Valmiki Ramayana Kishkindha Kanda Sarga 1 — Grantha Script

⚠️ AI-generated translation — the Odia meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Odia

ଏହି ପ୍ରଥମ ସର୍ଗରେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ପମ୍ପା ସରୋବର ନିକଟକୁ ଯାଇ ସୀତାଙ୍କ ବିରହରେ ବିଳାପ କରୁଛନ୍ତି। ସେ ପମ୍ପାର ପଦ୍ମ, ଉତ୍ପଳ, ବୃକ୍ଷ, ପକ୍ଷୀ ଓ ବସନ୍ତ ଋତୁର ଶୋଭା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖାଇ କହୁଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ସୁଖଦ ଦୃଶ୍ୟ ସୀତାଙ୍କ ଅଭାବରେ ତାଙ୍କୁ କାମାଗ୍ନି ଓ ଶୋକାଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ କରୁଛି। ମୟୂର, କୋକିଳ ଓ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପ୍ରେମପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ରୀଡ଼ା ଦେଖି ସେ ସୀତାଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଉଛନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି ଜୀବନ ଧାରଣ କରିବା ଅସହ୍ୟ ବୋଲି କହୁଛନ୍ତି।

AI-generated · not yet verified

The Odia meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌕𑌿𑌷𑍍𑌕𑌿𑌨𑍍𑌧𑌾𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑌮𑍍 ।

𑌅𑌥 𑌪𑍍𑌰𑌥𑌮𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ।

Shloka 1

𑌸 𑌤𑌾𑌂 𑌪𑍁𑌷𑍍𑌕𑌰𑌿𑌣𑍀𑌂 𑌗𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌪𑌦𑍍𑌮𑍋𑌤𑍍𑌪𑌲𑌝𑌷𑌾𑌕𑍁𑌲𑌾𑌮𑍍 ।
𑌰𑌾𑌮𑌸𑍍𑌸𑍗𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑌿 𑌸𑌹𑌿𑌤𑍋 𑌵𑌿𑌲𑌲𑌾𑌪𑌾𑌕𑍁𑌲𑍇𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌿𑌯𑌃 ॥ 1 ॥

sa tāṃ puṣkariṇīṃ gatvā padmotpalajhaṣākulām |
rāmassaumitri sahito vilalāpākulendriyaḥ || 1 ||

ସେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ସେହି ପଦ୍ମ, ଉତ୍ପଳ ଓ ମାଛରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁଷ୍କରିଣୀକୁ ଯାଇ, ବ୍ୟାକୁଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ହୋଇ ବିଳାପ କଲେ ॥ 1 ॥ ^AI

Shloka 2

𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑍍𑌵𑍈𑌵 𑌤𑌾𑌂 𑌹𑌰𑍍𑌷𑌾𑌦𑌿𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾𑌣𑌿 𑌚𑌕𑌮𑍍𑌪𑌿𑌰𑍇 ।
𑌸 𑌕𑌾𑌮𑌵𑌶𑌮𑌾𑌪𑌨𑍍𑌨𑌸𑍍𑌸𑍗𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑌿𑌮𑌿𑌦𑌮𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌤𑍍 ॥ 2 ॥

tasya dṛṣṭvaiva tāṃ harṣādindriyāṇi cakampire |
sa kāmavaśamāpannassaumitrimidamabravīt || 2 ||

ତାହାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ମାତ୍ରେ ହର୍ଷରେ ତାଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ କମ୍ପିତ ହେଲେ । ସେ କାମର ବଶବର୍ତ୍ତୀ ହୋଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ ॥ 2 ॥ ^AI

Shloka 3

𑌸𑍗𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑍇 𑌶𑍋𑌭𑌤𑍇 𑌪𑌮𑍍𑌪𑌾 𑌵𑍈𑌦𑍂𑌰𑍍𑌯𑌵𑌿𑌮𑌲𑍋𑌦𑌕𑌾 ।
𑌫𑍁𑌲𑍍𑌲𑌪𑌦𑍍𑌮𑍋𑌤𑍍𑌪𑌲𑌵𑌤𑍀 𑌶𑍋𑌭𑌿𑌤𑌾 𑌵𑌿𑌵𑌿𑌧𑍈𑌰𑍍𑌦𑍍𑌰𑍁𑌮𑍈𑌃 ॥ 3 ॥

saumitre śobhate pampā vaidūryavimalodakā |
phullapadmotpalavatī śobhitā vividhairdrumaiḥ || 3 ||

ହେ ସୌମିତ୍ରି, ପମ୍ପା ସରୋବର ଶୋଭା ପାଉଛି; ଏହାର ଜଳ ବୈଦୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ନିର୍ମଳ, ଏଥିରେ ଫୁଟିଥିବା ପଦ୍ମ ଓ ଉତ୍ପଳ ଅଛି ଏବଂ ବିବିଧ ବୃକ୍ଷରେ ଏହା ଶୋଭିତ ॥ 3 ॥ ^AI

Shloka 4

𑌸𑍗𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑍇 𑌪𑌶𑍍𑌯 𑌪𑌮𑍍𑌪𑌾𑌯𑌾𑌃 𑌕𑌾𑌨𑌨𑌂 𑌶𑍁𑌭𑌦𑌰𑍍𑌶𑌨𑌮𑍍 ।
𑌯𑌤𑍍𑌰 𑌰𑌾𑌜𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌶𑍈𑌲𑌾 𑌵𑌾 𑌦𑍍𑌰𑍁𑌮𑌾𑌸𑍍𑌸𑌶𑌿𑌖𑌰𑌾 𑌇𑌵 ॥ 4 ॥

saumitre paśya pampāyāḥ kānanaṃ śubhadarśanam |
yatra rājanti śailā vā drumāssaśikharā iva || 4 ||

ହେ ସୌମିତ୍ରି, ପମ୍ପାର ମନୋହର ଦର୍ଶନ ବିଶିଷ୍ଟ ବନକୁ ଦେଖ, ଯେଉଁଠାରେ ପର୍ବତମାନେ ଶିଖର ସହିତ ବୃକ୍ଷ ପରି ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି ॥ 4 ॥ ^AI

Shloka 5

𑌮𑌾𑌂 𑌤𑍁 𑌶𑍋𑌕𑌾𑌭𑌿𑌸𑌨𑍍𑌤𑌪𑍍𑌤𑌂 𑌮𑌾𑌧𑌵𑌃 𑌪𑍀𑌡𑌯𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌵𑍈 ।
𑌭𑌰𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌚 𑌦𑍁𑌃𑌖𑍇𑌨 𑌵𑍈𑌦𑍇𑌹𑍍𑌯𑌾 𑌹𑌰𑌣𑍇𑌨 𑌚 ॥ 5 ॥

māṃ tu śokābhisantaptaṃ mādhavaḥ pīḍayanti vai |
bharatasya ca duḥkhena vaidehyā haraṇena ca || 5 ||

ମୁଁ ତ ଶୋକରେ ଅତିଶୟ ତପ୍ତ ହୋଇଛି; ମାଧବ (ବସନ୍ତ) ମୋତେ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛନ୍ତି, ଭରତଙ୍କ ଦୁଃଖ ଏବଂ ବୈଦେହୀଙ୍କ ହରଣ ହେତୁ ମଧ୍ୟ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଛି ॥ 5 ॥ ^AI

Shloka 6

𑌶𑍋𑌕𑌾𑌰𑍍𑌤𑌸𑍍𑌯𑌾𑌪𑌿 𑌮𑍇 𑌪𑌮𑍍𑌪𑌾 𑌶𑍋𑌭𑌤𑍇 𑌚𑌿𑌤𑍍𑌰𑌕𑌾𑌨𑌨𑌾 ।
𑌵𑍍𑌯𑌵𑌕𑍀𑌰𑍍𑌣𑌾 𑌬𑌹𑍁𑌵𑌿𑌧𑍈𑌃 𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑍈𑌶𑍍𑌶𑍀𑌤𑍋𑌦𑌕𑌾 𑌶𑌿𑌵𑌾 ॥ 6 ॥

śokārtasyāpi me pampā śobhate citrakānanā |
vyavakīrṇā bahuvidhaiḥ puṣpaiśśītodakā śivā || 6 ||

ଶୋକରେ ଆର୍ତ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ପମ୍ପା ବିଚିତ୍ର ବନଯୁକ୍ତା ହୋଇ ଶୋଭା ପାଉଛି; ଏହା ଅନେକ ପ୍ରକାର ଫୁଲରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଶୀତଳ ଜଳବିଶିଷ୍ଟ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟୀ ॥ 6 ॥ ^AI

Shloka 7

𑌨𑌲𑌿𑌨𑍈𑌰𑌪𑌿 𑌸𑌞𑍍𑌛𑌨𑍍𑌨𑌾 𑌹𑍍𑌯𑌤𑍍𑌯𑌰𑍍𑌥𑌶𑍁𑌭𑌦𑌰𑍍𑌶𑌨𑌾 ।
𑌸𑌰𑍍𑌪𑌵𑍍𑌯𑌾𑌲𑌾𑌨𑍁𑌚𑌰𑌿𑌤𑌾 𑌮𑍃𑌗𑌦𑍍𑌵𑌿𑌜𑌸𑌮𑌾𑌕𑍁𑌲𑌾 ॥ 7 ॥

nalinairapi sañchannā hyatyarthaśubhadarśanā |
sarpavyālānucaritā mṛgadvijasamākulā || 7 ||

ଏହା ପଦ୍ମରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭଦର୍ଶନା; ସର୍ପ ଓ ବ୍ୟାଳମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଚରିତା ତଥା ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣା ॥ 7 ॥ ^AI

Shloka 8

𑌅𑌧𑌿𑌕𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌵𑌿𑌭𑌾𑌤𑍍𑌯𑍇𑌤𑌨𑍍𑌨𑍀𑌲𑌪𑍀𑌤𑌂 𑌤𑍁 𑌶𑌾𑌦𑍍𑌵𑌲𑌮𑍍 ।
𑌦𑍍𑌰𑍁𑌮𑌾𑌣𑌾𑌂 𑌵𑌿𑌵𑌿𑌧𑍈𑌃 𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑍈𑌃 𑌪𑌰𑌿𑌸𑍍𑌤𑍋𑌮𑍈𑌰𑌿𑌵𑌾𑌰𑍍𑌪𑌿𑌤𑌮𑍍 ॥ 8 ॥

adhikaṃ pravibhātyetannīlapītaṃ tu śādvalam |
drumāṇāṃ vividhaiḥ puṣpaiḥ paristomairivārpitam || 8 ||

ଏହି ନୀଳ ଓ ପୀତ ବର୍ଣ୍ଣର ତୃଣଭୂମି ଅଧିକ ଶୋଭା ପାଉଛି; ଏହା ବିବିଧ ବୃକ୍ଷର ଫୁଲରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି ॥ 8 ॥ ^AI

Shloka 9

𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑌭𑌾𑌰𑌸𑌮𑍃𑌦𑍍𑌧𑌾𑌨𑌿 𑌶𑌿𑌖𑌰𑌾𑌣𑌿 𑌸𑌮𑌨𑍍𑌤𑌤𑌃 ।
𑌲𑌤𑌾𑌭𑌿𑌃 𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑌿𑌤𑌾𑌗𑍍𑌰𑌾𑌭𑌿𑌰𑍁𑌪𑌗𑍂𑌢𑌾𑌨𑌿 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌶𑌃 ॥ 9 ॥

puṣpabhārasamṛddhāni śikharāṇi samantataḥ |
latābhiḥ puṣpitāgrābhirupagūḍhāni sarvaśaḥ || 9 ||

ଚାରିଆଡ଼େ ଫୁଲର ଭାରରେ ସମୃଦ୍ଧ ଶିଖରଗୁଡ଼ିକ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଅଗ୍ରଯୁକ୍ତ ଲତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବତ୍ର ଆବୃତ ହୋଇଛି । ^AI

Shloka 10

𑌸𑍁𑌖𑌾𑌨𑌿𑌲𑍋𑌽𑌯𑌂 𑌸𑍗𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑍇 𑌕𑌾𑌲𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌚𑍁𑌰𑌮𑌨𑍍𑌮𑌥𑌃 ।
𑌗𑌨𑍍𑌧𑌵𑌾𑌨𑍍𑌸𑍁𑌰𑌭𑌿𑌰𑍍𑌮𑌾𑌸𑍋 𑌜𑌾𑌤𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑌫𑌲𑌦𑍍𑌰𑍁𑌮𑌃 ॥ 10 ॥

sukhānilo'yaṃ saumitre kālaḥ pracuramanmathaḥ |
gandhavānsurabhirmāso jātapuṣpaphaladrumaḥ || 10 ||

ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଏହି ସୁଖଦ ପବନଯୁକ୍ତ, ପ୍ରଚୁର କାମୋଦ୍ଦୀପକ, ସୁଗନ୍ଧମୟ ସୁରଭି ମାସ ଆସିଛି, ଯେତେବେଳେ ବୃକ୍ଷମାନେ ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି । ^AI

Shloka 11

𑌪𑌶𑍍𑌯 𑌰𑍂𑌪𑌾𑌣𑌿 𑌸𑍗𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑍇 𑌵𑌨𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑌶𑌾𑌲𑌿𑌨𑌾𑌮𑍍 ।
𑌸𑍃𑌜𑌤𑌾𑌂 𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑌵𑌰𑍍𑌷𑌾𑌣𑌿 𑌤𑍋𑌯𑌂 𑌤𑍋𑌯𑌮𑍁𑌚𑌾𑌮𑌿𑌵 ॥ 11 ॥

paśya rūpāṇi saumitre vanānāṃ puṣpaśālinām |
sṛjatāṃ puṣpavarṣāṇi toyaṃ toyamucāmiva || 11 ||

ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ବନମାନଙ୍କର ରୂପ ଦେଖ, ଯେମିତି ମେଘମାନେ ଜଳ ବର୍ଷଣ କରନ୍ତି, ସେହିପରି ସେମାନେ ଫୁଲର ବର୍ଷା କରୁଛନ୍ତି । ^AI

Shloka 12

𑌪𑍍𑌰𑌸𑍍𑌤𑌰𑍇𑌷𑍁 𑌚 𑌰𑌮𑍍𑌯𑍇𑌷𑍁 𑌵𑌿𑌵𑌿𑌧𑌾𑌃 𑌕𑌾𑌨𑌨𑌦𑍍𑌰𑍁𑌮𑌾𑌃 ।
𑌵𑌾𑌯𑍁𑌵𑍇𑌗𑌪𑍍𑌰𑌚𑌲𑌿𑌤𑌾𑌃 𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑍈𑌰𑌵𑌕𑌿𑌰𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌗𑌾𑌮𑍍 ॥ 12 ॥

prastareṣu ca ramyeṣu vividhāḥ kānanadrumāḥ |
vāyuvegapracalitāḥ puṣpairavakiranti gām || 12 ||

ରମଣୀୟ ଶିଳାସ୍ତର ଉପରେ ବିଦ୍ୟମାନ ବିବିଧ ବନବୃକ୍ଷମାନେ ପବନର ବେଗରେ ଦୋଳିତ ହୋଇ ଫୁଲରେ ପୃଥିବୀକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରୁଛନ୍ତି । ^AI

Shloka 13

𑌪𑌤𑌿𑌤𑍈𑌃 𑌪𑌤𑌮𑌾𑌨𑍈𑌶𑍍𑌚 𑌪𑌾𑌦𑌪𑌸𑍍𑌥𑍈𑌶𑍍𑌚 𑌮𑌾𑌰𑍁𑌤𑌃 ।
𑌕𑍁𑌸𑍁𑌮𑍈𑌃 𑌪𑌶𑍍𑌯 𑌸𑍗𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑍇 𑌕𑍍𑌰𑍀𑌡𑌨𑍍𑌨𑌿𑌵 𑌸𑌮𑌨𑍍𑌤𑌤𑌃 ॥ 13 ॥

patitaiḥ patamānaiśca pādapasthaiśca mārutaḥ |
kusumaiḥ paśya saumitre krīḍanniva samantataḥ || 13 ||

ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଝଡ଼ିପଡ଼ିଥିବା, ଝଡ଼ୁଥିବା ଏବଂ ବୃକ୍ଷରେ ଥିବା ଫୁଲମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପବନ ଚାରିଆଡ଼େ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି । ^AI

Shloka 14

𑌵𑌿𑌕𑍍𑌷𑌿𑌪𑌨𑍍𑌵𑌿𑌵𑌿𑌧𑌾𑌶𑍍𑌶𑌾𑌖𑌾 𑌨𑌗𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌕𑍁𑌸𑍁𑌮𑍋𑌤𑍍𑌕𑌚𑌾𑌃 ।
𑌮𑌾𑌰𑍁𑌤𑌶𑍍𑌚𑌲𑌿𑌤𑌸𑍍𑌥𑌾𑌨𑍈𑌷𑍍𑌷𑌟𑍍𑌪𑌦𑍈𑌰𑌨𑍁𑌗𑍀𑌯𑌤𑍇 ॥ 14 ॥

vikṣipanvividhāśśākhā nagānāṃ kusumotkacāḥ |
mārutaścalitasthānaiṣṣaṭpadairanugīyate || 14 ||

ଫୁଲରେ ଭରା ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କର ବିବିଧ ଶାଖାମାନଙ୍କୁ ଦୋଳାଉଥିବା ପବନ ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଭ୍ରମରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଗୀତ ହେଉଛି । ^AI

Shloka 15

𑌮𑌤𑍍𑌤𑌕𑍋𑌕𑌿𑌲𑌸𑌨𑍍𑌨𑌾𑌦𑍈𑌰𑍍𑌨𑌰𑍍𑌤𑌯𑌨𑍍𑌨𑌿𑌵 𑌪𑌾𑌦𑌪𑌾𑌨𑍍 ।
𑌶𑍈𑌲𑌕𑌨𑍍𑌦𑌰𑌨𑌿𑌷𑍍𑌕𑍍𑌰𑌾𑌨𑍍𑌤𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌗𑍀𑌤 𑌇𑌵 𑌚𑌾𑌨𑌿𑌲𑌃 ॥ 15 ॥

mattakokilasannādairnartayanniva pādapān |
śailakandaraniṣkrāntaḥ pragīta iva cānilaḥ || 15 ||

ମତ୍ତ କୋକିଳମାନଙ୍କର ସମ୍ମିଳିତ ନାଦରେ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ନୃତ୍ୟ କରାଉଥିବା ପରି, ପର୍ବତର ଗୁମ୍ଫାରୁ ବାହାରି ଆସିଥିବା ପବନ ସଙ୍ଗୀତ ଗାଉଥିବା ପରି ଶୁଭୁଛି । ^AI

Shloka 16

𑌤𑍇𑌨 𑌵𑌿𑌕𑍍𑌷𑌿𑌪𑌤𑌾𑌽𑌤𑍍𑌯𑌰𑍍𑌥𑌂 𑌪𑌵𑌨𑍇𑌨 𑌸𑌮𑌨𑍍𑌤𑌤𑌃 ।
𑌅𑌮𑍀 𑌸𑌂𑌸𑌕𑍍𑌤𑌶𑌾𑌖𑌾𑌗𑍍𑌰𑌾 𑌗𑍍𑌰𑌥𑌿𑌤𑌾 𑌇𑌵 𑌪𑌾𑌦𑌪𑌾𑌃 ॥ 16 ॥

tena vikṣipatā'tyarthaṃ pavanena samantataḥ |
amī saṃsaktaśākhāgrā grathitā iva pādapāḥ || 16 ||

ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୋଳାଉଥିବା ସେହି ପବନ ଦ୍ୱାରା ଚାରିଆଡ଼େ ଏହି ବୃକ୍ଷମାନେ ପରସ୍ପର ସହ ଲାଗିଥିବା ଶାଖାଗ୍ର ଯୋଗୁଁ ଗ୍ରନ୍ଥିତ ହୋଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି । ^AI

Shloka 17

𑌸 𑌏𑌷 𑌸𑍁𑌖𑌸𑌂𑌸𑍍𑌪𑌰𑍍𑌶𑍋 𑌵𑌾𑌤𑌿 𑌚𑌨𑍍𑌦𑌨𑌶𑍀𑌤𑌲𑌃 ।
𑌗𑌨𑍍𑌧𑌮𑌭𑍍𑌯𑌵𑌹𑌨𑍍𑌪𑍁𑌣𑍍𑌯𑌂 𑌶𑍍𑌰𑌮𑌾𑌪𑌨𑌯𑌨𑍋𑌽𑌨𑌿𑌲𑌃 ॥ 17 ॥

sa eṣa sukhasaṃsparśo vāti candanaśītalaḥ |
gandhamabhyavahanpuṇyaṃ śramāpanayano'nilaḥ || 17 ||

ଏହି ପବନ ସୁଖଦ ସ୍ପର୍ଶ ଯୁକ୍ତ, ଚନ୍ଦନ ପରି ଶୀତଳ, ପୁଣ୍ୟମୟ ଗନ୍ଧ ବହନ କରି ଆସୁଛି ଏବଂ ଶ୍ରମ ଦୂର କରୁଛି । ^AI

Shloka 18

𑌅𑌮𑍀 𑌪𑌵𑌨𑌵𑌿𑌕𑍍𑌷𑌿𑌪𑍍𑌤𑌾 𑌵𑌿𑌨𑌦𑌨𑍍𑌤𑍀𑌵 𑌪𑌾𑌦𑌪𑌾𑌃 ।
𑌷𑌟𑍍𑌪𑌦𑍈𑌰𑌨𑍁𑌕𑍂𑌜𑌨𑍍𑌤𑍋 𑌵𑌨𑍇𑌷𑍁 𑌮𑌧𑍁𑌗𑌨𑍍𑌧𑌿𑌷𑍁 ॥ 18 ॥

amī pavanavikṣiptā vinadantīva pādapāḥ |
ṣaṭpadairanukūjanto vaneṣu madhugandhiṣu || 18 ||

ପବନରେ ଦୋଳି ହେଉଥିବା ଏହି ବୃକ୍ଷମାନେ ଯେପରି ଶବ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି; ମଧୁର ଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ ବନରେ ଭ୍ରମରମାନେ ଅନୁକୂଜନ କରୁଛନ୍ତି । ^AI

