriṇī mahātmanā śūrpaṇakhā virūpitā || 25 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe dvātriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ द्वात्रिंशस्सर्गः ।
ततश्शूर्पणखा दृष्ट्वा सहस्राणि चतुर्दश ।
हतान्येकेन रामेण रक्षसां भीमकर्मणाम् ॥ 1 ॥
दूषणं च खरं चैव हतं त्रिशिरसा सह ।
दृष्ट्वा पुनर्महानादं ननाद जलदो यथा ॥ 2 ॥
सा दृष्ट्वा कर्म रामस्य कृतमन्यैस्सुदुष्करम् ।
जगाम परमोद्विग्ना लङ्कां रावणपालिताम् ॥ 3 ॥
सा ददर्श विमानाग्रे रावणं दीप्ततेजसम् ।
उपोपविष्टं सचिवैर्मरुद्भिरिव वासवम् ॥ 4 ॥
आसीनं सूर्यसङ्काशे काञ्चने परमासने ।
रुक्मवेदिगतं प्राज्यं ज्वलन्तमिव पावकम् ॥ 5 ॥
देवगन्धर्वभूतानामृषीणां च महात्मनाम् ।
अजेयं समरे शूरं व्यात्ताननमिवान्तकम् ॥ 6 ॥
देवासुरविमर्देषु वज्राशनिकृतव्रणम् ।
ऐरावतविषाणग्रैरुद्घृष्टकिणवक्षसम् ॥ 7 ॥
विंशद्भुजं दशग्रीवं दर्शनीयपरिच्छदम् ।
विशालवक्षसं वीरं राजलक्षण शोभितम् ॥ 8 ॥
स्निग्धवैडूर्यसङ्काशं तप्तकाञ्चनकुण्डलम् ।
सुभुजं शुक्लदशनं महास्यं पर्वतोपमम् ॥ 9 ॥
विष्णुचक्रनिपातैश्च शतशो देवसंयुगे ।
अन्यैश्शस्त्रप्रहारैश्च महायुद्धेषु ताडितम् ॥ 10 ॥
अहताङ्गं समस्तैश्च देवप्रहरणैस्तथा ।
अक्षोभ्याणां समुद्राणां क्षोभणं क्षिप्रकारिणम् ॥ 11 ॥
क्षेप्तारं पर्वतेन्द्राणां सुराणां च प्रमर्दनम् ।
उच्छेत्तारं च धर्माणां परदाराभिमर्शनम् ॥ 12 ॥
सर्वदिव्यास्त्रयोक्तारं यज्ञविघ्नकरं सदा ।
पुरीं भोगवतीं प्राप्य पराजित्य च वासुकिम् ॥ 13 ॥
तक्षकस्य प्रियां भार्यां पराजित्य जहार यः ।
कैलासपर्वतं गत्वा विजित्य नरवाहनम् ।
विमानं पुष्पकं तस्य कामगं वै जहार यः ॥ 14 ॥
वनं चैत्ररथं दिव्यं नलिनीं नन्दनं वनम् ।
विनाशयति यः क्रोधाद्देवोद्यानानि वीर्यवान् ॥ 15 ॥
चन्द्रसूर्यौ महाभागावुत्तिष्ठन्तौ परन्तपौ ।
निवारयति बाहुभ्यां यश्शैलशिखरोपमः ॥ 16 ॥
दशवर्षसहस्राणि तपस्तप्वा महावने ।
पुरा स्वयम्भुवे धीरश्शिरांस्युपजहार यः ॥ 17 ॥
देवदानवगन्धर्वपिशाचपतगोरगैः ।
अभयं यस्य सङ्ग्रामे मृत्युतो मानुषादृते ॥ 18 ॥
मन्त्रैरभिष्टुतं पुण्यमध्वरेषु द्विजातिभिः ।
हविर्धानेषु यस्सोममुपहन्ति महाबलः ॥ 19 ॥
आप्तयज्ञहरं क्रूरं ब्रह्मघ्नं दुष्टचारिणम् ।
कर्कशं निरनुक्रोशं प्रजानामहिते रतम् ॥ 20 ॥
रावणं सर्वभूतानां सर्वलोकभयावहम् ।
राक्षसी भ्रातरं शूरं सा ददर्श महाबलम् ॥ 21 ॥
तं दिव्यवस्त्राभरणं दिव्यमाल्योपशोभितम् ।
आसने सूपविष्टं च कालकालमिवोद्यतम् ॥ 22 ॥
राक्षसेन्द्रं महाभागं पौलस्त्यकुलनन्दनम् ॥ 23 ॥
रावणं शत्रुहन्तारं मन्त्रिभिः परिवारितम् ।
अभिगम्याब्रवीद्वाक्यं राक्षसी भयविह्वला ॥ 24 ॥
तमब्रवीद्दीप्तविशाललोचनं प्रदर्शयित्वा भयमोहमूर्छिता ।
सुदारुणं वाक्यमभीतचारिणी महात्मना शूर्पणखा विरूपिता ॥ 25 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे द्वात्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha dvātriṃśassargaḥ |
tataśśūrpaṇakhā dṛṣṭvā sahasrāṇi caturdaśa |
