Valmiki Ramayana Kishkindha Kanda Sarga 1 — Bengali Script

⚠️ AI-generated translation — the Odia meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Odia

ଏହି ପ୍ରଥମ ସର୍ଗରେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ପମ୍ପା ସରୋବର ନିକଟକୁ ଯାଇ ସୀତାଙ୍କ ବିରହରେ ବିଳାପ କରୁଛନ୍ତି। ସେ ପମ୍ପାର ପଦ୍ମ, ଉତ୍ପଳ, ବୃକ୍ଷ, ପକ୍ଷୀ ଓ ବସନ୍ତ ଋତୁର ଶୋଭା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖାଇ କହୁଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ସୁଖଦ ଦୃଶ୍ୟ ସୀତାଙ୍କ ଅଭାବରେ ତାଙ୍କୁ କାମାଗ୍ନି ଓ ଶୋକାଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ କରୁଛି। ମୟୂର, କୋକିଳ ଓ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପ୍ରେମପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ରୀଡ଼ା ଦେଖି ସେ ସୀତାଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଉଛନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି ଜୀବନ ଧାରଣ କରିବା ଅସହ୍ୟ ବୋଲି କହୁଛନ୍ତି।

AI-generated · not yet verified

The Odia meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে কিষ্কিন্ধাকাণ্ডম্ ।

অথ প্রথমস্সর্গঃ ।

Shloka 1

স তাং পুষ্করিণীং গত্বা পদ্মোত্পলঝষাকুলাম্ ।
রামস্সৌমিত্রি সহিতো বিললাপাকুলেন্দ্রিযঃ ॥ 1 ॥

sa tāṃ puṣkariṇīṃ gatvā padmotpalajhaṣākulām |
rāmassaumitri sahito vilalāpākulendriyaḥ || 1 ||

ସେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ସେହି ପଦ୍ମ, ଉତ୍ପଳ ଓ ମାଛରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁଷ୍କରିଣୀକୁ ଯାଇ, ବ୍ୟାକୁଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ହୋଇ ବିଳାପ କଲେ ॥ 1 ॥ ^AI

Shloka 2

তস্য দৃষ্ট্বৈব তাং হর্ষাদিন্দ্রিযাণি চকম্পিরে ।
স কামবশমাপন্নস্সৌমিত্রিমিদমব্রবীত্ ॥ 2 ॥

tasya dṛṣṭvaiva tāṃ harṣādindriyāṇi cakampire |
sa kāmavaśamāpannassaumitrimidamabravīt || 2 ||

ତାହାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ମାତ୍ରେ ହର୍ଷରେ ତାଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ କମ୍ପିତ ହେଲେ । ସେ କାମର ବଶବର୍ତ୍ତୀ ହୋଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ ॥ 2 ॥ ^AI

Shloka 3

সৌমিত্রে শোভতে পম্পা বৈদূর্যবিমলোদকা ।
ফুল্লপদ্মোত্পলবতী শোভিতা বিবিধৈর্দ্রুমৈঃ ॥ 3 ॥

saumitre śobhate pampā vaidūryavimalodakā |
phullapadmotpalavatī śobhitā vividhairdrumaiḥ || 3 ||

ହେ ସୌମିତ୍ରି, ପମ୍ପା ସରୋବର ଶୋଭା ପାଉଛି; ଏହାର ଜଳ ବୈଦୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ନିର୍ମଳ, ଏଥିରେ ଫୁଟିଥିବା ପଦ୍ମ ଓ ଉତ୍ପଳ ଅଛି ଏବଂ ବିବିଧ ବୃକ୍ଷରେ ଏହା ଶୋଭିତ ॥ 3 ॥ ^AI

Shloka 4

সৌমিত্রে পশ্য পম্পাযাঃ কাননং শুভদর্শনম্ ।
যত্র রাজন্তি শৈলা বা দ্রুমাস্সশিখরা ইব ॥ 4 ॥

saumitre paśya pampāyāḥ kānanaṃ śubhadarśanam |
yatra rājanti śailā vā drumāssaśikharā iva || 4 ||

ହେ ସୌମିତ୍ରି, ପମ୍ପାର ମନୋହର ଦର୍ଶନ ବିଶିଷ୍ଟ ବନକୁ ଦେଖ, ଯେଉଁଠାରେ ପର୍ବତମାନେ ଶିଖର ସହିତ ବୃକ୍ଷ ପରି ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି ॥ 4 ॥ ^AI

Shloka 5

মাং তু শোকাভিসন্তপ্তং মাধবঃ পীডযন্তি বৈ ।
ভরতস্য চ দুঃখেন বৈদেহ্যা হরণেন চ ॥ 5 ॥

māṃ tu śokābhisantaptaṃ mādhavaḥ pīḍayanti vai |
bharatasya ca duḥkhena vaidehyā haraṇena ca || 5 ||

ମୁଁ ତ ଶୋକରେ ଅତିଶୟ ତପ୍ତ ହୋଇଛି; ମାଧବ (ବସନ୍ତ) ମୋତେ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛନ୍ତି, ଭରତଙ୍କ ଦୁଃଖ ଏବଂ ବୈଦେହୀଙ୍କ ହରଣ ହେତୁ ମଧ୍ୟ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଛି ॥ 5 ॥ ^AI

Shloka 6

শোকার্তস্যাপি মে পম্পা শোভতে চিত্রকাননা ।
ব্যবকীর্ণা বহুবিধৈঃ পুষ্পৈশ্শীতোদকা শিবা ॥ 6 ॥

śokārtasyāpi me pampā śobhate citrakānanā |
vyavakīrṇā bahuvidhaiḥ puṣpaiśśītodakā śivā || 6 ||

ଶୋକରେ ଆର୍ତ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ପମ୍ପା ବିଚିତ୍ର ବନଯୁକ୍ତା ହୋଇ ଶୋଭା ପାଉଛି; ଏହା ଅନେକ ପ୍ରକାର ଫୁଲରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଶୀତଳ ଜଳବିଶିଷ୍ଟ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟୀ ॥ 6 ॥ ^AI

Shloka 7

নলিনৈরপি সঞ্ছন্না হ্যত্যর্থশুভদর্শনা ।
সর্পব্যালানুচরিতা মৃগদ্বিজসমাকুলা ॥ 7 ॥

nalinairapi sañchannā hyatyarthaśubhadarśanā |
sarpavyālānucaritā mṛgadvijasamākulā || 7 ||

ଏହା ପଦ୍ମରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭଦର୍ଶନା; ସର୍ପ ଓ ବ୍ୟାଳମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଚରିତା ତଥା ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣା ॥ 7 ॥ ^AI

Shloka 8

অধিকং প্রবিভাত্যেতন্নীলপীতং তু শাদ্বলম্ ।
দ্রুমাণাং বিবিধৈঃ পুষ্পৈঃ পরিস্তোমৈরিবার্পিতম্ ॥ 8 ॥

adhikaṃ pravibhātyetannīlapītaṃ tu śādvalam |
drumāṇāṃ vividhaiḥ puṣpaiḥ paristomairivārpitam || 8 ||

ଏହି ନୀଳ ଓ ପୀତ ବର୍ଣ୍ଣର ତୃଣଭୂମି ଅଧିକ ଶୋଭା ପାଉଛି; ଏହା ବିବିଧ ବୃକ୍ଷର ଫୁଲରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି ॥ 8 ॥ ^AI

Shloka 9

পুষ্পভারসমৃদ্ধানি শিখরাণি সমন্ততঃ ।
লতাভিঃ পুষ্পিতাগ্রাভিরুপগূঢানি সর্বশঃ ॥ 9 ॥

puṣpabhārasamṛddhāni śikharāṇi samantataḥ |
latābhiḥ puṣpitāgrābhirupagūḍhāni sarvaśaḥ || 9 ||

ଚାରିଆଡ଼େ ଫୁଲର ଭାରରେ ସମୃଦ୍ଧ ଶିଖରଗୁଡ଼ିକ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଅଗ୍ରଯୁକ୍ତ ଲତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବତ୍ର ଆବୃତ ହୋଇଛି । ^AI

Shloka 10

সুখানিলোঽযং সৌমিত্রে কালঃ প্রচুরমন্মথঃ ।
গন্ধবান্সুরভির্মাসো জাতপুষ্পফলদ্রুমঃ ॥ 10 ॥

sukhānilo'yaṃ saumitre kālaḥ pracuramanmathaḥ |
gandhavānsurabhirmāso jātapuṣpaphaladrumaḥ || 10 ||

ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଏହି ସୁଖଦ ପବନଯୁକ୍ତ, ପ୍ରଚୁର କାମୋଦ୍ଦୀପକ, ସୁଗନ୍ଧମୟ ସୁରଭି ମାସ ଆସିଛି, ଯେତେବେଳେ ବୃକ୍ଷମାନେ ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି । ^AI

Shloka 11

পশ্য রূপাণি সৌমিত্রে বনানাং পুষ্পশালিনাম্ ।
সৃজতাং পুষ্পবর্ষাণি তোযং তোযমুচামিব ॥ 11 ॥

paśya rūpāṇi saumitre vanānāṃ puṣpaśālinām |
sṛjatāṃ puṣpavarṣāṇi toyaṃ toyamucāmiva || 11 ||

ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ବନମାନଙ୍କର ରୂପ ଦେଖ, ଯେମିତି ମେଘମାନେ ଜଳ ବର୍ଷଣ କରନ୍ତି, ସେହିପରି ସେମାନେ ଫୁଲର ବର୍ଷା କରୁଛନ୍ତି । ^AI

Shloka 12

প্রস্তরেষু চ রম্যেষু বিবিধাঃ কাননদ্রুমাঃ ।
বাযুবেগপ্রচলিতাঃ পুষ্পৈরবকিরন্তি গাম্ ॥ 12 ॥

prastareṣu ca ramyeṣu vividhāḥ kānanadrumāḥ |
vāyuvegapracalitāḥ puṣpairavakiranti gām || 12 ||

ରମଣୀୟ ଶିଳାସ୍ତର ଉପରେ ବିଦ୍ୟମାନ ବିବିଧ ବନବୃକ୍ଷମାନେ ପବନର ବେଗରେ ଦୋଳିତ ହୋଇ ଫୁଲରେ ପୃଥିବୀକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରୁଛନ୍ତି । ^AI

Shloka 13

পতিতৈঃ পতমানৈশ্চ পাদপস্থৈশ্চ মারুতঃ ।
কুসুমৈঃ পশ্য সৌমিত্রে ক্রীডন্নিব সমন্ততঃ ॥ 13 ॥

patitaiḥ patamānaiśca pādapasthaiśca mārutaḥ |
kusumaiḥ paśya saumitre krīḍanniva samantataḥ || 13 ||

ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଝଡ଼ିପଡ଼ିଥିବା, ଝଡ଼ୁଥିବା ଏବଂ ବୃକ୍ଷରେ ଥିବା ଫୁଲମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପବନ ଚାରିଆଡ଼େ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି । ^AI

Shloka 14

বিক্ষিপন্বিবিধাশ্শাখা নগানাং কুসুমোত্কচাঃ ।
মারুতশ্চলিতস্থানৈষ্ষট্পদৈরনুগীযতে ॥ 14 ॥

vikṣipanvividhāśśākhā nagānāṃ kusumotkacāḥ |
mārutaścalitasthānaiṣṣaṭpadairanugīyate || 14 ||

ଫୁଲରେ ଭରା ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କର ବିବିଧ ଶାଖାମାନଙ୍କୁ ଦୋଳାଉଥିବା ପବନ ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଭ୍ରମରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଗୀତ ହେଉଛି । ^AI

Shloka 15

মত্তকোকিলসন্নাদৈর্নর্তযন্নিব পাদপান্ ।
শৈলকন্দরনিষ্ক্রান্তঃ প্রগীত ইব চানিলঃ ॥ 15 ॥

mattakokilasannādairnartayanniva pādapān |
śailakandaraniṣkrāntaḥ pragīta iva cānilaḥ || 15 ||

ମତ୍ତ କୋକିଳମାନଙ୍କର ସମ୍ମିଳିତ ନାଦରେ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ନୃତ୍ୟ କରାଉଥିବା ପରି, ପର୍ବତର ଗୁମ୍ଫାରୁ ବାହାରି ଆସିଥିବା ପବନ ସଙ୍ଗୀତ ଗାଉଥିବା ପରି ଶୁଭୁଛି । ^AI

Shloka 16

তেন বিক্ষিপতাঽত্যর্থং পবনেন সমন্ততঃ ।
অমী সংসক্তশাখাগ্রা গ্রথিতা ইব পাদপাঃ ॥ 16 ॥

tena vikṣipatā'tyarthaṃ pavanena samantataḥ |
amī saṃsaktaśākhāgrā grathitā iva pādapāḥ || 16 ||

ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୋଳାଉଥିବା ସେହି ପବନ ଦ୍ୱାରା ଚାରିଆଡ଼େ ଏହି ବୃକ୍ଷମାନେ ପରସ୍ପର ସହ ଲାଗିଥିବା ଶାଖାଗ୍ର ଯୋଗୁଁ ଗ୍ରନ୍ଥିତ ହୋଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି । ^AI

