শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে অরণ্যকাণ্ডম্ ।
অথ প্রথমস্সর্গঃ ।
প্রবিশ্য তু মহারণ্যং দণ্ডকারণ্যমাত্মবান্ ।
দদর্শ রামো দুর্ধর্ষস্তাপসাশ্রমমণ্ডলম্ ॥ 1 ॥
কুশচীরপরিক্ষিপ্তং ব্রাহ্ম্যা লক্ষ্ম্যা সমাবৃতম্ ।
যথা প্রদীপ্তং দুর্দর্শং গগনে সূর্যমণ্ডলম্ ॥ 2 ॥
শরণ্যং সর্বভূতানাং সুসম্মৃষ্টাজিরং সদা ।
মৃগৈর্বহুভিরাকীর্ণং পক্ষিসঙ্ঘৈস্সমাবৃতম্ ॥ 3 ॥
পূজিতং চ প্রনৃত্তং চ নিত্যমপ্সরসাং গণৈঃ ।
বিশালৈরগ্নিশরণৈঃ স্রুগ্ভাণ্ডৈরজিনৈঃ কুশৈঃ ॥ 4 ॥
সমিদ্ভিস্তোযকলশৈঃ ফলমূলৈশ্চ শোভিতম্ ।
আরণ্যৈশ্চ মহাবৃক্ষৈঃ পুণ্যৈস্স্বাদুফলৈর্বৃতম্ ॥ 5 ॥
বলিহোমার্চিতং পুণ্যং ব্রহ্মঘোষনিনাদিতম্ ।
পুষ্পৈশ্চান্যৈঃ পরিক্ষিপ্তং পদ্মিন্যা চ সপদ্মযা ॥ 6 ॥
ফলমূলাশনৈর্দান্তৈশ্চীরকৃষ্ণাজিনাম্বরৈঃ ।
সূর্যবৈশ্বানরাভৈশ্চ পুরাণৈর্মুনিভির্বুতম্ ॥ 7 ॥
পুণ্যৈশ্চ নিযতাহারৈঃ শোভিতং পরমর্ষিভিঃ ।
তদ্ব্রহ্মভবনপ্রখ্যং ব্রহ্মঘোষনিনাদিতম্ ॥ 8 ॥
ব্রহ্মবিদ্ভির্মহাভাগৈর্ব্রাহ্মণৈরুপশোভিতম্ ।
তদ্দৃষ্ট্বা রাঘবঃ শ্রীমাংস্তাপসাশ্রমমণ্ডলম্ ॥ 9 ॥
অভ্যগচ্ছন্মহাতেজা বিজ্যং কৃত্বা মহদ্ধনুঃ ।
দিব্যজ্ঞানোপপন্নাস্তে রামং দৃষ্ট্বা মহর্ষযঃ ॥ 10 ॥
অভ্যগচ্ছন্স্তদা প্রীতা বৈদেহীং চ যশস্বিনীম্ ।
তে তং সোমমিবোদ্যন্তং দৃষ্ট্বা বৈ ধর্মচারিণম্ ॥ 11 ॥
লক্ষ্মণং চৈব দৃষ্ট্বা তু বৈদেহীং চ যশস্বিনীম্ ।
মঙ্গলানি প্রযুঞ্জানাঃ প্রত্যগৃহ্ণন্দৃঢব্রতাঃ ॥ 12 ॥
রূপসংহননং লক্ষ্মীং সৌকুমার্যং সুবেষতাম্ ।
দদৃশুর্বিস্মিতাকারা রামস্য বনবাসিনঃ ॥ 13 ॥
বৈদেহীং লক্ষ্মণং রামং নেত্রৈরনিমিষৈরিব ।
আশ্চর্যভূতান্দদৃশুঃ সর্বে তে বনচারিণঃ ॥ 14 ॥
অত্রৈনং হি মহাভাগা স্সর্বভূতহিতে রতাঃ ।
অতিথিং পর্ণশালাযাং রাঘবং সন্ন্যবেশযন্ ॥ 15 ॥
ততো রামস্য সত্কৃত্য বিধিনা পাবকোপমাঃ ।
আজহ্রুস্তে মহাভাগাঃ সলিলং ধর্মচারিণঃ ॥ 16 ॥
পুষ্পং মূলং ফলং সর্বমাশ্রমং চ মহাত্মনঃ ।
নিবেদযিত্বা ধর্মজ্ঞাস্তে ততঃ প্রাঞ্জলযোঽব্রুবন্ ॥ 17 ॥
ধর্মপালো জনস্যাস্য শরণ্যস্ত্বং মহাযশাঃ ।
পূজনীযশ্চ মান্যশ্চ রাজা দণ্ডধরো গুরুঃ ॥ 18 ॥
ইন্দ্রস্যেহ চতুর্ভাগঃ প্রজা রক্ষতি রাঘব ।
রাজা তস্মাদ্বরান্ভোগান্রম্যান্ ভুঙক্তেলোকনমস্কৃতঃ ॥ 19 ॥
তে বযং ভবতা রক্ষ্যা ভবদ্বিষযবাসিনঃ ।
নগরস্থো বনস্থো বা ত্বং নো রাজা জনেশ্বরঃ ॥ 20 ॥
