શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।
અથ અષ્ટચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।
એવં બૃવન્ત્યાં સીતાયાં સંરબ્દઃ પરુષં વચઃ ।
લલાટે ભૃકુટીં કૃત્વા રાવણઃ પ્રત્યુવાચ હ ॥ 1 ॥
ભ્રાતા વૈશ્રવણસ્યાહં સાપત્ન્યો વરવર્ણિનિ ।
રાવણો નામ ભદ્રં તે દશગ્રીવઃ પ્રતાપવાન્ ॥ 2 ॥
યસ્ય દેવાસ્સગન્ધર્વાઃ પિશાચપતગોરગાઃ ।
વિદ્રવન્તિ ભયાદ્ભીતા મૃત્યોરિવ સદા પ્રજાઃ ॥ 3 ॥
યેન વૈશ્રવણો રાજા દ્વૈમાત્રઃ કારણાન્તરે ।
દ્વન્દ્વમાસાદિતઃ ક્રોધાદ્રણે વિક્રમ્ય નિર્જિતઃ ॥ 4 ॥
યદ્ભયાર્તઃ પરિત્યજ્ય સ્વમધિષ્ઠાનમૃદ્ધિમત્ ।
કૈલાસં પર્વતશ્રેષ્ઠમધ્યાસ્તે નરવાહનઃ ॥ 5 ॥
યસ્ય તત્પુષ્પકં નામ વિમાનં કામગં શુભમ્ ।
વીર્યાદેવાર્જિતં ભદ્રે યેન યામિ વિહાયસમ્ ॥ 6 ॥
મમ સઞ્જાતરોષસ્ય મુખં દૃષ્ટ્વૈવ મૈથિલિ ।
વિદ્રવન્તિ પરિત્રસ્તાસ્સુરાશ્શક્રપુરોગમાઃ ॥ 7 ॥
યત્ર તિષ્ઠામ્યહં તત્ર મારુતો વાતિ શઙ્કિતઃ ।
તીવ્રાંશુશ્શિશિરાંશુશ્ચ ભયાત્સમ્પદ્યતે રવિઃ ॥ 8 ॥
નિષ્કમ્પપત્રાસ્તરવો નદ્યશ્ચ સ્તિમિતોદકાઃ ।
ભવન્તિ યત્ર યત્રાહં તિષ્ઠામિ વિચરામિ ચ ॥ 9 ॥
મમ પારે સમુદ્રસ્ય લઙ્કા નામ પુરી શુભા ।
સમ્પૂર્ણા રાક્ષસૈર્ઘોરૈર્યથેન્દ્રસ્યામરાવતી ॥ 10 ॥
પ્રાકારેણ પરિક્ષિપ્તા પાણ્ડુરેણ વિરાજતા ।
હેમકક્ષ્યા પુરી રમ્યા વૈઢૂર્યમયતોરણા ॥ 11 ॥
હસ્ત્યશ્વરથસમ્બાધા તૂર્યનાદવિનાદિતા ।
સર્વકાલફલૈર્વૃક્ષૈસ્સઙ્કુલોદ્દ્યાનશોભિતા ॥ 12 ॥
તત્ર ત્વં વસતી સીતે રાજપુત્રિ મયા સહ ।
ન સ્મરિષ્યસિ નારીણાં માનુષીણાં મનસ્વિનિ ॥ 13 ॥
ભુઞ્જાના માનુષાન્ભોગાન્દિવ્યાંશ્ચ વરવર્ણિનિ ।
ન સ્મરિષ્યસિ રામસ્ય માનુષસ્ય ગતાયુષઃ ॥ 14 ॥
સ્થાપયિત્વા પ્રિયં પુત્રં રાજ્ઞા દશરથેન યઃ ।
મન્દવીર્યસ્સુતો જ્યેષ્ઠસ્તતઃ પ્રસ્થાપિતો વનમ્ ॥ 15 ॥
તેન કિં ભ્રષ્ટરાજ્યેન રામેણ ગતચેતસા ।
કરિષ્યસિ વિશાલાક્ષિ તાપસેન તપસ્વિના ॥ 16 ॥
સર્વરાક્ષસભર્તારં કામાત્સ્વયમિહાગતમ્ ।
ન મન્મથશરાવિષ્ટં પ્રત્યાખ્યાતું ત્વમર્હસિ ॥ 17 ॥
પ્રત્યાખ્યાય હિ માં ભીરુ પરિતાપં ગમિષ્યસિ ।
ચરણેનાભિહત્યેવ પુરૂરવસમૂર્વશી ॥ 18 ॥
અઙ્ગુલ્યા ન સમો રામો મમ યુદ્ધે સ માનુષઃ ।
તવ ભાગ્યેન સમ્પ્રાપ્તં ભજસ્વ વરવર્ણિનિ ॥ 19 ॥
એવમુક્તા તુ વૈદેહી ક્રુદ્ધા સંરક્તલોચના ।
અબ્રવીત્પરુષં વાક્યં રહિતે રાક્ષસાધિપમ્ ॥ 20 ॥
કથં વૈશ્રવણં દેવં સર્વભૂતનમસ્કૃતમ્ ।
ભ્રાતરં વ્યપદિશ્ય ત્વમશુભં કર્તુમિચ્છસિ ॥ 21 ॥