Shloka 17

স এষ সুখসংস্পর্শো বাতি চন্দনশীতলঃ ।
গন্ধমভ্যবহন্পুণ্যং শ্রমাপনযনোঽনিলঃ ॥ 17 ॥

sa eṣa sukhasaṃsparśo vāti candanaśītalaḥ |
gandhamabhyavahanpuṇyaṃ śramāpanayano'nilaḥ || 17 ||

ଏହି ପବନ ସୁଖଦ ସ୍ପର୍ଶ ଯୁକ୍ତ, ଚନ୍ଦନ ପରି ଶୀତଳ, ପୁଣ୍ୟମୟ ଗନ୍ଧ ବହନ କରି ଆସୁଛି ଏବଂ ଶ୍ରମ ଦୂର କରୁଛି । ^AI

Shloka 18

অমী পবনবিক্ষিপ্তা বিনদন্তীব পাদপাঃ ।
ষট্পদৈরনুকূজন্তো বনেষু মধুগন্ধিষু ॥ 18 ॥

amī pavanavikṣiptā vinadantīva pādapāḥ |
ṣaṭpadairanukūjanto vaneṣu madhugandhiṣu || 18 ||

ପବନରେ ଦୋଳି ହେଉଥିବା ଏହି ବୃକ୍ଷମାନେ ଯେପରି ଶବ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି; ମଧୁର ଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ ବନରେ ଭ୍ରମରମାନେ ଅନୁକୂଜନ କରୁଛନ୍ତି । ^AI

Shloka 19

গিরিপ্রস্থেষু রম্যেষু পুষ্পবদ্ভির্মনোরমৈঃ ।
সংসক্তশিখরাশ্শৈলা বিরাজন্তে মহাদ্রুমৈঃ ॥ 19 ॥

giriprastheṣu ramyeṣu puṣpavadbhirmanoramaiḥ |
saṃsaktaśikharāśśailā virājante mahādrumaiḥ || 19 ||

ପୁଷ୍ପମୟ ଓ ମନୋରମ ପର୍ବତ ପ୍ରଦେଶମାନଙ୍କରେ ମହାବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ସହିତ ସଂଲଗ୍ନ ଶିଖରଯୁକ୍ତ ପର୍ବତମାନେ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି । ^AI

Shloka 20

পুষ্পসঞ্ছন্নশিখরা মারুতোত্ক্ষেপচঞ্চলাঃ ।
অমী মধুকরোত্তংসাঃ প্রগীতা ইব পাদপাঃ ॥ 20 ॥

puṣpasañchannaśikharā mārutotkṣepacañcalāḥ |
amī madhukarottaṃsāḥ pragītā iva pādapāḥ || 20 ||

ପୁଷ୍ପରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ଶିଖରଯୁକ୍ତ, ପବନର ଝଟକାରେ ଚଞ୍ଚଳ ହେଉଥିବା, ଭ୍ରମରରୂପୀ ଭୂଷଣଧାରୀ ଏହି ବୃକ୍ଷମାନେ ଯେପରି ଗାନ କରୁଛନ୍ତି । ^AI

Shloka 21

সুপুষ্পিতাংস্তু পশ্যেমান্কর্ণিকারান্ত্সমন্ততঃ ।
হাটকপ্রতিসঞ্ছন্নান্নরান্পীতাম্বরানিব ॥ 21 ॥

supuṣpitāṃstu paśyemānkarṇikārāntsamantataḥ |
hāṭakapratisañchannānnarānpītāmbarāniva || 21 ||

ସୁପୁଷ୍ପିତ ଏହି କର୍ଣ୍ଣିକାର ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ଚାରିଆଡ଼େ ଦେଖ — ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ପୀତାମ୍ବରଧାରୀ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପରି ସେମାନେ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି । ^AI

Shloka 22

অযং বসন্তস্সৌমিত্রে নানাবিহগনাদিতঃ ।
সীতযা বিপ্রহীনস্য শোকসন্দীপনো মম ॥ 22 ॥

ayaṃ vasantassaumitre nānāvihaganāditaḥ |
sītayā viprahīnasya śokasandīpano mama || 22 ||

ହେ ସୌମିତ୍ରି, ନାନା ପକ୍ଷୀଙ୍କ ନାଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ବସନ୍ତ ଋତୁ ସୀତାଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ମୋତେ ଶୋକ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରୁଛି । ^AI

Shloka 23

মাং হি শোকসমাক্রান্তং সন্তাপযতি মন্মথঃ ।
হৃষ্টঃ প্রবদমানশ্চ মমাহ্বযতি কোকিলঃ ॥ 23 ॥

māṃ hi śokasamākrāntaṃ santāpayati manmathaḥ |
hṛṣṭaḥ pravadamānaśca mamāhvayati kokilaḥ || 23 ||

ଶୋକରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ମୋତେ କାମଦେବ ସନ୍ତାପ ଦେଉଛନ୍ତି, ଆଉ ହୃଷ୍ଟ ହୋଇ ଗାନ କରୁଥିବା କୋକିଳ ମୋତେ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛି । ^AI

Shloka 24

এষ দাত্যূহকো হৃষ্টো রম্যে মাং বননির্ঝরে ।
প্রণদন্মন্মথাবিষ্টং শোচযিষ্যতি লক্ষ্মণ ॥ 24 ॥

eṣa dātyūhako hṛṣṭo ramye māṃ vananirjhare |
praṇadanmanmathāviṣṭaṃ śocayiṣyati lakṣmaṇa || 24 ||

ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ରମଣୀୟ ବନ ନିର୍ଝରରେ ଏହି ହୃଷ୍ଟ ଦାତ୍ୟୂହକ ପକ୍ଷୀ ନାଦ କରି କାମାବିଷ୍ଟ ମୋତେ ଶୋକ ଦେବ । ^AI

Shloka 25

শ্রুত্বৈতস্য পুরা শব্দমাশ্রমস্থা মম প্রিযা ।
মামাহূয প্রমুদিতাঃ পরমং প্রত্যনন্দত ॥ 25 ॥

śrutvaitasya purā śabdamāśramasthā mama priyā |
māmāhūya pramuditāḥ paramaṃ pratyanandata || 25 ||

ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ପୂର୍ବେ ଏହି ପକ୍ଷୀର ଶବ୍ଦ ଶୁନି ଆଶ୍ରମରେ ଥିବା ମୋର ପ୍ରିୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତା ହୋଇ ମୋତେ ଡାକି ପରମ ଆନନ୍ଦ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିଲେ। ^AI

Shloka 26

এবং বিচিত্রাঃ পতগা নানারাববিরাবিণঃ ।
বৃক্ষগুল্মলতাঃ পশ্য সম্পতন্তি সমন্ততঃ ॥ 26 ॥

evaṃ vicitrāḥ patagā nānārāvavirāviṇaḥ |
vṛkṣagulmalatāḥ paśya sampatanti samantataḥ || 26 ||

ଏହିପରି ବିଚିତ୍ର ପକ୍ଷୀମାନେ ନାନା ପ୍ରକାର ରାବ କରି ବୃକ୍ଷ, ଗୁଳ୍ମ ଓ ଲତାମାନଙ୍କ ଉପରେ ସର୍ବତ୍ର ଉଡ଼ି ବୁଲୁଛନ୍ତି, ଦେଖ। ^AI

Shloka 27

বিমিশ্রা বিহগাঃ পুম্ভিরাত্মব্যূহাভিনন্দিতাঃ ।
ভৃঙ্গরাজপ্রমুদিতাস্সৌমিত্রে মধুরস্বনাঃ ॥ 27 ॥

vimiśrā vihagāḥ pumbhirātmavyūhābhinanditāḥ |
bhṛṅgarājapramuditāssaumitre madhurasvanāḥ || 27 ||

ହେ ସୌମିତ୍ରି, ପୁରୁଷ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶ୍ରିତ ହୋଇ ନିଜ ଦଳଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଥିବା ଭୃଙ୍ଗରାଜ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ରାବୁଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 28

দাত্যূহরতিবিক্রন্দৈঃ পুংস্কোকিলরুতৈরপি ।
স্বনন্তি পাদপাশ্চেমে মমানঙ্গপ্রদীপনাঃ ॥ 28 ॥

dātyūharativikrandaiḥ puṃskokilarutairapi |
svananti pādapāśceme mamānaṅgapradīpanāḥ || 28 ||

ଦାତ୍ୟୂହ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପ୍ରେମପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ରନ୍ଦନ ଓ ପୁରୁଷ କୋକିଳର ରାବରେ ଏହି ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୱନି କରୁଛନ୍ତି; ଏମାନେ ମୋ ମନରେ କାମାଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରୁଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 29

অশোকস্তবকাঙ্গারষ্ষট্পদস্বননিঃস্বনঃ ।
মাং হি পল্লবতাম্রার্চির্বসন্তাগ্নিঃ প্রধক্ষ্যতি ॥ 29 ॥

aśokastabakāṅgāraṣṣaṭpadasvananiḥsvanaḥ |
māṃ hi pallavatāmrārcirvasantāgniḥ pradhakṣyati || 29 ||

ଅଶୋକ ବୃକ୍ଷର କଢ଼ମାନେ ଅଙ୍ଗାର ପରି ଓ ଭ୍ରମରମାନଙ୍କ ଗୁଞ୍ଜନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ପଲ୍ଲବର ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଶିଖା ସହିତ ଏହି ବସନ୍ତାଗ୍ନି ମୋତେ ନିଶ୍ଚୟ ଦଗ୍ଧ କରିବ। ^AI

Shloka 30

ন হি তাং সূক্ষ্মপক্ষ্মাক্ষীং সুকেশীং মৃদুভাষিণীম্ ।
অপশ্যতো মে সৌমিত্রে জীবিতেঽস্তি প্রযোজনম্ ॥ 30 ॥

na hi tāṃ sūkṣmapakṣmākṣīṃ sukeśīṃ mṛdubhāṣiṇīm |
apaśyato me saumitre jīvite'sti prayojanam || 30 ||

ହେ ସୌମିତ୍ରି, ସୂକ୍ଷ୍ମ ପକ୍ଷ୍ମଯୁକ୍ତ ଆଖି, ସୁନ୍ଦର କେଶ ଓ ମୃଦୁ ଭାଷିଣୀ ସେହି ପ୍ରିୟାକୁ ନ ଦେଖି ମୋ ଜୀବନରେ କୌଣସି ପ୍ରୟୋଜନ ନାହିଁ। ^AI

Shloka 31

অযং হি দযিতস্তস্যাঃ কালো রুচিরকাননঃ ।
কোকিলাকুলসীমান্তো দযিতাযা মমানঘ ॥ 31 ॥

ayaṃ hi dayitastasyāḥ kālo rucirakānanaḥ |
kokilākulasīmānto dayitāyā mamānagha || 31 ||

ହେ ନିଷ୍ପାପ, ଏହି ସୁନ୍ଦର ବନପ୍ରାନ୍ତ କୋକିଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ମୋର ପ୍ରିୟାର ପ୍ରିୟ ଋତୁ; ଏହି ସମୟ ଆସିଛି। ^AI

Shloka 32

মন্মথাঽযাসসম্ভূতো বসন্তগুণবর্ধিতঃ ।
অযং মাং ধক্ষ্যতি ক্ষিপ্রং শোকাগ্নির্নচিরাদিব ॥ 32 ॥

manmathā'yāsasambhūto vasantaguṇavardhitaḥ |
ayaṃ māṃ dhakṣyati kṣipraṃ śokāgnirnacirādiva || 32 ||

କାମର କ୍ଳେଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ବସନ୍ତର ଗୁଣରେ ବର୍ଦ୍ଧିତ ଏହି ଶୋକାଗ୍ନି ଅଳ୍ପ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ମୋତେ ଶୀଘ୍ର ଦଗ୍ଧ କରିବ। ^AI

Shloka 33

অপশ্যতস্তাং দযিতাং পশ্যতো রুচিরদ্রুমান্ ।
মমাযমাত্মপ্রভবো ভূযস্ত্বমুপযাস্যতি ॥ 33 ॥

apaśyatastāṃ dayitāṃ paśyato ruciradrumān |
mamāyamātmaprabhavo bhūyastvamupayāsyati || 33 ||

ମୁଁ ସେହି ପ୍ରିୟତମାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି ସୁନ୍ଦର ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ, ମୋ ଆତ୍ମାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି (ଶୋକ) ପୁନର୍ବାର ମୋ ନିକଟକୁ ଆସିବ। ^AI

Shloka 34

অদৃশ্যমানা বৈদেহী শোকং বর্ধযতে মম ।
দৃশ্যমানো বসন্তশ্চ স্বেদসংসর্গদূষকঃ ॥ 34 ॥

adṛśyamānā vaidehī śokaṃ vardhayate mama |
dṛśyamāno vasantaśca svedasaṃsargadūṣakaḥ || 34 ||