ন্যস্তদণ্ডা বযং রাজঞ্জিতক্রোধা জিতেন্দ্রিযাঃ ।
রক্ষণীযাস্ত্বযা শশ্বদগর্ভভূতাস্তপোধনাঃ ॥ 21 ॥
এবমুক্ত্বা ফলৈর্মূলৈঃ পুষ্পৈর্বন্যৈশ্চ রাঘবম্ ।
অন্যৈশ্চ বিবিধাহারৈঃ সলক্ষ্মণমপূজযন্ ॥ 22 ॥
তথান্যে তাপসাস্সিদ্ধা রামং বৈশ্বানরোপমাঃ ।
ন্যাযবৃত্তা যথান্যাযং তর্পযামাসুরীশ্বরম্ ॥ 23 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে অরণ্যকাণ্ডে প্রথমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha prathamassargaḥ |
praviśya tu mahāraṇyaṃ daṇḍakāraṇyamātmavān |
dadarśa rāmo durdharṣastāpasāśramamaṇḍalam || 1 ||
kuśacīraparikṣiptaṃ brāhmyā lakṣmyā samāvṛtam |
yathā pradīptaṃ durdarśaṃ gagane sūryamaṇḍalam || 2 ||
śaraṇyaṃ sarvabhūtānāṃ susammṛṣṭājiraṃ sadā |
mṛgairbahubhirākīrṇaṃ pakṣisaṅghaissamāvṛtam || 3 ||
pūjitaṃ ca pranṛttaṃ ca nityamapsarasāṃ gaṇaiḥ |
viśālairagniśaraṇaiḥ srugbhāṇḍairajinaiḥ kuśaiḥ || 4 ||
samidbhistoyakalaśaiḥ phalamūlaiśca śobhitam |
āraṇyaiśca mahāvṛkṣaiḥ puṇyaissvāduphalairvṛtam || 5 ||
balihomārcitaṃ puṇyaṃ brahmaghoṣanināditam |
puṣpaiścānyaiḥ parikṣiptaṃ padminyā ca sapadmayā || 6 ||
phalamūlāśanairdāntaiścīrakṛṣṇājināmbaraiḥ |
sūryavaiśvānarābhaiśca purāṇairmunibhirvutam || 7 ||
puṇyaiśca niyatāhāraiḥ śobhitaṃ paramarṣibhiḥ |
tadbrahmabhavanaprakhyaṃ brahmaghoṣanināditam || 8 ||
brahmavidbhirmahābhāgairbrāhmaṇairupaśobhitam |
taddṛṣṭvā rāghavaḥ śrīmāṃstāpasāśramamaṇḍalam || 9 ||
abhyagacchanmahātejā vijyaṃ kṛtvā mahaddhanuḥ |
divyajñānopapannāste rāmaṃ dṛṣṭvā maharṣayaḥ || 10 ||
abhyagacchanstadā prītā vaidehīṃ ca yaśasvinīm |
te taṃ somamivodyantaṃ dṛṣṭvā vai dharmacāriṇam || 11 ||
lakṣmaṇaṃ caiva dṛṣṭvā tu vaidehīṃ ca yaśasvinīm |
maṅgalāni prayuñjānāḥ pratyagṛhṇandṛḍhavratāḥ || 12 ||
rūpasaṃhananaṃ lakṣmīṃ saukumāryaṃ suveṣatām |
dadṛśurvismitākārā rāmasya vanavāsinaḥ || 13 ||
vaidehīṃ lakṣmaṇaṃ rāmaṃ netrairanimiṣairiva |
āścaryabhūtāndadṛśuḥ sarve te vanacāriṇaḥ || 14 ||
atrainaṃ hi mahābhāgā ssarvabhūtahite ratāḥ |
