શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।
અથ પ્રથમસ્સર્ગઃ ।
પ્રવિશ્ય તુ મહારણ્યં દણ્ડકારણ્યમાત્મવાન્ ।
દદર્શ રામો દુર્ધર્ષસ્તાપસાશ્રમમણ્ડલમ્ ॥ 1 ॥
કુશચીરપરિક્ષિપ્તં બ્રાહ્મ્યા લક્ષ્મ્યા સમાવૃતમ્ ।
યથા પ્રદીપ્તં દુર્દર્શં ગગને સૂર્યમણ્ડલમ્ ॥ 2 ॥
શરણ્યં સર્વભૂતાનાં સુસમ્મૃષ્ટાજિરં સદા ।
મૃગૈર્બહુભિરાકીર્ણં પક્ષિસઙ્ઘૈસ્સમાવૃતમ્ ॥ 3 ॥
પૂજિતં ચ પ્રનૃત્તં ચ નિત્યમપ્સરસાં ગણૈઃ ।
વિશાલૈરગ્નિશરણૈઃ સ્રુગ્ભાણ્ડૈરજિનૈઃ કુશૈઃ ॥ 4 ॥
સમિદ્ભિસ્તોયકલશૈઃ ફલમૂલૈશ્ચ શોભિતમ્ ।
આરણ્યૈશ્ચ મહાવૃક્ષૈઃ પુણ્યૈસ્સ્વાદુફલૈર્વૃતમ્ ॥ 5 ॥
બલિહોમાર્ચિતં પુણ્યં બ્રહ્મઘોષનિનાદિતમ્ ।
પુષ્પૈશ્ચાન્યૈઃ પરિક્ષિપ્તં પદ્મિન્યા ચ સપદ્મયા ॥ 6 ॥
ફલમૂલાશનૈર્દાન્તૈશ્ચીરકૃષ્ણાજિનામ્બરૈઃ ।
સૂર્યવૈશ્વાનરાભૈશ્ચ પુરાણૈર્મુનિભિર્વુતમ્ ॥ 7 ॥
પુણ્યૈશ્ચ નિયતાહારૈઃ શોભિતં પરમર્ષિભિઃ ।
તદ્બ્રહ્મભવનપ્રખ્યં બ્રહ્મઘોષનિનાદિતમ્ ॥ 8 ॥
બ્રહ્મવિદ્ભિર્મહાભાગૈર્બ્રાહ્મણૈરુપશોભિતમ્ ।
તદ્દૃષ્ટ્વા રાઘવઃ શ્રીમાંસ્તાપસાશ્રમમણ્ડલમ્ ॥ 9 ॥
અભ્યગચ્છન્મહાતેજા વિજ્યં કૃત્વા મહદ્ધનુઃ ।
દિવ્યજ્ઞાનોપપન્નાસ્તે રામં દૃષ્ટ્વા મહર્ષયઃ ॥ 10 ॥
અભ્યગચ્છન્સ્તદા પ્રીતા વૈદેહીં ચ યશસ્વિનીમ્ ।
તે તં સોમમિવોદ્યન્તં દૃષ્ટ્વા વૈ ધર્મચારિણમ્ ॥ 11 ॥
લક્ષ્મણં ચૈવ દૃષ્ટ્વા તુ વૈદેહીં ચ યશસ્વિનીમ્ ।
મઙ્ગલાનિ પ્રયુઞ્જાનાઃ પ્રત્યગૃહ્ણન્દૃઢવ્રતાઃ ॥ 12 ॥
રૂપસંહનનં લક્ષ્મીં સૌકુમાર્યં સુવેષતામ્ ।
દદૃશુર્વિસ્મિતાકારા રામસ્ય વનવાસિનઃ ॥ 13 ॥
વૈદેહીં લક્ષ્મણં રામં નેત્રૈરનિમિષૈરિવ ।
આશ્ચર્યભૂતાન્દદૃશુઃ સર્વે તે વનચારિણઃ ॥ 14 ॥
અત્રૈનં હિ મહાભાગા સ્સર્વભૂતહિતે રતાઃ ।
અતિથિં પર્ણશાલાયાં રાઘવં સન્ન્યવેશયન્ ॥ 15 ॥
તતો રામસ્ય સત્કૃત્ય વિધિના પાવકોપમાઃ ।
આજહ્રુસ્તે મહાભાગાઃ સલિલં ધર્મચારિણઃ ॥ 16 ॥
પુષ્પં મૂલં ફલં સર્વમાશ્રમં ચ મહાત્મનઃ ।
નિવેદયિત્વા ધર્મજ્ઞાસ્તે તતઃ પ્રાઞ્જલયોઽબ્રુવન્ ॥ 17 ॥
ધર્મપાલો જનસ્યાસ્ય શરણ્યસ્ત્વં મહાયશાઃ ।
પૂજનીયશ્ચ માન્યશ્ચ રાજા દણ્ડધરો ગુરુઃ ॥ 18 ॥
ઇન્દ્રસ્યેહ ચતુર્ભાગઃ પ્રજા રક્ષતિ રાઘવ ।
રાજા તસ્માદ્વરાન્ભોગાન્રમ્યાન્ ભુઙક્તેલોકનમસ્કૃતઃ ॥ 19 ॥
તે વયં ભવતા રક્ષ્યા ભવદ્વિષયવાસિનઃ ।
નગરસ્થો વનસ્થો વા ત્વં નો રાજા જનેશ્વરઃ ॥ 20 ॥