અવશ્યં વિનશિષ્યન્તિ સર્વે રાવણ રાક્ષસાઃ ।
યેષાં ત્વં કર્કશો રાજા દુર્બુદ્ધિરજિતેન્દ્રિયઃ ॥ 22 ॥
અપહૃત્ય શચીં ભાર્યાં શક્યમિન્દ્રસ્ય જીવિતુમ્ ।
ન ચ રામસ્ય ભાર્યાં મામપનીયાસ્તિ જીવિતમ્ ॥ 23 ॥
જીવેચ્ચિરં વજ્રધરસ્ય હસ્તાચ્છચીં પ્રધૃષ્યાપ્રતિરૂપરૂપામ્ ।
ન માદૃશીં રાક્ષસ દૂશયિત્વા પીતામૃતસ્યાપિ તવાસ્તિ મોક્ષઃ ॥ 24 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે અષ્ટચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha aṣṭacatvāriṃśassargaḥ |
evaṃ bṛvantyāṃ sītāyāṃ saṃrabdaḥ paruṣaṃ vacaḥ |
lalāṭe bhṛkuṭīṃ kṛtvā rāvaṇaḥ pratyuvāca ha || 1 ||
bhrātā vaiśravaṇasyāhaṃ sāpatnyo varavarṇini |
rāvaṇo nāma bhadraṃ te daśagrīvaḥ pratāpavān || 2 ||
yasya devāssagandharvāḥ piśācapatagoragāḥ |
vidravanti bhayādbhītā mṛtyoriva sadā prajāḥ || 3 ||
yena vaiśravaṇo rājā dvaimātraḥ kāraṇāntare |
dvandvamāsāditaḥ krodhādraṇe vikramya nirjitaḥ || 4 ||
yadbhayārtaḥ parityajya svamadhiṣṭhānamṛddhimat |
kailāsaṃ parvataśreṣṭhamadhyāste naravāhanaḥ || 5 ||
yasya tatpuṣpakaṃ nāma vimānaṃ kāmagaṃ śubham |
vīryādevārjitaṃ bhadre yena yāmi vihāyasam || 6 ||
mama sañjātaroṣasya mukhaṃ dṛṣṭvaiva maithili |
vidravanti paritrastāssurāśśakrapurogamāḥ || 7 ||
yatra tiṣṭhāmyahaṃ tatra māruto vāti śaṅkitaḥ |
tīvrāṃśuśśiśirāṃśuśca bhayātsampadyate raviḥ || 8 ||
niṣkampapatrāstaravo nadyaśca stimitodakāḥ |
bhavanti yatra yatrāhaṃ tiṣṭhāmi vicarāmi ca || 9 ||
mama pāre samudrasya laṅkā nāma purī śubhā |
sampūrṇā rākṣasairghorairyathendrasyāmarāvatī || 10 ||
prākāreṇa parikṣiptā pāṇḍureṇa virājatā |
hemakakṣyā purī ramyā vaiḍhūryamayatoraṇā || 11 ||
hastyaśvarathasambādhā tūryanādavināditā |
sarvakālaphalairvṛkṣaissaṅkuloddyānaśobhitā || 12 ||
tatra tvaṃ vasatī sīte rājaputri mayā saha |
na smariṣyasi nārīṇāṃ mānuṣīṇāṃ manasvini || 13 ||
bhuñjānā mānuṣānbhogāndivyāṃśca varavarṇini |
na smariṣyasi rāmasya mānuṣasya gatāyuṣaḥ || 14 ||
sthāpayitvā priyaṃ putraṃ rājñā daśarathena yaḥ |
mandavīryassuto jyeṣṭhastataḥ prasthāpito vanam || 15 ||
