3.1 Aranyakanda - Prathama Sargah

ॐ

3.1 અરણ્યકાણ્ડ - પ્રથમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।

અથ પ્રથમસ્સર્ગઃ ।

પ્રવિશ્ય તુ મહારણ્યં દણ્ડકારણ્યમાત્મવાન્ ।

દદર્શ રામો દુર્ધર્ષસ્તાપસાશ્રમમણ્ડલમ્ ॥ 1 ॥

કુશચીરપરિક્ષિપ્તં બ્રાહ્મ્યા લક્ષ્મ્યા સમાવૃતમ્ ।

યથા પ્રદીપ્તં દુર્દર્શં ગગને સૂર્યમણ્ડલમ્ ॥ 2 ॥

શરણ્યં સર્વભૂતાનાં સુસમ્મૃષ્ટાજિરં સદા ।

મૃગૈર્બહુભિરાકીર્ણં પક્ષિસઙ્ઘૈસ્સમાવૃતમ્ ॥ 3 ॥

પૂજિતં ચ પ્રનૃત્તં ચ નિત્યમપ્સરસાં ગણૈઃ ।

વિશાલૈરગ્નિશરણૈઃ સ્રુગ્ભાણ્ડૈરજિનૈઃ કુશૈઃ ॥ 4 ॥

સમિદ્ભિસ્તોયકલશૈઃ ફલમૂલૈશ્ચ શોભિતમ્ ।

આરણ્યૈશ્ચ મહાવૃક્ષૈઃ પુણ્યૈસ્સ્વાદુફલૈર્વૃતમ્ ॥ 5 ॥

બલિહોમાર્ચિતં પુણ્યં બ્રહ્મઘોષનિનાદિતમ્ ।

પુષ્પૈશ્ચાન્યૈઃ પરિક્ષિપ્તં પદ્મિન્યા ચ સપદ્મયા ॥ 6 ॥

ફલમૂલાશનૈર્દાન્તૈશ્ચીરકૃષ્ણાજિનામ્બરૈઃ ।

સૂર્યવૈશ્વાનરાભૈશ્ચ પુરાણૈર્મુનિભિર્વુતમ્ ॥ 7 ॥

પુણ્યૈશ્ચ નિયતાહારૈઃ શોભિતં પરમર્ષિભિઃ ।

તદ્બ્રહ્મભવનપ્રખ્યં બ્રહ્મઘોષનિનાદિતમ્ ॥ 8 ॥

બ્રહ્મવિદ્ભિર્મહાભાગૈર્બ્રાહ્મણૈરુપશોભિતમ્ ।

તદ્દૃષ્ટ્વા રાઘવઃ શ્રીમાંસ્તાપસાશ્રમમણ્ડલમ્ ॥ 9 ॥

અભ્યગચ્છન્મહાતેજા વિજ્યં કૃત્વા મહદ્ધનુઃ ।

દિવ્યજ્ઞાનોપપન્નાસ્તે રામં દૃષ્ટ્વા મહર્ષયઃ ॥ 10 ॥

અભ્યગચ્છન્સ્તદા પ્રીતા વૈદેહીં ચ યશસ્વિનીમ્ ।

તે તં સોમમિવોદ્યન્તં દૃષ્ટ્વા વૈ ધર્મચારિણમ્ ॥ 11 ॥

લક્ષ્મણં ચૈવ દૃષ્ટ્વા તુ વૈદેહીં ચ યશસ્વિનીમ્ ।

મઙ્ગલાનિ પ્રયુઞ્જાનાઃ પ્રત્યગૃહ્ણન્દૃઢવ્રતાઃ ॥ 12 ॥

રૂપસંહનનં લક્ષ્મીં સૌકુમાર્યં સુવેષતામ્ ।

દદૃશુર્વિસ્મિતાકારા રામસ્ય વનવાસિનઃ ॥ 13 ॥

વૈદેહીં લક્ષ્મણં રામં નેત્રૈરનિમિષૈરિવ ।

આશ્ચર્યભૂતાન્દદૃશુઃ સર્વે તે વનચારિણઃ ॥ 14 ॥

અત્રૈનં હિ મહાભાગા સ્સર્વભૂતહિતે રતાઃ ।

અતિથિં પર્ણશાલાયાં રાઘવં સન્ન્યવેશયન્ ॥ 15 ॥

તતો રામસ્ય સત્કૃત્ય વિધિના પાવકોપમાઃ ।

આજહ્રુસ્તે મહાભાગાઃ સલિલં ધર્મચારિણઃ ॥ 16 ॥

પુષ્પં મૂલં ફલં સર્વમાશ્રમં ચ મહાત્મનઃ ।

નિવેદયિત્વા ધર્મજ્ઞાસ્તે તતઃ પ્રાઞ્જલયોઽબ્રુવન્ ॥ 17 ॥

ધર્મપાલો જનસ્યાસ્ય શરણ્યસ્ત્વં મહાયશાઃ ।

પૂજનીયશ્ચ માન્યશ્ચ રાજા દણ્ડધરો ગુરુઃ ॥ 18 ॥

ઇન્દ્રસ્યેહ ચતુર્ભાગઃ પ્રજા રક્ષતિ રાઘવ ।

રાજા તસ્માદ્વરાન્ભોગાન્રમ્યાન્ ભુઙક્તેલોકનમસ્કૃતઃ ॥ 19 ॥

તે વયં ભવતા રક્ષ્યા ભવદ્વિષયવાસિનઃ ।

નગરસ્થો વનસ્થો વા ત્વં નો રાજા જનેશ્વરઃ ॥ 20 ॥

ન્યસ્તદણ્ડા વયં રાજઞ્જિતક્રોધા જિતેન્દ્રિયાઃ ।

રક્ષણીયાસ્ત્વયા શશ્વદગર્ભભૂતાસ્તપોધનાઃ ॥ 21 ॥

એવમુક્ત્વા ફલૈર્મૂલૈઃ પુષ્પૈર્વન્યૈશ્ચ રાઘવમ્ ।

અન્યૈશ્ચ વિવિધાહારૈઃ સલક્ષ્મણમપૂજયન્ ॥ 22 ॥

તથાન્યે તાપસાસ્સિદ્ધા રામં વૈશ્વાનરોપમાઃ ।

ન્યાયવૃત્તા યથાન્યાયં તર્પયામાસુરીશ્વરમ્ ॥ 23 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે પ્રથમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha prathamassargaḥ |