ଅଦୃଶ୍ୟମାନା ବିଦେହକନ୍ୟା (ସୀତା) ମୋର ଶୋକକୁ ବର୍ଦ୍ଧିତ କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ଦୃଶ୍ୟମାନ ବସନ୍ତ ଋତୁ ଝାଳର ସମ୍ପର୍କରେ ଦୂଷକ (ଅସ୍ଥିରତା ଉତ୍ପାଦକ) ହେଉଛି। ^AI

Shloka 35

মাং হ্যদ্য মৃগশাবাক্ষী চিন্তাশোকবলাত্কৃতম্ ।
সন্তাপযতি সৌমিত্রে ক্রূরশ্চৈত্রবনানিলঃ ॥ 35 ॥

māṃ hyadya mṛgaśābākṣī cintāśokabalātkṛtam |
santāpayati saumitre krūraścaitravanānilaḥ || 35 ||

ହେ ସୌମିତ୍ରେ (ଲକ୍ଷ୍ମଣ), ମୃଗଶାବକ ପରି ଆଖିଥିବା ସେହି ସୀତାଙ୍କ ଚିନ୍ତା ଓ ଶୋକର ବଳରେ ପୀଡ଼ିତ ମୋତେ ଆଜି ଚୈତ୍ର ମାସର ବନାନିଳ କ୍ରୂର ଭାବରେ ସନ୍ତାପ ଦେଉଛି। ^AI

Shloka 36

অমী মযূরাশ্শোভন্তে প্রনৃত্যন্তস্ততস্ততঃ ।
স্বৈঃ পক্ষৈঃ পবনোদ্ধূতৈর্গবাক্ষৈঃ স্ফাটিকৈরিব ॥ 36 ॥

amī mayūrāśśobhante pranṛtyantastatastataḥ |
svaiḥ pakṣaiḥ pavanoddhūtairgavākṣaiḥ sphāṭikairiva || 36 ||

ଏହି ମୟୂରମାନେ ଏଠାରେ ସେଠାରେ ନୃତ୍ୟ କରି ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପକ୍ଷଗୁଡ଼ିକ ପବନରେ ଉଡ଼ି ସ୍ଫଟିକ ନିର୍ମିତ ଗବାକ୍ଷ (ଝରକା) ପରି ଦେଖାଯାଉଛି। ^AI

Shloka 37

শিখিনীভিঃ পরিবৃতাস্তে এতে মদমূর্ছিতাঃ ।
মন্মথাভিপরীতস্য মম মন্মথবর্ধনাঃ ॥ 37 ॥

śikhinībhiḥ parivṛtāste ete madamūrchitāḥ |
manmathābhiparītasya mama manmathavardhanāḥ || 37 ||

ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇଥିବା ସେହି ମୟୂରମାନେ ମୟୂରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏବଂ କାମପୀଡ଼ିତ ମୋର କାମନାକୁ ସେମାନେ ବର୍ଦ୍ଧିତ କରୁଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 38

পশ্য লক্ষ্মণ নৃত্যন্তং মযূরমুপনৃত্যতি ।
শিখিনী মন্মথার্তৈষা ভর্তারং গিরিসানুনি ॥ 38 ॥

paśya lakṣmaṇa nṛtyantaṃ mayūramupanṛtyati |
śikhinī manmathārtaiṣā bhartāraṃ girisānuni || 38 ||

ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ମୟୂରକୁ ଦେଖ; ଏହି ମୟୂରୀ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ କାମପୀଡ଼ିତା ହୋଇ ତା'ର ସ୍ୱାମୀ ନିକଟକୁ ନୃତ୍ୟ କରି ଆସୁଛି। ^AI

Shloka 39

তামেব মন্মথাবিষ্টো মযূরোঽপ্যুপধাবতি ।
বিতত্য রুচিরৌ পক্ষৌ রুতৈরুপহসন্নিব ॥ 39 ॥

tāmeva manmathāviṣṭo mayūro'pyupadhāvati |
vitatya rucirau pakṣau rutairupahasanniva || 39 ||

କାମରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ସେହି ମୟୂର ମଧ୍ୟ ସେହି ମୟୂରୀ ନିକଟକୁ ଧାଇଁ ଆସୁଛି, ନିଜର ସୁନ୍ଦର ପକ୍ଷଦ୍ୱୟକୁ ବିସ୍ତାର କରି ଏବଂ ତା'ର ରାବରେ ଯେପରି ଉପହାସ କରୁଛି। ^AI

Shloka 40

মযূরস্য বনে নূনং রক্ষসা ন হৃতা প্রিযা ।
তস্মান্নৃত্যতি রম্যেষু বনেষু সহ কান্তযা ॥ 40 ॥

mayūrasya vane nūnaṃ rakṣasā na hṛtā priyā |
tasmānnṛtyati ramyeṣu vaneṣu saha kāntayā || 40 ||

ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ମୟୂରର ପ୍ରିୟା ବନରେ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ହରଣ କରାଯାଇ ନାହିଁ, ସେଥିପାଇଁ ସେ ନିଜ କାନ୍ତାଙ୍କ ସହିତ ରମଣୀୟ ବନରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛି। ^AI

Shloka 41

মম ত্বযং বিনা বাসঃ পুষ্পমাসে সুদুস্সহঃ ।
পশ্য লক্ষ্মণ সংরাগঃ তির্যগ্যোনিগতেষ্বপি ।
যদেষা শিখিনী কামাদ্ভর্তারং রমতেঽন্তিকে ॥ 41 ॥

mama tvayaṃ vinā vāsaḥ puṣpamāse sudussahaḥ |
paśya lakṣmaṇa saṃrāgaḥ tiryagyonigateṣvapi |
yadeṣā śikhinī kāmādbhartāraṃ ramate'ntike || 41 ||

ମୋର ଏହି ବାସ ପୁଷ୍ପମାସରେ ପ୍ରିୟା ବିନା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସହ୍ୟ ହେଉଛି । ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ପଶୁଯୋନିଗତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏପରି ଅନୁରାଗ ଅଛି । ଏହି ମୟୂରୀ କାମବଶରେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ନିକଟରେ ରମଣ କରୁଛି ॥ 41 ॥ ^AI

Shloka 42

মামপ্যেবং বিশালাক্ষী জানকী জাতসম্ভ্রমা ।
মদনেনাভিবর্তেত যদি নাঽপহৃতা ভবেত্ ॥ 42 ॥

māmapyevaṃ viśālākṣī jānakī jātasambhramā |
madanenābhivarteta yadi nā'pahṛtā bhavet || 42 ||

ଯଦି ବିଶାଳାକ୍ଷୀ ଜାନକୀ ଅପହୃତା ନ ହୋଇଥାନ୍ତେ, ତେବେ ସେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଜାତସମ୍ଭ୍ରମା ହୋଇ କାମଦ୍ୱାରା ମୋ ନିକଟକୁ ଆସିଥାନ୍ତେ ॥ 42 ॥ ^AI

Shloka 43

পশ্য লক্ষ্মণ পুষ্পাণি নিষ্ফলানি ভবন্তি মে ।
পুষ্পভারসমৃদ্ধানাং বনানাং শিশিরাত্যযে ॥ 43 ॥

paśya lakṣmaṇa puṣpāṇi niṣphalāni bhavanti me |
puṣpabhārasamṛddhānāṃ vanānāṃ śiśirātyaye || 43 ||

ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ଶିଶିର ଋତୁ ଅତୀତ ହେବାରୁ ପୁଷ୍ପଭାରରେ ସମୃଦ୍ଧ ବନମାନଙ୍କର ଫୁଲସବୁ ମୋ ପାଇଁ ନିଷ୍ଫଳ ହେଉଛି ॥ 43 ॥ ^AI

Shloka 44

রুচিরাণ্যপি পুষ্পাণি পাদপানামতিশ্রিযা ।
নিষ্ফলানি মহীং যান্তি সমং মধুকরোত্করৈঃ ॥ 44 ॥

rucirāṇyapi puṣpāṇi pādapānāmatiśriyā |
niṣphalāni mahīṃ yānti samaṃ madhukarotkaraiḥ || 44 ||

ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କର ଅତି ଶୋଭାଯୁକ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଫୁଲସବୁ ମଧୁକର ସମୂହ ସହିତ ନିଷ୍ଫଳ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ୁଛି ॥ 44 ॥ ^AI

Shloka 45

নদন্তি কামং শকুনা মুদিতাস্সঙ্ঘশঃ কলম্ ।
আহ্বযন্ত ইবান্যোন্যং কামোন্মাদকরা মম ॥ 45 ॥

nadanti kāmaṃ śakunā muditāssaṅghaśaḥ kalam |
āhvayanta ivānyonyaṃ kāmonmādakarā mama || 45 ||

ପକ୍ଷୀମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଦଳ ଦଳ ହୋଇ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ କାମନାପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୱନି କରୁଛନ୍ତି, ଯେପରି ମୋତେ କାମୋନ୍ମାଦ କରାଉଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛନ୍ତି ॥ 45 ॥ ^AI

Shloka 46

বসন্তো যদি তত্রাপি যত্র মে বসতি প্রিযা ।
নূনং পরবশা সীতা সাপি শোচত্যহং যথা ॥ 46 ॥

vasanto yadi tatrāpi yatra me vasati priyā |
nūnaṃ paravaśā sītā sāpi śocatyahaṃ yathā || 46 ||

ଯଦି ମୋର ପ୍ରିୟା ଯେଉଁଠାରେ ବାସ କରୁଛନ୍ତି ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ବସନ୍ତ ଆସିଛି, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ସୀତା ପରବଶା ହୋଇ ମୋ ପରି ଶୋକ କରୁଥିବେ ॥ 46 ॥ ^AI

Shloka 47

নূনং ন তু বসন্তোঽতং দেশং স্পৃশতি যত্র সা ।
কথং হ্যসিতপদ্মাক্ষী বর্তযেত্সা মযা বিনা ॥ 47 ॥

nūnaṃ na tu vasanto'taṃ deśaṃ spṛśati yatra sā |
kathaṃ hyasitapadmākṣī vartayetsā mayā vinā || 47 ||

ନିଶ୍ଚୟ ବସନ୍ତ ସେ ଦେଶକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁନାହିଁ ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଅଛନ୍ତି । କାରଣ କୃଷ୍ଣକମଳାକ୍ଷୀ ସେ ମୋ ବିନା କିପରି ରହି ପାରିବେ ॥ 47 ॥ ^AI

Shloka 48

অথবা বর্ততে তত্র বসন্তো যত্র মে প্রিযা ।
কিং করিষ্যতি সুশ্রোণী সা তু নির্ভর্ত্সিতা পরৈঃ ॥ 48 ॥

athavā vartate tatra vasanto yatra me priyā |
kiṃ kariṣyati suśroṇī sā tu nirbhartsitā paraiḥ || 48 ||

ଅଥବା ଯେଉଁଠାରେ ମୋର ପ୍ରିୟା ଅଛନ୍ତି ସେଠାରେ ବସନ୍ତ ଅଛି । ହେଲେ ସୁଶ୍ରୋଣୀ ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭର୍ତ୍ସିତା ହୋଇ କଣ କରିବେ ॥ 48 ॥ ^AI

Shloka 49

শ্যামা পদ্মপলাশাক্ষী মৃদুপূর্বাভিভাষিণী ।
নূনং বসন্তমাসাদ্য পরিত্যক্ষ্যতি জীবিতম্ ॥ 49 ॥

śyāmā padmapalāśākṣī mṛdupūrvābhibhāṣiṇī |
nūnaṃ vasantamāsādya parityakṣyati jīvitam || 49 ||

ସେ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣା, ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଆଖିଥିବା ଓ ପ୍ରଥମେ ମୃଦୁ ଭାଷା କହୁଥିବା ସୀତା ନିଶ୍ଚୟ ବସନ୍ତ ଋତୁ ଆସିବା ପରେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବେ। ^AI

Shloka 50

দৃঢং হি হৃদযে বুদ্ধির্মম সম্পরিবর্ততে ।
নালং বর্তযিতুং সীতা সাধ্বী মদ্বিরহং গতা ॥ 50 ॥

dṛḍhaṃ hi hṛdaye buddhirmama samparivartate |
nālaṃ vartayituṃ sītā sādhvī madvirahaṃ gatā || 50 ||

ମୋ ହୃଦୟରେ ଏକ ଦୃଢ଼ ବିଚାର ବାରମ୍ବାର ଆସୁଛି — ସାଧ୍ୱୀ ସୀତା ମୋ ବିରହରେ ରହି ଆଉ ବଞ୍ଚି ରହିପାରିବେ ନାହିଁ। ^AI

Shloka 51

মযি ভাবস্তু বৈদেহ্যাস্তত্ত্বতো বিনিবেশিতঃ ।
মমাপি ভাবস্সীতাযাং সর্বথা বিনিবেশিতঃ ॥ 51 ॥

mayi bhāvastu vaidehyāstattvato viniveśitaḥ |
mamāpi bhāvassītāyāṃ sarvathā viniveśitaḥ || 51 ||