ન્યસ્તદણ્ડા વયં રાજઞ્જિતક્રોધા જિતેન્દ્રિયાઃ ।
રક્ષણીયાસ્ત્વયા શશ્વદગર્ભભૂતાસ્તપોધનાઃ ॥ 21 ॥
એવમુક્ત્વા ફલૈર્મૂલૈઃ પુષ્પૈર્વન્યૈશ્ચ રાઘવમ્ ।
અન્યૈશ્ચ વિવિધાહારૈઃ સલક્ષ્મણમપૂજયન્ ॥ 22 ॥
તથાન્યે તાપસાસ્સિદ્ધા રામં વૈશ્વાનરોપમાઃ ।
ન્યાયવૃત્તા યથાન્યાયં તર્પયામાસુરીશ્વરમ્ ॥ 23 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે પ્રથમસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha prathamassargaḥ |
praviśya tu mahāraṇyaṃ daṇḍakāraṇyamātmavān |
dadarśa rāmo durdharṣastāpasāśramamaṇḍalam || 1 ||
kuśacīraparikṣiptaṃ brāhmyā lakṣmyā samāvṛtam |
yathā pradīptaṃ durdarśaṃ gagane sūryamaṇḍalam || 2 ||
śaraṇyaṃ sarvabhūtānāṃ susammṛṣṭājiraṃ sadā |
mṛgairbahubhirākīrṇaṃ pakṣisaṅghaissamāvṛtam || 3 ||
pūjitaṃ ca pranṛttaṃ ca nityamapsarasāṃ gaṇaiḥ |
viśālairagniśaraṇaiḥ srugbhāṇḍairajinaiḥ kuśaiḥ || 4 ||
samidbhistoyakalaśaiḥ phalamūlaiśca śobhitam |
āraṇyaiśca mahāvṛkṣaiḥ puṇyaissvāduphalairvṛtam || 5 ||
balihomārcitaṃ puṇyaṃ brahmaghoṣanināditam |
puṣpaiścānyaiḥ parikṣiptaṃ padminyā ca sapadmayā || 6 ||
phalamūlāśanairdāntaiścīrakṛṣṇājināmbaraiḥ |
sūryavaiśvānarābhaiśca purāṇairmunibhirvutam || 7 ||
puṇyaiśca niyatāhāraiḥ śobhitaṃ paramarṣibhiḥ |
tadbrahmabhavanaprakhyaṃ brahmaghoṣanināditam || 8 ||
brahmavidbhirmahābhāgairbrāhmaṇairupaśobhitam |
taddṛṣṭvā rāghavaḥ śrīmāṃstāpasāśramamaṇḍalam || 9 ||
abhyagacchanmahātejā vijyaṃ kṛtvā mahaddhanuḥ |
divyajñānopapannāste rāmaṃ dṛṣṭvā maharṣayaḥ || 10 ||
abhyagacchanstadā prītā vaidehīṃ ca yaśasvinīm |
te taṃ somamivodyantaṃ dṛṣṭvā vai dharmacāriṇam || 11 ||
lakṣmaṇaṃ caiva dṛṣṭvā tu vaidehīṃ ca yaśasvinīm |
maṅgalāni prayuñjānāḥ pratyagṛhṇandṛḍhavratāḥ || 12 ||
rūpasaṃhananaṃ lakṣmīṃ saukumāryaṃ suveṣatām |
dadṛśurvismitākārā rāmasya vanavāsinaḥ || 13 ||
vaidehīṃ lakṣmaṇaṃ rāmaṃ netrairanimiṣairiva |
āścaryabhūtāndadṛśuḥ sarve te vanacāriṇaḥ || 14 ||
atrainaṃ hi mahābhāgā ssarvabhūtahite ratāḥ |