praviśya tu mahāraṇyaṃ daṇḍakāraṇyamātmavān |

dadarśa rāmo durdharṣastāpasāśramamaṇḍalam || 1 ||

kuśacīraparikṣiptaṃ brāhmyā lakṣmyā samāvṛtam |

yathā pradīptaṃ durdarśaṃ gagane sūryamaṇḍalam || 2 ||

śaraṇyaṃ sarvabhūtānāṃ susammṛṣṭājiraṃ sadā |

mṛgairbahubhirākīrṇaṃ pakṣisaṅghaissamāvṛtam || 3 ||

pūjitaṃ ca pranṛttaṃ ca nityamapsarasāṃ gaṇaiḥ |

viśālairagniśaraṇaiḥ srugbhāṇḍairajinaiḥ kuśaiḥ || 4 ||

samidbhistoyakalaśaiḥ phalamūlaiśca śobhitam |

āraṇyaiśca mahāvṛkṣaiḥ puṇyaissvāduphalairvṛtam || 5 ||

balihomārcitaṃ puṇyaṃ brahmaghoṣanināditam |

puṣpaiścānyaiḥ parikṣiptaṃ padminyā ca sapadmayā || 6 ||

phalamūlāśanairdāntaiścīrakṛṣṇājināmbaraiḥ |

sūryavaiśvānarābhaiśca purāṇairmunibhirvutam || 7 ||

puṇyaiśca niyatāhāraiḥ śobhitaṃ paramarṣibhiḥ |

tadbrahmabhavanaprakhyaṃ brahmaghoṣanināditam || 8 ||

brahmavidbhirmahābhāgairbrāhmaṇairupaśobhitam |

taddṛṣṭvā rāghavaḥ śrīmāṃstāpasāśramamaṇḍalam || 9 ||

abhyagacchanmahātejā vijyaṃ kṛtvā mahaddhanuḥ |

divyajñānopapannāste rāmaṃ dṛṣṭvā maharṣayaḥ || 10 ||

abhyagacchanstadā prītā vaidehīṃ ca yaśasvinīm |

te taṃ somamivodyantaṃ dṛṣṭvā vai dharmacāriṇam || 11 ||

lakṣmaṇaṃ caiva dṛṣṭvā tu vaidehīṃ ca yaśasvinīm |

maṅgalāni prayuñjānāḥ pratyagṛhṇandṛḍhavratāḥ || 12 ||

rūpasaṃhananaṃ lakṣmīṃ saukumāryaṃ suveṣatām |

dadṛśurvismitākārā rāmasya vanavāsinaḥ || 13 ||

vaidehīṃ lakṣmaṇaṃ rāmaṃ netrairanimiṣairiva |

āścaryabhūtāndadṛśuḥ sarve te vanacāriṇaḥ || 14 ||

atrainaṃ hi mahābhāgā ssarvabhūtahite ratāḥ |

atithiṃ parṇaśālāyāṃ rāghavaṃ sannyaveśayan || 15 ||

tato rāmasya satkṛtya vidhinā pāvakopamāḥ |

ājahruste mahābhāgāḥ salilaṃ dharmacāriṇaḥ || 16 ||

puṣpaṃ mūlaṃ phalaṃ sarvamāśramaṃ ca mahātmanaḥ |

nivedayitvā dharmajñāste tataḥ prāñjalayo'bruvan || 17 ||

dharmapālo janasyāsya śaraṇyastvaṃ mahāyaśāḥ |

pūjanīyaśca mānyaśca rājā daṇḍadharo guruḥ || 18 ||

indrasyeha caturbhāgaḥ prajā rakṣati rāghava |

rājā tasmādvarānbhogānramyān bhuṅaktelokanamaskṛtaḥ || 19 ||

te vayaṃ bhavatā rakṣyā bhavadviṣayavāsinaḥ |

nagarastho vanastho vā tvaṃ no rājā janeśvaraḥ || 20 ||

nyastadaṇḍā vayaṃ rājañjitakrodhā jitendriyāḥ |

rakṣaṇīyāstvayā śaśvadagarbhabhūtāstapodhanāḥ || 21 ||

evamuktvā phalairmūlaiḥ puṣpairvanyaiśca rāghavam |

anyaiśca vividhāhāraiḥ salakṣmaṇamapūjayan || 22 ||

tathānye tāpasāssiddhā rāmaṃ vaiśvānaropamāḥ |

nyāyavṛttā yathānyāyaṃ tarpayāmāsurīśvaram || 23 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe prathamassargaḥ ||