atithiṃ parṇaśālāyāṃ rāghavaṃ sannyaveśayan || 15 ||
tato rāmasya satkṛtya vidhinā pāvakopamāḥ |
ājahruste mahābhāgāḥ salilaṃ dharmacāriṇaḥ || 16 ||
puṣpaṃ mūlaṃ phalaṃ sarvamāśramaṃ ca mahātmanaḥ |
nivedayitvā dharmajñāste tataḥ prāñjalayo'bruvan || 17 ||
dharmapālo janasyāsya śaraṇyastvaṃ mahāyaśāḥ |
pūjanīyaśca mānyaśca rājā daṇḍadharo guruḥ || 18 ||
indrasyeha caturbhāgaḥ prajā rakṣati rāghava |
rājā tasmādvarānbhogānramyān bhuṅaktelokanamaskṛtaḥ || 19 ||
te vayaṃ bhavatā rakṣyā bhavadviṣayavāsinaḥ |
nagarastho vanastho vā tvaṃ no rājā janeśvaraḥ || 20 ||
nyastadaṇḍā vayaṃ rājañjitakrodhā jitendriyāḥ |
rakṣaṇīyāstvayā śaśvadagarbhabhūtāstapodhanāḥ || 21 ||
evamuktvā phalairmūlaiḥ puṣpairvanyaiśca rāghavam |
anyaiśca vividhāhāraiḥ salakṣmaṇamapūjayan || 22 ||
tathānye tāpasāssiddhā rāmaṃ vaiśvānaropamāḥ |
nyāyavṛttā yathānyāyaṃ tarpayāmāsurīśvaram || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe prathamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ प्रथमस्सर्गः ।
प्रविश्य तु महारण्यं दण्डकारण्यमात्मवान् ।
ददर्श रामो दुर्धर्षस्तापसाश्रममण्डलम् ॥ 1 ॥
कुशचीरपरिक्षिप्तं ब्राह्म्या लक्ष्म्या समावृतम् ।
यथा प्रदीप्तं दुर्दर्शं गगने सूर्यमण्डलम् ॥ 2 ॥
शरण्यं सर्वभूतानां सुसम्मृष्टाजिरं सदा ।
मृगैर्बहुभिराकीर्णं पक्षिसङ्घैस्समावृतम् ॥ 3 ॥
पूजितं च प्रनृत्तं च नित्यमप्सरसां गणैः ।
विशालैरग्निशरणैः स्रुग्भाण्डैरजिनैः कुशैः ॥ 4 ॥
समिद्भिस्तोयकलशैः फलमूलैश्च शोभितम् ।
आरण्यैश्च महावृक्षैः पुण्यैस्स्वादुफलैर्वृतम् ॥ 5 ॥
बलिहोमार्चितं पुण्यं ब्रह्मघोषनिनादितम् ।
पुष्पैश्चान्यैः परिक्षिप्तं पद्मिन्या च सपद्मया ॥ 6 ॥
फलमूलाशनैर्दान्तैश्चीरकृष्णाजिनाम्बरैः ।
सूर्यवैश्वानराभैश्च पुराणैर्मुनिभिर्वुतम् ॥ 7 ॥
पुण्यैश्च नियताहारैः शोभितं परमर्षिभिः ।
तद्ब्रह्मभवनप्रख्यं ब्रह्मघोषनिनादितम् ॥ 8 ॥
ब्रह्मविद्भिर्महाभागैर्ब्राह्मणैरुपशोभितम् ।
तद्दृष्ट्वा राघवः श्रीमांस्तापसाश्रममण्डलम् ॥ 9 ॥
अभ्यगच्छन्महातेजा विज्यं कृत्वा महद्धनुः ।