atithiṃ parṇaśālāyāṃ rāghavaṃ sannyaveśayan || 15 ||
tato rāmasya satkṛtya vidhinā pāvakopamāḥ |
ājahruste mahābhāgāḥ salilaṃ dharmacāriṇaḥ || 16 ||
puṣpaṃ mūlaṃ phalaṃ sarvamāśramaṃ ca mahātmanaḥ |
nivedayitvā dharmajñāste tataḥ prāñjalayo'bruvan || 17 ||
dharmapālo janasyāsya śaraṇyastvaṃ mahāyaśāḥ |
pūjanīyaśca mānyaśca rājā daṇḍadharo guruḥ || 18 ||
indrasyeha caturbhāgaḥ prajā rakṣati rāghava |
rājā tasmādvarānbhogānramyān bhuṅaktelokanamaskṛtaḥ || 19 ||
te vayaṃ bhavatā rakṣyā bhavadviṣayavāsinaḥ |
nagarastho vanastho vā tvaṃ no rājā janeśvaraḥ || 20 ||
nyastadaṇḍā vayaṃ rājañjitakrodhā jitendriyāḥ |
rakṣaṇīyāstvayā śaśvadagarbhabhūtāstapodhanāḥ || 21 ||
evamuktvā phalairmūlaiḥ puṣpairvanyaiśca rāghavam |
anyaiśca vividhāhāraiḥ salakṣmaṇamapūjayan || 22 ||
tathānye tāpasāssiddhā rāmaṃ vaiśvānaropamāḥ |
nyāyavṛttā yathānyāyaṃ tarpayāmāsurīśvaram || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe prathamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ प्रथमस्सर्गः ।
प्रविश्य तु महारण्यं दण्डकारण्यमात्मवान् ।
ददर्श रामो दुर्धर्षस्तापसाश्रममण्डलम् ॥ 1 ॥
कुशचीरपरिक्षिप्तं ब्राह्म्या लक्ष्म्या समावृतम् ।
यथा प्रदीप्तं दुर्दर्शं गगने सूर्यमण्डलम् ॥ 2 ॥
शरण्यं सर्वभूतानां सुसम्मृष्टाजिरं सदा ।
मृगैर्बहुभिराकीर्णं पक्षिसङ्घैस्समावृतम् ॥ 3 ॥
पूजितं च प्रनृत्तं च नित्यमप्सरसां गणैः ।
विशालैरग्निशरणैः स्रुग्भाण्डैरजिनैः कुशैः ॥ 4 ॥
समिद्भिस्तोयकलशैः फलमूलैश्च शोभितम् ।
आरण्यैश्च महावृक्षैः पुण्यैस्स्वादुफलैर्वृतम् ॥ 5 ॥
बलिहोमार्चितं पुण्यं ब्रह्मघोषनिनादितम् ।
पुष्पैश्चान्यैः परिक्षिप्तं पद्मिन्या च सपद्मया ॥ 6 ॥
फलमूलाशनैर्दान्तैश्चीरकृष्णाजिनाम्बरैः ।
सूर्यवैश्वानराभैश्च पुराणैर्मुनिभिर्वुतम् ॥ 7 ॥
पुण्यैश्च नियताहारैः शोभितं परमर्षिभिः ।
तद्ब्रह्मभवनप्रख्यं ब्रह्मघोषनिनादितम् ॥ 8 ॥
ब्रह्मविद्भिर्महाभागैर्ब्राह्मणैरुपशोभितम् ।
तद्दृष्ट्वा राघवः श्रीमांस्तापसाश्रममण्डलम् ॥ 9 ॥
अभ्यगच्छन्महातेजा विज्यं कृत्वा महद्धनुः ।
दिव्यज्ञानोपपन्नास्ते रामं दृष्ट्वा महर्षयः ॥ 10 ॥