tena kiṃ bhraṣṭarājyena rāmeṇa gatacetasā |
kariṣyasi viśālākṣi tāpasena tapasvinā || 16 ||
sarvarākṣasabhartāraṃ kāmātsvayamihāgatam |
na manmathaśarāviṣṭaṃ pratyākhyātuṃ tvamarhasi || 17 ||
pratyākhyāya hi māṃ bhīru paritāpaṃ gamiṣyasi |
caraṇenābhihatyeva purūravasamūrvaśī || 18 ||
aṅgulyā na samo rāmo mama yuddhe sa mānuṣaḥ |
tava bhāgyena samprāptaṃ bhajasva varavarṇini || 19 ||
evamuktā tu vaidehī kruddhā saṃraktalocanā |
abravītparuṣaṃ vākyaṃ rahite rākṣasādhipam || 20 ||
kathaṃ vaiśravaṇaṃ devaṃ sarvabhūtanamaskṛtam |
bhrātaraṃ vyapadiśya tvamaśubhaṃ kartumicchasi || 21 ||
avaśyaṃ vinaśiṣyanti sarve rāvaṇa rākṣasāḥ |
yeṣāṃ tvaṃ karkaśo rājā durbuddhirajitendriyaḥ || 22 ||
apahṛtya śacīṃ bhāryāṃ śakyamindrasya jīvitum |
na ca rāmasya bhāryāṃ māmapanīyāsti jīvitam || 23 ||
jīvecciraṃ vajradharasya hastācchacīṃ pradhṛṣyāpratirūparūpām |
na mādṛśīṃ rākṣasa dūśayitvā pītāmṛtasyāpi tavāsti mokṣaḥ || 24 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe aṣṭacatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ अष्टचत्वारिंशस्सर्गः ।
एवं बृवन्त्यां सीतायां संरब्दः परुषं वचः ।
ललाटे भृकुटीं कृत्वा रावणः प्रत्युवाच ह ॥ 1 ॥
भ्राता वैश्रवणस्याहं सापत्न्यो वरवर्णिनि ।
रावणो नाम भद्रं ते दशग्रीवः प्रतापवान् ॥ 2 ॥
यस्य देवास्सगन्धर्वाः पिशाचपतगोरगाः ।
विद्रवन्ति भयाद्भीता मृत्योरिव सदा प्रजाः ॥ 3 ॥
येन वैश्रवणो राजा द्वैमात्रः कारणान्तरे ।
द्वन्द्वमासादितः क्रोधाद्रणे विक्रम्य निर्जितः ॥ 4 ॥
यद्भयार्तः परित्यज्य स्वमधिष्ठानमृद्धिमत् ।
कैलासं पर्वतश्रेष्ठमध्यास्ते नरवाहनः ॥ 5 ॥
यस्य तत्पुष्पकं नाम विमानं कामगं शुभम् ।
वीर्यादेवार्जितं भद्रे येन यामि विहायसम् ॥ 6 ॥
मम सञ्जातरोषस्य मुखं दृष्ट्वैव मैथिलि ।
विद्रवन्ति परित्रस्तास्सुराश्शक्रपुरोगमाः ॥ 7 ॥
यत्र तिष्ठाम्यहं तत्र मारुतो वाति शङ्कितः ।
तीव्रांशुश्शिशिरांशुश्च भयात्सम्पद्यते रविः ॥ 8 ॥
निष्कम्पपत्रास्तरवो नद्यश्च स्तिमितोदकाः ।
भवन्ति यत्र यत्राहं तिष्ठामि विचरामि च ॥ 9 ॥
मम पारे समुद्रस्य लङ्का नाम पुरी शुभा ।
सम्पूर्णा राक्षसैर्घोरैर्यथेन्द्रस्यामरावती ॥ 10 ॥