दिव्यज्ञानोपपन्नास्ते रामं दृष्ट्वा महर्षयः ॥ 10 ॥
अभ्यगच्छन्स्तदा प्रीता वैदेहीं च यशस्विनीम् ।
ते तं सोममिवोद्यन्तं दृष्ट्वा वै धर्मचारिणम् ॥ 11 ॥
लक्ष्मणं चैव दृष्ट्वा तु वैदेहीं च यशस्विनीम् ।
मङ्गलानि प्रयुञ्जानाः प्रत्यगृह्णन्दृढव्रताः ॥ 12 ॥
रूपसंहननं लक्ष्मीं सौकुमार्यं सुवेषताम् ।
ददृशुर्विस्मिताकारा रामस्य वनवासिनः ॥ 13 ॥
वैदेहीं लक्ष्मणं रामं नेत्रैरनिमिषैरिव ।
आश्चर्यभूतान्ददृशुः सर्वे ते वनचारिणः ॥ 14 ॥
अत्रैनं हि महाभागा स्सर्वभूतहिते रताः ।
अतिथिं पर्णशालायां राघवं सन्न्यवेशयन् ॥ 15 ॥
ततो रामस्य सत्कृत्य विधिना पावकोपमाः ।
आजह्रुस्ते महाभागाः सलिलं धर्मचारिणः ॥ 16 ॥
पुष्पं मूलं फलं सर्वमाश्रमं च महात्मनः ।
निवेदयित्वा धर्मज्ञास्ते ततः प्राञ्जलयोऽब्रुवन् ॥ 17 ॥
धर्मपालो जनस्यास्य शरण्यस्त्वं महायशाः ।
पूजनीयश्च मान्यश्च राजा दण्डधरो गुरुः ॥ 18 ॥
इन्द्रस्येह चतुर्भागः प्रजा रक्षति राघव ।
राजा तस्माद्वरान्भोगान्रम्यान् भुङक्तेलोकनमस्कृतः ॥ 19 ॥
ते वयं भवता रक्ष्या भवद्विषयवासिनः ।
नगरस्थो वनस्थो वा त्वं नो राजा जनेश्वरः ॥ 20 ॥
न्यस्तदण्डा वयं राजञ्जितक्रोधा जितेन्द्रियाः ।
रक्षणीयास्त्वया शश्वदगर्भभूतास्तपोधनाः ॥ 21 ॥
एवमुक्त्वा फलैर्मूलैः पुष्पैर्वन्यैश्च राघवम् ।
अन्यैश्च विविधाहारैः सलक्ष्मणमपूजयन् ॥ 22 ॥
तथान्ये तापसास्सिद्धा रामं वैश्वानरोपमाः ।
न्यायवृत्ता यथान्यायं तर्पयामासुरीश्वरम् ॥ 23 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे प्रथमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha prathamassargaḥ |
praviśya tu mahāraṇyaṃ daṇḍakāraṇyamātmavān |
dadarśa rāmo durdharṣastāpasāśramamaṇḍalam || 1 ||
kuśacīraparikṣiptaṃ brāhmyā lakṣmyā samāvṛtam |
yathā pradīptaṃ durdarśaṃ gagane sūryamaṇḍalam || 2 ||
śaraṇyaṃ sarvabhūtānāṃ susammṛṣṭājiraṃ sadā |
mṛgairbahubhirākīrṇaṃ pakṣisaṅghaissamāvṛtam || 3 ||
pūjitaṃ ca pranṛttaṃ ca nityamapsarasāṃ gaṇaiḥ |
viśālairagniśaraṇaiḥ srugbhāṇḍairajinaiḥ kuśaiḥ || 4 ||
samidbhistoyakalaśaiḥ phalamūlaiśca śobhitam |
āraṇyaiśca mahāvṛkṣaiḥ puṇyaissvāduphalairvṛtam || 5 ||
balihomārcitaṃ puṇyaṃ brahmaghoṣanināditam |