अभ्यगच्छन्स्तदा प्रीता वैदेहीं च यशस्विनीम् ।
ते तं सोममिवोद्यन्तं दृष्ट्वा वै धर्मचारिणम् ॥ 11 ॥
लक्ष्मणं चैव दृष्ट्वा तु वैदेहीं च यशस्विनीम् ।
मङ्गलानि प्रयुञ्जानाः प्रत्यगृह्णन्दृढव्रताः ॥ 12 ॥
रूपसंहननं लक्ष्मीं सौकुमार्यं सुवेषताम् ।
ददृशुर्विस्मिताकारा रामस्य वनवासिनः ॥ 13 ॥
वैदेहीं लक्ष्मणं रामं नेत्रैरनिमिषैरिव ।
आश्चर्यभूतान्ददृशुः सर्वे ते वनचारिणः ॥ 14 ॥
अत्रैनं हि महाभागा स्सर्वभूतहिते रताः ।
अतिथिं पर्णशालायां राघवं सन्न्यवेशयन् ॥ 15 ॥
ततो रामस्य सत्कृत्य विधिना पावकोपमाः ।
आजह्रुस्ते महाभागाः सलिलं धर्मचारिणः ॥ 16 ॥
पुष्पं मूलं फलं सर्वमाश्रमं च महात्मनः ।
निवेदयित्वा धर्मज्ञास्ते ततः प्राञ्जलयोऽब्रुवन् ॥ 17 ॥
धर्मपालो जनस्यास्य शरण्यस्त्वं महायशाः ।
पूजनीयश्च मान्यश्च राजा दण्डधरो गुरुः ॥ 18 ॥
इन्द्रस्येह चतुर्भागः प्रजा रक्षति राघव ।
राजा तस्माद्वरान्भोगान्रम्यान् भुङक्तेलोकनमस्कृतः ॥ 19 ॥
ते वयं भवता रक्ष्या भवद्विषयवासिनः ।
नगरस्थो वनस्थो वा त्वं नो राजा जनेश्वरः ॥ 20 ॥
न्यस्तदण्डा वयं राजञ्जितक्रोधा जितेन्द्रियाः ।
रक्षणीयास्त्वया शश्वदगर्भभूतास्तपोधनाः ॥ 21 ॥
एवमुक्त्वा फलैर्मूलैः पुष्पैर्वन्यैश्च राघवम् ।
अन्यैश्च विविधाहारैः सलक्ष्मणमपूजयन् ॥ 22 ॥
तथान्ये तापसास्सिद्धा रामं वैश्वानरोपमाः ।
न्यायवृत्ता यथान्यायं तर्पयामासुरीश्वरम् ॥ 23 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे प्रथमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha prathamassargaḥ |
praviśya tu mahāraṇyaṃ daṇḍakāraṇyamātmavān |
dadarśa rāmo durdharṣastāpasāśramamaṇḍalam || 1 ||
kuśacīraparikṣiptaṃ brāhmyā lakṣmyā samāvṛtam |
yathā pradīptaṃ durdarśaṃ gagane sūryamaṇḍalam || 2 ||
śaraṇyaṃ sarvabhūtānāṃ susammṛṣṭājiraṃ sadā |
mṛgairbahubhirākīrṇaṃ pakṣisaṅghaissamāvṛtam || 3 ||
pūjitaṃ ca pranṛttaṃ ca nityamapsarasāṃ gaṇaiḥ |
viśālairagniśaraṇaiḥ srugbhāṇḍairajinaiḥ kuśaiḥ || 4 ||
samidbhistoyakalaśaiḥ phalamūlaiśca śobhitam |
āraṇyaiśca mahāvṛkṣaiḥ puṇyaissvāduphalairvṛtam || 5 ||
balihomārcitaṃ puṇyaṃ brahmaghoṣanināditam |