ବିଦେହକନ୍ୟା ସୀତାଙ୍କ ପ୍ରେମ ସତ୍ୟରେ ମୋଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ଆଉ ମୋର ପ୍ରେମ ମଧ୍ୟ ସର୍ବପ୍ରକାରେ ସୀତାଙ୍କଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ^AI

Shloka 52

এষ পুষ্পবহো বাযুস্সুখস্পর্শো হিমাবহঃ ।
তাং বিচিন্তযতঃ কান্তাং পাবকপ্রতিমো মম ॥ 52 ॥

eṣa puṣpavaho vāyussukhasparśo himāvahaḥ |
tāṃ vicintayataḥ kāntāṃ pāvakapratimo mama || 52 ||

ଏହି ପୁଷ୍ପ ବହନ କରୁଥିବା, ସୁଖଦ ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଶୀତଳତା ଆଣୁଥିବା ବାୟୁ, ପ୍ରିୟା ସୀତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ମୋ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ପରି ହେଉଛି। ^AI

Shloka 53

সদা সুখমহং মন্যে যং পুরা সহ সীতযা ।
মারুতস্স বিনা সীতাং শোকং বর্ধযতে মম ॥ 53 ॥

sadā sukhamahaṃ manye yaṃ purā saha sītayā |
mārutassa vinā sītāṃ śokaṃ vardhayate mama || 53 ||

ପୂର୍ବେ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଯେଉଁ ବାୟୁ ମୋତେ ସର୍ବଦା ସୁଖ ଦେଉଥିଲା, ସୀତାଙ୍କୁ ବିନା ସେହି ବାୟୁ ମୋର ଶୋକକୁ ବଢ଼ାଉଛି। ^AI

Shloka 54

তাং বিনা বিহঙ্গো যঃ পক্ষী প্রণদিতস্তদা ।
বাযসঃ পাদপগতঃ প্রহৃষ্টমভিনর্দতি ॥ 54 ॥

tāṃ vinā vihaṅgo yaḥ pakṣī praṇaditastadā |
vāyasaḥ pādapagataḥ prahṛṣṭamabhinardati || 54 ||

ସୀତାଙ୍କୁ ବିନା, ଯେଉଁ ପକ୍ଷୀ ପୂର୍ବେ ଡାକ ଦେଉଥିଲା, ସେହି କାଉ ବୃକ୍ଷ ଉପରେ ବସି ଆନନ୍ଦରେ କର୍କଶ ଶବ୍ଦ କରୁଛି। ^AI

Shloka 55

এষ বৈ তত্র বৈদেহ্যা বিহগঃ প্রতিহারকঃ ।
পক্ষী মাং তু বিশালাক্ষ্যাস্সমীপমুপনেষ্যতি ॥ 55 ॥

eṣa vai tatra vaidehyā vihagaḥ pratihārakaḥ |
pakṣī māṃ tu viśālākṣyāssamīpamupaneṣyati || 55 ||

ଏହି ପକ୍ଷୀ ଏଠାରେ ବିଦେହକନ୍ୟାଙ୍କର ସନ୍ଦେଶବାହକ ଅଟେ; ଏହି ପକ୍ଷୀ ମୋତେ ବିଶାଳାକ୍ଷୀ ସୀତାଙ୍କ ସମୀପକୁ ନେଇଯିବ। ^AI

Shloka 56

শৃণু লক্ষ্মণ সন্নাদং বনে মদ্বিবর্ধনম্ ।
পুষ্পিতাগ্রেষু বৃক্ষেষু দ্বিজানামুপকূজতাম্ ॥ 56 ॥

śṛṇu lakṣmaṇa sannādaṃ vane madvivardhanam |
puṣpitāgreṣu vṛkṣeṣu dvijānāmupakūjatām || 56 ||

ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶୁଣ — ବନରେ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ଉପରେ ପକ୍ଷୀମାନେ କୁଜନ କରୁଥିବା ସେହି ଶବ୍ଦ ମୋର ଶୋକକୁ ବଢ଼ାଉଛି। ^AI

Shloka 57

বিক্ষিপ্তাং পবনেনৈতামসৌ তিলকমঞ্জরীম্ ।
ষট্পদস্সহসাঽভ্যেতি মদোদ্ধূতামিব প্রিযাম্ ॥ 57 ॥

vikṣiptāṃ pavanenaitāmasau tilakamañjarīm |
ṣaṭpadassahasā'bhyeti madoddhūtāmiva priyām || 57 ||

ପବନରେ ଉଡ଼ାଇ ନିଆଯାଉଥିବା ଏହି ତିଳକମଞ୍ଜରୀକୁ ମଦରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ହୋଇଥିବା ପ୍ରିୟାର ଅଭିମୁଖେ ଧାଇଁଥିବା ପରି ସେହି ଭ୍ରମର ହଠାତ୍ ଆସି ଧରି ପକାଉଛି। ^AI

Shloka 58

কামিনামযমত্যন্তমশোকশ্শোকবর্ধনঃ ।
স্তবকৈঃ পবনোত্ক্ষিপ্তৈস্তর্জযন্নিব মাং স্থিতঃ ॥ 58 ॥

kāmināmayamatyantamaśokaśśokavardhanaḥ |
stabakaiḥ pavanotkṣiptaistarjayanniva māṃ sthitaḥ || 58 ||

ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଅଶୋକ ବୃକ୍ଷ କାମୀ ଲୋକମାନଙ୍କର ଶୋକକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଢ଼ାଇ ଦିଏ; ପବନରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ଏହାର ପୁଷ୍ପଗୁଚ୍ଛମାନେ ମୋତେ ଧମକାଉଥିବା ପରି ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 59

অমী লক্ষ্মণ দৃশ্যন্তে চূতাঃ কুসুমশালিনঃ ।
বিভ্রমোত্সিক্তমনসঃ সাঙ্গরাগা নরা ইব ॥ 59 ॥

amī lakṣmaṇa dṛśyante cūtāḥ kusumaśālinaḥ |
vibhramotsiktamanasaḥ sāṅgarāgā narā iva || 59 ||

ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଆମ୍ବବୃକ୍ଷମାନେ ଫୁଲରେ ଭରା ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ଏମାନେ ବିଭ୍ରମରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ମନବିଶିଷ୍ଟ, ଅଙ୍ଗରେ ରାଗ ଲଗାଇଥିବା ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 60

সৌমিত্রে পশ্য পম্পাযাশ্চিত্রাসু বনরাজিষু ।
কিন্নরা নরশার্দূল বিচরন্তি ততস্ততঃ ॥ 60 ॥

saumitre paśya pampāyāścitrāsu vanarājiṣu |
kinnarā naraśārdūla vicaranti tatastataḥ || 60 ||

ହେ ନରଶାର୍ଦ୍ଦୁଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ପମ୍ପା ସରୋବରର ବିଚିତ୍ର ବନଶ୍ରେଣୀମାନଙ୍କରେ କିନ୍ନରମାନେ ଏଣେ ତେଣେ ବିଚରଣ କରୁଛନ୍ତି, ତାହା ଦେଖ। ^AI

Shloka 61

ইমানি শুভগন্ধীনি পশ্য লক্ষ্মণ সর্বশঃ ।
নলিনানি প্রকাশন্তে জলে তরুণসূর্যবত্ ॥ 61 ॥

imāni śubhagandhīni paśya lakṣmaṇa sarvaśaḥ |
nalināni prakāśante jale taruṇasūryavat || 61 ||

ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ସୁଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ ପଦ୍ମମାନଙ୍କୁ ସର୍ବତ୍ର ଦେଖ; ଜଳରେ ସେମାନେ ନବୋଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 62

এষা প্রসন্নসলিলা পদ্মনীলোত্পলাযুতা ।
হংসকারণ্ডবাকীর্ণা পম্পা সৌগন্ধিকান্বিতা ॥ 62 ॥

eṣā prasannasalilā padmanīlotpalāyutā |
haṃsakāraṇḍavākīrṇā pampā saugandhikānvitā || 62 ||

ଏହି ପମ୍ପା ସରୋବରର ଜଳ ନିର୍ମଳ, ଏଥିରେ ପଦ୍ମ ଓ ନୀଳ କମଳ ଭରା, ହଂସ ଓ କାରଣ୍ଡବ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଏହା ସୌଗନ୍ଧିକ ପୁଷ୍ପରେ ଯୁକ୍ତ। ^AI

Shloka 63

জলে তরুণসূর্যাভৈষ্ষট্পদাহতকেসরৈঃ ।
পঙ্কজৈশ্শোভতে পম্পা সমন্তাদভিসংবৃতা ॥ 63 ॥

jale taruṇasūryābhaiṣṣaṭpadāhatakesaraiḥ |
paṅkajaiśśobhate pampā samantādabhisaṃvṛtā || 63 ||

ଜଳରେ ନବୋଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଭ୍ରମରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ କେଶରଯୁକ୍ତ ପଦ୍ମମାନଙ୍କରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ ପମ୍ପା ସର୍ବତ୍ର ଶୋଭା ପାଉଛି। ^AI

Shloka 64

চক্রবাকযুতা নিত্যং চিত্রপ্রস্তবনান্তরা ।
মাতঙ্গমৃগযূথৈশ্চ শোভতে সলিলার্থিভিঃ ॥ 64 ॥

cakravākayutā nityaṃ citraprastavanāntarā |
mātaṅgamṛgayūthaiśca śobhate salilārthibhiḥ || 64 ||

ଏହି ପମ୍ପା ସରୋବର ସର୍ବଦା ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କରେ ଯୁକ୍ତ, ବିଚିତ୍ର ପୁଷ୍ପଗୁଚ୍ଛମାନଙ୍କରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଜଳ ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ହାତୀ ଓ ମୃଗମାନଙ୍କ ଦଳ ସହିତ ଶୋଭା ପାଉଛି। ^AI

Shloka 65

পবনাহতবেগাভিরূর্মিভির্বিমলেঽম্ভসি ।
পঙ্কজানি বিরাজন্তে তাড্যমানানি লক্ষ্মণ ॥ 65 ॥

pavanāhatavegābhirūrmibhirvimale'mbhasi |
paṅkajāni virājante tāḍyamānāni lakṣmaṇa || 65 ||

ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ! ପବନର ଆଘାତରେ ଉତ୍ତାଳିତ ତରଙ୍ଗମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ନିର୍ମଳ ଜଳରେ ଆଘାତ ପାଉଥିବା ପଦ୍ମମାନେ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 66

পদ্মপত্রবিশালাক্ষীং সততং পঙ্কজপ্রিযাম্ ।
অপশ্যতো মে বৈদেহীং জীবিতং নাভিরোচতে ॥ 66 ॥

padmapatraviśālākṣīṃ satataṃ paṅkajapriyām |
apaśyato me vaidehīṃ jīvitaṃ nābhirocate || 66 ||

ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ବିଶାଳ ଆଖିଯୁକ୍ତା, ସର୍ବଦା ପଦ୍ମକୁ ପ୍ରିୟ କରୁଥିବା ସେହି ବିଦେହକନ୍ୟା ସୀତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି ମୋର ଜୀବନ ଆଉ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ। ^AI

Shloka 67

অহো কামস্য বামত্বং যো গতামপি দুর্লভাম্ ।
স্মারযিষ্যতি কল্যাণীং কল্যাণতরবাদিনীম্ ॥ 67 ॥

aho kāmasya vāmatvaṃ yo gatāmapi durlabhām |
smārayiṣyati kalyāṇīṃ kalyāṇataravādinīm || 67 ||

ଆହା! କାମଦେବଙ୍କର ଏହି ବିପରୀତ ପ୍ରକୃତି—ଯେ ଚାଲିଯାଇଥିବା ଦୁର୍ଲଭା ସେହି କଲ୍ୟାଣୀ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟୀ ବାଣୀ କହୁଥିବା ସୀତାଙ୍କର ସ୍ମୃତି ମୋତେ କରାଇ ଦେଉଛି। ^AI

Shloka 68

শক্যো ধারযিতুং কামো ভবেদভ্যাগতো মযা ।
যদি ভূযো বসন্তো মাং ন হন্যাত্পুষ্পিতদ্রুমঃ ॥ 68 ॥

śakyo dhārayituṃ kāmo bhavedabhyāgato mayā |
yadi bhūyo vasanto māṃ na hanyātpuṣpitadrumaḥ || 68 ||

ଯଦି ପୁଣି ଥରେ ପୁଷ୍ପିତ ବୃକ୍ଷଯୁକ୍ତ ବସନ୍ତ ମୋତେ ବଧ ନ କରେ, ତେବେ ମୁଁ ମୋ ଉପରେ ଆସିଥିବା ଏହି କାମକୁ ଧାରଣ କରି ପାରିବି। ^AI

Shloka 69

যানি স্ম রমণীযানি তযা সহ ভবন্তি মে ।
তান্যেবারমণীযানি জাযন্তে মে তযা বিনা ॥ 69 ॥

yāni sma ramaṇīyāni tayā saha bhavanti me |
tānyevāramaṇīyāni jāyante me tayā vinā || 69 ||

ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ମୋତେ ଯେଉଁ ବସ୍ତୁମାନେ ରମଣୀୟ ଲାଗୁଥିଲେ, ସେହି ସମାନ ବସ୍ତୁମାନେ ତାଙ୍କ ବିନା ମୋତେ ଅରମଣୀୟ ହୋଇ ଯାଉଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 70

পদ্মকোশপলাশানি দ্রষ্টুং দৃষ্টির্হি মন্যতে ।
সীতাযা নেত্রকোশাভ্যাং সদৃশানীতি লক্ষ্মণ ॥ 70 ॥

padmakośapalāśāni draṣṭuṃ dṛṣṭirhi manyate |
sītāyā netrakośābhyāṃ sadṛśānīti lakṣmaṇa || 70 ||

ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ! ପଦ୍ମର କୋଶ ଓ ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସୀତାଙ୍କର ଦୁଇ ଆଖିର କୋଶ ସହିତ ସଦୃଶ ବୋଲି ମୋର ଦୃଷ୍ଟି ମନେ କରୁଛି। ^AI

Shloka 71

পদ্মকেসরসংসৃষ্টো বৃক্ষান্তরবিনিস্সৃতঃ ।
নিশ্শ্বাস ইব সীতাযা বাতি বাযুর্মনোহরঃ ॥ 71 ॥

padmakesarasaṃsṛṣṭo vṛkṣāntaravinissṛtaḥ |
niśśvāsa iva sītāyā vāti vāyurmanoharaḥ || 71 ||

ପଦ୍ମର କେଶର ସହିତ ମିଶ୍ରିତ ହୋଇ ବୃକ୍ଷାନ୍ତରରୁ ବାହାରି ଆସୁଥିବା ମନୋହର ପବନ ସୀତାଙ୍କର ନିଶ୍ୱାସ ପରି ବହୁଛି। ^AI

Shloka 72

সৌমিত্রে পশ্য পম্পাযা দক্ষিণে গিরিসানুনি ।
পুষ্পিতাং কর্ণিকারস্য যষ্টিং পরমশোভনাম্ ॥ 72 ॥

saumitre paśya pampāyā dakṣiṇe girisānuni |
puṣpitāṃ karṇikārasya yaṣṭiṃ paramaśobhanām || 72 ||

ହେ ସୌମିତ୍ରି! ପମ୍ପା ସରୋବରର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିବା ପର୍ବତର ଢାଲୁରେ ପୁଷ୍ପିତ ହୋଇଥିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋରମ କର୍ଣ୍ଣିକାର ବୃକ୍ଷକୁ ଦେଖ। ^AI

Shloka 73

অধিকং শৈলরাজোঽযং ধাতুভিঃ সুবিভূষিতঃ ।
বিচিত্রং সৃজতে রেণুং বাযুবেগবিঘট্টিতম্ ॥ 73 ॥

adhikaṃ śailarājo'yaṃ dhātubhiḥ suvibhūṣitaḥ |
vicitraṃ sṛjate reṇuṃ vāyuvegavighaṭṭitam || 73 ||

ହେ ସୌମିତ୍ରେ, ଏହି ପର୍ବତରାଜା ଧାତୁମାନଙ୍କରେ ଅଧିକ ଭାବରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ବାୟୁର ବେଗରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇ ଏହା ବିଚିତ୍ର ଧୂଳି ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି। ^AI

Shloka 74

গিরিপ্রস্থাস্তু সৌমিত্রে সর্বতস্সম্প্রপুষ্পিতৈঃ ।
নিষ্পত্রৈস্সর্বতো রম্যৈঃ প্রদীপ্তা ইব কিংশুকৈঃ ॥ 74 ॥

giriprasthāstu saumitre sarvatassamprapuṣpitaiḥ |
niṣpatraissarvato ramyaiḥ pradīptā iva kiṃśukaiḥ || 74 ||

ହେ ସୌମିତ୍ରେ, ପର୍ବତର ପାର୍ଶ୍ୱଦେଶମାନେ ସର୍ବତ୍ର ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା, ପତ୍ରହୀନ ଅଥଚ ସର୍ବତ୍ର ମନୋହର କିଂଶୁକ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କରେ ପ୍ରଦୀପ୍ତ ପରି ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 75

পম্পাতীররুহাশ্চেমে সংসক্তা মধুগন্ধিনঃ ।
মালতীমল্লিকাষণ্ডাঃ করবীরাশ্চ পুষ্পিতাঃ ॥ 75 ॥

pampātīraruhāśceme saṃsaktā madhugandhinaḥ |
mālatīmallikāṣaṇḍāḥ karavīrāśca puṣpitāḥ || 75 ||

ପମ୍ପା ନଦୀର କୂଳରେ ଜାତ ଏହି ମାଲତୀ ଓ ମଲ୍ଲିକା ବୃକ୍ଷସମୂହ ମଧୁର ଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ ହୋଇ ପରସ୍ପର ସହିତ ସଂଲଗ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏବଂ କରବୀର ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଫୁଲ ଫୁଟାଇଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 76

কেতক্যস্সিন্দুবারাশ্চ বাসন্ত্যশ্চ সুপুষ্পিতাঃ ।
মাধব্যো গন্ধপূর্ণাশ্চ কুন্দগুল্মাশ্চ সর্বশঃ ॥ 76 ॥

ketakyassinduvārāśca vāsantyaśca supuṣpitāḥ |
mādhavyo gandhapūrṇāśca kundagulmāśca sarvaśaḥ || 76 ||

କେତକୀ, ସିନ୍ଦୁବାର ଓ ବାସନ୍ତୀ ଲତାମାନେ ଭଲ ଭାବରେ ଫୁଲ ଫୁଟାଇଛନ୍ତି; ମାଧବୀ ଲତାମାନେ ଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ସର୍ବତ୍ର କୁନ୍ଦ ଗୁଳ୍ମମାନ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 77

চিরিবিল্বা মধূকাশ্চ বঞ্জুলা বকুলাস্তথা ।
চম্পকাস্তিলকাশ্চৈব নাগবৃক্ষাস্সুপুষ্পিতাঃ ॥ 77 ॥

ciribilvā madhūkāśca vañjulā vakulāstathā |
campakāstilakāścaiva nāgavṛkṣāssupuṣpitāḥ || 77 ||

ଚିରିବିଲ୍ୱ, ମଧୂକ, ବଞ୍ଜୁଳ, ବକୁଳ, ଚମ୍ପକ, ତିଳକ ଏବଂ ନାଗବୃକ୍ଷମାନେ ଭଲ ଭାବରେ ଫୁଲ ଫୁଟାଇଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 78

নীপাশ্চ বরণাশ্চৈব খর্জূরাশ্চ সুপুষ্পিতা ।
পদ্মকাশ্চৈব শোভন্তে নীলাশোকাশ্চ পুষ্পিতাঃ ।
লোধ্রাশ্চ গিরিপৃষ্ঠেষু সিংহকেসরপিঞ্জরাঃ ॥ 78 ॥

nīpāśca varaṇāścaiva kharjūrāśca supuṣpitā |
padmakāścaiva śobhante nīlāśokāśca puṣpitāḥ |
lodhrāśca giripṛṣṭheṣu siṃhakesarapiñjarāḥ || 78 ||

ନୀପ, ବରଣ ଓ ଖର୍ଜୂର ବୃକ୍ଷମାନେ ଭଲ ଭାବରେ ଫୁଲ ଫୁଟାଇଛନ୍ତି; ପଦ୍ମକ ବୃକ୍ଷମାନେ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି ଏବଂ ନୀଳାଶୋକ ବୃକ୍ଷମାନେ ଫୁଲ ଫୁଟାଇଛନ୍ତି; ପର୍ବତର ଶିଖରମାନଙ୍କରେ ଲୋଧ୍ର ବୃକ୍ଷମାନେ ସିଂହର କେଶର ପରି ପିଙ୍ଗଳ ବର୍ଣ୍ଣର ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 79

অঙ্কোলাশ্চ কুরণ্টাশ্চ চূর্ণকাঃ পারিভদ্রকাঃ ।
চূতাঃ পাটলযশ্চৈব কোবিদারাশ্চ পুষ্পিতাঃ ॥ 79 ॥

aṅkolāśca kuraṇṭāśca cūrṇakāḥ pāribhadrakāḥ |
cūtāḥ pāṭalayaścaiva kovidārāśca puṣpitāḥ || 79 ||

ଅଙ୍କୋଳ, କୁରଣ୍ଟ, ଚୂର୍ଣ୍ଣକ, ପାରିଭଦ୍ରକ, ଚୂତ (ଆମ୍ବ), ପାଟଳୀ ଏବଂ କୋବିଦାର ବୃକ୍ଷମାନେ ଫୁଲ ଫୁଟାଇଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 80

মুচুকুন্দার্জুনাশ্চৈব দৃশ্যন্তে গিরিসানুষু ।
কেতকোদ্দালকাশ্চৈব শিরীষাঃ শিংশুপা ধবাঃ ॥ 80 ॥

mucukundārjunāścaiva dṛśyante girisānuṣu |
ketakoddālakāścaiva śirīṣāḥ śiṃśupā dhavāḥ || 80 ||

ପର୍ବତର ପାର୍ଶ୍ୱଦେଶମାନଙ୍କରେ ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଓ ଅର୍ଜୁନ ବୃକ୍ଷମାନେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ସେହିପରି କେତକ, ଉଦ୍ଦାଳକ, ଶିରୀଷ, ଶିଂଶୁପା ଓ ଧବ ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 81

শাল্মল্যঃ কিংশুকাশ্চৈব রক্তাঃ কুরবকাস্তথা ॥ 81 ॥

śālmalyaḥ kiṃśukāścaiva raktāḥ kuravakāstathā || 81 ||

ଶାଲ୍ମଳୀ ବୃକ୍ଷ, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ କିଂଶୁକ ବୃକ୍ଷ ଏବଂ ସେହିପରି କୁରବକ ବୃକ୍ଷମାନେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି ॥ 81 ॥ ^AI

Shloka 82

ত্রিনিশা নক্তমালাশ্চ চন্দনাস্স্যন্দনাস্তথা ।
পুষ্পিতান্পুষ্পিতাগ্রাভির্লতাভিঃ পরিবেষ্টিতান্ ।
দ্রুমান্পশ্যেহ সৌমিত্রে পম্পাযা রুচিরান্বহূন্ ॥ 82 ॥

triniśā naktamālāśca candanāssyandanāstathā |
puṣpitānpuṣpitāgrābhirlatābhiḥ pariveṣṭitān |
drumānpaśyeha saumitre pampāyā rucirānbahūn || 82 ||

ହେ ସୌମିତ୍ରି! ତ୍ରିନିଶା, ନକ୍ତମାଲ, ଚନ୍ଦନ ଓ ସ୍ୟନ୍ଦନ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ଦେଖ; ପୁଷ୍ପିତ ଶାଖାଯୁକ୍ତ ଲତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ପମ୍ପା ନିକଟରେ ଥିବା ଅନେକ ମନୋହର ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ଦେଖ ॥ 82 ॥ ^AI

Shloka 83

বাতবিক্ষিপ্তবিটপান্যথাঽসন্নান্দ্রুমানিমান্ ।
লতাস্সমনুবর্তন্তে মত্তা ইব বরস্ত্রিযঃ ॥ 83 ॥

vātavikṣiptaviṭapānyathā'sannāndrumānimān |
latāssamanuvartante mattā iva varastriyaḥ || 83 ||

ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଆନ୍ଦୋଳିତ ଶାଖାଯୁକ୍ତ ଏହି ବୃକ୍ଷମାନେ ଯେପରି ଅବସ୍ଥିତ; ସେମାନଙ୍କୁ ଲତାମାନେ ମତ୍ତା ଉତ୍ତମା ନାରୀମାନଙ୍କ ପରି ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି ॥ 83 ॥ ^AI

Shloka 84

পাদপাত্পাদপং গচ্ছন্ শৈলাচ্ছৈলং বনাদ্বনম্ ।
বাতি নৈকরসাস্বাদস্সম্মোদিত ইবানিলঃ ॥ 84 ॥

pādapātpādapaṃ gacchan śailācchailaṃ vanādvanam |
vāti naikarasāsvādassammodita ivānilaḥ || 84 ||

ଏକ ବୃକ୍ଷରୁ ଅନ୍ୟ ବୃକ୍ଷକୁ, ଏକ ପର୍ବତରୁ ଅନ୍ୟ ପର୍ବତକୁ ଓ ଏକ ବନରୁ ଅନ୍ୟ ବନକୁ ଗମନ କରୁଥିବା ବାୟୁ ଅନେକ ରସର ଆସ୍ୱାଦନରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଥିବା ପରି ବହୁଛି ॥ 84 ॥ ^AI

Shloka 85

কেচিত্পর্যাপ্তকুসুমাঃ পাদপা মধুগন্ধিনঃ ।
কেচিন্মুকুলসংবীতাঃ শ্যামবর্ণা ইবাবভুঃ ॥ 85 ॥

kecitparyāptakusumāḥ pādapā madhugandhinaḥ |
kecinmukulasaṃvītāḥ śyāmavarṇā ivābabhuḥ || 85 ||