Shloka 19

𑌗𑌿𑌰𑌿𑌪𑍍𑌰𑌸𑍍𑌥𑍇𑌷𑍁 𑌰𑌮𑍍𑌯𑍇𑌷𑍁 𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑌵𑌦𑍍𑌭𑌿𑌰𑍍𑌮𑌨𑍋𑌰𑌮𑍈𑌃 ।
𑌸𑌂𑌸𑌕𑍍𑌤𑌶𑌿𑌖𑌰𑌾𑌶𑍍𑌶𑍈𑌲𑌾 𑌵𑌿𑌰𑌾𑌜𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌮𑌹𑌾𑌦𑍍𑌰𑍁𑌮𑍈𑌃 ॥ 19 ॥

giriprastheṣu ramyeṣu puṣpavadbhirmanoramaiḥ |
saṃsaktaśikharāśśailā virājante mahādrumaiḥ || 19 ||

ପୁଷ୍ପମୟ ଓ ମନୋରମ ପର୍ବତ ପ୍ରଦେଶମାନଙ୍କରେ ମହାବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ସହିତ ସଂଲଗ୍ନ ଶିଖରଯୁକ୍ତ ପର୍ବତମାନେ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି । ^AI

Shloka 20

𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑌸𑌞𑍍𑌛𑌨𑍍𑌨𑌶𑌿𑌖𑌰𑌾 𑌮𑌾𑌰𑍁𑌤𑍋𑌤𑍍𑌕𑍍𑌷𑍇𑌪𑌚𑌞𑍍𑌚𑌲𑌾𑌃 ।
𑌅𑌮𑍀 𑌮𑌧𑍁𑌕𑌰𑍋𑌤𑍍𑌤𑌂𑌸𑌾𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌗𑍀𑌤𑌾 𑌇𑌵 𑌪𑌾𑌦𑌪𑌾𑌃 ॥ 20 ॥

puṣpasañchannaśikharā mārutotkṣepacañcalāḥ |
amī madhukarottaṃsāḥ pragītā iva pādapāḥ || 20 ||

ପୁଷ୍ପରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ଶିଖରଯୁକ୍ତ, ପବନର ଝଟକାରେ ଚଞ୍ଚଳ ହେଉଥିବା, ଭ୍ରମରରୂପୀ ଭୂଷଣଧାରୀ ଏହି ବୃକ୍ଷମାନେ ଯେପରି ଗାନ କରୁଛନ୍ତି । ^AI

Shloka 21

𑌸𑍁𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑌿𑌤𑌾𑌂𑌸𑍍𑌤𑍁 𑌪𑌶𑍍𑌯𑍇𑌮𑌾𑌨𑍍𑌕𑌰𑍍𑌣𑌿𑌕𑌾𑌰𑌾𑌨𑍍𑌤𑍍𑌸𑌮𑌨𑍍𑌤𑌤𑌃 ।
𑌹𑌾𑌟𑌕𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌸𑌞𑍍𑌛𑌨𑍍𑌨𑌾𑌨𑍍𑌨𑌰𑌾𑌨𑍍𑌪𑍀𑌤𑌾𑌮𑍍𑌬𑌰𑌾𑌨𑌿𑌵 ॥ 21 ॥

supuṣpitāṃstu paśyemānkarṇikārāntsamantataḥ |
hāṭakapratisañchannānnarānpītāmbarāniva || 21 ||

ସୁପୁଷ୍ପିତ ଏହି କର୍ଣ୍ଣିକାର ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ଚାରିଆଡ଼େ ଦେଖ — ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ପୀତାମ୍ବରଧାରୀ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପରି ସେମାନେ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି । ^AI

Shloka 22

𑌅𑌯𑌂 𑌵𑌸𑌨𑍍𑌤𑌸𑍍𑌸𑍗𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑍇 𑌨𑌾𑌨𑌾𑌵𑌿𑌹𑌗𑌨𑌾𑌦𑌿𑌤𑌃 ।
𑌸𑍀𑌤𑌯𑌾 𑌵𑌿𑌪𑍍𑌰𑌹𑍀𑌨𑌸𑍍𑌯 𑌶𑍋𑌕𑌸𑌨𑍍𑌦𑍀𑌪𑌨𑍋 𑌮𑌮 ॥ 22 ॥

ayaṃ vasantassaumitre nānāvihaganāditaḥ |
sītayā viprahīnasya śokasandīpano mama || 22 ||

ହେ ସୌମିତ୍ରି, ନାନା ପକ୍ଷୀଙ୍କ ନାଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ବସନ୍ତ ଋତୁ ସୀତାଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ମୋତେ ଶୋକ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରୁଛି । ^AI

Shloka 23

𑌮𑌾𑌂 𑌹𑌿 𑌶𑍋𑌕𑌸𑌮𑌾𑌕𑍍𑌰𑌾𑌨𑍍𑌤𑌂 𑌸𑌨𑍍𑌤𑌾𑌪𑌯𑌤𑌿 𑌮𑌨𑍍𑌮𑌥𑌃 ।
𑌹𑍃𑌷𑍍𑌟𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌵𑌦𑌮𑌾𑌨𑌶𑍍𑌚 𑌮𑌮𑌾𑌹𑍍𑌵𑌯𑌤𑌿 𑌕𑍋𑌕𑌿𑌲𑌃 ॥ 23 ॥

māṃ hi śokasamākrāntaṃ santāpayati manmathaḥ |
hṛṣṭaḥ pravadamānaśca mamāhvayati kokilaḥ || 23 ||

ଶୋକରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ମୋତେ କାମଦେବ ସନ୍ତାପ ଦେଉଛନ୍ତି, ଆଉ ହୃଷ୍ଟ ହୋଇ ଗାନ କରୁଥିବା କୋକିଳ ମୋତେ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛି । ^AI

Shloka 24

𑌏𑌷 𑌦𑌾𑌤𑍍𑌯𑍂𑌹𑌕𑍋 𑌹𑍃𑌷𑍍𑌟𑍋 𑌰𑌮𑍍𑌯𑍇 𑌮𑌾𑌂 𑌵𑌨𑌨𑌿𑌰𑍍𑌝𑌰𑍇 ।
𑌪𑍍𑌰𑌣𑌦𑌨𑍍𑌮𑌨𑍍𑌮𑌥𑌾𑌵𑌿𑌷𑍍𑌟𑌂 𑌶𑍋𑌚𑌯𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣 ॥ 24 ॥

eṣa dātyūhako hṛṣṭo ramye māṃ vananirjhare |
praṇadanmanmathāviṣṭaṃ śocayiṣyati lakṣmaṇa || 24 ||

ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ରମଣୀୟ ବନ ନିର୍ଝରରେ ଏହି ହୃଷ୍ଟ ଦାତ୍ୟୂହକ ପକ୍ଷୀ ନାଦ କରି କାମାବିଷ୍ଟ ମୋତେ ଶୋକ ଦେବ । ^AI

Shloka 25

𑌶𑍍𑌰𑍁𑌤𑍍𑌵𑍈𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌪𑍁𑌰𑌾 𑌶𑌬𑍍𑌦𑌮𑌾𑌶𑍍𑌰𑌮𑌸𑍍𑌥𑌾 𑌮𑌮 𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾 ।
𑌮𑌾𑌮𑌾𑌹𑍂𑌯 𑌪𑍍𑌰𑌮𑍁𑌦𑌿𑌤𑌾𑌃 𑌪𑌰𑌮𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌤𑍍𑌯𑌨𑌨𑍍𑌦𑌤 ॥ 25 ॥

śrutvaitasya purā śabdamāśramasthā mama priyā |
māmāhūya pramuditāḥ paramaṃ pratyanandata || 25 ||

ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ପୂର୍ବେ ଏହି ପକ୍ଷୀର ଶବ୍ଦ ଶୁନି ଆଶ୍ରମରେ ଥିବା ମୋର ପ୍ରିୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତା ହୋଇ ମୋତେ ଡାକି ପରମ ଆନନ୍ଦ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିଲେ। ^AI

Shloka 26

𑌏𑌵𑌂 𑌵𑌿𑌚𑌿𑌤𑍍𑌰𑌾𑌃 𑌪𑌤𑌗𑌾 𑌨𑌾𑌨𑌾𑌰𑌾𑌵𑌵𑌿𑌰𑌾𑌵𑌿𑌣𑌃 ।
𑌵𑍃𑌕𑍍𑌷𑌗𑍁𑌲𑍍𑌮𑌲𑌤𑌾𑌃 𑌪𑌶𑍍𑌯 𑌸𑌮𑍍𑌪𑌤𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌸𑌮𑌨𑍍𑌤𑌤𑌃 ॥ 26 ॥

evaṃ vicitrāḥ patagā nānārāvavirāviṇaḥ |
vṛkṣagulmalatāḥ paśya sampatanti samantataḥ || 26 ||

ଏହିପରି ବିଚିତ୍ର ପକ୍ଷୀମାନେ ନାନା ପ୍ରକାର ରାବ କରି ବୃକ୍ଷ, ଗୁଳ୍ମ ଓ ଲତାମାନଙ୍କ ଉପରେ ସର୍ବତ୍ର ଉଡ଼ି ବୁଲୁଛନ୍ତି, ଦେଖ। ^AI

Shloka 27

𑌵𑌿𑌮𑌿𑌶𑍍𑌰𑌾 𑌵𑌿𑌹𑌗𑌾𑌃 𑌪𑍁𑌮𑍍𑌭𑌿𑌰𑌾𑌤𑍍𑌮𑌵𑍍𑌯𑍂𑌹𑌾𑌭𑌿𑌨𑌨𑍍𑌦𑌿𑌤𑌾𑌃 ।
𑌭𑍃𑌙𑍍𑌗𑌰𑌾𑌜𑌪𑍍𑌰𑌮𑍁𑌦𑌿𑌤𑌾𑌸𑍍𑌸𑍗𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑍇 𑌮𑌧𑍁𑌰𑌸𑍍𑌵𑌨𑌾𑌃 ॥ 27 ॥

vimiśrā vihagāḥ pumbhirātmavyūhābhinanditāḥ |
bhṛṅgarājapramuditāssaumitre madhurasvanāḥ || 27 ||

ହେ ସୌମିତ୍ରି, ପୁରୁଷ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶ୍ରିତ ହୋଇ ନିଜ ଦଳଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଥିବା ଭୃଙ୍ଗରାଜ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ରାବୁଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 28

𑌦𑌾𑌤𑍍𑌯𑍂𑌹𑌰𑌤𑌿𑌵𑌿𑌕𑍍𑌰𑌨𑍍𑌦𑍈𑌃 𑌪𑍁𑌂𑌸𑍍𑌕𑍋𑌕𑌿𑌲𑌰𑍁𑌤𑍈𑌰𑌪𑌿 ।
𑌸𑍍𑌵𑌨𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌪𑌾𑌦𑌪𑌾𑌶𑍍𑌚𑍇𑌮𑍇 𑌮𑌮𑌾𑌨𑌙𑍍𑌗𑌪𑍍𑌰𑌦𑍀𑌪𑌨𑌾𑌃 ॥ 28 ॥

dātyūharativikrandaiḥ puṃskokilarutairapi |
svananti pādapāśceme mamānaṅgapradīpanāḥ || 28 ||

ଦାତ୍ୟୂହ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପ୍ରେମପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ରନ୍ଦନ ଓ ପୁରୁଷ କୋକିଳର ରାବରେ ଏହି ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୱନି କରୁଛନ୍ତି; ଏମାନେ ମୋ ମନରେ କାମାଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରୁଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 29

𑌅𑌶𑍋𑌕𑌸𑍍𑌤𑌬𑌕𑌾𑌙𑍍𑌗𑌾𑌰𑌷𑍍𑌷𑌟𑍍𑌪𑌦𑌸𑍍𑌵𑌨𑌨𑌿𑌃𑌸𑍍𑌵𑌨𑌃 ।
𑌮𑌾𑌂 𑌹𑌿 𑌪𑌲𑍍𑌲𑌵𑌤𑌾𑌮𑍍𑌰𑌾𑌰𑍍𑌚𑌿𑌰𑍍𑌵𑌸𑌨𑍍𑌤𑌾𑌗𑍍𑌨𑌿𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌧𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 ॥ 29 ॥

aśokastabakāṅgāraṣṣaṭpadasvananiḥsvanaḥ |
māṃ hi pallavatāmrārcirvasantāgniḥ pradhakṣyati || 29 ||

ଅଶୋକ ବୃକ୍ଷର କଢ଼ମାନେ ଅଙ୍ଗାର ପରି ଓ ଭ୍ରମରମାନଙ୍କ ଗୁଞ୍ଜନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ପଲ୍ଲବର ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଶିଖା ସହିତ ଏହି ବସନ୍ତାଗ୍ନି ମୋତେ ନିଶ୍ଚୟ ଦଗ୍ଧ କରିବ। ^AI

Shloka 30

𑌨 𑌹𑌿 𑌤𑌾𑌂 𑌸𑍂𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌪𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌾𑌕𑍍𑌷𑍀𑌂 𑌸𑍁𑌕𑍇𑌶𑍀𑌂 𑌮𑍃𑌦𑍁𑌭𑌾𑌷𑌿𑌣𑍀𑌮𑍍 ।
𑌅𑌪𑌶𑍍𑌯𑌤𑍋 𑌮𑍇 𑌸𑍗𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑍇 𑌜𑍀𑌵𑌿𑌤𑍇𑌽𑌸𑍍𑌤𑌿 𑌪𑍍𑌰𑌯𑍋𑌜𑌨𑌮𑍍 ॥ 30 ॥

na hi tāṃ sūkṣmapakṣmākṣīṃ sukeśīṃ mṛdubhāṣiṇīm |
apaśyato me saumitre jīvite'sti prayojanam || 30 ||

ହେ ସୌମିତ୍ରି, ସୂକ୍ଷ୍ମ ପକ୍ଷ୍ମଯୁକ୍ତ ଆଖି, ସୁନ୍ଦର କେଶ ଓ ମୃଦୁ ଭାଷିଣୀ ସେହି ପ୍ରିୟାକୁ ନ ଦେଖି ମୋ ଜୀବନରେ କୌଣସି ପ୍ରୟୋଜନ ନାହିଁ। ^AI

Shloka 31

𑌅𑌯𑌂 𑌹𑌿 𑌦𑌯𑌿𑌤𑌸𑍍𑌤𑌸𑍍𑌯𑌾𑌃 𑌕𑌾𑌲𑍋 𑌰𑍁𑌚𑌿𑌰𑌕𑌾𑌨𑌨𑌃 ।
𑌕𑍋𑌕𑌿𑌲𑌾𑌕𑍁𑌲𑌸𑍀𑌮𑌾𑌨𑍍𑌤𑍋 𑌦𑌯𑌿𑌤𑌾𑌯𑌾 𑌮𑌮𑌾𑌨𑌘 ॥ 31 ॥

ayaṃ hi dayitastasyāḥ kālo rucirakānanaḥ |
kokilākulasīmānto dayitāyā mamānagha || 31 ||

ହେ ନିଷ୍ପାପ, ଏହି ସୁନ୍ଦର ବନପ୍ରାନ୍ତ କୋକିଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ମୋର ପ୍ରିୟାର ପ୍ରିୟ ଋତୁ; ଏହି ସମୟ ଆସିଛି। ^AI

Shloka 32

𑌮𑌨𑍍𑌮𑌥𑌾𑌽𑌯𑌾𑌸𑌸𑌮𑍍𑌭𑍂𑌤𑍋 𑌵𑌸𑌨𑍍𑌤𑌗𑍁𑌣𑌵𑌰𑍍𑌧𑌿𑌤𑌃 ।
𑌅𑌯𑌂 𑌮𑌾𑌂 𑌧𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌕𑍍𑌷𑌿𑌪𑍍𑌰𑌂 𑌶𑍋𑌕𑌾𑌗𑍍𑌨𑌿𑌰𑍍𑌨𑌚𑌿𑌰𑌾𑌦𑌿𑌵 ॥ 32 ॥

manmathā'yāsasambhūto vasantaguṇavardhitaḥ |
ayaṃ māṃ dhakṣyati kṣipraṃ śokāgnirnacirādiva || 32 ||

କାମର କ୍ଳେଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ବସନ୍ତର ଗୁଣରେ ବର୍ଦ୍ଧିତ ଏହି ଶୋକାଗ୍ନି ଅଳ୍ପ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ମୋତେ ଶୀଘ୍ର ଦଗ୍ଧ କରିବ। ^AI

Shloka 33

𑌅𑌪𑌶𑍍𑌯𑌤𑌸𑍍𑌤𑌾𑌂 𑌦𑌯𑌿𑌤𑌾𑌂 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌤𑍋 𑌰𑍁𑌚𑌿𑌰𑌦𑍍𑌰𑍁𑌮𑌾𑌨𑍍 ।
𑌮𑌮𑌾𑌯𑌮𑌾𑌤𑍍𑌮𑌪𑍍𑌰𑌭𑌵𑍋 𑌭𑍂𑌯𑌸𑍍𑌤𑍍𑌵𑌮𑍁𑌪𑌯𑌾𑌸𑍍𑌯𑌤𑌿 ॥ 33 ॥

apaśyatastāṃ dayitāṃ paśyato ruciradrumān |
mamāyamātmaprabhavo bhūyastvamupayāsyati || 33 ||

ମୁଁ ସେହି ପ୍ରିୟତମାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି ସୁନ୍ଦର ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ, ମୋ ଆତ୍ମାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି (ଶୋକ) ପୁନର୍ବାର ମୋ ନିକଟକୁ ଆସିବ। ^AI

Shloka 34

𑌅𑌦𑍃𑌶𑍍𑌯𑌮𑌾𑌨𑌾 𑌵𑍈𑌦𑍇𑌹𑍀 𑌶𑍋𑌕𑌂 𑌵𑌰𑍍𑌧𑌯𑌤𑍇 𑌮𑌮 ।
𑌦𑍃𑌶𑍍𑌯𑌮𑌾𑌨𑍋 𑌵𑌸𑌨𑍍𑌤𑌶𑍍𑌚 𑌸𑍍𑌵𑍇𑌦𑌸𑌂𑌸𑌰𑍍𑌗𑌦𑍂𑌷𑌕𑌃 ॥ 34 ॥

adṛśyamānā vaidehī śokaṃ vardhayate mama |
dṛśyamāno vasantaśca svedasaṃsargadūṣakaḥ || 34 ||

ଅଦୃଶ୍ୟମାନା ବିଦେହକନ୍ୟା (ସୀତା) ମୋର ଶୋକକୁ ବର୍ଦ୍ଧିତ କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ଦୃଶ୍ୟମାନ ବସନ୍ତ ଋତୁ ଝାଳର ସମ୍ପର୍କରେ ଦୂଷକ (ଅସ୍ଥିରତା ଉତ୍ପାଦକ) ହେଉଛି। ^AI

Shloka 35

𑌮𑌾𑌂 𑌹𑍍𑌯𑌦𑍍𑌯 𑌮𑍃𑌗𑌶𑌾𑌬𑌾𑌕𑍍𑌷𑍀 𑌚𑌿𑌨𑍍𑌤𑌾𑌶𑍋𑌕𑌬𑌲𑌾𑌤𑍍𑌕𑍃𑌤𑌮𑍍 ।
𑌸𑌨𑍍𑌤𑌾𑌪𑌯𑌤𑌿 𑌸𑍗𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑍇 𑌕𑍍𑌰𑍂𑌰𑌶𑍍𑌚𑍈𑌤𑍍𑌰𑌵𑌨𑌾𑌨𑌿𑌲𑌃 ॥ 35 ॥

māṃ hyadya mṛgaśābākṣī cintāśokabalātkṛtam |
santāpayati saumitre krūraścaitravanānilaḥ || 35 ||

ହେ ସୌମିତ୍ରେ (ଲକ୍ଷ୍ମଣ), ମୃଗଶାବକ ପରି ଆଖିଥିବା ସେହି ସୀତାଙ୍କ ଚିନ୍ତା ଓ ଶୋକର ବଳରେ ପୀଡ଼ିତ ମୋତେ ଆଜି ଚୈତ୍ର ମାସର ବନାନିଳ କ୍ରୂର ଭାବରେ ସନ୍ତାପ ଦେଉଛି। ^AI

Shloka 36

𑌅𑌮𑍀 𑌮𑌯𑍂𑌰𑌾𑌶𑍍𑌶𑍋𑌭𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌪𑍍𑌰𑌨𑍃𑌤𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑌸𑍍𑌤𑌤𑌸𑍍𑌤𑌤𑌃 ।
𑌸𑍍𑌵𑍈𑌃 𑌪𑌕𑍍𑌷𑍈𑌃 𑌪𑌵𑌨𑍋𑌦𑍍𑌧𑍂𑌤𑍈𑌰𑍍𑌗𑌵𑌾𑌕𑍍𑌷𑍈𑌃 𑌸𑍍𑌫𑌾𑌟𑌿𑌕𑍈𑌰𑌿𑌵 ॥ 36 ॥

amī mayūrāśśobhante pranṛtyantastatastataḥ |
svaiḥ pakṣaiḥ pavanoddhūtairgavākṣaiḥ sphāṭikairiva || 36 ||

ଏହି ମୟୂରମାନେ ଏଠାରେ ସେଠାରେ ନୃତ୍ୟ କରି ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପକ୍ଷଗୁଡ଼ିକ ପବନରେ ଉଡ଼ି ସ୍ଫଟିକ ନିର୍ମିତ ଗବାକ୍ଷ (ଝରକା) ପରି ଦେଖାଯାଉଛି। ^AI

Shloka 37

𑌶𑌿𑌖𑌿𑌨𑍀𑌭𑌿𑌃 𑌪𑌰𑌿𑌵𑍃𑌤𑌾𑌸𑍍𑌤𑍇 𑌏𑌤𑍇 𑌮𑌦𑌮𑍂𑌰𑍍𑌛𑌿𑌤𑌾𑌃 ।
𑌮𑌨𑍍𑌮𑌥𑌾𑌭𑌿𑌪𑌰𑍀𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌮𑌮 𑌮𑌨𑍍𑌮𑌥𑌵𑌰𑍍𑌧𑌨𑌾𑌃 ॥ 37 ॥

śikhinībhiḥ parivṛtāste ete madamūrchitāḥ |
manmathābhiparītasya mama manmathavardhanāḥ || 37 ||

ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇଥିବା ସେହି ମୟୂରମାନେ ମୟୂରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏବଂ କାମପୀଡ଼ିତ ମୋର କାମନାକୁ ସେମାନେ ବର୍ଦ୍ଧିତ କରୁଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 38

𑌪𑌶𑍍𑌯 𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣 𑌨𑍃𑌤𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑌂 𑌮𑌯𑍂𑌰𑌮𑍁𑌪𑌨𑍃𑌤𑍍𑌯𑌤𑌿 ।
𑌶𑌿𑌖𑌿𑌨𑍀 𑌮𑌨𑍍𑌮𑌥𑌾𑌰𑍍𑌤𑍈𑌷𑌾 𑌭𑌰𑍍𑌤𑌾𑌰𑌂 𑌗𑌿𑌰𑌿𑌸𑌾𑌨𑍁𑌨𑌿 ॥ 38 ॥

paśya lakṣmaṇa nṛtyantaṃ mayūramupanṛtyati |
śikhinī manmathārtaiṣā bhartāraṃ girisānuni || 38 ||

ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ମୟୂରକୁ ଦେଖ; ଏହି ମୟୂରୀ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ କାମପୀଡ଼ିତା ହୋଇ ତା'ର ସ୍ୱାମୀ ନିକଟକୁ ନୃତ୍ୟ କରି ଆସୁଛି। ^AI

Shloka 39

𑌤𑌾𑌮𑍇𑌵 𑌮𑌨𑍍𑌮𑌥𑌾𑌵𑌿𑌷𑍍𑌟𑍋 𑌮𑌯𑍂𑌰𑍋𑌽𑌪𑍍𑌯𑍁𑌪𑌧𑌾𑌵𑌤𑌿 ।
𑌵𑌿𑌤𑌤𑍍𑌯 𑌰𑍁𑌚𑌿𑌰𑍗 𑌪𑌕𑍍𑌷𑍗 𑌰𑍁𑌤𑍈𑌰𑍁𑌪𑌹𑌸𑌨𑍍𑌨𑌿𑌵 ॥ 39 ॥

tāmeva manmathāviṣṭo mayūro'pyupadhāvati |
vitatya rucirau pakṣau rutairupahasanniva || 39 ||

କାମରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ସେହି ମୟୂର ମଧ୍ୟ ସେହି ମୟୂରୀ ନିକଟକୁ ଧାଇଁ ଆସୁଛି, ନିଜର ସୁନ୍ଦର ପକ୍ଷଦ୍ୱୟକୁ ବିସ୍ତାର କରି ଏବଂ ତା'ର ରାବରେ ଯେପରି ଉପହାସ କରୁଛି। ^AI

Shloka 40

𑌮𑌯𑍂𑌰𑌸𑍍𑌯 𑌵𑌨𑍇 𑌨𑍂𑌨𑌂 𑌰𑌕𑍍𑌷𑌸𑌾 𑌨 𑌹𑍃𑌤𑌾 𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾 ।
𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌨𑍍𑌨𑍃𑌤𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌰𑌮𑍍𑌯𑍇𑌷𑍁 𑌵𑌨𑍇𑌷𑍁 𑌸𑌹 𑌕𑌾𑌨𑍍𑌤𑌯𑌾 ॥ 40 ॥

mayūrasya vane nūnaṃ rakṣasā na hṛtā priyā |
tasmānnṛtyati ramyeṣu vaneṣu saha kāntayā || 40 ||

ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ମୟୂରର ପ୍ରିୟା ବନରେ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ହରଣ କରାଯାଇ ନାହିଁ, ସେଥିପାଇଁ ସେ ନିଜ କାନ୍ତାଙ୍କ ସହିତ ରମଣୀୟ ବନରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛି। ^AI

Shloka 41

𑌮𑌮 𑌤𑍍𑌵𑌯𑌂 𑌵𑌿𑌨𑌾 𑌵𑌾𑌸𑌃 𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑌮𑌾𑌸𑍇 𑌸𑍁𑌦𑍁𑌸𑍍𑌸𑌹𑌃 ।
𑌪𑌶𑍍𑌯 𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣 𑌸𑌂𑌰𑌾𑌗𑌃 𑌤𑌿𑌰𑍍𑌯𑌗𑍍𑌯𑍋𑌨𑌿𑌗𑌤𑍇𑌷𑍍𑌵𑌪𑌿 ।
𑌯𑌦𑍇𑌷𑌾 𑌶𑌿𑌖𑌿𑌨𑍀 𑌕𑌾𑌮𑌾𑌦𑍍𑌭𑌰𑍍𑌤𑌾𑌰𑌂 𑌰𑌮𑌤𑍇𑌽𑌨𑍍𑌤𑌿𑌕𑍇 ॥ 41 ॥

mama tvayaṃ vinā vāsaḥ puṣpamāse sudussahaḥ |
paśya lakṣmaṇa saṃrāgaḥ tiryagyonigateṣvapi |
yadeṣā śikhinī kāmādbhartāraṃ ramate'ntike || 41 ||

ମୋର ଏହି ବାସ ପୁଷ୍ପମାସରେ ପ୍ରିୟା ବିନା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସହ୍ୟ ହେଉଛି । ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ପଶୁଯୋନିଗତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏପରି ଅନୁରାଗ ଅଛି । ଏହି ମୟୂରୀ କାମବଶରେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ନିକଟରେ ରମଣ କରୁଛି ॥ 41 ॥ ^AI

Shloka 42

𑌮𑌾𑌮𑌪𑍍𑌯𑍇𑌵𑌂 𑌵𑌿𑌶𑌾𑌲𑌾𑌕𑍍𑌷𑍀 𑌜𑌾𑌨𑌕𑍀 𑌜𑌾𑌤𑌸𑌮𑍍𑌭𑍍𑌰𑌮𑌾 ।
𑌮𑌦𑌨𑍇𑌨𑌾𑌭𑌿𑌵𑌰𑍍𑌤𑍇𑌤 𑌯𑌦𑌿 𑌨𑌾𑌽𑌪𑌹𑍃𑌤𑌾 𑌭𑌵𑍇𑌤𑍍 ॥ 42 ॥

māmapyevaṃ viśālākṣī jānakī jātasambhramā |
madanenābhivarteta yadi nā'pahṛtā bhavet || 42 ||

ଯଦି ବିଶାଳାକ୍ଷୀ ଜାନକୀ ଅପହୃତା ନ ହୋଇଥାନ୍ତେ, ତେବେ ସେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଜାତସମ୍ଭ୍ରମା ହୋଇ କାମଦ୍ୱାରା ମୋ ନିକଟକୁ ଆସିଥାନ୍ତେ ॥ 42 ॥ ^AI

Shloka 43

𑌪𑌶𑍍𑌯 𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣 𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑌾𑌣𑌿 𑌨𑌿𑌷𑍍𑌫𑌲𑌾𑌨𑌿 𑌭𑌵𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌮𑍇 ।
𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑌭𑌾𑌰𑌸𑌮𑍃𑌦𑍍𑌧𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌵𑌨𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌶𑌿𑌶𑌿𑌰𑌾𑌤𑍍𑌯𑌯𑍇 ॥ 43 ॥

paśya lakṣmaṇa puṣpāṇi niṣphalāni bhavanti me |
puṣpabhārasamṛddhānāṃ vanānāṃ śiśirātyaye || 43 ||

ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ଶିଶିର ଋତୁ ଅତୀତ ହେବାରୁ ପୁଷ୍ପଭାରରେ ସମୃଦ୍ଧ ବନମାନଙ୍କର ଫୁଲସବୁ ମୋ ପାଇଁ ନିଷ୍ଫଳ ହେଉଛି ॥ 43 ॥ ^AI

Shloka 44

𑌰𑍁𑌚𑌿𑌰𑌾𑌣𑍍𑌯𑌪𑌿 𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑌾𑌣𑌿 𑌪𑌾𑌦𑌪𑌾𑌨𑌾𑌮𑌤𑌿𑌶𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾 ।
𑌨𑌿𑌷𑍍𑌫𑌲𑌾𑌨𑌿 𑌮𑌹𑍀𑌂 𑌯𑌾𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌸𑌮𑌂 𑌮𑌧𑍁𑌕𑌰𑍋𑌤𑍍𑌕𑌰𑍈𑌃 ॥ 44 ॥

rucirāṇyapi puṣpāṇi pādapānāmatiśriyā |
niṣphalāni mahīṃ yānti samaṃ madhukarotkaraiḥ || 44 ||

ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କର ଅତି ଶୋଭାଯୁକ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଫୁଲସବୁ ମଧୁକର ସମୂହ ସହିତ ନିଷ୍ଫଳ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ୁଛି ॥ 44 ॥ ^AI

Shloka 45

𑌨𑌦𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌕𑌾𑌮𑌂 𑌶𑌕𑍁𑌨𑌾 𑌮𑍁𑌦𑌿𑌤𑌾𑌸𑍍𑌸𑌙𑍍𑌘𑌶𑌃 𑌕𑌲𑌮𑍍 ।
𑌆𑌹𑍍𑌵𑌯𑌨𑍍𑌤 𑌇𑌵𑌾𑌨𑍍𑌯𑍋𑌨𑍍𑌯𑌂 𑌕𑌾𑌮𑍋𑌨𑍍𑌮𑌾𑌦𑌕𑌰𑌾 𑌮𑌮 ॥ 45 ॥

nadanti kāmaṃ śakunā muditāssaṅghaśaḥ kalam |
āhvayanta ivānyonyaṃ kāmonmādakarā mama || 45 ||

ପକ୍ଷୀମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଦଳ ଦଳ ହୋଇ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ କାମନାପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୱନି କରୁଛନ୍ତି, ଯେପରି ମୋତେ କାମୋନ୍ମାଦ କରାଉଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛନ୍ତି ॥ 45 ॥ ^AI

Shloka 46

𑌵𑌸𑌨𑍍𑌤𑍋 𑌯𑌦𑌿 𑌤𑌤𑍍𑌰𑌾𑌪𑌿 𑌯𑌤𑍍𑌰 𑌮𑍇 𑌵𑌸𑌤𑌿 𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾 ।
𑌨𑍂𑌨𑌂 𑌪𑌰𑌵𑌶𑌾 𑌸𑍀𑌤𑌾 𑌸𑌾𑌪𑌿 𑌶𑍋𑌚𑌤𑍍𑌯𑌹𑌂 𑌯𑌥𑌾 ॥ 46 ॥

vasanto yadi tatrāpi yatra me vasati priyā |
nūnaṃ paravaśā sītā sāpi śocatyahaṃ yathā || 46 ||

ଯଦି ମୋର ପ୍ରିୟା ଯେଉଁଠାରେ ବାସ କରୁଛନ୍ତି ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ବସନ୍ତ ଆସିଛି, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ସୀତା ପରବଶା ହୋଇ ମୋ ପରି ଶୋକ କରୁଥିବେ ॥ 46 ॥ ^AI

Shloka 47

𑌨𑍂𑌨𑌂 𑌨 𑌤𑍁 𑌵𑌸𑌨𑍍𑌤𑍋𑌽𑌤𑌂 𑌦𑍇𑌶𑌂 𑌸𑍍𑌪𑍃𑌶𑌤𑌿 𑌯𑌤𑍍𑌰 𑌸𑌾 ।
𑌕𑌥𑌂 𑌹𑍍𑌯𑌸𑌿𑌤𑌪𑌦𑍍𑌮𑌾𑌕𑍍𑌷𑍀 𑌵𑌰𑍍𑌤𑌯𑍇𑌤𑍍𑌸𑌾 𑌮𑌯𑌾 𑌵𑌿𑌨𑌾 ॥ 47 ॥

nūnaṃ na tu vasanto'taṃ deśaṃ spṛśati yatra sā |
kathaṃ hyasitapadmākṣī vartayetsā mayā vinā || 47 ||

ନିଶ୍ଚୟ ବସନ୍ତ ସେ ଦେଶକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁନାହିଁ ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଅଛନ୍ତି । କାରଣ କୃଷ୍ଣକମଳାକ୍ଷୀ ସେ ମୋ ବିନା କିପରି ରହି ପାରିବେ ॥ 47 ॥ ^AI

Shloka 48

𑌅𑌥𑌵𑌾 𑌵𑌰𑍍𑌤𑌤𑍇 𑌤𑌤𑍍𑌰 𑌵𑌸𑌨𑍍𑌤𑍋 𑌯𑌤𑍍𑌰 𑌮𑍇 𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾 ।
𑌕𑌿𑌂 𑌕𑌰𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌸𑍁𑌶𑍍𑌰𑍋𑌣𑍀 𑌸𑌾 𑌤𑍁 𑌨𑌿𑌰𑍍𑌭𑌰𑍍𑌤𑍍𑌸𑌿𑌤𑌾 𑌪𑌰𑍈𑌃 ॥ 48 ॥

athavā vartate tatra vasanto yatra me priyā |
kiṃ kariṣyati suśroṇī sā tu nirbhartsitā paraiḥ || 48 ||

ଅଥବା ଯେଉଁଠାରେ ମୋର ପ୍ରିୟା ଅଛନ୍ତି ସେଠାରେ ବସନ୍ତ ଅଛି । ହେଲେ ସୁଶ୍ରୋଣୀ ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭର୍ତ୍ସିତା ହୋଇ କଣ କରିବେ ॥ 48 ॥ ^AI

Shloka 49

𑌶𑍍𑌯𑌾𑌮𑌾 𑌪𑌦𑍍𑌮𑌪𑌲𑌾𑌶𑌾𑌕𑍍𑌷𑍀 𑌮𑍃𑌦𑍁𑌪𑍂𑌰𑍍𑌵𑌾𑌭𑌿𑌭𑌾𑌷𑌿𑌣𑍀 ।
𑌨𑍂𑌨𑌂 𑌵𑌸𑌨𑍍𑌤𑌮𑌾𑌸𑌾𑌦𑍍𑌯 𑌪𑌰𑌿𑌤𑍍𑌯𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌜𑍀𑌵𑌿𑌤𑌮𑍍 ॥ 49 ॥

śyāmā padmapalāśākṣī mṛdupūrvābhibhāṣiṇī |
nūnaṃ vasantamāsādya parityakṣyati jīvitam || 49 ||

ସେ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣା, ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଆଖିଥିବା ଓ ପ୍ରଥମେ ମୃଦୁ ଭାଷା କହୁଥିବା ସୀତା ନିଶ୍ଚୟ ବସନ୍ତ ଋତୁ ଆସିବା ପରେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବେ। ^AI

Shloka 50

𑌦𑍃𑌢𑌂 𑌹𑌿 𑌹𑍃𑌦𑌯𑍇 𑌬𑍁𑌦𑍍𑌧𑌿𑌰𑍍𑌮𑌮 𑌸𑌮𑍍𑌪𑌰𑌿𑌵𑌰𑍍𑌤𑌤𑍇 ।
𑌨𑌾𑌲𑌂 𑌵𑌰𑍍𑌤𑌯𑌿𑌤𑍁𑌂 𑌸𑍀𑌤𑌾 𑌸𑌾𑌧𑍍𑌵𑍀 𑌮𑌦𑍍𑌵𑌿𑌰𑌹𑌂 𑌗𑌤𑌾 ॥ 50 ॥

dṛḍhaṃ hi hṛdaye buddhirmama samparivartate |
nālaṃ vartayituṃ sītā sādhvī madvirahaṃ gatā || 50 ||

ମୋ ହୃଦୟରେ ଏକ ଦୃଢ଼ ବିଚାର ବାରମ୍ବାର ଆସୁଛି — ସାଧ୍ୱୀ ସୀତା ମୋ ବିରହରେ ରହି ଆଉ ବଞ୍ଚି ରହିପାରିବେ ନାହିଁ। ^AI

Shloka 51

𑌮𑌯𑌿 𑌭𑌾𑌵𑌸𑍍𑌤𑍁 𑌵𑍈𑌦𑍇𑌹𑍍𑌯𑌾𑌸𑍍𑌤𑌤𑍍𑌤𑍍𑌵𑌤𑍋 𑌵𑌿𑌨𑌿𑌵𑍇𑌶𑌿𑌤𑌃 ।
𑌮𑌮𑌾𑌪𑌿 𑌭𑌾𑌵𑌸𑍍𑌸𑍀𑌤𑌾𑌯𑌾𑌂 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌥𑌾 𑌵𑌿𑌨𑌿𑌵𑍇𑌶𑌿𑌤𑌃 ॥ 51 ॥

mayi bhāvastu vaidehyāstattvato viniveśitaḥ |
mamāpi bhāvassītāyāṃ sarvathā viniveśitaḥ || 51 ||

ବିଦେହକନ୍ୟା ସୀତାଙ୍କ ପ୍ରେମ ସତ୍ୟରେ ମୋଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ଆଉ ମୋର ପ୍ରେମ ମଧ୍ୟ ସର୍ବପ୍ରକାରେ ସୀତାଙ୍କଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ^AI

Shloka 52

𑌏𑌷 𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑌵𑌹𑍋 𑌵𑌾𑌯𑍁𑌸𑍍𑌸𑍁𑌖𑌸𑍍𑌪𑌰𑍍𑌶𑍋 𑌹𑌿𑌮𑌾𑌵𑌹𑌃 ।
𑌤𑌾𑌂 𑌵𑌿𑌚𑌿𑌨𑍍𑌤𑌯𑌤𑌃 𑌕𑌾𑌨𑍍𑌤𑌾𑌂 𑌪𑌾𑌵𑌕𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌮𑍋 𑌮𑌮 ॥ 52 ॥

eṣa puṣpavaho vāyussukhasparśo himāvahaḥ |
tāṃ vicintayataḥ kāntāṃ pāvakapratimo mama || 52 ||

ଏହି ପୁଷ୍ପ ବହନ କରୁଥିବା, ସୁଖଦ ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଶୀତଳତା ଆଣୁଥିବା ବାୟୁ, ପ୍ରିୟା ସୀତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ମୋ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ପରି ହେଉଛି। ^AI

Shloka 53

𑌸𑌦𑌾 𑌸𑍁𑌖𑌮𑌹𑌂 𑌮𑌨𑍍𑌯𑍇 𑌯𑌂 𑌪𑍁𑌰𑌾 𑌸𑌹 𑌸𑍀𑌤𑌯𑌾 ।
𑌮𑌾𑌰𑍁𑌤𑌸𑍍𑌸 𑌵𑌿𑌨𑌾 𑌸𑍀𑌤𑌾𑌂 𑌶𑍋𑌕𑌂 𑌵𑌰𑍍𑌧𑌯𑌤𑍇 𑌮𑌮 ॥ 53 ॥

sadā sukhamahaṃ manye yaṃ purā saha sītayā |
mārutassa vinā sītāṃ śokaṃ vardhayate mama || 53 ||

ପୂର୍ବେ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଯେଉଁ ବାୟୁ ମୋତେ ସର୍ବଦା ସୁଖ ଦେଉଥିଲା, ସୀତାଙ୍କୁ ବିନା ସେହି ବାୟୁ ମୋର ଶୋକକୁ ବଢ଼ାଉଛି। ^AI

Shloka 54

𑌤𑌾𑌂 𑌵𑌿𑌨𑌾 𑌵𑌿𑌹𑌙𑍍𑌗𑍋 𑌯𑌃 𑌪𑌕𑍍𑌷𑍀 𑌪𑍍𑌰𑌣𑌦𑌿𑌤𑌸𑍍𑌤𑌦𑌾 ।
𑌵𑌾𑌯𑌸𑌃 𑌪𑌾𑌦𑌪𑌗𑌤𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌹𑍃𑌷𑍍𑌟𑌮𑌭𑌿𑌨𑌰𑍍𑌦𑌤𑌿 ॥ 54 ॥

tāṃ vinā vihaṅgo yaḥ pakṣī praṇaditastadā |
vāyasaḥ pādapagataḥ prahṛṣṭamabhinardati || 54 ||

ସୀତାଙ୍କୁ ବିନା, ଯେଉଁ ପକ୍ଷୀ ପୂର୍ବେ ଡାକ ଦେଉଥିଲା, ସେହି କାଉ ବୃକ୍ଷ ଉପରେ ବସି ଆନନ୍ଦରେ କର୍କଶ ଶବ୍ଦ କରୁଛି। ^AI

Shloka 55

𑌏𑌷 𑌵𑍈 𑌤𑌤𑍍𑌰 𑌵𑍈𑌦𑍇𑌹𑍍𑌯𑌾 𑌵𑌿𑌹𑌗𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌹𑌾𑌰𑌕𑌃 ।
𑌪𑌕𑍍𑌷𑍀 𑌮𑌾𑌂 𑌤𑍁 𑌵𑌿𑌶𑌾𑌲𑌾𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌾𑌸𑍍𑌸𑌮𑍀𑌪𑌮𑍁𑌪𑌨𑍇𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 ॥ 55 ॥

eṣa vai tatra vaidehyā vihagaḥ pratihārakaḥ |
pakṣī māṃ tu viśālākṣyāssamīpamupaneṣyati || 55 ||

ଏହି ପକ୍ଷୀ ଏଠାରେ ବିଦେହକନ୍ୟାଙ୍କର ସନ୍ଦେଶବାହକ ଅଟେ; ଏହି ପକ୍ଷୀ ମୋତେ ବିଶାଳାକ୍ଷୀ ସୀତାଙ୍କ ସମୀପକୁ ନେଇଯିବ। ^AI

Shloka 56

𑌶𑍃𑌣𑍁 𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣 𑌸𑌨𑍍𑌨𑌾𑌦𑌂 𑌵𑌨𑍇 𑌮𑌦𑍍𑌵𑌿𑌵𑌰𑍍𑌧𑌨𑌮𑍍 ।
𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑌿𑌤𑌾𑌗𑍍𑌰𑍇𑌷𑍁 𑌵𑍃𑌕𑍍𑌷𑍇𑌷𑍁 𑌦𑍍𑌵𑌿𑌜𑌾𑌨𑌾𑌮𑍁𑌪𑌕𑍂𑌜𑌤𑌾𑌮𑍍 ॥ 56 ॥

śṛṇu lakṣmaṇa sannādaṃ vane madvivardhanam |
puṣpitāgreṣu vṛkṣeṣu dvijānāmupakūjatām || 56 ||

ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶୁଣ — ବନରେ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ଉପରେ ପକ୍ଷୀମାନେ କୁଜନ କରୁଥିବା ସେହି ଶବ୍ଦ ମୋର ଶୋକକୁ ବଢ଼ାଉଛି। ^AI

Shloka 57

𑌵𑌿𑌕𑍍𑌷𑌿𑌪𑍍𑌤𑌾𑌂 𑌪𑌵𑌨𑍇𑌨𑍈𑌤𑌾𑌮𑌸𑍗 𑌤𑌿𑌲𑌕𑌮𑌞𑍍𑌜𑌰𑍀𑌮𑍍 ।
𑌷𑌟𑍍𑌪𑌦𑌸𑍍𑌸𑌹𑌸𑌾𑌽𑌭𑍍𑌯𑍇𑌤𑌿 𑌮𑌦𑍋𑌦𑍍𑌧𑍂𑌤𑌾𑌮𑌿𑌵 𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾𑌮𑍍 ॥ 57 ॥

vikṣiptāṃ pavanenaitāmasau tilakamañjarīm |
ṣaṭpadassahasā'bhyeti madoddhūtāmiva priyām || 57 ||