प्राकारेण परिक्षिप्ता पाण्डुरेण विराजता ।
हेमकक्ष्या पुरी रम्या वैढूर्यमयतोरणा ॥ 11 ॥
हस्त्यश्वरथसम्बाधा तूर्यनादविनादिता ।
सर्वकालफलैर्वृक्षैस्सङ्कुलोद्द्यानशोभिता ॥ 12 ॥
तत्र त्वं वसती सीते राजपुत्रि मया सह ।
न स्मरिष्यसि नारीणां मानुषीणां मनस्विनि ॥ 13 ॥
भुञ्जाना मानुषान्भोगान्दिव्यांश्च वरवर्णिनि ।
न स्मरिष्यसि रामस्य मानुषस्य गतायुषः ॥ 14 ॥
स्थापयित्वा प्रियं पुत्रं राज्ञा दशरथेन यः ।
मन्दवीर्यस्सुतो ज्येष्ठस्ततः प्रस्थापितो वनम् ॥ 15 ॥
तेन किं भ्रष्टराज्येन रामेण गतचेतसा ।
करिष्यसि विशालाक्षि तापसेन तपस्विना ॥ 16 ॥
सर्वराक्षसभर्तारं कामात्स्वयमिहागतम् ।
न मन्मथशराविष्टं प्रत्याख्यातुं त्वमर्हसि ॥ 17 ॥
प्रत्याख्याय हि मां भीरु परितापं गमिष्यसि ।
चरणेनाभिहत्येव पुरूरवसमूर्वशी ॥ 18 ॥
अङ्गुल्या न समो रामो मम युद्धे स मानुषः ।
तव भाग्येन सम्प्राप्तं भजस्व वरवर्णिनि ॥ 19 ॥
एवमुक्ता तु वैदेही क्रुद्धा संरक्तलोचना ।
अब्रवीत्परुषं वाक्यं रहिते राक्षसाधिपम् ॥ 20 ॥
कथं वैश्रवणं देवं सर्वभूतनमस्कृतम् ।
भ्रातरं व्यपदिश्य त्वमशुभं कर्तुमिच्छसि ॥ 21 ॥
अवश्यं विनशिष्यन्ति सर्वे रावण राक्षसाः ।
येषां त्वं कर्कशो राजा दुर्बुद्धिरजितेन्द्रियः ॥ 22 ॥
अपहृत्य शचीं भार्यां शक्यमिन्द्रस्य जीवितुम् ।
न च रामस्य भार्यां मामपनीयास्ति जीवितम् ॥ 23 ॥
जीवेच्चिरं वज्रधरस्य हस्ताच्छचीं प्रधृष्याप्रतिरूपरूपाम् ।
न मादृशीं राक्षस दूशयित्वा पीतामृतस्यापि तवास्ति मोक्षः ॥ 24 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे अष्टचत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha aṣṭacatvāriṃśassargaḥ |
evaṃ bṛvantyāṃ sītāyāṃ saṃrabdaḥ paruṣaṃ vacaḥ |
lalāṭe bhṛkuṭīṃ kṛtvā rāvaṇaḥ pratyuvāca ha || 1 ||
bhrātā vaiśravaṇasyāhaṃ sāpatnyo varavarṇini |
rāvaṇo nāma bhadraṃ te daśagrīvaḥ pratāpavān || 2 ||
yasya devāssagandharvāḥ piśācapatagoragāḥ |
vidravanti bhayādbhītā mṛtyoriva sadā prajāḥ || 3 ||
yena vaiśravaṇo rājā dvaimātraḥ kāraṇāntare |
dvandvamāsāditaḥ krodhādraṇe vikramya nirjitaḥ || 4 ||
yadbhayārtaḥ parityajya svamadhiṣṭhānamṛddhimat |
kailāsaṃ parvataśreṣṭhamadhyāste naravāhanaḥ || 5 ||
yasya tatpuṣpakaṃ nāma vimānaṃ kāmagaṃ śubham |