କେତେକ ବୃକ୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁଷ୍ପିତ ଓ ମଧୁଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ; କେତେକ କଢ଼ରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ॥ 85 ॥ ^AI

Shloka 86

ইদং মৃষ্টমিদং স্বাদু প্রফুল্লমিদমিত্যপি ।
রাগযুক্তো মধুকরঃ কুসুমেষ্বেব লীযতে ॥ 86 ॥

idaṃ mṛṣṭamidaṃ svādu praphullamidamityapi |
rāgayukto madhukaraḥ kusumeṣveva līyate || 86 ||

‘ଏହା ସୁସ୍ୱାଦୁ, ଏହା ମଧୁର, ଏହା ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ’ ବୋଲି ଭାବି ରାଗଯୁକ୍ତ ମଧୁକର ପୁଷ୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ଲୀନ ହୋଇଯାଉଛି ॥ 86 ॥ ^AI

Shloka 87

নিলীয পুনরুত্পত্য সহসাঽন্যত্র গচ্ছতি ।
মধুলুব্ধো মধুকরঃ পম্পাতীরদ্রুমেষ্বসৌ ॥ 87 ॥

nilīya punarutpatya sahasā'nyatra gacchati |
madhulubdho madhukaraḥ pampātīradrumeṣvasau || 87 ||

ମଧୁ ପ୍ରତି ଲୋଭାନ୍ୱିତ ଏହି ମଧୁକର ପମ୍ପା ତୀରର ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କରେ ଲୀନ ହୋଇ ପୁନର୍ବାର ଉଠି ହଠାତ୍ ଅନ୍ୟତ୍ର ଚାଲିଯାଉଛି ॥ 87 ॥ ^AI

Shloka 88

ইযং কুসুমসঙ্ঘাতৈরুপস্তীর্ণা সুখাকৃতা ।
স্বযং নিপতিতৈর্ভূমিশ্শযনপ্রস্তরৈরিব ॥ 88 ॥

iyaṃ kusumasaṅghātairupastīrṇā sukhākṛtā |
svayaṃ nipatitairbhūmiśśayanaprastarairiva || 88 ||

ସ୍ୱୟଂ ଝଡ଼ିପଡ଼ିଥିବା ପୁଷ୍ପସମୂହରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ଏହି ଭୂମି ଶୟନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତର ପରି ସୁଖପ୍ରଦ ହୋଇଅଛି ॥ 88 ॥ ^AI

Shloka 89

বিবিধা বিবিধৈঃ পুষ্পৈস্তৈরেব নগসানুষু ।
বিকীর্ণৈ পীতরক্তাহি সৌমিত্রে প্রস্তরাঃ কৃতাঃ ॥ 89 ॥

vividhā vividhaiḥ puṣpaistaireva nagasānuṣu |
vikīrṇai pītaraktāhi saumitre prastarāḥ kṛtāḥ || 89 ||

ହେ ସୌମିତ୍ରି! ପର୍ବତର ଶିଖରରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଫୁଲ ସହିତ ସେହି ଫୁଲମାନେ ବିଛାଡ଼ି ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବାରୁ ପୀତ ଓ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣର ଶଯ୍ୟା ପରି ପଥରଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଛି। ^AI

Shloka 90

হিমান্তে পশ্য সৌমিত্রে বৃক্ষাণাং পুষ্পসম্ভবম্ ।
পুষ্পমাসে হি তরবস্সঙ্ঘর্ষাদিব পুষ্পিতাঃ ॥ 90 ॥

himānte paśya saumitre vṛkṣāṇāṃ puṣpasambhavam |
puṣpamāse hi taravassaṅgharṣādiva puṣpitāḥ || 90 ||

ହେ ସୌମିତ୍ରି! ଶୀତ ଋତୁର ଅନ୍ତରେ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କର ଫୁଲର ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ଦେଖ। ଫୁଲ ମାସରେ ବୃକ୍ଷମାନେ ପରସ୍ପର ସହିତ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରିବା ପରି ଫୁଲରେ ଭରି ଉଠିଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 91

আহ্বযন্ত ইবান্যোন্যং নগাষ্ষট্পদনাদিতাঃ ।
কুসুমোত্তংসবিটপাশ্শোভন্তে বহু লক্ষ্মণ ॥ 91 ॥

āhvayanta ivānyonyaṃ nagāṣṣaṭpadanāditāḥ |
kusumottaṃsaviṭapāśśobhante bahu lakṣmaṇa || 91 ||

ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ! ଭ୍ରମରମାନଙ୍କ ଗୁଞ୍ଜନରେ ମୁଖରିତ ହୋଇ ବୃକ୍ଷମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ଫୁଲର ମୁକୁଟରେ ସୁଶୋଭିତ ସେମାନଙ୍କର ଶାଖାମାନେ ବହୁତ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 92

এষ কারণ্ডবঃ পক্ষী বিগাহ্য সলিলং শুভম্ ।
রমতে কান্তযা সার্ধং কামমুদ্দীপযন্মম ॥ 92 ॥

eṣa kāraṇḍavaḥ pakṣī vigāhya salilaṃ śubham |
ramate kāntayā sārdhaṃ kāmamuddīpayanmama || 92 ||

ଏହି କାରଣ୍ଡବ ପକ୍ଷୀ ଶୁଭ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି ନିଜ ପ୍ରିୟା ସହିତ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଛି ଏବଂ ମୋର କାମନାକୁ ଉଦ୍ଦୀପିତ କରୁଛି। ^AI

Shloka 93

মন্দাকিন্যাস্তু যদিদং রূপমেবং মনোহরম্ ।
স্থানে জগতি বিখ্যাতা গুণাস্তস্যা মনোরমাঃ ॥ 93 ॥

mandākinyāstu yadidaṃ rūpamevaṃ manoharam |
sthāne jagati vikhyātā guṇāstasyā manoramāḥ || 93 ||

ମନ୍ଦାକିନୀର ଏହି ମନୋହର ରୂପ ଯେପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ସେହି ଅନୁସାରେ ସେ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ତାହାର ଗୁଣମାନେ ମନୋରମ। ^AI

Shloka 94

যদি দৃশ্যেত সা সাধ্বী যদি চেহ বসেমহি ।
স্পৃহযেযং ন শক্রায নাযোধ্যাযৈ রঘূত্তম ॥ 94 ॥

yadi dṛśyeta sā sādhvī yadi ceha vasemahi |
spṛhayeyaṃ na śakrāya nāyodhyāyai raghūttama || 94 ||

ହେ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯଦି ସେହି ସାଧ୍ୱୀ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ଯଦି ଆମେ ଏଠାରେ ବାସ କରିପାରନ୍ତୁ, ତେବେ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ କିମ୍ବା ଅଯୋଧ୍ୟା ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରିବି ନାହିଁ। ^AI

Shloka 95

নহ্যেবং রমণীযেষু শাদ্বলেষু তযা সহ ।
রমতো মে ভবেচ্চিন্তা ন স্পৃহাঽন্যেষু বা ভবেত্ ॥ 95 ॥

nahyevaṃ ramaṇīyeṣu śādvaleṣu tayā saha |
ramato me bhaveccintā na spṛhā'nyeṣu vā bhavet || 95 ||

କାରଣ ଏପରି ରମଣୀୟ ଶାଦ୍ୱଳ ଭୂମିରେ ତାହା ସହିତ ବିହାର କରୁଥିବା ମୋର କୌଣସି ଚିନ୍ତା ରହିବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବିଷୟ ପ୍ରତି ମୋର ଆକାଂକ୍ଷା ରହିବ ନାହିଁ। ^AI

Shloka 96

অমী হি বিবিধৈঃ পুষ্পৈস্তরবো রুচিরচ্ছদাঃ ।
কাননেঽঽস্মিন্বিনা কান্তাং চিন্তামুত্পাদযন্তি মে ॥ 96 ॥

amī hi vividhaiḥ puṣpaistaravo ruciracchadāḥ |
kānane''sminvinā kāntāṃ cintāmutpādayanti me || 96 ||

ଏହି ବନରେ ସୁନ୍ଦର ପତ୍ରଯୁକ୍ତ ଏହି ବୃକ୍ଷମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଫୁଲ ସହିତ ପ୍ରିୟା ବିନା ମୋ ମନରେ ଚିନ୍ତା ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 97

পশ্য শীতজলাং চেমাং সৌমিত্রে পুষ্করাযুতাম্ ।
চক্রবাকানুচরিতাং কারণ্ডব নিষেবিতাম্ ॥ 97 ॥

paśya śītajalāṃ cemāṃ saumitre puṣkarāyutām |
cakravākānucaritāṃ kāraṇḍava niṣevitām || 97 ||

ହେ ସୌମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ), ଏହି ଶୀତଳ ଜଳବିଶିଷ୍ଟ, ପଦ୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦକୁ ଦେଖ, ଯାହା ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁସୃତ ଏବଂ କାରଣ୍ଡବ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ । ^AI

Shloka 98

প্লবৈঃ ক্রৌঞ্চৈশ্চ সম্পূর্ণাং মহামৃগনিষেবিতাম্ ।
অধিকং শোভতে পম্পা বিকূজদ্ভিঃর্বিহঙ্গমৈঃ ॥ 98 ॥

plavaiḥ krauñcaiśca sampūrṇāṃ mahāmṛganiṣevitām |
adhikaṃ śobhate pampā vikūjadbhiḥrvihaṅgamaiḥ || 98 ||

ପ୍ଲବ ଓ କ୍ରୌଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମହାମୃଗମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ଏହି ପମ୍ପା ସରୋବର କୁଜନ କରୁଥିବା ବିହଙ୍ଗମମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ଶୋଭା ପାଉଛି । ^AI

Shloka 99

দীপযন্তীব মে কামং বিবিধা মুদিতা দ্বিজাঃ ।
শ্যামাং চন্দ্রমুখীং স্মৃত্বা প্রিযাং পদ্মনিভেক্ষণাম্ ॥ 99 ॥

dīpayantīva me kāmaṃ vividhā muditā dvijāḥ |
śyāmāṃ candramukhīṃ smṛtvā priyāṃ padmanibhekṣaṇām || 99 ||

ବିବିଧ ଆନନ୍ଦିତ ପକ୍ଷୀମାନେ ମୋର କାମନାକୁ ପ୍ରଦୀପ୍ତ କରୁଥିବା ପରି ଜଣାଯାଉଛି; ମୁଁ ଶ୍ୟାମା, ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ, ପଦ୍ମପରି ନେତ୍ରବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରିୟାକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଛି । ^AI

Shloka 100

পশ্য সানুষু চিত্রেষু মৃগীভিস্সহিতান্মৃগান্ ।
মাং পুনর্মৃগশাবাক্ষ্যা বৈদেহ্যা বিরহীকৃতম্ ॥ 100 ॥

paśya sānuṣu citreṣu mṛgībhissahitānmṛgān |
māṃ punarmṛgaśābākṣyā vaidehyā virahīkṛtam || 100 ||

ବିଚିତ୍ର ପର୍ବତଶିଖରରେ ମୃଗୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ମୃଗମାନଙ୍କୁ ଦେଖ; ମୃଗଶାବକ ପରି ଆଖିବିଶିଷ୍ଟ ବୈଦେହୀଙ୍କ ବିରହରେ ପୀଡ଼ିତ ମୁଁ ପୁନର୍ବାର (ଏହା ଦେଖୁଛି) । ^AI

Shloka 101

ব্যথযন্তীব মে চিত্তং সঞ্চরন্তস্ততস্ততঃ ।
অস্মিন্সানুনি রম্যে হি মত্তদ্বিজগণাযুতে ।
পশ্যেযং যদি তাং কান্তাং ততস্স্বস্তি ভবেন্মম ॥ 101 ॥

vyathayantīva me cittaṃ sañcarantastatastataḥ |
asminsānuni ramye hi mattadvijagaṇāyute |
paśyeyaṃ yadi tāṃ kāntāṃ tatassvasti bhavenmama || 101 ||

ଏହି ରମଣୀୟ ପର୍ବତଶିଖରରେ ମତ୍ତ ପକ୍ଷୀସମୂହରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନରେ ଏଣେ ତେଣେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ମୋର ଚିତ୍ତକୁ ବ୍ୟଥିତ କରୁଥିବା ପରି ଜଣାଯାଉଛି; ଯଦି ମୁଁ ସେହି ପ୍ରିୟାକୁ ଏଠାରେ ଦେଖିପାରନ୍ତି, ତେବେ ମୋର ମଙ୍ଗଳ ହେବ । ^AI

Shloka 102

জীবেযং খলু সৌমিত্রে মযা সহ সুমধ্যমা ।
সেবতে যদি বৈদেহী পম্পাযাঃ পবনং সুখম্ ॥ 102 ॥

jīveyaṃ khalu saumitre mayā saha sumadhyamā |
sevate yadi vaidehī pampāyāḥ pavanaṃ sukham || 102 ||

ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଯଦି ସୁମଧ୍ୟମା ବୈଦେହୀ ମୋ ସହିତ ପମ୍ପାର ସୁଖଦାୟକ ପବନକୁ ସେବନ କରନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ବଞ୍ଚିବି । ^AI

Shloka 103

পদ্মসৌগন্ধিকবহং শিবং শোকবিনাশনম্ ।
ধন্যা লক্ষ্মণ সেবন্তে পম্পোপবনমারুতম্ ॥ 103 ॥

padmasaugandhikavahaṃ śivaṃ śokavināśanam |
dhanyā lakṣmaṇa sevante pampopavanamārutam || 103 ||

ପଦ୍ମ ଓ ସୌଗନ୍ଧିକ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ ବହନ କରୁଥିବା, ଶୁଭପ୍ରଦ ଓ ଶୋକନାଶକ ପମ୍ପାର ଉପବନର ପବନକୁ ଧନ୍ୟ ଲୋକମାନେ, ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସେବନ କରନ୍ତି । ^AI

Shloka 104

শ্যামা পদ্মপলাশাক্ষী প্রিযা বিরহিতা মযা ।
কথং ধারযতি প্রাণান্বিবশা জনকাত্মজা ॥ 104 ॥

śyāmā padmapalāśākṣī priyā virahitā mayā |
kathaṃ dhārayati prāṇānvivaśā janakātmajā || 104 ||

ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଆଖିବିଶିଷ୍ଟ ଶ୍ୟାମା ପ୍ରିୟା ମୋଠାରୁ ବିରହିତା ହୋଇ ଅସହାୟା ଅବସ୍ଥାରେ ଜନକାତ୍ମଜା (ସୀତା) କିପରି ପ୍ରାଣ ଧାରଣ କରୁଛନ୍ତି ? ^AI

Shloka 105

কিন্নু বক্ষ্যামি রাজানং ধর্মজ্ঞং সত্যবাদিনম্ ।
সীতাযা জনকং পৃষ্টঃ কুশলং জনসংসদি ॥ 105 ॥

kinnu vakṣyāmi rājānaṃ dharmajñaṃ satyavādinam |
sītāyā janakaṃ pṛṣṭaḥ kuśalaṃ janasaṃsadi || 105 ||

ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ ରାଜାଙ୍କୁ ମୁଁ କି କହିବି? ଜନସଭାରେ ସୀତାଙ୍କ ପିତା ପଚାରିବା ସମୟରେ କୁଶଳ କଥା ମୁଁ କିପରି କହିବି? ^AI

Shloka 106

যা মামনুগতা মন্দং পিত্রা প্রব্রাজিতং বনম্ ।
সীতা সত্পথমাস্থায ক্ব নু সা বর্ততে প্রিযা ॥ 106 ॥

yā māmanugatā mandaṃ pitrā pravrājitaṃ vanam |
sītā satpathamāsthāya kva nu sā vartate priyā || 106 ||

ଯେ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନକୁ ପ୍ରବ୍ରାଜିତ ହୋଇଥିବା ଦୀନ ମୋତେ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲା, ସେ ସାଧ୍ୱୀ ପ୍ରିୟା ସୀତା ସତ୍ପଥ ଅବଲମ୍ବନ କରି ଏବେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି? ^AI

Shloka 107

তযা বিহীনঃ কৃপণঃ কথং লক্ষ্মণ ধারযে ।
যা মামনুগতা রাজ্যাদ্ভ্রষ্টং বিগতচেতসম্ ॥ 107 ॥

tayā vihīnaḥ kṛpaṇaḥ kathaṃ lakṣmaṇa dhāraye |
yā māmanugatā rājyādbhraṣṭaṃ vigatacetasam || 107 ||

ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯେ ରାଜ୍ୟରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ଓ ବିଚଳିତ ମୋତେ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲା, ସେ ସୀତାଙ୍କଠାରୁ ବିହୀନ ହୋଇ ଦୀନ ମୁଁ କିପରି ପ୍ରାଣ ଧାରଣ କରିବି? ^AI

Shloka 108

তচ্চার্বঞ্চিতপদ্মাক্ষং সুগন্ধি শুভমব্রণম্ ।
অপশ্যতো মুখং তস্যাস্সীদতীব মনো মম ॥ 108 ॥

taccārvañcitapadmākṣaṃ sugandhi śubhamavraṇam |
apaśyato mukhaṃ tasyāssīdatīva mano mama || 108 ||

ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ବଙ୍କା ପଦ୍ମପରି ଆଖି, ସୁଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ, ଶୁଭ ଓ ନିରାମୟ ମୁଖ ନ ଦେଖି ମୋର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଉଛି। ^AI

Shloka 109

স্মিতহাস্যান্তরযুতং গুণবন্মধুরং হিতম্ ।
বৈদেহ্যা বাক্যমতুলং কদা শ্রোষ্যামি লক্ষ্মণ ॥ 109 ॥

smitahāsyāntarayutaṃ guṇavanmadhuraṃ hitam |
vaidehyā vākyamatulaṃ kadā śroṣyāmi lakṣmaṇa || 109 ||

ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସ୍ମିତ ଓ ହାସ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ମିଶ୍ରିତ, ଗୁଣଯୁକ୍ତ, ମଧୁର ଓ ହିତକର ବୈଦେହୀଙ୍କ ଅତୁଳନୀୟ ବାକ୍ୟ ମୁଁ କେବେ ଶୁଣିବି? ^AI

Shloka 110

প্রাপ্য দুখং বনে শ্যামা মাং মন্মথবিকর্শিতম্ ।
নষ্টদুঃখেব হৃষ্টেব সাধ্বী সাধ্বভ্যভাষত ॥ 110 ॥

prāpya dukhaṃ vane śyāmā māṃ manmathavikarśitam |
naṣṭaduḥkheva hṛṣṭeva sādhvī sādhvabhyabhāṣata || 110 ||

ବନରେ ଦୁଃଖ ପାଇ ମଧ୍ୟ ଶ୍ୟାମା ସାଧ୍ୱୀ ସ୍ତ୍ରୀ କାମପୀଡ଼ିତ ମୋତେ ଦୁଃଖ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ପରି ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ପରି ମଧୁର ଭାଷାରେ କହୁଥିଲେ। ^AI

Shloka 111

কিং নু বক্ষ্যামি কৌসল্যামযোধ্যাযাং নৃপাত্মজ ।
ক্ব সা স্নুষেতি পৃচ্ছন্তীং কথং চাপি তু মনস্বিনীম্ ॥ 111 ॥

kiṃ nu vakṣyāmi kausalyāmayodhyāyāṃ nṛpātmaja |
kva sā snuṣeti pṛcchantīṃ kathaṃ cāpi tu manasvinīm || 111 ||

ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ଅଯୋଧ୍ୟାରେ କୌସଲ୍ୟାଙ୍କୁ ମୁଁ କି କହିବି? 'ମୋ ବୋହୂ କେଉଁଠି' ବୋଲି ପଚାରୁଥିବା ସେ ଧୈର୍ଯ୍ୟଶାଳିନୀଙ୍କୁ ମୁଁ କିପରି ଉତ୍ତର ଦେବି? ^AI

Shloka 112

গচ্ছ লক্ষ্মণ পশ্য ত্বং ভরতং ভ্রাতৃবত্সলম্ ।
ন হ্যহং জীবিতু শক্তস্তামৃতে জনকাত্মজাম্ ॥ 112 ॥

gaccha lakṣmaṇa paśya tvaṃ bharataṃ bhrātṛvatsalam |
na hyahaṃ jīvitu śaktastāmṛte janakātmajām || 112 ||

ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯାଅ, ଭ୍ରାତୃବତ୍ସଳ ଭରତଙ୍କୁ ତୁମେ ଦେଖ। ଜନକଙ୍କ କନ୍ୟା ସୀତାଙ୍କୁ ବିନା ମୁଁ ବଞ୍ଚିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ। ^AI

ইতি রামং মহাত্মানং বিলপন্তমনাথবত্ ।
উবাচ লক্ষ্মণো ভ্রাতা বচনং যুক্তমব্যযম্ ॥ 113 ॥

Shloka 114

সংস্তম্ভ রাম ভদ্রং তে মা শুচঃ পুরুষোত্তম ।
নেদৃশানাং মতির্মন্দা ভবত্যকলুষাত্মনাম্ ॥ 114 ॥

saṃstambha rāma bhadraṃ te mā śucaḥ puruṣottama |
nedṛśānāṃ matirmandā bhavatyakaluṣātmanām || 114 ||

ହେ ରାମ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧାରଣ କର; ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ଶୋକ କର ନାହିଁ । ନିର୍ମଳ ହୃଦୟ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କର ଏପରି ମନ୍ଦ ବୁଦ୍ଧି ହୁଏ ନାହିଁ । ^AI

Shloka 115

স্মৃত্বা বিযোগজং দুঃখং ত্যজ স্নেহং প্রিযে জনে ।
অতিস্নেহপরিষ্বঙ্গাদ্বর্তিরার্দ্রাপি দহ্যতে ॥ 115 ॥

smṛtvā viyogajaṃ duḥkhaṃ tyaja snehaṃ priye jane |
atisnehapariṣvaṅgādvartirārdrāpi dahyate || 115 ||

ବିଚ୍ଛେଦରୁ ଜାତ ଦୁଃଖକୁ ସ୍ମରଣ କରି ପ୍ରିୟ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ତ୍ୟାଗ କର । ଅତି ସ୍ନେହର ଆଲିଙ୍ଗନରୁ ଆର୍ଦ୍ର ବର୍ତ୍ତିକା ମଧ୍ୟ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଯାଏ । ^AI

Shloka 116

যদি গচ্ছতি পাতালং ততোঽভ্যধিকমেব বা ।
সর্বথা রাবণস্তাবন্ন ভবিষ্যতি রাঘব ॥ 116 ॥

yadi gacchati pātālaṃ tato'bhyadhikameva vā |
sarvathā rāvaṇastāvanna bhaviṣyati rāghava || 116 ||

ହେ ରାଘବ, ସେ ଯଦି ପାତାଳକୁ ଯାଏ କିମ୍ବା ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୂରକୁ ଯାଏ, ସର୍ବଥା ରାବଣ ରହିବ ନାହିଁ । ^AI

Shloka 117

প্রবৃত্তির্লভ্যতাং তাবত্তস্য পাপস্য রক্ষসঃ ।
ততো হাস্যতি বা সীতাং নিধনং বা গমিষ্যতি ॥ 117 ॥

pravṛttirlabhyatāṃ tāvattasya pāpasya rakṣasaḥ |
tato hāsyati vā sītāṃ nidhanaṃ vā gamiṣyati || 117 ||

ସେହି ପାପୀ ରାକ୍ଷସର ପ୍ରବୃତ୍ତି (ଗତିବିଧି) ପ୍ରଥମେ ଜାଣିବା; ତାପରେ ସେ ସୀତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦେବ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ । ^AI

Shloka 118

যদি যাতিদিতের্গর্ভং রাবণস্সহ সীতযা ।
তত্রাপ্যেনং হনিষ্যামি ন চেদ্দাস্যতি মৈথিলীম্ ॥ 118 ॥

yadi yātiditergarbhaṃ rāvaṇassaha sītayā |
tatrāpyenaṃ haniṣyāmi na ceddāsyati maithilīm || 118 ||

ଯଦି ରାବଣ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଅତିଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତାକୁ ବଧ କରିବି; ଯଦି ସେ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ନ ଦିଏ । ^AI

Shloka 119

স্বাস্থ্যং ভদ্রং ভজস্বার্য ত্যজ্যতাং কৃপণা মতিঃ ।
অর্থো হি নষ্টকার্যার্থৈর্নাযত্নেনাধিগম্যতে ॥ 119 ॥

svāsthyaṃ bhadraṃ bhajasvārya tyajyatāṃ kṛpaṇā matiḥ |
artho hi naṣṭakāryārthairnāyatnenādhigamyate || 119 ||

ହେ ଆର୍ଯ୍ୟ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ କର; କୃପଣ ବୁଦ୍ଧି ତ୍ୟାଗ କର । ନଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଥ ଉଦ୍ୟମ ବିନା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ । ^AI

Shloka 120

উত্সাহো বলবানার্য নাস্ত্যুত্সাহাত্পরং বলম্ ।
সোত্সাহস্যাস্তি লোকেঽস্মিন্ ন কিঞ্চিদপি দুর্লভম্ ॥ 120 ॥

utsāho balavānārya nāstyutsāhātparaṃ balam |
sotsāhasyāsti loke'smin na kiñcidapi durlabham || 120 ||

ହେ ଆର୍ଯ୍ୟ, ଉତ୍ସାହ ବଳବାନ; ଉତ୍ସାହଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଳ ନାହିଁ । ଉତ୍ସାହୀ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ଲୋକରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ନାହିଁ । ^AI