puṣpaiścānyaiḥ parikṣiptaṃ padminyā ca sapadmayā || 6 ||
phalamūlāśanairdāntaiścīrakṛṣṇājināmbaraiḥ |
sūryavaiśvānarābhaiśca purāṇairmunibhirvutam || 7 ||
puṇyaiśca niyatāhāraiḥ śobhitaṃ paramarṣibhiḥ |
tadbrahmabhavanaprakhyaṃ brahmaghoṣanināditam || 8 ||
brahmavidbhirmahābhāgairbrāhmaṇairupaśobhitam |
taddṛṣṭvā rāghavaḥ śrīmāṃstāpasāśramamaṇḍalam || 9 ||
abhyagacchanmahātejā vijyaṃ kṛtvā mahaddhanuḥ |
divyajñānopapannāste rāmaṃ dṛṣṭvā maharṣayaḥ || 10 ||
abhyagacchanstadā prītā vaidehīṃ ca yaśasvinīm |
te taṃ somamivodyantaṃ dṛṣṭvā vai dharmacāriṇam || 11 ||
lakṣmaṇaṃ caiva dṛṣṭvā tu vaidehīṃ ca yaśasvinīm |
maṅgalāni prayuñjānāḥ pratyagṛhṇandṛḍhavratāḥ || 12 ||
rūpasaṃhananaṃ lakṣmīṃ saukumāryaṃ suveṣatām |
dadṛśurvismitākārā rāmasya vanavāsinaḥ || 13 ||
vaidehīṃ lakṣmaṇaṃ rāmaṃ netrairanimiṣairiva |
āścaryabhūtāndadṛśuḥ sarve te vanacāriṇaḥ || 14 ||
atrainaṃ hi mahābhāgā ssarvabhūtahite ratāḥ |
atithiṃ parṇaśālāyāṃ rāghavaṃ sannyaveśayan || 15 ||
tato rāmasya satkṛtya vidhinā pāvakopamāḥ |
ājahruste mahābhāgāḥ salilaṃ dharmacāriṇaḥ || 16 ||
puṣpaṃ mūlaṃ phalaṃ sarvamāśramaṃ ca mahātmanaḥ |
nivedayitvā dharmajñāste tataḥ prāñjalayo'bruvan || 17 ||
dharmapālo janasyāsya śaraṇyastvaṃ mahāyaśāḥ |
pūjanīyaśca mānyaśca rājā daṇḍadharo guruḥ || 18 ||
indrasyeha caturbhāgaḥ prajā rakṣati rāghava |
rājā tasmādvarānbhogānramyān bhuṅaktelokanamaskṛtaḥ || 19 ||
te vayaṃ bhavatā rakṣyā bhavadviṣayavāsinaḥ |
nagarastho vanastho vā tvaṃ no rājā janeśvaraḥ || 20 ||
nyastadaṇḍā vayaṃ rājañjitakrodhā jitendriyāḥ |
rakṣaṇīyāstvayā śaśvadagarbhabhūtāstapodhanāḥ || 21 ||
evamuktvā phalairmūlaiḥ puṣpairvanyaiśca rāghavam |
anyaiśca vividhāhāraiḥ salakṣmaṇamapūjayan || 22 ||
tathānye tāpasāssiddhā rāmaṃ vaiśvānaropamāḥ |
nyāyavṛttā yathānyāyaṃ tarpayāmāsurīśvaram || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe prathamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.