ପବନରେ ଉଡ଼ାଇ ନିଆଯାଉଥିବା ଏହି ତିଳକମଞ୍ଜରୀକୁ ମଦରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ହୋଇଥିବା ପ୍ରିୟାର ଅଭିମୁଖେ ଧାଇଁଥିବା ପରି ସେହି ଭ୍ରମର ହଠାତ୍ ଆସି ଧରି ପକାଉଛି। ^AI

Shloka 58

𑌕𑌾𑌮𑌿𑌨𑌾𑌮𑌯𑌮𑌤𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑌮𑌶𑍋𑌕𑌶𑍍𑌶𑍋𑌕𑌵𑌰𑍍𑌧𑌨𑌃 ।
𑌸𑍍𑌤𑌬𑌕𑍈𑌃 𑌪𑌵𑌨𑍋𑌤𑍍𑌕𑍍𑌷𑌿𑌪𑍍𑌤𑍈𑌸𑍍𑌤𑌰𑍍𑌜𑌯𑌨𑍍𑌨𑌿𑌵 𑌮𑌾𑌂 𑌸𑍍𑌥𑌿𑌤𑌃 ॥ 58 ॥

kāmināmayamatyantamaśokaśśokavardhanaḥ |
stabakaiḥ pavanotkṣiptaistarjayanniva māṃ sthitaḥ || 58 ||

ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଅଶୋକ ବୃକ୍ଷ କାମୀ ଲୋକମାନଙ୍କର ଶୋକକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଢ଼ାଇ ଦିଏ; ପବନରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ଏହାର ପୁଷ୍ପଗୁଚ୍ଛମାନେ ମୋତେ ଧମକାଉଥିବା ପରି ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 59

𑌅𑌮𑍀 𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣 𑌦𑍃𑌶𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌚𑍂𑌤𑌾𑌃 𑌕𑍁𑌸𑍁𑌮𑌶𑌾𑌲𑌿𑌨𑌃 ।
𑌵𑌿𑌭𑍍𑌰𑌮𑍋𑌤𑍍𑌸𑌿𑌕𑍍𑌤𑌮𑌨𑌸𑌃 𑌸𑌾𑌙𑍍𑌗𑌰𑌾𑌗𑌾 𑌨𑌰𑌾 𑌇𑌵 ॥ 59 ॥

amī lakṣmaṇa dṛśyante cūtāḥ kusumaśālinaḥ |
vibhramotsiktamanasaḥ sāṅgarāgā narā iva || 59 ||

ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଆମ୍ବବୃକ୍ଷମାନେ ଫୁଲରେ ଭରା ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ଏମାନେ ବିଭ୍ରମରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ମନବିଶିଷ୍ଟ, ଅଙ୍ଗରେ ରାଗ ଲଗାଇଥିବା ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 60

𑌸𑍗𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑍇 𑌪𑌶𑍍𑌯 𑌪𑌮𑍍𑌪𑌾𑌯𑌾𑌶𑍍𑌚𑌿𑌤𑍍𑌰𑌾𑌸𑍁 𑌵𑌨𑌰𑌾𑌜𑌿𑌷𑍁 ।
𑌕𑌿𑌨𑍍𑌨𑌰𑌾 𑌨𑌰𑌶𑌾𑌰𑍍𑌦𑍂𑌲 𑌵𑌿𑌚𑌰𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌤𑌤𑌸𑍍𑌤𑌤𑌃 ॥ 60 ॥

saumitre paśya pampāyāścitrāsu vanarājiṣu |
kinnarā naraśārdūla vicaranti tatastataḥ || 60 ||

ହେ ନରଶାର୍ଦ୍ଦୁଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ପମ୍ପା ସରୋବରର ବିଚିତ୍ର ବନଶ୍ରେଣୀମାନଙ୍କରେ କିନ୍ନରମାନେ ଏଣେ ତେଣେ ବିଚରଣ କରୁଛନ୍ତି, ତାହା ଦେଖ। ^AI

Shloka 61

𑌇𑌮𑌾𑌨𑌿 𑌶𑍁𑌭𑌗𑌨𑍍𑌧𑍀𑌨𑌿 𑌪𑌶𑍍𑌯 𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌶𑌃 ।
𑌨𑌲𑌿𑌨𑌾𑌨𑌿 𑌪𑍍𑌰𑌕𑌾𑌶𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌜𑌲𑍇 𑌤𑌰𑍁𑌣𑌸𑍂𑌰𑍍𑌯𑌵𑌤𑍍 ॥ 61 ॥

imāni śubhagandhīni paśya lakṣmaṇa sarvaśaḥ |
nalināni prakāśante jale taruṇasūryavat || 61 ||

ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ସୁଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ ପଦ୍ମମାନଙ୍କୁ ସର୍ବତ୍ର ଦେଖ; ଜଳରେ ସେମାନେ ନବୋଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 62

𑌏𑌷𑌾 𑌪𑍍𑌰𑌸𑌨𑍍𑌨𑌸𑌲𑌿𑌲𑌾 𑌪𑌦𑍍𑌮𑌨𑍀𑌲𑍋𑌤𑍍𑌪𑌲𑌾𑌯𑍁𑌤𑌾 ।
𑌹𑌂𑌸𑌕𑌾𑌰𑌣𑍍𑌡𑌵𑌾𑌕𑍀𑌰𑍍𑌣𑌾 𑌪𑌮𑍍𑌪𑌾 𑌸𑍗𑌗𑌨𑍍𑌧𑌿𑌕𑌾𑌨𑍍𑌵𑌿𑌤𑌾 ॥ 62 ॥

eṣā prasannasalilā padmanīlotpalāyutā |
haṃsakāraṇḍavākīrṇā pampā saugandhikānvitā || 62 ||

ଏହି ପମ୍ପା ସରୋବରର ଜଳ ନିର୍ମଳ, ଏଥିରେ ପଦ୍ମ ଓ ନୀଳ କମଳ ଭରା, ହଂସ ଓ କାରଣ୍ଡବ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଏହା ସୌଗନ୍ଧିକ ପୁଷ୍ପରେ ଯୁକ୍ତ। ^AI

Shloka 63

𑌜𑌲𑍇 𑌤𑌰𑍁𑌣𑌸𑍂𑌰𑍍𑌯𑌾𑌭𑍈𑌷𑍍𑌷𑌟𑍍𑌪𑌦𑌾𑌹𑌤𑌕𑍇𑌸𑌰𑍈𑌃 ।
𑌪𑌙𑍍𑌕𑌜𑍈𑌶𑍍𑌶𑍋𑌭𑌤𑍇 𑌪𑌮𑍍𑌪𑌾 𑌸𑌮𑌨𑍍𑌤𑌾𑌦𑌭𑌿𑌸𑌂𑌵𑍃𑌤𑌾 ॥ 63 ॥

jale taruṇasūryābhaiṣṣaṭpadāhatakesaraiḥ |
paṅkajaiśśobhate pampā samantādabhisaṃvṛtā || 63 ||

ଜଳରେ ନବୋଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଭ୍ରମରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ କେଶରଯୁକ୍ତ ପଦ୍ମମାନଙ୍କରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ ପମ୍ପା ସର୍ବତ୍ର ଶୋଭା ପାଉଛି। ^AI

Shloka 64

𑌚𑌕𑍍𑌰𑌵𑌾𑌕𑌯𑍁𑌤𑌾 𑌨𑌿𑌤𑍍𑌯𑌂 𑌚𑌿𑌤𑍍𑌰𑌪𑍍𑌰𑌸𑍍𑌤𑌵𑌨𑌾𑌨𑍍𑌤𑌰𑌾 ।
𑌮𑌾𑌤𑌙𑍍𑌗𑌮𑍃𑌗𑌯𑍂𑌥𑍈𑌶𑍍𑌚 𑌶𑍋𑌭𑌤𑍇 𑌸𑌲𑌿𑌲𑌾𑌰𑍍𑌥𑌿𑌭𑌿𑌃 ॥ 64 ॥

cakravākayutā nityaṃ citraprastavanāntarā |
mātaṅgamṛgayūthaiśca śobhate salilārthibhiḥ || 64 ||

ଏହି ପମ୍ପା ସରୋବର ସର୍ବଦା ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କରେ ଯୁକ୍ତ, ବିଚିତ୍ର ପୁଷ୍ପଗୁଚ୍ଛମାନଙ୍କରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଜଳ ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ହାତୀ ଓ ମୃଗମାନଙ୍କ ଦଳ ସହିତ ଶୋଭା ପାଉଛି। ^AI

Shloka 65

𑌪𑌵𑌨𑌾𑌹𑌤𑌵𑍇𑌗𑌾𑌭𑌿𑌰𑍂𑌰𑍍𑌮𑌿𑌭𑌿𑌰𑍍𑌵𑌿𑌮𑌲𑍇𑌽𑌮𑍍𑌭𑌸𑌿 ।
𑌪𑌙𑍍𑌕𑌜𑌾𑌨𑌿 𑌵𑌿𑌰𑌾𑌜𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌤𑌾𑌡𑍍𑌯𑌮𑌾𑌨𑌾𑌨𑌿 𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣 ॥ 65 ॥

pavanāhatavegābhirūrmibhirvimale'mbhasi |
paṅkajāni virājante tāḍyamānāni lakṣmaṇa || 65 ||

ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ! ପବନର ଆଘାତରେ ଉତ୍ତାଳିତ ତରଙ୍ଗମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ନିର୍ମଳ ଜଳରେ ଆଘାତ ପାଉଥିବା ପଦ୍ମମାନେ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 66

𑌪𑌦𑍍𑌮𑌪𑌤𑍍𑌰𑌵𑌿𑌶𑌾𑌲𑌾𑌕𑍍𑌷𑍀𑌂 𑌸𑌤𑌤𑌂 𑌪𑌙𑍍𑌕𑌜𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾𑌮𑍍 ।
𑌅𑌪𑌶𑍍𑌯𑌤𑍋 𑌮𑍇 𑌵𑍈𑌦𑍇𑌹𑍀𑌂 𑌜𑍀𑌵𑌿𑌤𑌂 𑌨𑌾𑌭𑌿𑌰𑍋𑌚𑌤𑍇 ॥ 66 ॥

padmapatraviśālākṣīṃ satataṃ paṅkajapriyām |
apaśyato me vaidehīṃ jīvitaṃ nābhirocate || 66 ||

ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ବିଶାଳ ଆଖିଯୁକ୍ତା, ସର୍ବଦା ପଦ୍ମକୁ ପ୍ରିୟ କରୁଥିବା ସେହି ବିଦେହକନ୍ୟା ସୀତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି ମୋର ଜୀବନ ଆଉ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ। ^AI

Shloka 67

𑌅𑌹𑍋 𑌕𑌾𑌮𑌸𑍍𑌯 𑌵𑌾𑌮𑌤𑍍𑌵𑌂 𑌯𑍋 𑌗𑌤𑌾𑌮𑌪𑌿 𑌦𑍁𑌰𑍍𑌲𑌭𑌾𑌮𑍍 ।
𑌸𑍍𑌮𑌾𑌰𑌯𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌕𑌲𑍍𑌯𑌾𑌣𑍀𑌂 𑌕𑌲𑍍𑌯𑌾𑌣𑌤𑌰𑌵𑌾𑌦𑌿𑌨𑍀𑌮𑍍 ॥ 67 ॥

aho kāmasya vāmatvaṃ yo gatāmapi durlabhām |
smārayiṣyati kalyāṇīṃ kalyāṇataravādinīm || 67 ||

ଆହା! କାମଦେବଙ୍କର ଏହି ବିପରୀତ ପ୍ରକୃତି—ଯେ ଚାଲିଯାଇଥିବା ଦୁର୍ଲଭା ସେହି କଲ୍ୟାଣୀ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟୀ ବାଣୀ କହୁଥିବା ସୀତାଙ୍କର ସ୍ମୃତି ମୋତେ କରାଇ ଦେଉଛି। ^AI

Shloka 68

𑌶𑌕𑍍𑌯𑍋 𑌧𑌾𑌰𑌯𑌿𑌤𑍁𑌂 𑌕𑌾𑌮𑍋 𑌭𑌵𑍇𑌦𑌭𑍍𑌯𑌾𑌗𑌤𑍋 𑌮𑌯𑌾 ।
𑌯𑌦𑌿 𑌭𑍂𑌯𑍋 𑌵𑌸𑌨𑍍𑌤𑍋 𑌮𑌾𑌂 𑌨 𑌹𑌨𑍍𑌯𑌾𑌤𑍍𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑌿𑌤𑌦𑍍𑌰𑍁𑌮𑌃 ॥ 68 ॥

śakyo dhārayituṃ kāmo bhavedabhyāgato mayā |
yadi bhūyo vasanto māṃ na hanyātpuṣpitadrumaḥ || 68 ||

ଯଦି ପୁଣି ଥରେ ପୁଷ୍ପିତ ବୃକ୍ଷଯୁକ୍ତ ବସନ୍ତ ମୋତେ ବଧ ନ କରେ, ତେବେ ମୁଁ ମୋ ଉପରେ ଆସିଥିବା ଏହି କାମକୁ ଧାରଣ କରି ପାରିବି। ^AI

Shloka 69

𑌯𑌾𑌨𑌿 𑌸𑍍𑌮 𑌰𑌮𑌣𑍀𑌯𑌾𑌨𑌿 𑌤𑌯𑌾 𑌸𑌹 𑌭𑌵𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌮𑍇 ।
𑌤𑌾𑌨𑍍𑌯𑍇𑌵𑌾𑌰𑌮𑌣𑍀𑌯𑌾𑌨𑌿 𑌜𑌾𑌯𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌮𑍇 𑌤𑌯𑌾 𑌵𑌿𑌨𑌾 ॥ 69 ॥

yāni sma ramaṇīyāni tayā saha bhavanti me |
tānyevāramaṇīyāni jāyante me tayā vinā || 69 ||

ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ମୋତେ ଯେଉଁ ବସ୍ତୁମାନେ ରମଣୀୟ ଲାଗୁଥିଲେ, ସେହି ସମାନ ବସ୍ତୁମାନେ ତାଙ୍କ ବିନା ମୋତେ ଅରମଣୀୟ ହୋଇ ଯାଉଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 70

𑌪𑌦𑍍𑌮𑌕𑍋𑌶𑌪𑌲𑌾𑌶𑌾𑌨𑌿 𑌦𑍍𑌰𑌷𑍍𑌟𑍁𑌂 𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑌿𑌰𑍍𑌹𑌿 𑌮𑌨𑍍𑌯𑌤𑍇 ।
𑌸𑍀𑌤𑌾𑌯𑌾 𑌨𑍇𑌤𑍍𑌰𑌕𑍋𑌶𑌾𑌭𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌸𑌦𑍃𑌶𑌾𑌨𑍀𑌤𑌿 𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣 ॥ 70 ॥

padmakośapalāśāni draṣṭuṃ dṛṣṭirhi manyate |
sītāyā netrakośābhyāṃ sadṛśānīti lakṣmaṇa || 70 ||

ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ! ପଦ୍ମର କୋଶ ଓ ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସୀତାଙ୍କର ଦୁଇ ଆଖିର କୋଶ ସହିତ ସଦୃଶ ବୋଲି ମୋର ଦୃଷ୍ଟି ମନେ କରୁଛି। ^AI

Shloka 71

𑌪𑌦𑍍𑌮𑌕𑍇𑌸𑌰𑌸𑌂𑌸𑍃𑌷𑍍𑌟𑍋 𑌵𑍃𑌕𑍍𑌷𑌾𑌨𑍍𑌤𑌰𑌵𑌿𑌨𑌿𑌸𑍍𑌸𑍃𑌤𑌃 ।
𑌨𑌿𑌶𑍍𑌶𑍍𑌵𑌾𑌸 𑌇𑌵 𑌸𑍀𑌤𑌾𑌯𑌾 𑌵𑌾𑌤𑌿 𑌵𑌾𑌯𑍁𑌰𑍍𑌮𑌨𑍋𑌹𑌰𑌃 ॥ 71 ॥

padmakesarasaṃsṛṣṭo vṛkṣāntaravinissṛtaḥ |
niśśvāsa iva sītāyā vāti vāyurmanoharaḥ || 71 ||

ପଦ୍ମର କେଶର ସହିତ ମିଶ୍ରିତ ହୋଇ ବୃକ୍ଷାନ୍ତରରୁ ବାହାରି ଆସୁଥିବା ମନୋହର ପବନ ସୀତାଙ୍କର ନିଶ୍ୱାସ ପରି ବହୁଛି। ^AI

Shloka 72

𑌸𑍗𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑍇 𑌪𑌶𑍍𑌯 𑌪𑌮𑍍𑌪𑌾𑌯𑌾 𑌦𑌕𑍍𑌷𑌿𑌣𑍇 𑌗𑌿𑌰𑌿𑌸𑌾𑌨𑍁𑌨𑌿 ।
𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑌿𑌤𑌾𑌂 𑌕𑌰𑍍𑌣𑌿𑌕𑌾𑌰𑌸𑍍𑌯 𑌯𑌷𑍍𑌟𑌿𑌂 𑌪𑌰𑌮𑌶𑍋𑌭𑌨𑌾𑌮𑍍 ॥ 72 ॥

saumitre paśya pampāyā dakṣiṇe girisānuni |
puṣpitāṃ karṇikārasya yaṣṭiṃ paramaśobhanām || 72 ||

ହେ ସୌମିତ୍ରି! ପମ୍ପା ସରୋବରର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିବା ପର୍ବତର ଢାଲୁରେ ପୁଷ୍ପିତ ହୋଇଥିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋରମ କର୍ଣ୍ଣିକାର ବୃକ୍ଷକୁ ଦେଖ। ^AI

Shloka 73

𑌅𑌧𑌿𑌕𑌂 𑌶𑍈𑌲𑌰𑌾𑌜𑍋𑌽𑌯𑌂 𑌧𑌾𑌤𑍁𑌭𑌿𑌃 𑌸𑍁𑌵𑌿𑌭𑍂𑌷𑌿𑌤𑌃 ।
𑌵𑌿𑌚𑌿𑌤𑍍𑌰𑌂 𑌸𑍃𑌜𑌤𑍇 𑌰𑍇𑌣𑍁𑌂 𑌵𑌾𑌯𑍁𑌵𑍇𑌗𑌵𑌿𑌘𑌟𑍍𑌟𑌿𑌤𑌮𑍍 ॥ 73 ॥

adhikaṃ śailarājo'yaṃ dhātubhiḥ suvibhūṣitaḥ |
vicitraṃ sṛjate reṇuṃ vāyuvegavighaṭṭitam || 73 ||

ହେ ସୌମିତ୍ରେ, ଏହି ପର୍ବତରାଜା ଧାତୁମାନଙ୍କରେ ଅଧିକ ଭାବରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ବାୟୁର ବେଗରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇ ଏହା ବିଚିତ୍ର ଧୂଳି ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି। ^AI

Shloka 74

𑌗𑌿𑌰𑌿𑌪𑍍𑌰𑌸𑍍𑌥𑌾𑌸𑍍𑌤𑍁 𑌸𑍗𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑍇 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌤𑌸𑍍𑌸𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑌿𑌤𑍈𑌃 ।
𑌨𑌿𑌷𑍍𑌪𑌤𑍍𑌰𑍈𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌵𑌤𑍋 𑌰𑌮𑍍𑌯𑍈𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌦𑍀𑌪𑍍𑌤𑌾 𑌇𑌵 𑌕𑌿𑌂𑌶𑍁𑌕𑍈𑌃 ॥ 74 ॥

giriprasthāstu saumitre sarvatassamprapuṣpitaiḥ |
niṣpatraissarvato ramyaiḥ pradīptā iva kiṃśukaiḥ || 74 ||

ହେ ସୌମିତ୍ରେ, ପର୍ବତର ପାର୍ଶ୍ୱଦେଶମାନେ ସର୍ବତ୍ର ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା, ପତ୍ରହୀନ ଅଥଚ ସର୍ବତ୍ର ମନୋହର କିଂଶୁକ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କରେ ପ୍ରଦୀପ୍ତ ପରି ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 75

𑌪𑌮𑍍𑌪𑌾𑌤𑍀𑌰𑌰𑍁𑌹𑌾𑌶𑍍𑌚𑍇𑌮𑍇 𑌸𑌂𑌸𑌕𑍍𑌤𑌾 𑌮𑌧𑍁𑌗𑌨𑍍𑌧𑌿𑌨𑌃 ।
𑌮𑌾𑌲𑌤𑍀𑌮𑌲𑍍𑌲𑌿𑌕𑌾𑌷𑌣𑍍𑌡𑌾𑌃 𑌕𑌰𑌵𑍀𑌰𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑌿𑌤𑌾𑌃 ॥ 75 ॥

pampātīraruhāśceme saṃsaktā madhugandhinaḥ |
mālatīmallikāṣaṇḍāḥ karavīrāśca puṣpitāḥ || 75 ||

ପମ୍ପା ନଦୀର କୂଳରେ ଜାତ ଏହି ମାଲତୀ ଓ ମଲ୍ଲିକା ବୃକ୍ଷସମୂହ ମଧୁର ଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ ହୋଇ ପରସ୍ପର ସହିତ ସଂଲଗ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏବଂ କରବୀର ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଫୁଲ ଫୁଟାଇଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 76

𑌕𑍇𑌤𑌕𑍍𑌯𑌸𑍍𑌸𑌿𑌨𑍍𑌦𑍁𑌵𑌾𑌰𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌵𑌾𑌸𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯𑌶𑍍𑌚 𑌸𑍁𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑌿𑌤𑌾𑌃 ।
𑌮𑌾𑌧𑌵𑍍𑌯𑍋 𑌗𑌨𑍍𑌧𑌪𑍂𑌰𑍍𑌣𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌕𑍁𑌨𑍍𑌦𑌗𑍁𑌲𑍍𑌮𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌶𑌃 ॥ 76 ॥

ketakyassinduvārāśca vāsantyaśca supuṣpitāḥ |
mādhavyo gandhapūrṇāśca kundagulmāśca sarvaśaḥ || 76 ||

କେତକୀ, ସିନ୍ଦୁବାର ଓ ବାସନ୍ତୀ ଲତାମାନେ ଭଲ ଭାବରେ ଫୁଲ ଫୁଟାଇଛନ୍ତି; ମାଧବୀ ଲତାମାନେ ଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ସର୍ବତ୍ର କୁନ୍ଦ ଗୁଳ୍ମମାନ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 77