puṣpaiścānyaiḥ parikṣiptaṃ padminyā ca sapadmayā || 6 ||
phalamūlāśanairdāntaiścīrakṛṣṇājināmbaraiḥ |
sūryavaiśvānarābhaiśca purāṇairmunibhirvutam || 7 ||
puṇyaiśca niyatāhāraiḥ śobhitaṃ paramarṣibhiḥ |
tadbrahmabhavanaprakhyaṃ brahmaghoṣanināditam || 8 ||
brahmavidbhirmahābhāgairbrāhmaṇairupaśobhitam |
taddṛṣṭvā rāghavaḥ śrīmāṃstāpasāśramamaṇḍalam || 9 ||
abhyagacchanmahātejā vijyaṃ kṛtvā mahaddhanuḥ |
divyajñānopapannāste rāmaṃ dṛṣṭvā maharṣayaḥ || 10 ||
abhyagacchanstadā prītā vaidehīṃ ca yaśasvinīm |
te taṃ somamivodyantaṃ dṛṣṭvā vai dharmacāriṇam || 11 ||
lakṣmaṇaṃ caiva dṛṣṭvā tu vaidehīṃ ca yaśasvinīm |
maṅgalāni prayuñjānāḥ pratyagṛhṇandṛḍhavratāḥ || 12 ||
rūpasaṃhananaṃ lakṣmīṃ saukumāryaṃ suveṣatām |
dadṛśurvismitākārā rāmasya vanavāsinaḥ || 13 ||
vaidehīṃ lakṣmaṇaṃ rāmaṃ netrairanimiṣairiva |
āścaryabhūtāndadṛśuḥ sarve te vanacāriṇaḥ || 14 ||
atrainaṃ hi mahābhāgā ssarvabhūtahite ratāḥ |
atithiṃ parṇaśālāyāṃ rāghavaṃ sannyaveśayan || 15 ||
tato rāmasya satkṛtya vidhinā pāvakopamāḥ |
ājahruste mahābhāgāḥ salilaṃ dharmacāriṇaḥ || 16 ||
puṣpaṃ mūlaṃ phalaṃ sarvamāśramaṃ ca mahātmanaḥ |
nivedayitvā dharmajñāste tataḥ prāñjalayo'bruvan || 17 ||
dharmapālo janasyāsya śaraṇyastvaṃ mahāyaśāḥ |
pūjanīyaśca mānyaśca rājā daṇḍadharo guruḥ || 18 ||
indrasyeha caturbhāgaḥ prajā rakṣati rāghava |
rājā tasmādvarānbhogānramyān bhuṅaktelokanamaskṛtaḥ || 19 ||
te vayaṃ bhavatā rakṣyā bhavadviṣayavāsinaḥ |
nagarastho vanastho vā tvaṃ no rājā janeśvaraḥ || 20 ||
nyastadaṇḍā vayaṃ rājañjitakrodhā jitendriyāḥ |
rakṣaṇīyāstvayā śaśvadagarbhabhūtāstapodhanāḥ || 21 ||
evamuktvā phalairmūlaiḥ puṣpairvanyaiśca rāghavam |
anyaiśca vividhāhāraiḥ salakṣmaṇamapūjayan || 22 ||
tathānye tāpasāssiddhā rāmaṃ vaiśvānaropamāḥ |
nyāyavṛttā yathānyāyaṃ tarpayāmāsurīśvaram || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe prathamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.