vīryādevārjitaṃ bhadre yena yāmi vihāyasam || 6 ||
mama sañjātaroṣasya mukhaṃ dṛṣṭvaiva maithili |
vidravanti paritrastāssurāśśakrapurogamāḥ || 7 ||
yatra tiṣṭhāmyahaṃ tatra māruto vāti śaṅkitaḥ |
tīvrāṃśuśśiśirāṃśuśca bhayātsampadyate raviḥ || 8 ||
niṣkampapatrāstaravo nadyaśca stimitodakāḥ |
bhavanti yatra yatrāhaṃ tiṣṭhāmi vicarāmi ca || 9 ||
mama pāre samudrasya laṅkā nāma purī śubhā |
sampūrṇā rākṣasairghorairyathendrasyāmarāvatī || 10 ||
prākāreṇa parikṣiptā pāṇḍureṇa virājatā |
hemakakṣyā purī ramyā vaiḍhūryamayatoraṇā || 11 ||
hastyaśvarathasambādhā tūryanādavināditā |
sarvakālaphalairvṛkṣaissaṅkuloddyānaśobhitā || 12 ||
tatra tvaṃ vasatī sīte rājaputri mayā saha |
na smariṣyasi nārīṇāṃ mānuṣīṇāṃ manasvini || 13 ||
bhuñjānā mānuṣānbhogāndivyāṃśca varavarṇini |
na smariṣyasi rāmasya mānuṣasya gatāyuṣaḥ || 14 ||
sthāpayitvā priyaṃ putraṃ rājñā daśarathena yaḥ |
mandavīryassuto jyeṣṭhastataḥ prasthāpito vanam || 15 ||
tena kiṃ bhraṣṭarājyena rāmeṇa gatacetasā |
kariṣyasi viśālākṣi tāpasena tapasvinā || 16 ||
sarvarākṣasabhartāraṃ kāmātsvayamihāgatam |
na manmathaśarāviṣṭaṃ pratyākhyātuṃ tvamarhasi || 17 ||
pratyākhyāya hi māṃ bhīru paritāpaṃ gamiṣyasi |
caraṇenābhihatyeva purūravasamūrvaśī || 18 ||
aṅgulyā na samo rāmo mama yuddhe sa mānuṣaḥ |
tava bhāgyena samprāptaṃ bhajasva varavarṇini || 19 ||
evamuktā tu vaidehī kruddhā saṃraktalocanā |
abravītparuṣaṃ vākyaṃ rahite rākṣasādhipam || 20 ||
kathaṃ vaiśravaṇaṃ devaṃ sarvabhūtanamaskṛtam |
bhrātaraṃ vyapadiśya tvamaśubhaṃ kartumicchasi || 21 ||
avaśyaṃ vinaśiṣyanti sarve rāvaṇa rākṣasāḥ |
yeṣāṃ tvaṃ karkaśo rājā durbuddhirajitendriyaḥ || 22 ||
apahṛtya śacīṃ bhāryāṃ śakyamindrasya jīvitum |
na ca rāmasya bhāryāṃ māmapanīyāsti jīvitam || 23 ||
jīvecciraṃ vajradharasya hastācchacīṃ pradhṛṣyāpratirūparūpām |
na mādṛśīṃ rākṣasa dūśayitvā pītāmṛtasyāpi tavāsti mokṣaḥ || 24 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe aṣṭacatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.