𑌚𑌿𑌰𑌿𑌬𑌿𑌲𑍍𑌵𑌾 𑌮𑌧𑍂𑌕𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌵𑌞𑍍𑌜𑍁𑌲𑌾 𑌵𑌕𑍁𑌲𑌾𑌸𑍍𑌤𑌥𑌾 ।
𑌚𑌮𑍍𑌪𑌕𑌾𑌸𑍍𑌤𑌿𑌲𑌕𑌾𑌶𑍍𑌚𑍈𑌵 𑌨𑌾𑌗𑌵𑍃𑌕𑍍𑌷𑌾𑌸𑍍𑌸𑍁𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑌿𑌤𑌾𑌃 ॥ 77 ॥

ciribilvā madhūkāśca vañjulā vakulāstathā |
campakāstilakāścaiva nāgavṛkṣāssupuṣpitāḥ || 77 ||

ଚିରିବିଲ୍ୱ, ମଧୂକ, ବଞ୍ଜୁଳ, ବକୁଳ, ଚମ୍ପକ, ତିଳକ ଏବଂ ନାଗବୃକ୍ଷମାନେ ଭଲ ଭାବରେ ଫୁଲ ଫୁଟାଇଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 78

𑌨𑍀𑌪𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌵𑌰𑌣𑌾𑌶𑍍𑌚𑍈𑌵 𑌖𑌰𑍍𑌜𑍂𑌰𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌸𑍁𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑌿𑌤𑌾 ।
𑌪𑌦𑍍𑌮𑌕𑌾𑌶𑍍𑌚𑍈𑌵 𑌶𑍋𑌭𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌨𑍀𑌲𑌾𑌶𑍋𑌕𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑌿𑌤𑌾𑌃 ।
𑌲𑍋𑌧𑍍𑌰𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌗𑌿𑌰𑌿𑌪𑍃𑌷𑍍𑌠𑍇𑌷𑍁 𑌸𑌿𑌂𑌹𑌕𑍇𑌸𑌰𑌪𑌿𑌞𑍍𑌜𑌰𑌾𑌃 ॥ 78 ॥

nīpāśca varaṇāścaiva kharjūrāśca supuṣpitā |
padmakāścaiva śobhante nīlāśokāśca puṣpitāḥ |
lodhrāśca giripṛṣṭheṣu siṃhakesarapiñjarāḥ || 78 ||

ନୀପ, ବରଣ ଓ ଖର୍ଜୂର ବୃକ୍ଷମାନେ ଭଲ ଭାବରେ ଫୁଲ ଫୁଟାଇଛନ୍ତି; ପଦ୍ମକ ବୃକ୍ଷମାନେ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି ଏବଂ ନୀଳାଶୋକ ବୃକ୍ଷମାନେ ଫୁଲ ଫୁଟାଇଛନ୍ତି; ପର୍ବତର ଶିଖରମାନଙ୍କରେ ଲୋଧ୍ର ବୃକ୍ଷମାନେ ସିଂହର କେଶର ପରି ପିଙ୍ଗଳ ବର୍ଣ୍ଣର ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 79

𑌅𑌙𑍍𑌕𑍋𑌲𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌕𑍁𑌰𑌣𑍍𑌟𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌚𑍂𑌰𑍍𑌣𑌕𑌾𑌃 𑌪𑌾𑌰𑌿𑌭𑌦𑍍𑌰𑌕𑌾𑌃 ।
𑌚𑍂𑌤𑌾𑌃 𑌪𑌾𑌟𑌲𑌯𑌶𑍍𑌚𑍈𑌵 𑌕𑍋𑌵𑌿𑌦𑌾𑌰𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑌿𑌤𑌾𑌃 ॥ 79 ॥

aṅkolāśca kuraṇṭāśca cūrṇakāḥ pāribhadrakāḥ |
cūtāḥ pāṭalayaścaiva kovidārāśca puṣpitāḥ || 79 ||

ଅଙ୍କୋଳ, କୁରଣ୍ଟ, ଚୂର୍ଣ୍ଣକ, ପାରିଭଦ୍ରକ, ଚୂତ (ଆମ୍ବ), ପାଟଳୀ ଏବଂ କୋବିଦାର ବୃକ୍ଷମାନେ ଫୁଲ ଫୁଟାଇଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 80

𑌮𑍁𑌚𑍁𑌕𑍁𑌨𑍍𑌦𑌾𑌰𑍍𑌜𑍁𑌨𑌾𑌶𑍍𑌚𑍈𑌵 𑌦𑍃𑌶𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌗𑌿𑌰𑌿𑌸𑌾𑌨𑍁𑌷𑍁 ।
𑌕𑍇𑌤𑌕𑍋𑌦𑍍𑌦𑌾𑌲𑌕𑌾𑌶𑍍𑌚𑍈𑌵 𑌶𑌿𑌰𑍀𑌷𑌾𑌃 𑌶𑌿𑌂𑌶𑍁𑌪𑌾 𑌧𑌵𑌾𑌃 ॥ 80 ॥

mucukundārjunāścaiva dṛśyante girisānuṣu |
ketakoddālakāścaiva śirīṣāḥ śiṃśupā dhavāḥ || 80 ||

ପର୍ବତର ପାର୍ଶ୍ୱଦେଶମାନଙ୍କରେ ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଓ ଅର୍ଜୁନ ବୃକ୍ଷମାନେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ସେହିପରି କେତକ, ଉଦ୍ଦାଳକ, ଶିରୀଷ, ଶିଂଶୁପା ଓ ଧବ ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 81

𑌶𑌾𑌲𑍍𑌮𑌲𑍍𑌯𑌃 𑌕𑌿𑌂𑌶𑍁𑌕𑌾𑌶𑍍𑌚𑍈𑌵 𑌰𑌕𑍍𑌤𑌾𑌃 𑌕𑍁𑌰𑌵𑌕𑌾𑌸𑍍𑌤𑌥𑌾 ॥ 81 ॥

śālmalyaḥ kiṃśukāścaiva raktāḥ kuravakāstathā || 81 ||

ଶାଲ୍ମଳୀ ବୃକ୍ଷ, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ କିଂଶୁକ ବୃକ୍ଷ ଏବଂ ସେହିପରି କୁରବକ ବୃକ୍ଷମାନେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି ॥ 81 ॥ ^AI

Shloka 82

𑌤𑍍𑌰𑌿𑌨𑌿𑌶𑌾 𑌨𑌕𑍍𑌤𑌮𑌾𑌲𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌚𑌨𑍍𑌦𑌨𑌾𑌸𑍍𑌸𑍍𑌯𑌨𑍍𑌦𑌨𑌾𑌸𑍍𑌤𑌥𑌾 ।
𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑌿𑌤𑌾𑌨𑍍𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑌿𑌤𑌾𑌗𑍍𑌰𑌾𑌭𑌿𑌰𑍍𑌲𑌤𑌾𑌭𑌿𑌃 𑌪𑌰𑌿𑌵𑍇𑌷𑍍𑌟𑌿𑌤𑌾𑌨𑍍 ।
𑌦𑍍𑌰𑍁𑌮𑌾𑌨𑍍𑌪𑌶𑍍𑌯𑍇𑌹 𑌸𑍗𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑍇 𑌪𑌮𑍍𑌪𑌾𑌯𑌾 𑌰𑍁𑌚𑌿𑌰𑌾𑌨𑍍𑌬𑌹𑍂𑌨𑍍 ॥ 82 ॥

triniśā naktamālāśca candanāssyandanāstathā |
puṣpitānpuṣpitāgrābhirlatābhiḥ pariveṣṭitān |
drumānpaśyeha saumitre pampāyā rucirānbahūn || 82 ||

ହେ ସୌମିତ୍ରି! ତ୍ରିନିଶା, ନକ୍ତମାଲ, ଚନ୍ଦନ ଓ ସ୍ୟନ୍ଦନ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ଦେଖ; ପୁଷ୍ପିତ ଶାଖାଯୁକ୍ତ ଲତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ପମ୍ପା ନିକଟରେ ଥିବା ଅନେକ ମନୋହର ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ଦେଖ ॥ 82 ॥ ^AI

Shloka 83

𑌵𑌾𑌤𑌵𑌿𑌕𑍍𑌷𑌿𑌪𑍍𑌤𑌵𑌿𑌟𑌪𑌾𑌨𑍍𑌯𑌥𑌾𑌽𑌸𑌨𑍍𑌨𑌾𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑍁𑌮𑌾𑌨𑌿𑌮𑌾𑌨𑍍 ।
𑌲𑌤𑌾𑌸𑍍𑌸𑌮𑌨𑍁𑌵𑌰𑍍𑌤𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌮𑌤𑍍𑌤𑌾 𑌇𑌵 𑌵𑌰𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑌿𑌯𑌃 ॥ 83 ॥

vātavikṣiptaviṭapānyathā'sannāndrumānimān |
latāssamanuvartante mattā iva varastriyaḥ || 83 ||

ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଆନ୍ଦୋଳିତ ଶାଖାଯୁକ୍ତ ଏହି ବୃକ୍ଷମାନେ ଯେପରି ଅବସ୍ଥିତ; ସେମାନଙ୍କୁ ଲତାମାନେ ମତ୍ତା ଉତ୍ତମା ନାରୀମାନଙ୍କ ପରି ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି ॥ 83 ॥ ^AI

Shloka 84

𑌪𑌾𑌦𑌪𑌾𑌤𑍍𑌪𑌾𑌦𑌪𑌂 𑌗𑌚𑍍𑌛𑌨𑍍 𑌶𑍈𑌲𑌾𑌚𑍍𑌛𑍈𑌲𑌂 𑌵𑌨𑌾𑌦𑍍𑌵𑌨𑌮𑍍 ।
𑌵𑌾𑌤𑌿 𑌨𑍈𑌕𑌰𑌸𑌾𑌸𑍍𑌵𑌾𑌦𑌸𑍍𑌸𑌮𑍍𑌮𑍋𑌦𑌿𑌤 𑌇𑌵𑌾𑌨𑌿𑌲𑌃 ॥ 84 ॥

pādapātpādapaṃ gacchan śailācchailaṃ vanādvanam |
vāti naikarasāsvādassammodita ivānilaḥ || 84 ||

ଏକ ବୃକ୍ଷରୁ ଅନ୍ୟ ବୃକ୍ଷକୁ, ଏକ ପର୍ବତରୁ ଅନ୍ୟ ପର୍ବତକୁ ଓ ଏକ ବନରୁ ଅନ୍ୟ ବନକୁ ଗମନ କରୁଥିବା ବାୟୁ ଅନେକ ରସର ଆସ୍ୱାଦନରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଥିବା ପରି ବହୁଛି ॥ 84 ॥ ^AI

Shloka 85

𑌕𑍇𑌚𑌿𑌤𑍍𑌪𑌰𑍍𑌯𑌾𑌪𑍍𑌤𑌕𑍁𑌸𑍁𑌮𑌾𑌃 𑌪𑌾𑌦𑌪𑌾 𑌮𑌧𑍁𑌗𑌨𑍍𑌧𑌿𑌨𑌃 ।
𑌕𑍇𑌚𑌿𑌨𑍍𑌮𑍁𑌕𑍁𑌲𑌸𑌂𑌵𑍀𑌤𑌾𑌃 𑌶𑍍𑌯𑌾𑌮𑌵𑌰𑍍𑌣𑌾 𑌇𑌵𑌾𑌬𑌭𑍁𑌃 ॥ 85 ॥

kecitparyāptakusumāḥ pādapā madhugandhinaḥ |
kecinmukulasaṃvītāḥ śyāmavarṇā ivābabhuḥ || 85 ||

କେତେକ ବୃକ୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁଷ୍ପିତ ଓ ମଧୁଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ; କେତେକ କଢ଼ରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ॥ 85 ॥ ^AI

Shloka 86

𑌇𑌦𑌂 𑌮𑍃𑌷𑍍𑌟𑌮𑌿𑌦𑌂 𑌸𑍍𑌵𑌾𑌦𑍁 𑌪𑍍𑌰𑌫𑍁𑌲𑍍𑌲𑌮𑌿𑌦𑌮𑌿𑌤𑍍𑌯𑌪𑌿 ।
𑌰𑌾𑌗𑌯𑍁𑌕𑍍𑌤𑍋 𑌮𑌧𑍁𑌕𑌰𑌃 𑌕𑍁𑌸𑍁𑌮𑍇𑌷𑍍𑌵𑍇𑌵 𑌲𑍀𑌯𑌤𑍇 ॥ 86 ॥

idaṃ mṛṣṭamidaṃ svādu praphullamidamityapi |
rāgayukto madhukaraḥ kusumeṣveva līyate || 86 ||

‘ଏହା ସୁସ୍ୱାଦୁ, ଏହା ମଧୁର, ଏହା ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ’ ବୋଲି ଭାବି ରାଗଯୁକ୍ତ ମଧୁକର ପୁଷ୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ଲୀନ ହୋଇଯାଉଛି ॥ 86 ॥ ^AI

Shloka 87

𑌨𑌿𑌲𑍀𑌯 𑌪𑍁𑌨𑌰𑍁𑌤𑍍𑌪𑌤𑍍𑌯 𑌸𑌹𑌸𑌾𑌽𑌨𑍍𑌯𑌤𑍍𑌰 𑌗𑌚𑍍𑌛𑌤𑌿 ।
𑌮𑌧𑍁𑌲𑍁𑌬𑍍𑌧𑍋 𑌮𑌧𑍁𑌕𑌰𑌃 𑌪𑌮𑍍𑌪𑌾𑌤𑍀𑌰𑌦𑍍𑌰𑍁𑌮𑍇𑌷𑍍𑌵𑌸𑍗 ॥ 87 ॥

nilīya punarutpatya sahasā'nyatra gacchati |
madhulubdho madhukaraḥ pampātīradrumeṣvasau || 87 ||

ମଧୁ ପ୍ରତି ଲୋଭାନ୍ୱିତ ଏହି ମଧୁକର ପମ୍ପା ତୀରର ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କରେ ଲୀନ ହୋଇ ପୁନର୍ବାର ଉଠି ହଠାତ୍ ଅନ୍ୟତ୍ର ଚାଲିଯାଉଛି ॥ 87 ॥ ^AI

Shloka 88

𑌇𑌯𑌂 𑌕𑍁𑌸𑍁𑌮𑌸𑌙𑍍𑌘𑌾𑌤𑍈𑌰𑍁𑌪𑌸𑍍𑌤𑍀𑌰𑍍𑌣𑌾 𑌸𑍁𑌖𑌾𑌕𑍃𑌤𑌾 ।
𑌸𑍍𑌵𑌯𑌂 𑌨𑌿𑌪𑌤𑌿𑌤𑍈𑌰𑍍𑌭𑍂𑌮𑌿𑌶𑍍𑌶𑌯𑌨𑌪𑍍𑌰𑌸𑍍𑌤𑌰𑍈𑌰𑌿𑌵 ॥ 88 ॥

iyaṃ kusumasaṅghātairupastīrṇā sukhākṛtā |
svayaṃ nipatitairbhūmiśśayanaprastarairiva || 88 ||

ସ୍ୱୟଂ ଝଡ଼ିପଡ଼ିଥିବା ପୁଷ୍ପସମୂହରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ଏହି ଭୂମି ଶୟନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତର ପରି ସୁଖପ୍ରଦ ହୋଇଅଛି ॥ 88 ॥ ^AI

Shloka 89

𑌵𑌿𑌵𑌿𑌧𑌾 𑌵𑌿𑌵𑌿𑌧𑍈𑌃 𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑍈𑌸𑍍𑌤𑍈𑌰𑍇𑌵 𑌨𑌗𑌸𑌾𑌨𑍁𑌷𑍁 ।
𑌵𑌿𑌕𑍀𑌰𑍍𑌣𑍈 𑌪𑍀𑌤𑌰𑌕𑍍𑌤𑌾𑌹𑌿 𑌸𑍗𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑍇 𑌪𑍍𑌰𑌸𑍍𑌤𑌰𑌾𑌃 𑌕𑍃𑌤𑌾𑌃 ॥ 89 ॥

vividhā vividhaiḥ puṣpaistaireva nagasānuṣu |
vikīrṇai pītaraktāhi saumitre prastarāḥ kṛtāḥ || 89 ||

ହେ ସୌମିତ୍ରି! ପର୍ବତର ଶିଖରରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଫୁଲ ସହିତ ସେହି ଫୁଲମାନେ ବିଛାଡ଼ି ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବାରୁ ପୀତ ଓ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣର ଶଯ୍ୟା ପରି ପଥରଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଛି। ^AI

Shloka 90

𑌹𑌿𑌮𑌾𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌪𑌶𑍍𑌯 𑌸𑍗𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑍇 𑌵𑍃𑌕𑍍𑌷𑌾𑌣𑌾𑌂 𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑌸𑌮𑍍𑌭𑌵𑌮𑍍 ।
𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑌮𑌾𑌸𑍇 𑌹𑌿 𑌤𑌰𑌵𑌸𑍍𑌸𑌙𑍍𑌘𑌰𑍍𑌷𑌾𑌦𑌿𑌵 𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑌿𑌤𑌾𑌃 ॥ 90 ॥

himānte paśya saumitre vṛkṣāṇāṃ puṣpasambhavam |
puṣpamāse hi taravassaṅgharṣādiva puṣpitāḥ || 90 ||

ହେ ସୌମିତ୍ରି! ଶୀତ ଋତୁର ଅନ୍ତରେ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କର ଫୁଲର ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ଦେଖ। ଫୁଲ ମାସରେ ବୃକ୍ଷମାନେ ପରସ୍ପର ସହିତ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରିବା ପରି ଫୁଲରେ ଭରି ଉଠିଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 91

𑌆𑌹𑍍𑌵𑌯𑌨𑍍𑌤 𑌇𑌵𑌾𑌨𑍍𑌯𑍋𑌨𑍍𑌯𑌂 𑌨𑌗𑌾𑌷𑍍𑌷𑌟𑍍𑌪𑌦𑌨𑌾𑌦𑌿𑌤𑌾𑌃 ।
𑌕𑍁𑌸𑍁𑌮𑍋𑌤𑍍𑌤𑌂𑌸𑌵𑌿𑌟𑌪𑌾𑌶𑍍𑌶𑍋𑌭𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌬𑌹𑍁 𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣 ॥ 91 ॥

āhvayanta ivānyonyaṃ nagāṣṣaṭpadanāditāḥ |
kusumottaṃsaviṭapāśśobhante bahu lakṣmaṇa || 91 ||

ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ! ଭ୍ରମରମାନଙ୍କ ଗୁଞ୍ଜନରେ ମୁଖରିତ ହୋଇ ବୃକ୍ଷମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ଫୁଲର ମୁକୁଟରେ ସୁଶୋଭିତ ସେମାନଙ୍କର ଶାଖାମାନେ ବହୁତ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 92

𑌏𑌷 𑌕𑌾𑌰𑌣𑍍𑌡𑌵𑌃 𑌪𑌕𑍍𑌷𑍀 𑌵𑌿𑌗𑌾𑌹𑍍𑌯 𑌸𑌲𑌿𑌲𑌂 𑌶𑍁𑌭𑌮𑍍 ।
𑌰𑌮𑌤𑍇 𑌕𑌾𑌨𑍍𑌤𑌯𑌾 𑌸𑌾𑌰𑍍𑌧𑌂 𑌕𑌾𑌮𑌮𑍁𑌦𑍍𑌦𑍀𑌪𑌯𑌨𑍍𑌮𑌮 ॥ 92 ॥

eṣa kāraṇḍavaḥ pakṣī vigāhya salilaṃ śubham |
ramate kāntayā sārdhaṃ kāmamuddīpayanmama || 92 ||

ଏହି କାରଣ୍ଡବ ପକ୍ଷୀ ଶୁଭ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି ନିଜ ପ୍ରିୟା ସହିତ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଛି ଏବଂ ମୋର କାମନାକୁ ଉଦ୍ଦୀପିତ କରୁଛି। ^AI

Shloka 93

𑌮𑌨𑍍𑌦𑌾𑌕𑌿𑌨𑍍𑌯𑌾𑌸𑍍𑌤𑍁 𑌯𑌦𑌿𑌦𑌂 𑌰𑍂𑌪𑌮𑍇𑌵𑌂 𑌮𑌨𑍋𑌹𑌰𑌮𑍍 ।
𑌸𑍍𑌥𑌾𑌨𑍇 𑌜𑌗𑌤𑌿 𑌵𑌿𑌖𑍍𑌯𑌾𑌤𑌾 𑌗𑍁𑌣𑌾𑌸𑍍𑌤𑌸𑍍𑌯𑌾 𑌮𑌨𑍋𑌰𑌮𑌾𑌃 ॥ 93 ॥

mandākinyāstu yadidaṃ rūpamevaṃ manoharam |
sthāne jagati vikhyātā guṇāstasyā manoramāḥ || 93 ||

ମନ୍ଦାକିନୀର ଏହି ମନୋହର ରୂପ ଯେପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ସେହି ଅନୁସାରେ ସେ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ତାହାର ଗୁଣମାନେ ମନୋରମ। ^AI

Shloka 94

𑌯𑌦𑌿 𑌦𑍃𑌶𑍍𑌯𑍇𑌤 𑌸𑌾 𑌸𑌾𑌧𑍍𑌵𑍀 𑌯𑌦𑌿 𑌚𑍇𑌹 𑌵𑌸𑍇𑌮𑌹𑌿 ।
𑌸𑍍𑌪𑍃𑌹𑌯𑍇𑌯𑌂 𑌨 𑌶𑌕𑍍𑌰𑌾𑌯 𑌨𑌾𑌯𑍋𑌧𑍍𑌯𑌾𑌯𑍈 𑌰𑌘𑍂𑌤𑍍𑌤𑌮 ॥ 94 ॥

yadi dṛśyeta sā sādhvī yadi ceha vasemahi |
spṛhayeyaṃ na śakrāya nāyodhyāyai raghūttama || 94 ||

ହେ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯଦି ସେହି ସାଧ୍ୱୀ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ଯଦି ଆମେ ଏଠାରେ ବାସ କରିପାରନ୍ତୁ, ତେବେ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ କିମ୍ବା ଅଯୋଧ୍ୟା ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରିବି ନାହିଁ। ^AI

Shloka 95

𑌨𑌹𑍍𑌯𑍇𑌵𑌂 𑌰𑌮𑌣𑍀𑌯𑍇𑌷𑍁 𑌶𑌾𑌦𑍍𑌵𑌲𑍇𑌷𑍁 𑌤𑌯𑌾 𑌸𑌹 ।
𑌰𑌮𑌤𑍋 𑌮𑍇 𑌭𑌵𑍇𑌚𑍍𑌚𑌿𑌨𑍍𑌤𑌾 𑌨 𑌸𑍍𑌪𑍃𑌹𑌾𑌽𑌨𑍍𑌯𑍇𑌷𑍁 𑌵𑌾 𑌭𑌵𑍇𑌤𑍍 ॥ 95 ॥

nahyevaṃ ramaṇīyeṣu śādvaleṣu tayā saha |
ramato me bhaveccintā na spṛhā'nyeṣu vā bhavet || 95 ||