hatānyekena rāmeṇa rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām || 1 ||
dūṣaṇaṃ ca kharaṃ caiva hataṃ triśirasā saha |
dṛṣṭvā punarmahānādaṃ nanāda jalado yathā || 2 ||
sā dṛṣṭvā karma rāmasya kṛtamanyaissuduṣkaram |
jagāma paramodvignā laṅkāṃ rāvaṇapālitām || 3 ||
sā dadarśa vimānāgre rāvaṇaṃ dīptatejasam |
upopaviṣṭaṃ sacivairmarudbhiriva vāsavam || 4 ||
āsīnaṃ sūryasaṅkāśe kāñcane paramāsane |
rukmavedigataṃ prājyaṃ jvalantamiva pāvakam || 5 ||
devagandharvabhūtānāmṛṣīṇāṃ ca mahātmanām |
ajeyaṃ samare śūraṃ vyāttānanamivāntakam || 6 ||
devāsuravimardeṣu vajrāśanikṛtavraṇam |
airāvataviṣāṇagrairudghṛṣṭakiṇavakṣasam || 7 ||
viṃśadbhujaṃ daśagrīvaṃ darśanīyaparicchadam |
viśālavakṣasaṃ vīraṃ rājalakṣaṇa śobhitam || 8 ||
snigdhavaiḍūryasaṅkāśaṃ taptakāñcanakuṇḍalam |
subhujaṃ śukladaśanaṃ mahāsyaṃ parvatopamam || 9 ||
viṣṇucakranipātaiśca śataśo devasaṃyuge |
anyaiśśastraprahāraiśca mahāyuddheṣu tāḍitam || 10 ||
ahatāṅgaṃ samastaiśca devapraharaṇaistathā |
akṣobhyāṇāṃ samudrāṇāṃ kṣobhaṇaṃ kṣiprakāriṇam || 11 ||
kṣeptāraṃ parvatendrāṇāṃ surāṇāṃ ca pramardanam |
ucchettāraṃ ca dharmāṇāṃ paradārābhimarśanam || 12 ||
sarvadivyāstrayoktāraṃ yajñavighnakaraṃ sadā |
purīṃ bhogavatīṃ prāpya parājitya ca vāsukim || 13 ||
takṣakasya priyāṃ bhāryāṃ parājitya jahāra yaḥ |
kailāsaparvataṃ gatvā vijitya naravāhanam |
vimānaṃ puṣpakaṃ tasya kāmagaṃ vai jahāra yaḥ || 14 ||
vanaṃ caitrarathaṃ divyaṃ nalinīṃ nandanaṃ vanam |
vināśayati yaḥ krodhāddevodyānāni vīryavān || 15 ||
candrasūryau mahābhāgāvuttiṣṭhantau parantapau |
nivārayati bāhubhyāṃ yaśśailaśikharopamaḥ || 16 ||
daśavarṣasahasrāṇi tapastapvā mahāvane |
purā svayambhuve dhīraśśirāṃsyupajahāra yaḥ || 17 ||
devadānavagandharvapiśācapatagoragaiḥ |
abhayaṃ yasya saṅgrāme mṛtyuto mānuṣādṛte || 18 ||
mantrairabhiṣṭutaṃ puṇyamadhvareṣu dvijātibhiḥ |
havirdhāneṣu yassomamupahanti mahābalaḥ || 19 ||
āptayajñaharaṃ krūraṃ brahmaghnaṃ duṣṭacāriṇam |
karkaśaṃ niranukrośaṃ prajānāmahite ratam || 20 ||
rāvaṇaṃ sarvabhūtānāṃ sarvalokabhayāvaham |
rākṣasī bhrātaraṃ śūraṃ sā dadarśa mahābalam || 21 ||
taṃ divyavastrābharaṇaṃ divyamālyopaśobhitam |
āsane sūpaviṣṭaṃ ca kālakālamivodyatam || 22 ||
rākṣasendraṃ mahābhāgaṃ paulastyakulanandanam || 23 ||
rāvaṇaṃ śatruhantāraṃ mantribhiḥ parivāritam |
abhigamyābravīdvākyaṃ rākṣasī bhayavihvalā || 24 ||
tamabravīddīptaviśālalocanaṃ pradarśayitvā bhayamohamūrchitā |
sudāruṇaṃ vākyamabhītacāriṇī mahātmanā śūrpaṇakhā virūpitā || 25 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe dvātriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.