କାରଣ ଏପରି ରମଣୀୟ ଶାଦ୍ୱଳ ଭୂମିରେ ତାହା ସହିତ ବିହାର କରୁଥିବା ମୋର କୌଣସି ଚିନ୍ତା ରହିବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବିଷୟ ପ୍ରତି ମୋର ଆକାଂକ୍ଷା ରହିବ ନାହିଁ। ^AI

Shloka 96

𑌅𑌮𑍀 𑌹𑌿 𑌵𑌿𑌵𑌿𑌧𑍈𑌃 𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑍈𑌸𑍍𑌤𑌰𑌵𑍋 𑌰𑍁𑌚𑌿𑌰𑌚𑍍𑌛𑌦𑌾𑌃 ।
𑌕𑌾𑌨𑌨𑍇𑌽𑌽𑌸𑍍𑌮𑌿𑌨𑍍𑌵𑌿𑌨𑌾 𑌕𑌾𑌨𑍍𑌤𑌾𑌂 𑌚𑌿𑌨𑍍𑌤𑌾𑌮𑍁𑌤𑍍𑌪𑌾𑌦𑌯𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌮𑍇 ॥ 96 ॥

amī hi vividhaiḥ puṣpaistaravo ruciracchadāḥ |
kānane''sminvinā kāntāṃ cintāmutpādayanti me || 96 ||

ଏହି ବନରେ ସୁନ୍ଦର ପତ୍ରଯୁକ୍ତ ଏହି ବୃକ୍ଷମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଫୁଲ ସହିତ ପ୍ରିୟା ବିନା ମୋ ମନରେ ଚିନ୍ତା ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 97

𑌪𑌶𑍍𑌯 𑌶𑍀𑌤𑌜𑌲𑌾𑌂 𑌚𑍇𑌮𑌾𑌂 𑌸𑍗𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑍇 𑌪𑍁𑌷𑍍𑌕𑌰𑌾𑌯𑍁𑌤𑌾𑌮𑍍 ।
𑌚𑌕𑍍𑌰𑌵𑌾𑌕𑌾𑌨𑍁𑌚𑌰𑌿𑌤𑌾𑌂 𑌕𑌾𑌰𑌣𑍍𑌡𑌵 𑌨𑌿𑌷𑍇𑌵𑌿𑌤𑌾𑌮𑍍 ॥ 97 ॥

paśya śītajalāṃ cemāṃ saumitre puṣkarāyutām |
cakravākānucaritāṃ kāraṇḍava niṣevitām || 97 ||

ହେ ସୌମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ), ଏହି ଶୀତଳ ଜଳବିଶିଷ୍ଟ, ପଦ୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦକୁ ଦେଖ, ଯାହା ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁସୃତ ଏବଂ କାରଣ୍ଡବ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ । ^AI

Shloka 98

𑌪𑍍𑌲𑌵𑍈𑌃 𑌕𑍍𑌰𑍗𑌞𑍍𑌚𑍈𑌶𑍍𑌚 𑌸𑌮𑍍𑌪𑍂𑌰𑍍𑌣𑌾𑌂 𑌮𑌹𑌾𑌮𑍃𑌗𑌨𑌿𑌷𑍇𑌵𑌿𑌤𑌾𑌮𑍍 ।
𑌅𑌧𑌿𑌕𑌂 𑌶𑍋𑌭𑌤𑍇 𑌪𑌮𑍍𑌪𑌾 𑌵𑌿𑌕𑍂𑌜𑌦𑍍𑌭𑌿𑌃𑌰𑍍𑌵𑌿𑌹𑌙𑍍𑌗𑌮𑍈𑌃 ॥ 98 ॥

plavaiḥ krauñcaiśca sampūrṇāṃ mahāmṛganiṣevitām |
adhikaṃ śobhate pampā vikūjadbhiḥrvihaṅgamaiḥ || 98 ||

ପ୍ଲବ ଓ କ୍ରୌଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମହାମୃଗମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ଏହି ପମ୍ପା ସରୋବର କୁଜନ କରୁଥିବା ବିହଙ୍ଗମମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ଶୋଭା ପାଉଛି । ^AI

Shloka 99

𑌦𑍀𑌪𑌯𑌨𑍍𑌤𑍀𑌵 𑌮𑍇 𑌕𑌾𑌮𑌂 𑌵𑌿𑌵𑌿𑌧𑌾 𑌮𑍁𑌦𑌿𑌤𑌾 𑌦𑍍𑌵𑌿𑌜𑌾𑌃 ।
𑌶𑍍𑌯𑌾𑌮𑌾𑌂 𑌚𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌮𑍁𑌖𑍀𑌂 𑌸𑍍𑌮𑍃𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾𑌂 𑌪𑌦𑍍𑌮𑌨𑌿𑌭𑍇𑌕𑍍𑌷𑌣𑌾𑌮𑍍 ॥ 99 ॥

dīpayantīva me kāmaṃ vividhā muditā dvijāḥ |
śyāmāṃ candramukhīṃ smṛtvā priyāṃ padmanibhekṣaṇām || 99 ||

ବିବିଧ ଆନନ୍ଦିତ ପକ୍ଷୀମାନେ ମୋର କାମନାକୁ ପ୍ରଦୀପ୍ତ କରୁଥିବା ପରି ଜଣାଯାଉଛି; ମୁଁ ଶ୍ୟାମା, ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ, ପଦ୍ମପରି ନେତ୍ରବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରିୟାକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଛି । ^AI

Shloka 100

𑌪𑌶𑍍𑌯 𑌸𑌾𑌨𑍁𑌷𑍁 𑌚𑌿𑌤𑍍𑌰𑍇𑌷𑍁 𑌮𑍃𑌗𑍀𑌭𑌿𑌸𑍍𑌸𑌹𑌿𑌤𑌾𑌨𑍍𑌮𑍃𑌗𑌾𑌨𑍍 ।
𑌮𑌾𑌂 𑌪𑍁𑌨𑌰𑍍𑌮𑍃𑌗𑌶𑌾𑌬𑌾𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌾 𑌵𑍈𑌦𑍇𑌹𑍍𑌯𑌾 𑌵𑌿𑌰𑌹𑍀𑌕𑍃𑌤𑌮𑍍 ॥ 100 ॥

paśya sānuṣu citreṣu mṛgībhissahitānmṛgān |
māṃ punarmṛgaśābākṣyā vaidehyā virahīkṛtam || 100 ||

ବିଚିତ୍ର ପର୍ବତଶିଖରରେ ମୃଗୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ମୃଗମାନଙ୍କୁ ଦେଖ; ମୃଗଶାବକ ପରି ଆଖିବିଶିଷ୍ଟ ବୈଦେହୀଙ୍କ ବିରହରେ ପୀଡ଼ିତ ମୁଁ ପୁନର୍ବାର (ଏହା ଦେଖୁଛି) । ^AI

Shloka 101

𑌵𑍍𑌯𑌥𑌯𑌨𑍍𑌤𑍀𑌵 𑌮𑍇 𑌚𑌿𑌤𑍍𑌤𑌂 𑌸𑌞𑍍𑌚𑌰𑌨𑍍𑌤𑌸𑍍𑌤𑌤𑌸𑍍𑌤𑌤𑌃 ।
𑌅𑌸𑍍𑌮𑌿𑌨𑍍𑌸𑌾𑌨𑍁𑌨𑌿 𑌰𑌮𑍍𑌯𑍇 𑌹𑌿 𑌮𑌤𑍍𑌤𑌦𑍍𑌵𑌿𑌜𑌗𑌣𑌾𑌯𑍁𑌤𑍇 ।
𑌪𑌶𑍍𑌯𑍇𑌯𑌂 𑌯𑌦𑌿 𑌤𑌾𑌂 𑌕𑌾𑌨𑍍𑌤𑌾𑌂 𑌤𑌤𑌸𑍍𑌸𑍍𑌵𑌸𑍍𑌤𑌿 𑌭𑌵𑍇𑌨𑍍𑌮𑌮 ॥ 101 ॥

vyathayantīva me cittaṃ sañcarantastatastataḥ |
asminsānuni ramye hi mattadvijagaṇāyute |
paśyeyaṃ yadi tāṃ kāntāṃ tatassvasti bhavenmama || 101 ||

ଏହି ରମଣୀୟ ପର୍ବତଶିଖରରେ ମତ୍ତ ପକ୍ଷୀସମୂହରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନରେ ଏଣେ ତେଣେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ମୋର ଚିତ୍ତକୁ ବ୍ୟଥିତ କରୁଥିବା ପରି ଜଣାଯାଉଛି; ଯଦି ମୁଁ ସେହି ପ୍ରିୟାକୁ ଏଠାରେ ଦେଖିପାରନ୍ତି, ତେବେ ମୋର ମଙ୍ଗଳ ହେବ । ^AI

Shloka 102

𑌜𑍀𑌵𑍇𑌯𑌂 𑌖𑌲𑍁 𑌸𑍗𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑍇 𑌮𑌯𑌾 𑌸𑌹 𑌸𑍁𑌮𑌧𑍍𑌯𑌮𑌾 ।
𑌸𑍇𑌵𑌤𑍇 𑌯𑌦𑌿 𑌵𑍈𑌦𑍇𑌹𑍀 𑌪𑌮𑍍𑌪𑌾𑌯𑌾𑌃 𑌪𑌵𑌨𑌂 𑌸𑍁𑌖𑌮𑍍 ॥ 102 ॥

jīveyaṃ khalu saumitre mayā saha sumadhyamā |
sevate yadi vaidehī pampāyāḥ pavanaṃ sukham || 102 ||

ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଯଦି ସୁମଧ୍ୟମା ବୈଦେହୀ ମୋ ସହିତ ପମ୍ପାର ସୁଖଦାୟକ ପବନକୁ ସେବନ କରନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ବଞ୍ଚିବି । ^AI

Shloka 103

𑌪𑌦𑍍𑌮𑌸𑍗𑌗𑌨𑍍𑌧𑌿𑌕𑌵𑌹𑌂 𑌶𑌿𑌵𑌂 𑌶𑍋𑌕𑌵𑌿𑌨𑌾𑌶𑌨𑌮𑍍 ।
𑌧𑌨𑍍𑌯𑌾 𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣 𑌸𑍇𑌵𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌪𑌮𑍍𑌪𑍋𑌪𑌵𑌨𑌮𑌾𑌰𑍁𑌤𑌮𑍍 ॥ 103 ॥

padmasaugandhikavahaṃ śivaṃ śokavināśanam |
dhanyā lakṣmaṇa sevante pampopavanamārutam || 103 ||

ପଦ୍ମ ଓ ସୌଗନ୍ଧିକ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ ବହନ କରୁଥିବା, ଶୁଭପ୍ରଦ ଓ ଶୋକନାଶକ ପମ୍ପାର ଉପବନର ପବନକୁ ଧନ୍ୟ ଲୋକମାନେ, ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସେବନ କରନ୍ତି । ^AI

Shloka 104

𑌶𑍍𑌯𑌾𑌮𑌾 𑌪𑌦𑍍𑌮𑌪𑌲𑌾𑌶𑌾𑌕𑍍𑌷𑍀 𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾 𑌵𑌿𑌰𑌹𑌿𑌤𑌾 𑌮𑌯𑌾 ।
𑌕𑌥𑌂 𑌧𑌾𑌰𑌯𑌤𑌿 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣𑌾𑌨𑍍𑌵𑌿𑌵𑌶𑌾 𑌜𑌨𑌕𑌾𑌤𑍍𑌮𑌜𑌾 ॥ 104 ॥

śyāmā padmapalāśākṣī priyā virahitā mayā |
kathaṃ dhārayati prāṇānvivaśā janakātmajā || 104 ||

ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଆଖିବିଶିଷ୍ଟ ଶ୍ୟାମା ପ୍ରିୟା ମୋଠାରୁ ବିରହିତା ହୋଇ ଅସହାୟା ଅବସ୍ଥାରେ ଜନକାତ୍ମଜା (ସୀତା) କିପରି ପ୍ରାଣ ଧାରଣ କରୁଛନ୍ତି ? ^AI

Shloka 105

𑌕𑌿𑌨𑍍𑌨𑍁 𑌵𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌰𑌾𑌜𑌾𑌨𑌂 𑌧𑌰𑍍𑌮𑌜𑍍𑌞𑌂 𑌸𑌤𑍍𑌯𑌵𑌾𑌦𑌿𑌨𑌮𑍍 ।
𑌸𑍀𑌤𑌾𑌯𑌾 𑌜𑌨𑌕𑌂 𑌪𑍃𑌷𑍍𑌟𑌃 𑌕𑍁𑌶𑌲𑌂 𑌜𑌨𑌸𑌂𑌸𑌦𑌿 ॥ 105 ॥

kinnu vakṣyāmi rājānaṃ dharmajñaṃ satyavādinam |
sītāyā janakaṃ pṛṣṭaḥ kuśalaṃ janasaṃsadi || 105 ||

ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ ରାଜାଙ୍କୁ ମୁଁ କି କହିବି? ଜନସଭାରେ ସୀତାଙ୍କ ପିତା ପଚାରିବା ସମୟରେ କୁଶଳ କଥା ମୁଁ କିପରି କହିବି? ^AI

Shloka 106

𑌯𑌾 𑌮𑌾𑌮𑌨𑍁𑌗𑌤𑌾 𑌮𑌨𑍍𑌦𑌂 𑌪𑌿𑌤𑍍𑌰𑌾 𑌪𑍍𑌰𑌵𑍍𑌰𑌾𑌜𑌿𑌤𑌂 𑌵𑌨𑌮𑍍 ।
𑌸𑍀𑌤𑌾 𑌸𑌤𑍍𑌪𑌥𑌮𑌾𑌸𑍍𑌥𑌾𑌯 𑌕𑍍𑌵 𑌨𑍁 𑌸𑌾 𑌵𑌰𑍍𑌤𑌤𑍇 𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾 ॥ 106 ॥

yā māmanugatā mandaṃ pitrā pravrājitaṃ vanam |
sītā satpathamāsthāya kva nu sā vartate priyā || 106 ||

ଯେ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନକୁ ପ୍ରବ୍ରାଜିତ ହୋଇଥିବା ଦୀନ ମୋତେ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲା, ସେ ସାଧ୍ୱୀ ପ୍ରିୟା ସୀତା ସତ୍ପଥ ଅବଲମ୍ବନ କରି ଏବେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି? ^AI

Shloka 107

𑌤𑌯𑌾 𑌵𑌿𑌹𑍀𑌨𑌃 𑌕𑍃𑌪𑌣𑌃 𑌕𑌥𑌂 𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣 𑌧𑌾𑌰𑌯𑍇 ।
𑌯𑌾 𑌮𑌾𑌮𑌨𑍁𑌗𑌤𑌾 𑌰𑌾𑌜𑍍𑌯𑌾𑌦𑍍𑌭𑍍𑌰𑌷𑍍𑌟𑌂 𑌵𑌿𑌗𑌤𑌚𑍇𑌤𑌸𑌮𑍍 ॥ 107 ॥

tayā vihīnaḥ kṛpaṇaḥ kathaṃ lakṣmaṇa dhāraye |
yā māmanugatā rājyādbhraṣṭaṃ vigatacetasam || 107 ||

ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯେ ରାଜ୍ୟରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ଓ ବିଚଳିତ ମୋତେ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲା, ସେ ସୀତାଙ୍କଠାରୁ ବିହୀନ ହୋଇ ଦୀନ ମୁଁ କିପରି ପ୍ରାଣ ଧାରଣ କରିବି? ^AI

Shloka 108

𑌤𑌚𑍍𑌚𑌾𑌰𑍍𑌵𑌞𑍍𑌚𑌿𑌤𑌪𑌦𑍍𑌮𑌾𑌕𑍍𑌷𑌂 𑌸𑍁𑌗𑌨𑍍𑌧𑌿 𑌶𑍁𑌭𑌮𑌵𑍍𑌰𑌣𑌮𑍍 ।
𑌅𑌪𑌶𑍍𑌯𑌤𑍋 𑌮𑍁𑌖𑌂 𑌤𑌸𑍍𑌯𑌾𑌸𑍍𑌸𑍀𑌦𑌤𑍀𑌵 𑌮𑌨𑍋 𑌮𑌮 ॥ 108 ॥

taccārvañcitapadmākṣaṃ sugandhi śubhamavraṇam |
apaśyato mukhaṃ tasyāssīdatīva mano mama || 108 ||

ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ବଙ୍କା ପଦ୍ମପରି ଆଖି, ସୁଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ, ଶୁଭ ଓ ନିରାମୟ ମୁଖ ନ ଦେଖି ମୋର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଉଛି। ^AI

Shloka 109

𑌸𑍍𑌮𑌿𑌤𑌹𑌾𑌸𑍍𑌯𑌾𑌨𑍍𑌤𑌰𑌯𑍁𑌤𑌂 𑌗𑍁𑌣𑌵𑌨𑍍𑌮𑌧𑍁𑌰𑌂 𑌹𑌿𑌤𑌮𑍍 ।
𑌵𑍈𑌦𑍇𑌹𑍍𑌯𑌾 𑌵𑌾𑌕𑍍𑌯𑌮𑌤𑍁𑌲𑌂 𑌕𑌦𑌾 𑌶𑍍𑌰𑍋𑌷𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣 ॥ 109 ॥

smitahāsyāntarayutaṃ guṇavanmadhuraṃ hitam |
vaidehyā vākyamatulaṃ kadā śroṣyāmi lakṣmaṇa || 109 ||

ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସ୍ମିତ ଓ ହାସ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ମିଶ୍ରିତ, ଗୁଣଯୁକ୍ତ, ମଧୁର ଓ ହିତକର ବୈଦେହୀଙ୍କ ଅତୁଳନୀୟ ବାକ୍ୟ ମୁଁ କେବେ ଶୁଣିବି? ^AI

Shloka 110

𑌪𑍍𑌰𑌾𑌪𑍍𑌯 𑌦𑍁𑌖𑌂 𑌵𑌨𑍇 𑌶𑍍𑌯𑌾𑌮𑌾 𑌮𑌾𑌂 𑌮𑌨𑍍𑌮𑌥𑌵𑌿𑌕𑌰𑍍𑌶𑌿𑌤𑌮𑍍 ।
𑌨𑌷𑍍𑌟𑌦𑍁𑌃𑌖𑍇𑌵 𑌹𑍃𑌷𑍍𑌟𑍇𑌵 𑌸𑌾𑌧𑍍𑌵𑍀 𑌸𑌾𑌧𑍍𑌵𑌭𑍍𑌯𑌭𑌾𑌷𑌤 ॥ 110 ॥

prāpya dukhaṃ vane śyāmā māṃ manmathavikarśitam |
naṣṭaduḥkheva hṛṣṭeva sādhvī sādhvabhyabhāṣata || 110 ||

ବନରେ ଦୁଃଖ ପାଇ ମଧ୍ୟ ଶ୍ୟାମା ସାଧ୍ୱୀ ସ୍ତ୍ରୀ କାମପୀଡ଼ିତ ମୋତେ ଦୁଃଖ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ପରି ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ପରି ମଧୁର ଭାଷାରେ କହୁଥିଲେ। ^AI

Shloka 111

𑌕𑌿𑌂 𑌨𑍁 𑌵𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌕𑍗𑌸𑌲𑍍𑌯𑌾𑌮𑌯𑍋𑌧𑍍𑌯𑌾𑌯𑌾𑌂 𑌨𑍃𑌪𑌾𑌤𑍍𑌮𑌜 ।
𑌕𑍍𑌵 𑌸𑌾 𑌸𑍍𑌨𑍁𑌷𑍇𑌤𑌿 𑌪𑍃𑌚𑍍𑌛𑌨𑍍𑌤𑍀𑌂 𑌕𑌥𑌂 𑌚𑌾𑌪𑌿 𑌤𑍁 𑌮𑌨𑌸𑍍𑌵𑌿𑌨𑍀𑌮𑍍 ॥ 111 ॥

kiṃ nu vakṣyāmi kausalyāmayodhyāyāṃ nṛpātmaja |
kva sā snuṣeti pṛcchantīṃ kathaṃ cāpi tu manasvinīm || 111 ||

ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ଅଯୋଧ୍ୟାରେ କୌସଲ୍ୟାଙ୍କୁ ମୁଁ କି କହିବି? 'ମୋ ବୋହୂ କେଉଁଠି' ବୋଲି ପଚାରୁଥିବା ସେ ଧୈର୍ଯ୍ୟଶାଳିନୀଙ୍କୁ ମୁଁ କିପରି ଉତ୍ତର ଦେବି? ^AI

Shloka 112

𑌗𑌚𑍍𑌛 𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣 𑌪𑌶𑍍𑌯 𑌤𑍍𑌵𑌂 𑌭𑌰𑌤𑌂 𑌭𑍍𑌰𑌾𑌤𑍃𑌵𑌤𑍍𑌸𑌲𑌮𑍍 ।
𑌨 𑌹𑍍𑌯𑌹𑌂 𑌜𑍀𑌵𑌿𑌤𑍁 𑌶𑌕𑍍𑌤𑌸𑍍𑌤𑌾𑌮𑍃𑌤𑍇 𑌜𑌨𑌕𑌾𑌤𑍍𑌮𑌜𑌾𑌮𑍍 ॥ 112 ॥

gaccha lakṣmaṇa paśya tvaṃ bharataṃ bhrātṛvatsalam |
na hyahaṃ jīvitu śaktastāmṛte janakātmajām || 112 ||

ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯାଅ, ଭ୍ରାତୃବତ୍ସଳ ଭରତଙ୍କୁ ତୁମେ ଦେଖ। ଜନକଙ୍କ କନ୍ୟା ସୀତାଙ୍କୁ ବିନା ମୁଁ ବଞ୍ଚିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ। ^AI

𑌇𑌤𑌿 𑌰𑌾𑌮𑌂 𑌮𑌹𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾𑌨𑌂 𑌵𑌿𑌲𑌪𑌨𑍍𑌤𑌮𑌨𑌾𑌥𑌵𑌤𑍍 ।
𑌉𑌵𑌾𑌚 𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑍋 𑌭𑍍𑌰𑌾𑌤𑌾 𑌵𑌚𑌨𑌂 𑌯𑍁𑌕𑍍𑌤𑌮𑌵𑍍𑌯𑌯𑌮𑍍 ॥ 113 ॥

Shloka 114

𑌸𑌂𑌸𑍍𑌤𑌮𑍍𑌭 𑌰𑌾𑌮 𑌭𑌦𑍍𑌰𑌂 𑌤𑍇 𑌮𑌾 𑌶𑍁𑌚𑌃 𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑍋𑌤𑍍𑌤𑌮 ।
𑌨𑍇𑌦𑍃𑌶𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌮𑌤𑌿𑌰𑍍𑌮𑌨𑍍𑌦𑌾 𑌭𑌵𑌤𑍍𑌯𑌕𑌲𑍁𑌷𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌾𑌮𑍍 ॥ 114 ॥

saṃstambha rāma bhadraṃ te mā śucaḥ puruṣottama |
nedṛśānāṃ matirmandā bhavatyakaluṣātmanām || 114 ||

ହେ ରାମ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧାରଣ କର; ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ଶୋକ କର ନାହିଁ । ନିର୍ମଳ ହୃଦୟ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କର ଏପରି ମନ୍ଦ ବୁଦ୍ଧି ହୁଏ ନାହିଁ । ^AI

Shloka 115

𑌸𑍍𑌮𑍃𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌵𑌿𑌯𑍋𑌗𑌜𑌂 𑌦𑍁𑌃𑌖𑌂 𑌤𑍍𑌯𑌜 𑌸𑍍𑌨𑍇𑌹𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑍇 𑌜𑌨𑍇 ।
𑌅𑌤𑌿𑌸𑍍𑌨𑍇𑌹𑌪𑌰𑌿𑌷𑍍𑌵𑌙𑍍𑌗𑌾𑌦𑍍𑌵𑌰𑍍𑌤𑌿𑌰𑌾𑌰𑍍𑌦𑍍𑌰𑌾𑌪𑌿 𑌦𑌹𑍍𑌯𑌤𑍇 ॥ 115 ॥

smṛtvā viyogajaṃ duḥkhaṃ tyaja snehaṃ priye jane |
atisnehapariṣvaṅgādvartirārdrāpi dahyate || 115 ||

ବିଚ୍ଛେଦରୁ ଜାତ ଦୁଃଖକୁ ସ୍ମରଣ କରି ପ୍ରିୟ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ତ୍ୟାଗ କର । ଅତି ସ୍ନେହର ଆଲିଙ୍ଗନରୁ ଆର୍ଦ୍ର ବର୍ତ୍ତିକା ମଧ୍ୟ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଯାଏ । ^AI

Shloka 116

𑌯𑌦𑌿 𑌗𑌚𑍍𑌛𑌤𑌿 𑌪𑌾𑌤𑌾𑌲𑌂 𑌤𑌤𑍋𑌽𑌭𑍍𑌯𑌧𑌿𑌕𑌮𑍇𑌵 𑌵𑌾 ।
𑌸𑌰𑍍𑌵𑌥𑌾 𑌰𑌾𑌵𑌣𑌸𑍍𑌤𑌾𑌵𑌨𑍍𑌨 𑌭𑌵𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌰𑌾𑌘𑌵 ॥ 116 ॥

yadi gacchati pātālaṃ tato'bhyadhikameva vā |
sarvathā rāvaṇastāvanna bhaviṣyati rāghava || 116 ||

ହେ ରାଘବ, ସେ ଯଦି ପାତାଳକୁ ଯାଏ କିମ୍ବା ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୂରକୁ ଯାଏ, ସର୍ବଥା ରାବଣ ରହିବ ନାହିଁ । ^AI

Shloka 117

𑌪𑍍𑌰𑌵𑍃𑌤𑍍𑌤𑌿𑌰𑍍𑌲𑌭𑍍𑌯𑌤𑌾𑌂 𑌤𑌾𑌵𑌤𑍍𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌪𑌾𑌪𑌸𑍍𑌯 𑌰𑌕𑍍𑌷𑌸𑌃 ।
𑌤𑌤𑍋 𑌹𑌾𑌸𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌵𑌾 𑌸𑍀𑌤𑌾𑌂 𑌨𑌿𑌧𑌨𑌂 𑌵𑌾 𑌗𑌮𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 ॥ 117 ॥

pravṛttirlabhyatāṃ tāvattasya pāpasya rakṣasaḥ |
tato hāsyati vā sītāṃ nidhanaṃ vā gamiṣyati || 117 ||

ସେହି ପାପୀ ରାକ୍ଷସର ପ୍ରବୃତ୍ତି (ଗତିବିଧି) ପ୍ରଥମେ ଜାଣିବା; ତାପରେ ସେ ସୀତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦେବ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ । ^AI

Shloka 118

𑌯𑌦𑌿 𑌯𑌾𑌤𑌿𑌦𑌿𑌤𑍇𑌰𑍍𑌗𑌰𑍍𑌭𑌂 𑌰𑌾𑌵𑌣𑌸𑍍𑌸𑌹 𑌸𑍀𑌤𑌯𑌾 ।
𑌤𑌤𑍍𑌰𑌾𑌪𑍍𑌯𑍇𑌨𑌂 𑌹𑌨𑌿𑌷𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌨 𑌚𑍇𑌦𑍍𑌦𑌾𑌸𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌮𑍈𑌥𑌿𑌲𑍀𑌮𑍍 ॥ 118 ॥

yadi yātiditergarbhaṃ rāvaṇassaha sītayā |
tatrāpyenaṃ haniṣyāmi na ceddāsyati maithilīm || 118 ||

ଯଦି ରାବଣ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଅତିଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତାକୁ ବଧ କରିବି; ଯଦି ସେ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ନ ଦିଏ । ^AI

Shloka 119

𑌸𑍍𑌵𑌾𑌸𑍍𑌥𑍍𑌯𑌂 𑌭𑌦𑍍𑌰𑌂 𑌭𑌜𑌸𑍍𑌵𑌾𑌰𑍍𑌯 𑌤𑍍𑌯𑌜𑍍𑌯𑌤𑌾𑌂 𑌕𑍃𑌪𑌣𑌾 𑌮𑌤𑌿𑌃 ।
𑌅𑌰𑍍𑌥𑍋 𑌹𑌿 𑌨𑌷𑍍𑌟𑌕𑌾𑌰𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌥𑍈𑌰𑍍𑌨𑌾𑌯𑌤𑍍𑌨𑍇𑌨𑌾𑌧𑌿𑌗𑌮𑍍𑌯𑌤𑍇 ॥ 119 ॥

svāsthyaṃ bhadraṃ bhajasvārya tyajyatāṃ kṛpaṇā matiḥ |
artho hi naṣṭakāryārthairnāyatnenādhigamyate || 119 ||

ହେ ଆର୍ଯ୍ୟ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ କର; କୃପଣ ବୁଦ୍ଧି ତ୍ୟାଗ କର । ନଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଥ ଉଦ୍ୟମ ବିନା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ । ^AI

Shloka 120

𑌉𑌤𑍍𑌸𑌾𑌹𑍋 𑌬𑌲𑌵𑌾𑌨𑌾𑌰𑍍𑌯 𑌨𑌾𑌸𑍍𑌤𑍍𑌯𑍁𑌤𑍍𑌸𑌾𑌹𑌾𑌤𑍍𑌪𑌰𑌂 𑌬𑌲𑌮𑍍 ।
𑌸𑍋𑌤𑍍𑌸𑌾𑌹𑌸𑍍𑌯𑌾𑌸𑍍𑌤𑌿 𑌲𑍋𑌕𑍇𑌽𑌸𑍍𑌮𑌿𑌨𑍍 𑌨 𑌕𑌿𑌞𑍍𑌚𑌿𑌦𑌪𑌿 𑌦𑍁𑌰𑍍𑌲𑌭𑌮𑍍 ॥ 120 ॥

utsāho balavānārya nāstyutsāhātparaṃ balam |
sotsāhasyāsti loke'smin na kiñcidapi durlabham || 120 ||

ହେ ଆର୍ଯ୍ୟ, ଉତ୍ସାହ ବଳବାନ; ଉତ୍ସାହଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଳ ନାହିଁ । ଉତ୍ସାହୀ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ଲୋକରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ନାହିଁ । ^AI

Shloka 121

𑌉𑌤𑍍𑌸𑌾𑌹𑌵𑌨𑍍𑌤𑌃 𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑌾 𑌨𑌾𑌵𑌸𑍀𑌦𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌕𑌰𑍍𑌮𑌸𑍁 ।
𑌉𑌤𑍍𑌸𑌾𑌹𑌮𑌾𑌤𑍍𑌰𑌮𑌾𑌶𑍍𑌰𑌿𑌤𑍍𑌯 𑌸𑍀𑌤𑌾𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌲𑌭𑍇𑌮𑌹𑌿 ॥ 121 ॥

utsāhavantaḥ puruṣā nāvasīdanti karmasu |
utsāhamātramāśritya sītāṃ pratilabhemahi || 121 ||

ଉତ୍ସାହଶୀଳ ପୁରୁଷମାନେ କର୍ମରେ ଅବସାଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ । କେବଳ ଉତ୍ସାହକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଆମେ ସୀତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା । ^AI

Shloka 122

𑌤𑍍𑌯𑌜𑍍𑌯𑌤𑌾𑌂 𑌕𑌾𑌮𑌵𑍃𑌤𑍍𑌤𑌤𑍍𑌵𑌂 𑌶𑍋𑌕𑌂 𑌸𑌨𑍍𑌨𑍍𑌯𑌸𑍍𑌯 𑌪𑍃𑌷𑍍𑌠𑌤𑌃 ।
𑌮𑌹𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾𑌨𑌂 𑌕𑍃𑌤𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾𑌨𑌮𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾𑌨𑌂 𑌨𑌾𑌵𑌬𑍁𑌧𑍍𑌯𑌸𑍇 ॥ 122 ॥

tyajyatāṃ kāmavṛttatvaṃ śokaṃ sannyasya pṛṣṭhataḥ |
mahātmānaṃ kṛtātmānamātmānaṃ nāvabudhyase || 122 ||

କାମବୃତ୍ତିକୁ ତ୍ୟାଗ କର, ଶୋକକୁ ପଛରେ ପକାଇ ଦିଅ । ହେ ମହାତ୍ମା, ତୁମେ ନିଜକୁ ଜାଣି ପାରୁନାହଁ, ଯିଏ ଆତ୍ମସଂଯମୀ ହୋଇଛି । ^AI

Shloka 123

𑌏𑌵𑌂 𑌸𑌮𑍍𑌬𑍋𑌧𑌿𑌤𑌸𑍍𑌤𑌤𑍍𑌰 𑌶𑍋𑌕𑍋𑌪𑌹𑌤𑌚𑍇𑌤𑌨𑌃 ।
𑌤𑍍𑌯𑌜𑍍𑌯 𑌶𑍋𑌕𑌞𑍍𑌚 𑌮𑍋𑌹𑌞𑍍𑌚 𑌤𑌤𑍋 𑌧𑍈𑌰𑍍𑌯𑌮𑍁𑌪𑌾𑌗𑌮𑌤𑍍 ॥ 123 ॥

evaṃ sambodhitastatra śokopahatacetanaḥ |
tyajya śokañca mohañca tato dhairyamupāgamat || 123 ||

ଏହିପରି ଉପଦେଶ ପାଇ ସେଠାରେ ଶୋକରେ ଆହତ ଚିତ୍ତବାନ ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ଶୋକ ଓ ମୋହକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ତା ପରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଲାଭ କଲେ । ^AI

Shloka 124

𑌸𑍋𑌽𑌭𑍍𑌯𑌤𑌿𑌕𑍍𑌰𑌾𑌮𑌦𑌵𑍍𑌯𑌗𑍍𑌰𑌸𑍍𑌤𑌾𑌮𑌚𑌿𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯𑌪𑌰𑌾𑌕𑍍𑌰𑌮𑌃 ।
𑌰𑌾𑌮𑌃 𑌪𑌮𑍍𑌪𑌾𑌂 𑌸𑍁𑌰𑍁𑌚𑌿𑌰𑌾𑌂 𑌰𑌮𑍍𑌯𑌪𑌾𑌰𑌿𑌪𑍍𑌲𑌵𑌦𑍍𑌰𑍁𑌮𑌾𑌮𑍍 ॥ 124 ॥

so'bhyatikrāmadavyagrastāmacintyaparākramaḥ |
rāmaḥ pampāṃ surucirāṃ ramyapāriplavadrumām || 124 ||

ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ପରାକ୍ରମୀ ସେ ରାମ ଅବ୍ୟଗ୍ର ଭାବରେ ସୁନ୍ଦର ପାରିପ୍ଲବ ବୃକ୍ଷରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଅତି ମନୋରମ ପମ୍ପା ସରୋବରକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ । ^AI

Shloka 125

𑌨𑌿𑌰𑍀𑌕𑍍𑌷𑌮𑌾𑌣𑌸𑍍𑌸𑌹𑌸𑌾 𑌮𑌹𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌂 𑌵𑌨𑌂 𑌨𑌿𑌰𑍍𑌝𑌰𑌕𑌨𑍍𑌦𑌰𑌾𑌶𑍍𑌚 ।
𑌉𑌦𑍍𑌵𑌿𑌗𑍍𑌨𑌚𑍇𑌤𑌾𑌸𑍍𑌸𑌹 𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑍇𑌨 𑌵𑌿𑌚𑌾𑌰𑍍𑌯 𑌦𑍁𑌃𑌖𑍋𑌪𑌹𑌤𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌸𑍍𑌥𑍇 ॥ 125 ॥

nirīkṣamāṇassahasā mahātmā sarvaṃ vanaṃ nirjharakandarāśca |
udvignacetāssaha lakṣmaṇena vicārya duḥkhopahataḥ pratasthe || 125 ||

ମହାତ୍ମା ସେ ହଠାତ୍ ସମସ୍ତ ବନ, ଝରଣା ଓ ଗୁମ୍ଫାକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରି, ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ଚିତ୍ତରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ବିଚାର କରି ଦୁଃଖରେ ଆହତ ହୋଇ ଆଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ । ^AI

Shloka 126

𑌤𑌂 𑌮𑌤𑍍𑌤𑌮𑌾𑌤𑌙𑍍𑌗𑌵𑌿𑌲𑌾𑌸𑌗𑌾𑌮𑍀 𑌗𑌚𑍍𑌛𑌨𑍍𑌤𑌮𑌵𑍍𑌯𑌗𑍍𑌰𑌮𑌨𑌾 𑌮𑌹𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾 ।
𑌸 𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑍋 𑌰𑌾𑌘𑌵𑌮𑌪𑍍𑌰𑌮𑌤𑍍𑌤𑍋 𑌰𑌰𑌕𑍍𑌷 𑌧𑌰𑍍𑌮𑍇𑌣 𑌬𑌲𑍇𑌨 𑌚𑍈𑌵 ॥ 126 ॥

taṃ mattamātaṅgavilāsagāmī gacchantamavyagramanā mahātmā |
sa lakṣmaṇo rāghavamapramatto rarakṣa dharmeṇa balena caiva || 126 ||

ମତ୍ତ ହାତୀର ଲୀଳାଭଙ୍ଗୀରେ ଗମନ କରୁଥିବା ସେ ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କୁ ଅପ୍ରମତ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଧର୍ମ ଓ ବଳ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କଲେ । ^AI

Shloka 127

𑌤𑌾𑌵𑍃𑌷𑍍𑌯𑌮𑍂𑌕𑌸𑍍𑌯 𑌸𑌮𑍀𑌪𑌚𑌾𑌰𑍀 𑌚𑌰𑌨𑍍𑌦𑌦𑌰𑍍𑌶𑌾𑌦𑍍𑌭𑍁𑌤𑌦𑌰𑍍𑌶𑌨𑍀𑌯𑍗 ।
𑌶𑌾𑌖𑌾𑌮𑍃𑌗𑌾𑌣𑌾𑌮𑌧𑌿𑌪𑌸𑍍𑌤𑌰𑌸𑍍𑌵𑍀 𑌵𑌿𑌤𑌤𑍍𑌰𑌸𑍇 𑌨𑍈𑌵 𑌚𑌿𑌚𑍇𑌷𑍍𑌟 𑌕𑌿𑌞𑍍𑌚𑌿𑌤𑍍 ॥ 127 ॥

tāvṛṣyamūkasya samīpacārī carandadarśādbhutadarśanīyau |
śākhāmṛgāṇāmadhipastarasvī vitatrase naiva ciceṣṭa kiñcit || 127 ||

ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତର ସମୀପରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ବାନରମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ବଳବାନ ସେ ବାନର ଅଦ୍ଭୁତ ଦର୍ଶନୀୟ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୀତ ହେଲା, ମାତ୍ର କିଛି ମାତ୍ର ଚେଷ୍ଟା କଲା ନାହିଁ । ^AI

Shloka 128

𑌸 𑌤𑍗 𑌮𑌹𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾 𑌗𑌜𑌮𑌨𑍍𑌦𑌗𑌾𑌮𑍀 𑌶𑌾𑌖𑌾𑌮𑍃𑌗𑌸𑍍𑌤𑌤𑍍𑌰 𑌚𑌰𑌞𑍍𑌚𑌰𑌨𑍍𑌤𑍗 ।
𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑍍𑌵𑌾 𑌵𑌿𑌷𑌾𑌦𑌂 𑌪𑌰𑌮𑌂 𑌜𑌗𑌾𑌮 𑌚𑌿𑌨𑍍𑌤𑌾𑌪𑌰𑍀𑌤𑍋 𑌭𑌯𑌭𑌾𑌰𑌮𑌗𑍍𑌨𑌃 ॥ 128 ॥

sa tau mahātmā gajamandagāmī śākhāmṛgastatra carañcarantau |
dṛṣṭvā viṣādaṃ paramaṃ jagāma cintāparīto bhayabhāramagnaḥ || 128 ||

ଗଜମନ୍ଦଗାମୀ ସେ ମହାତ୍ମା ବାନର ସେଠାରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି ପରମ ବିଷାଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ଚିନ୍ତାରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଭୟଭାରରେ ମଗ୍ନ ହେଲା । ^AI

Shloka 129

𑌤𑌮𑌾𑌶𑍍𑌰𑌮𑌂 𑌪𑍁𑌣𑍍𑌯𑌸𑍁𑌖𑌂 𑌶𑌰𑌣𑍍𑌯𑌂 𑌸𑌦𑍈𑌵 𑌶𑌾𑌖𑌾𑌮𑍃𑌗𑌸𑍇𑌵𑌿𑌤𑌾𑌨𑍍𑌤𑌮𑍍 ।
𑌤𑍍𑌰𑌸𑍍𑌤𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑍍𑌵𑌾 𑌹𑌰𑌯𑍋𑌽𑌭𑌿𑌜𑌗𑍍𑌮𑍁𑌰𑍍𑌮𑌹𑍗𑌜𑌸𑍗 𑌰𑌾𑌘𑌵𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑍗 𑌤𑍗 ॥ 129 ॥

tamāśramaṃ puṇyasukhaṃ śaraṇyaṃ sadaiva śākhāmṛgasevitāntam |
trastāśca dṛṣṭvā harayo'bhijagmurmahaujasau rāghavalakṣmaṇau tau || 129 ||

ପୁଣ୍ୟମୟ ସୁଖପ୍ରଦ ଓ ଶରଣ୍ୟ ସେ ଆଶ୍ରମକୁ, ଯାହା ସର୍ବଦା ବାନରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ହେଉଥିଲା, ଭୀତ ବାନରମାନେ ଦେଖି ମହାତେଜସ୍କ ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ । ^AI

𑌇𑌤𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌷𑍇 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌆𑌦𑌿𑌕𑌾𑌵𑍍𑌯𑍇 𑌕𑌿𑌷𑍍𑌕𑌿𑌨𑍍𑌧𑌾𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑍇 𑌪𑍍𑌰𑌥𑌮𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।

अथ प्रथमस्सर्गः ।

स तां पुष्करिणीं गत्वा पद्मोत्पलझषाकुलाम् ।

रामस्सौमित्रि सहितो विललापाकुलेन्द्रियः ॥ 1 ॥

तस्य दृष्ट्वैव तां हर्षादिन्द्रियाणि चकम्पिरे ।

स कामवशमापन्नस्सौमित्रिमिदमब्रवीत् ॥ 2 ॥

सौमित्रे शोभते पम्पा वैदूर्यविमलोदका ।

फुल्लपद्मोत्पलवती शोभिता विविधैर्द्रुमैः ॥ 3 ॥

सौमित्रे पश्य पम्पायाः काननं शुभदर्शनम् ।

यत्र राजन्ति शैला वा द्रुमास्सशिखरा इव ॥ 4 ॥

मां तु शोकाभिसन्तप्तं माधवः पीडयन्ति वै ।

भरतस्य च दुःखेन वैदेह्या हरणेन च ॥ 5 ॥

शोकार्तस्यापि मे पम्पा शोभते चित्रकानना ।

व्यवकीर्णा बहुविधैः पुष्पैश्शीतोदका शिवा ॥ 6 ॥

नलिनैरपि सञ्छन्ना ह्यत्यर्थशुभदर्शना ।

सर्पव्यालानुचरिता मृगद्विजसमाकुला ॥ 7 ॥

अधिकं प्रविभात्येतन्नीलपीतं तु शाद्वलम् ।

द्रुमाणां विविधैः पुष्पैः परिस्तोमैरिवार्पितम् ॥ 8 ॥

पुष्पभारसमृद्धानि शिखराणि समन्ततः ।

लताभिः पुष्पिताग्राभिरुपगूढानि सर्वशः ॥ 9 ॥

सुखानिलोऽयं सौमित्रे कालः प्रचुरमन्मथः ।

गन्धवान्सुरभिर्मासो जातपुष्पफलद्रुमः ॥ 10 ॥

पश्य रूपाणि सौमित्रे वनानां पुष्पशालिनाम् ।

सृजतां पुष्पवर्षाणि तोयं तोयमुचामिव ॥ 11 ॥

प्रस्तरेषु च रम्येषु विविधाः काननद्रुमाः ।

वायुवेगप्रचलिताः पुष्पैरवकिरन्ति गाम् ॥ 12 ॥

पतितैः पतमानैश्च पादपस्थैश्च मारुतः ।

कुसुमैः पश्य सौमित्रे क्रीडन्निव समन्ततः ॥ 13 ॥

विक्षिपन्विविधाश्शाखा नगानां कुसुमोत्कचाः ।

मारुतश्चलितस्थानैष्षट्पदैरनुगीयते ॥ 14 ॥

मत्तकोकिलसन्नादैर्नर्तयन्निव पादपान् ।

शैलकन्दरनिष्क्रान्तः प्रगीत इव चानिलः ॥ 15 ॥

तेन विक्षिपताऽत्यर्थं पवनेन समन्ततः ।

अमी संसक्तशाखाग्रा ग्रथिता इव पादपाः ॥ 16 ॥

स एष सुखसंस्पर्शो वाति चन्दनशीतलः ।

गन्धमभ्यवहन्पुण्यं श्रमापनयनोऽनिलः ॥ 17 ॥

अमी पवनविक्षिप्ता विनदन्तीव पादपाः ।

षट्पदैरनुकूजन्तो वनेषु मधुगन्धिषु ॥ 18 ॥

गिरिप्रस्थेषु रम्येषु पुष्पवद्भिर्मनोरमैः ।

संसक्तशिखराश्शैला विराजन्ते महाद्रुमैः ॥ 19 ॥

पुष्पसञ्छन्नशिखरा मारुतोत्क्षेपचञ्चलाः ।

अमी मधुकरोत्तंसाः प्रगीता इव पादपाः ॥ 20 ॥

सुपुष्पितांस्तु पश्येमान्कर्णिकारान्त्समन्ततः ।

हाटकप्रतिसञ्छन्नान्नरान्पीताम्बरानिव ॥ 21 ॥

अयं वसन्तस्सौमित्रे नानाविहगनादितः ।

सीतया विप्रहीनस्य शोकसन्दीपनो मम ॥ 22 ॥

मां हि शोकसमाक्रान्तं सन्तापयति मन्मथः ।

हृष्टः प्रवदमानश्च ममाह्वयति कोकिलः ॥ 23 ॥

एष दात्यूहको हृष्टो रम्ये मां वननिर्झरे ।

प्रणदन्मन्मथाविष्टं शोचयिष्यति लक्ष्मण ॥ 24 ॥

श्रुत्वैतस्य पुरा शब्दमाश्रमस्था मम प्रिया ।

मामाहूय प्रमुदिताः परमं प्रत्यनन्दत ॥ 25 ॥

एवं विचित्राः पतगा नानारावविराविणः ।

वृक्षगुल्मलताः पश्य सम्पतन्ति समन्ततः ॥ 26 ॥

विमिश्रा विहगाः पुम्भिरात्मव्यूहाभिनन्दिताः ।

भृङ्गराजप्रमुदितास्सौमित्रे मधुरस्वनाः ॥ 27 ॥

दात्यूहरतिविक्रन्दैः पुंस्कोकिलरुतैरपि ।

स्वनन्ति पादपाश्चेमे ममानङ्गप्रदीपनाः ॥ 28 ॥

अशोकस्तबकाङ्गारष्षट्पदस्वननिःस्वनः ।

मां हि पल्लवताम्रार्चिर्वसन्ताग्निः प्रधक्ष्यति ॥ 29 ॥

न हि तां सूक्ष्मपक्ष्माक्षीं सुकेशीं मृदुभाषिणीम् ।

अपश्यतो मे सौमित्रे जीवितेऽस्ति प्रयोजनम् ॥ 30 ॥

अयं हि दयितस्तस्याः कालो रुचिरकाननः ।

कोकिलाकुलसीमान्तो दयिताया ममानघ ॥ 31 ॥

मन्मथाऽयाससम्भूतो वसन्तगुणवर्धितः ।

अयं मां धक्ष्यति क्षिप्रं शोकाग्निर्नचिरादिव ॥ 32 ॥

अपश्यतस्तां दयितां पश्यतो रुचिरद्रुमान् ।

ममायमात्मप्रभवो भूयस्त्वमुपयास्यति ॥ 33 ॥

अदृश्यमाना वैदेही शोकं वर्धयते मम ।

दृश्यमानो वसन्तश्च स्वेदसंसर्गदूषकः ॥ 34 ॥

मां ह्यद्य मृगशाबाक्षी चिन्ताशोकबलात्कृतम् ।

सन्तापयति सौमित्रे क्रूरश्चैत्रवनानिलः ॥ 35 ॥

अमी मयूराश्शोभन्ते प्रनृत्यन्तस्ततस्ततः ।

स्वैः पक्षैः पवनोद्धूतैर्गवाक्षैः स्फाटिकैरिव ॥ 36 ॥

शिखिनीभिः परिवृतास्ते एते मदमूर्छिताः ।

मन्मथाभिपरीतस्य मम मन्मथवर्धनाः ॥ 37 ॥

पश्य लक्ष्मण नृत्यन्तं मयूरमुपनृत्यति ।

शिखिनी मन्मथार्तैषा भर्तारं गिरिसानुनि ॥ 38 ॥

तामेव मन्मथाविष्टो मयूरोऽप्युपधावति ।

वितत्य रुचिरौ पक्षौ रुतैरुपहसन्निव ॥ 39 ॥

मयूरस्य वने नूनं रक्षसा न हृता प्रिया ।

तस्मान्नृत्यति रम्येषु वनेषु सह कान्तया ॥ 40 ॥

मम त्वयं विना वासः पुष्पमासे सुदुस्सहः ।

पश्य लक्ष्मण संरागः तिर्यग्योनिगतेष्वपि ।

यदेषा शिखिनी कामाद्भर्तारं रमतेऽन्तिके ॥ 41 ॥

मामप्येवं विशालाक्षी जानकी जातसम्भ्रमा ।

मदनेनाभिवर्तेत यदि नाऽपहृता भवेत् ॥ 42 ॥

पश्य लक्ष्मण पुष्पाणि निष्फलानि भवन्ति मे ।

पुष्पभारसमृद्धानां वनानां शिशिरात्यये ॥ 43 ॥

रुचिराण्यपि पुष्पाणि पादपानामतिश्रिया ।

निष्फलानि महीं यान्ति समं मधुकरोत्करैः ॥ 44 ॥

नदन्ति कामं शकुना मुदितास्सङ्घशः कलम् ।

आह्वयन्त इवान्योन्यं कामोन्मादकरा मम ॥ 45 ॥

वसन्तो यदि तत्रापि यत्र मे वसति प्रिया ।

नूनं परवशा सीता सापि शोचत्यहं यथा ॥ 46 ॥

नूनं न तु वसन्तोऽतं देशं स्पृशति यत्र सा ।

कथं ह्यसितपद्माक्षी वर्तयेत्सा मया विना ॥ 47 ॥

अथवा वर्तते तत्र वसन्तो यत्र मे प्रिया ।

किं करिष्यति सुश्रोणी सा तु निर्भर्त्सिता परैः ॥ 48 ॥

श्यामा पद्मपलाशाक्षी मृदुपूर्वाभिभाषिणी ।

नूनं वसन्तमासाद्य परित्यक्ष्यति जीवितम् ॥ 49 ॥

दृढं हि हृदये बुद्धिर्मम सम्परिवर्तते ।

नालं वर्तयितुं सीता साध्वी मद्विरहं गता ॥ 50 ॥

मयि भावस्तु वैदेह्यास्तत्त्वतो विनिवेशितः ।

ममापि भावस्सीतायां सर्वथा विनिवेशितः ॥ 51 ॥

एष पुष्पवहो वायुस्सुखस्पर्शो हिमावहः ।

तां विचिन्तयतः कान्तां पावकप्रतिमो मम ॥ 52 ॥

सदा सुखमहं मन्ये यं पुरा सह सीतया ।

मारुतस्स विना सीतां शोकं वर्धयते मम ॥ 53 ॥

तां विना विहङ्गो यः पक्षी प्रणदितस्तदा ।

वायसः पादपगतः प्रहृष्टमभिनर्दति ॥ 54 ॥

एष वै तत्र वैदेह्या विहगः प्रतिहारकः ।

पक्षी मां तु विशालाक्ष्यास्समीपमुपनेष्यति ॥ 55 ॥

शृणु लक्ष्मण सन्नादं वने मद्विवर्धनम् ।

पुष्पिताग्रेषु वृक्षेषु द्विजानामुपकूजताम् ॥ 56 ॥

विक्षिप्तां पवनेनैतामसौ तिलकमञ्जरीम् ।

षट्पदस्सहसाऽभ्येति मदोद्धूतामिव प्रियाम् ॥ 57 ॥

कामिनामयमत्यन्तमशोकश्शोकवर्धनः ।

स्तबकैः पवनोत्क्षिप्तैस्तर्जयन्निव मां स्थितः ॥ 58 ॥

अमी लक्ष्मण दृश्यन्ते चूताः कुसुमशालिनः ।

विभ्रमोत्सिक्तमनसः साङ्गरागा नरा इव ॥ 59 ॥

सौमित्रे पश्य पम्पायाश्चित्रासु वनराजिषु ।

किन्नरा नरशार्दूल विचरन्ति ततस्ततः ॥ 60 ॥

इमानि शुभगन्धीनि पश्य लक्ष्मण सर्वशः ।

नलिनानि प्रकाशन्ते जले तरुणसूर्यवत् ॥ 61 ॥

एषा प्रसन्नसलिला पद्मनीलोत्पलायुता ।

हंसकारण्डवाकीर्णा पम्पा सौगन्धिकान्विता ॥ 62 ॥

जले तरुणसूर्याभैष्षट्पदाहतकेसरैः ।

पङ्कजैश्शोभते पम्पा समन्तादभिसंवृता ॥ 63 ॥

चक्रवाकयुता नित्यं चित्रप्रस्तवनान्तरा ।

मातङ्गमृगयूथैश्च शोभते सलिलार्थिभिः ॥ 64 ॥

पवनाहतवेगाभिरूर्मिभिर्विमलेऽम्भसि ।

पङ्कजानि विराजन्ते ताड्यमानानि लक्ष्मण ॥ 65 ॥

पद्मपत्रविशालाक्षीं सततं पङ्कजप्रियाम् ।

अपश्यतो मे वैदेहीं जीवितं नाभिरोचते ॥ 66 ॥

अहो कामस्य वामत्वं यो गतामपि दुर्लभाम् ।

स्मारयिष्यति कल्याणीं कल्याणतरवादिनीम् ॥ 67 ॥

शक्यो धारयितुं कामो भवेदभ्यागतो मया ।

यदि भूयो वसन्तो मां न हन्यात्पुष्पितद्रुमः ॥ 68 ॥

यानि स्म रमणीयानि तया सह भवन्ति मे ।

तान्येवारमणीयानि जायन्ते मे तया विना ॥ 69 ॥

पद्मकोशपलाशानि द्रष्टुं दृष्टिर्हि मन्यते ।

सीताया नेत्रकोशाभ्यां सदृशानीति लक्ष्मण ॥ 70 ॥

पद्मकेसरसंसृष्टो वृक्षान्तरविनिस्सृतः ।

निश्श्वास इव सीताया वाति वायुर्मनोहरः ॥ 71 ॥

सौमित्रे पश्य पम्पाया दक्षिणे गिरिसानुनि ।

पुष्पितां कर्णिकारस्य यष्टिं परमशोभनाम् ॥ 72 ॥

अधिकं शैलराजोऽयं धातुभिः सुविभूषितः ।

विचित्रं सृजते रेणुं वायुवेगविघट्टितम् ॥ 73 ॥

गिरिप्रस्थास्तु सौमित्रे सर्वतस्सम्प्रपुष्पितैः ।

निष्पत्रैस्सर्वतो रम्यैः प्रदीप्ता इव किंशुकैः ॥ 74 ॥

पम्पातीररुहाश्चेमे संसक्ता मधुगन्धिनः ।

मालतीमल्लिकाषण्डाः करवीराश्च पुष्पिताः ॥ 75 ॥

केतक्यस्सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च सुपुष्पिताः ।

माधव्यो गन्धपूर्णाश्च कुन्दगुल्माश्च सर्वशः ॥ 76 ॥

चिरिबिल्वा मधूकाश्च वञ्जुला वकुलास्तथा ।

चम्पकास्तिलकाश्चैव नागवृक्षास्सुपुष्पिताः ॥ 77 ॥

नीपाश्च वरणाश्चैव खर्जूराश्च सुपुष्पिता ।

पद्मकाश्चैव शोभन्ते नीलाशोकाश्च पुष्पिताः ।

लोध्राश्च गिरिपृष्ठेषु सिंहकेसरपिञ्जराः ॥ 78 ॥

अङ्कोलाश्च कुरण्टाश्च चूर्णकाः पारिभद्रकाः ।

चूताः पाटलयश्चैव कोविदाराश्च पुष्पिताः ॥ 79 ॥

मुचुकुन्दार्जुनाश्चैव दृश्यन्ते गिरिसानुषु ।

केतकोद्दालकाश्चैव शिरीषाः शिंशुपा धवाः ॥ 80 ॥

शाल्मल्यः किंशुकाश्चैव रक्ताः कुरवकास्तथा ॥ 81 ॥

त्रिनिशा नक्तमालाश्च चन्दनास्स्यन्दनास्तथा ।

पुष्पितान्पुष्पिताग्राभिर्लताभिः परिवेष्टितान् ।

द्रुमान्पश्येह सौमित्रे पम्पाया रुचिरान्बहून् ॥ 82 ॥

वातविक्षिप्तविटपान्यथाऽसन्नान्द्रुमानिमान् ।

लतास्समनुवर्तन्ते मत्ता इव वरस्त्रियः ॥ 83 ॥

पादपात्पादपं गच्छन् शैलाच्छैलं वनाद्वनम् ।

वाति नैकरसास्वादस्सम्मोदित इवानिलः ॥ 84 ॥

केचित्पर्याप्तकुसुमाः पादपा मधुगन्धिनः ।

केचिन्मुकुलसंवीताः श्यामवर्णा इवाबभुः ॥ 85 ॥

इदं मृष्टमिदं स्वादु प्रफुल्लमिदमित्यपि ।

रागयुक्तो मधुकरः कुसुमेष्वेव लीयते ॥ 86 ॥

निलीय पुनरुत्पत्य सहसाऽन्यत्र गच्छति ।

मधुलुब्धो मधुकरः पम्पातीरद्रुमेष्वसौ ॥ 87 ॥

इयं कुसुमसङ्घातैरुपस्तीर्णा सुखाकृता ।

स्वयं निपतितैर्भूमिश्शयनप्रस्तरैरिव ॥ 88 ॥

विविधा विविधैः पुष्पैस्तैरेव नगसानुषु ।

विकीर्णै पीतरक्ताहि सौमित्रे प्रस्तराः कृताः ॥ 89 ॥

हिमान्ते पश्य सौमित्रे वृक्षाणां पुष्पसम्भवम् ।

पुष्पमासे हि तरवस्सङ्घर्षादिव पुष्पिताः ॥ 90 ॥

आह्वयन्त इवान्योन्यं नगाष्षट्पदनादिताः ।

कुसुमोत्तंसविटपाश्शोभन्ते बहु लक्ष्मण ॥ 91 ॥

एष कारण्डवः पक्षी विगाह्य सलिलं शुभम् ।

रमते कान्तया सार्धं काममुद्दीपयन्मम ॥ 92 ॥

मन्दाकिन्यास्तु यदिदं रूपमेवं मनोहरम् ।

स्थाने जगति विख्याता गुणास्तस्या मनोरमाः ॥ 93 ॥

यदि दृश्येत सा साध्वी यदि चेह वसेमहि ।

स्पृहयेयं न शक्राय नायोध्यायै रघूत्तम ॥ 94 ॥

नह्येवं रमणीयेषु शाद्वलेषु तया सह ।

रमतो मे भवेच्चिन्ता न स्पृहाऽन्येषु वा भवेत् ॥ 95 ॥

अमी हि विविधैः पुष्पैस्तरवो रुचिरच्छदाः ।

काननेऽऽस्मिन्विना कान्तां चिन्तामुत्पादयन्ति मे ॥ 96 ॥

पश्य शीतजलां चेमां सौमित्रे पुष्करायुताम् ।

चक्रवाकानुचरितां कारण्डव निषेविताम् ॥ 97 ॥

प्लवैः क्रौञ्चैश्च सम्पूर्णां महामृगनिषेविताम् ।

अधिकं शोभते पम्पा विकूजद्भिःर्विहङ्गमैः ॥ 98 ॥

दीपयन्तीव मे कामं विविधा मुदिता द्विजाः ।

श्यामां चन्द्रमुखीं स्मृत्वा प्रियां पद्मनिभेक्षणाम् ॥ 99 ॥

पश्य सानुषु चित्रेषु मृगीभिस्सहितान्मृगान् ।

मां पुनर्मृगशाबाक्ष्या वैदेह्या विरहीकृतम् ॥ 100 ॥

व्यथयन्तीव मे चित्तं सञ्चरन्तस्ततस्ततः ।

अस्मिन्सानुनि रम्ये हि मत्तद्विजगणायुते ।

पश्येयं यदि तां कान्तां ततस्स्वस्ति भवेन्मम ॥ 101 ॥

जीवेयं खलु सौमित्रे मया सह सुमध्यमा ।

सेवते यदि वैदेही पम्पायाः पवनं सुखम् ॥ 102 ॥

पद्मसौगन्धिकवहं शिवं शोकविनाशनम् ।

धन्या लक्ष्मण सेवन्ते पम्पोपवनमारुतम् ॥ 103 ॥

श्यामा पद्मपलाशाक्षी प्रिया विरहिता मया ।

कथं धारयति प्राणान्विवशा जनकात्मजा ॥ 104 ॥

किन्नु वक्ष्यामि राजानं धर्मज्ञं सत्यवादिनम् ।

सीताया जनकं पृष्टः कुशलं जनसंसदि ॥ 105 ॥

या मामनुगता मन्दं पित्रा प्रव्राजितं वनम् ।

सीता सत्पथमास्थाय क्व नु सा वर्तते प्रिया ॥ 106 ॥

तया विहीनः कृपणः कथं लक्ष्मण धारये ।

या मामनुगता राज्याद्भ्रष्टं विगतचेतसम् ॥ 107 ॥

तच्चार्वञ्चितपद्माक्षं सुगन्धि शुभमव्रणम् ।

अपश्यतो मुखं तस्यास्सीदतीव मनो मम ॥ 108 ॥

स्मितहास्यान्तरयुतं गुणवन्मधुरं हितम् ।

वैदेह्या वाक्यमतुलं कदा श्रोष्यामि लक्ष्मण ॥ 109 ॥

प्राप्य दुखं वने श्यामा मां मन्मथविकर्शितम् ।

नष्टदुःखेव हृष्टेव साध्वी साध्वभ्यभाषत ॥ 110 ॥

किं नु वक्ष्यामि कौसल्यामयोध्यायां नृपात्मज ।

क्व सा स्नुषेति पृच्छन्तीं कथं चापि तु मनस्विनीम् ॥ 111 ॥

गच्छ लक्ष्मण पश्य त्वं भरतं भ्रातृवत्सलम् ।

न ह्यहं जीवितु शक्तस्तामृते जनकात्मजाम् ॥ 112 ॥

इति रामं महात्मानं विलपन्तमनाथवत् ।

उवाच लक्ष्मणो भ्राता वचनं युक्तमव्ययम् ॥ 113 ॥

संस्तम्भ राम भद्रं ते मा शुचः पुरुषोत्तम ।

नेदृशानां मतिर्मन्दा भवत्यकलुषात्मनाम् ॥ 114 ॥

स्मृत्वा वियोगजं दुःखं त्यज स्नेहं प्रिये जने ।

अतिस्नेहपरिष्वङ्गाद्वर्तिरार्द्रापि दह्यते ॥ 115 ॥

यदि गच्छति पातालं ततोऽभ्यधिकमेव वा ।

सर्वथा रावणस्तावन्न भविष्यति राघव ॥ 116 ॥

प्रवृत्तिर्लभ्यतां तावत्तस्य पापस्य रक्षसः ।

ततो हास्यति वा सीतां निधनं वा गमिष्यति ॥ 117 ॥

यदि यातिदितेर्गर्भं रावणस्सह सीतया ।

तत्राप्येनं हनिष्यामि न चेद्दास्यति मैथिलीम् ॥ 118 ॥

स्वास्थ्यं भद्रं भजस्वार्य त्यज्यतां कृपणा मतिः ।

अर्थो हि नष्टकार्यार्थैर्नायत्नेनाधिगम्यते ॥ 119 ॥

उत्साहो बलवानार्य नास्त्युत्साहात्परं बलम् ।

सोत्साहस्यास्ति लोकेऽस्मिन् न किञ्चिदपि दुर्लभम् ॥ 120 ॥

उत्साहवन्तः पुरुषा नावसीदन्ति कर्मसु ।

उत्साहमात्रमाश्रित्य सीतां प्रतिलभेमहि ॥ 121 ॥

त्यज्यतां कामवृत्तत्वं शोकं सन्न्यस्य पृष्ठतः ।

महात्मानं कृतात्मानमात्मानं नावबुध्यसे ॥ 122 ॥

एवं सम्बोधितस्तत्र शोकोपहतचेतनः ।

त्यज्य शोकञ्च मोहञ्च ततो धैर्यमुपागमत् ॥ 123 ॥

सोऽभ्यतिक्रामदव्यग्रस्तामचिन्त्यपराक्रमः ।

रामः पम्पां सुरुचिरां रम्यपारिप्लवद्रुमाम् ॥ 124 ॥

निरीक्षमाणस्सहसा महात्मा सर्वं वनं निर्झरकन्दराश्च ।

उद्विग्नचेतास्सह लक्ष्मणेन विचार्य दुःखोपहतः प्रतस्थे ॥ 125 ॥

तं मत्तमातङ्गविलासगामी गच्छन्तमव्यग्रमना महात्मा ।

स लक्ष्मणो राघवमप्रमत्तो ररक्ष धर्मेण बलेन चैव ॥ 126 ॥

तावृष्यमूकस्य समीपचारी चरन्ददर्शाद्भुतदर्शनीयौ ।

शाखामृगाणामधिपस्तरस्वी वितत्रसे नैव चिचेष्ट किञ्चित् ॥ 127 ॥

स तौ महात्मा गजमन्दगामी शाखामृगस्तत्र चरञ्चरन्तौ ।

दृष्ट्वा विषादं परमं जगाम चिन्तापरीतो भयभारमग्नः ॥ 128 ॥

तमाश्रमं पुण्यसुखं शरण्यं सदैव शाखामृगसेवितान्तम् ।

त्रस्ताश्च दृष्ट्वा हरयोऽभिजग्मुर्महौजसौ राघवलक्ष्मणौ तौ ॥ 129 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे प्रथमस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

4.1 𑌕𑌿𑌷𑍍𑌕𑌿𑌨𑍍𑌧𑌾𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡 - 𑌪𑍍𑌰𑌥𑌮 𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