Shloka 121

উত্সাহবন্তঃ পুরুষা নাবসীদন্তি কর্মসু ।
উত্সাহমাত্রমাশ্রিত্য সীতাং প্রতিলভেমহি ॥ 121 ॥

utsāhavantaḥ puruṣā nāvasīdanti karmasu |
utsāhamātramāśritya sītāṃ pratilabhemahi || 121 ||

ଉତ୍ସାହଶୀଳ ପୁରୁଷମାନେ କର୍ମରେ ଅବସାଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ । କେବଳ ଉତ୍ସାହକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଆମେ ସୀତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା । ^AI

Shloka 122

ত্যজ্যতাং কামবৃত্তত্বং শোকং সন্ন্যস্য পৃষ্ঠতঃ ।
মহাত্মানং কৃতাত্মানমাত্মানং নাববুধ্যসে ॥ 122 ॥

tyajyatāṃ kāmavṛttatvaṃ śokaṃ sannyasya pṛṣṭhataḥ |
mahātmānaṃ kṛtātmānamātmānaṃ nāvabudhyase || 122 ||

କାମବୃତ୍ତିକୁ ତ୍ୟାଗ କର, ଶୋକକୁ ପଛରେ ପକାଇ ଦିଅ । ହେ ମହାତ୍ମା, ତୁମେ ନିଜକୁ ଜାଣି ପାରୁନାହଁ, ଯିଏ ଆତ୍ମସଂଯମୀ ହୋଇଛି । ^AI

Shloka 123

এবং সম্বোধিতস্তত্র শোকোপহতচেতনঃ ।
ত্যজ্য শোকঞ্চ মোহঞ্চ ততো ধৈর্যমুপাগমত্ ॥ 123 ॥

evaṃ sambodhitastatra śokopahatacetanaḥ |
tyajya śokañca mohañca tato dhairyamupāgamat || 123 ||

ଏହିପରି ଉପଦେଶ ପାଇ ସେଠାରେ ଶୋକରେ ଆହତ ଚିତ୍ତବାନ ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ଶୋକ ଓ ମୋହକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ତା ପରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଲାଭ କଲେ । ^AI

Shloka 124

সোঽভ্যতিক্রামদব্যগ্রস্তামচিন্ত্যপরাক্রমঃ ।
রামঃ পম্পাং সুরুচিরাং রম্যপারিপ্লবদ্রুমাম্ ॥ 124 ॥

so'bhyatikrāmadavyagrastāmacintyaparākramaḥ |
rāmaḥ pampāṃ surucirāṃ ramyapāriplavadrumām || 124 ||

ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ପରାକ୍ରମୀ ସେ ରାମ ଅବ୍ୟଗ୍ର ଭାବରେ ସୁନ୍ଦର ପାରିପ୍ଲବ ବୃକ୍ଷରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଅତି ମନୋରମ ପମ୍ପା ସରୋବରକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ । ^AI

Shloka 125

নিরীক্ষমাণস্সহসা মহাত্মা সর্বং বনং নির্ঝরকন্দরাশ্চ ।
উদ্বিগ্নচেতাস্সহ লক্ষ্মণেন বিচার্য দুঃখোপহতঃ প্রতস্থে ॥ 125 ॥

nirīkṣamāṇassahasā mahātmā sarvaṃ vanaṃ nirjharakandarāśca |
udvignacetāssaha lakṣmaṇena vicārya duḥkhopahataḥ pratasthe || 125 ||

ମହାତ୍ମା ସେ ହଠାତ୍ ସମସ୍ତ ବନ, ଝରଣା ଓ ଗୁମ୍ଫାକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରି, ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ଚିତ୍ତରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ବିଚାର କରି ଦୁଃଖରେ ଆହତ ହୋଇ ଆଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ । ^AI

Shloka 126

তং মত্তমাতঙ্গবিলাসগামী গচ্ছন্তমব্যগ্রমনা মহাত্মা ।
স লক্ষ্মণো রাঘবমপ্রমত্তো ররক্ষ ধর্মেণ বলেন চৈব ॥ 126 ॥

taṃ mattamātaṅgavilāsagāmī gacchantamavyagramanā mahātmā |
sa lakṣmaṇo rāghavamapramatto rarakṣa dharmeṇa balena caiva || 126 ||

ମତ୍ତ ହାତୀର ଲୀଳାଭଙ୍ଗୀରେ ଗମନ କରୁଥିବା ସେ ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କୁ ଅପ୍ରମତ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଧର୍ମ ଓ ବଳ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କଲେ । ^AI

Shloka 127

তাবৃষ্যমূকস্য সমীপচারী চরন্দদর্শাদ্ভুতদর্শনীযৌ ।
শাখামৃগাণামধিপস্তরস্বী বিতত্রসে নৈব চিচেষ্ট কিঞ্চিত্ ॥ 127 ॥

tāvṛṣyamūkasya samīpacārī carandadarśādbhutadarśanīyau |
śākhāmṛgāṇāmadhipastarasvī vitatrase naiva ciceṣṭa kiñcit || 127 ||

ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତର ସମୀପରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ବାନରମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ବଳବାନ ସେ ବାନର ଅଦ୍ଭୁତ ଦର୍ଶନୀୟ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୀତ ହେଲା, ମାତ୍ର କିଛି ମାତ୍ର ଚେଷ୍ଟା କଲା ନାହିଁ । ^AI

Shloka 128

স তৌ মহাত্মা গজমন্দগামী শাখামৃগস্তত্র চরঞ্চরন্তৌ ।
দৃষ্ট্বা বিষাদং পরমং জগাম চিন্তাপরীতো ভযভারমগ্নঃ ॥ 128 ॥

sa tau mahātmā gajamandagāmī śākhāmṛgastatra carañcarantau |
dṛṣṭvā viṣādaṃ paramaṃ jagāma cintāparīto bhayabhāramagnaḥ || 128 ||

ଗଜମନ୍ଦଗାମୀ ସେ ମହାତ୍ମା ବାନର ସେଠାରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି ପରମ ବିଷାଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ଚିନ୍ତାରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଭୟଭାରରେ ମଗ୍ନ ହେଲା । ^AI

Shloka 129

তমাশ্রমং পুণ্যসুখং শরণ্যং সদৈব শাখামৃগসেবিতান্তম্ ।
ত্রস্তাশ্চ দৃষ্ট্বা হরযোঽভিজগ্মুর্মহৌজসৌ রাঘবলক্ষ্মণৌ তৌ ॥ 129 ॥

tamāśramaṃ puṇyasukhaṃ śaraṇyaṃ sadaiva śākhāmṛgasevitāntam |
trastāśca dṛṣṭvā harayo'bhijagmurmahaujasau rāghavalakṣmaṇau tau || 129 ||

ପୁଣ୍ୟମୟ ସୁଖପ୍ରଦ ଓ ଶରଣ୍ୟ ସେ ଆଶ୍ରମକୁ, ଯାହା ସର୍ବଦା ବାନରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ହେଉଥିଲା, ଭୀତ ବାନରମାନେ ଦେଖି ମହାତେଜସ୍କ ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ । ^AI

ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে কিষ্কিন্ধাকাণ্ডে প্রথমস্সর্গঃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।

अथ प्रथमस्सर्गः ।

स तां पुष्करिणीं गत्वा पद्मोत्पलझषाकुलाम् ।

रामस्सौमित्रि सहितो विललापाकुलेन्द्रियः ॥ 1 ॥

तस्य दृष्ट्वैव तां हर्षादिन्द्रियाणि चकम्पिरे ।

स कामवशमापन्नस्सौमित्रिमिदमब्रवीत् ॥ 2 ॥

सौमित्रे शोभते पम्पा वैदूर्यविमलोदका ।

फुल्लपद्मोत्पलवती शोभिता विविधैर्द्रुमैः ॥ 3 ॥

सौमित्रे पश्य पम्पायाः काननं शुभदर्शनम् ।

यत्र राजन्ति शैला वा द्रुमास्सशिखरा इव ॥ 4 ॥

मां तु शोकाभिसन्तप्तं माधवः पीडयन्ति वै ।

भरतस्य च दुःखेन वैदेह्या हरणेन च ॥ 5 ॥

शोकार्तस्यापि मे पम्पा शोभते चित्रकानना ।

व्यवकीर्णा बहुविधैः पुष्पैश्शीतोदका शिवा ॥ 6 ॥

नलिनैरपि सञ्छन्ना ह्यत्यर्थशुभदर्शना ।

सर्पव्यालानुचरिता मृगद्विजसमाकुला ॥ 7 ॥

अधिकं प्रविभात्येतन्नीलपीतं तु शाद्वलम् ।

द्रुमाणां विविधैः पुष्पैः परिस्तोमैरिवार्पितम् ॥ 8 ॥

पुष्पभारसमृद्धानि शिखराणि समन्ततः ।

लताभिः पुष्पिताग्राभिरुपगूढानि सर्वशः ॥ 9 ॥

सुखानिलोऽयं सौमित्रे कालः प्रचुरमन्मथः ।

गन्धवान्सुरभिर्मासो जातपुष्पफलद्रुमः ॥ 10 ॥

पश्य रूपाणि सौमित्रे वनानां पुष्पशालिनाम् ।

सृजतां पुष्पवर्षाणि तोयं तोयमुचामिव ॥ 11 ॥

प्रस्तरेषु च रम्येषु विविधाः काननद्रुमाः ।

वायुवेगप्रचलिताः पुष्पैरवकिरन्ति गाम् ॥ 12 ॥

पतितैः पतमानैश्च पादपस्थैश्च मारुतः ।

कुसुमैः पश्य सौमित्रे क्रीडन्निव समन्ततः ॥ 13 ॥

विक्षिपन्विविधाश्शाखा नगानां कुसुमोत्कचाः ।

मारुतश्चलितस्थानैष्षट्पदैरनुगीयते ॥ 14 ॥

मत्तकोकिलसन्नादैर्नर्तयन्निव पादपान् ।

शैलकन्दरनिष्क्रान्तः प्रगीत इव चानिलः ॥ 15 ॥

तेन विक्षिपताऽत्यर्थं पवनेन समन्ततः ।

अमी संसक्तशाखाग्रा ग्रथिता इव पादपाः ॥ 16 ॥

स एष सुखसंस्पर्शो वाति चन्दनशीतलः ।

गन्धमभ्यवहन्पुण्यं श्रमापनयनोऽनिलः ॥ 17 ॥

अमी पवनविक्षिप्ता विनदन्तीव पादपाः ।

षट्पदैरनुकूजन्तो वनेषु मधुगन्धिषु ॥ 18 ॥

गिरिप्रस्थेषु रम्येषु पुष्पवद्भिर्मनोरमैः ।

संसक्तशिखराश्शैला विराजन्ते महाद्रुमैः ॥ 19 ॥

पुष्पसञ्छन्नशिखरा मारुतोत्क्षेपचञ्चलाः ।

अमी मधुकरोत्तंसाः प्रगीता इव पादपाः ॥ 20 ॥

सुपुष्पितांस्तु पश्येमान्कर्णिकारान्त्समन्ततः ।

हाटकप्रतिसञ्छन्नान्नरान्पीताम्बरानिव ॥ 21 ॥

अयं वसन्तस्सौमित्रे नानाविहगनादितः ।

सीतया विप्रहीनस्य शोकसन्दीपनो मम ॥ 22 ॥

मां हि शोकसमाक्रान्तं सन्तापयति मन्मथः ।

हृष्टः प्रवदमानश्च ममाह्वयति कोकिलः ॥ 23 ॥

एष दात्यूहको हृष्टो रम्ये मां वननिर्झरे ।

प्रणदन्मन्मथाविष्टं शोचयिष्यति लक्ष्मण ॥ 24 ॥

श्रुत्वैतस्य पुरा शब्दमाश्रमस्था मम प्रिया ।

मामाहूय प्रमुदिताः परमं प्रत्यनन्दत ॥ 25 ॥

एवं विचित्राः पतगा नानारावविराविणः ।

वृक्षगुल्मलताः पश्य सम्पतन्ति समन्ततः ॥ 26 ॥

विमिश्रा विहगाः पुम्भिरात्मव्यूहाभिनन्दिताः ।

भृङ्गराजप्रमुदितास्सौमित्रे मधुरस्वनाः ॥ 27 ॥

दात्यूहरतिविक्रन्दैः पुंस्कोकिलरुतैरपि ।

स्वनन्ति पादपाश्चेमे ममानङ्गप्रदीपनाः ॥ 28 ॥

अशोकस्तबकाङ्गारष्षट्पदस्वननिःस्वनः ।

मां हि पल्लवताम्रार्चिर्वसन्ताग्निः प्रधक्ष्यति ॥ 29 ॥

न हि तां सूक्ष्मपक्ष्माक्षीं सुकेशीं मृदुभाषिणीम् ।

अपश्यतो मे सौमित्रे जीवितेऽस्ति प्रयोजनम् ॥ 30 ॥

अयं हि दयितस्तस्याः कालो रुचिरकाननः ।

कोकिलाकुलसीमान्तो दयिताया ममानघ ॥ 31 ॥

मन्मथाऽयाससम्भूतो वसन्तगुणवर्धितः ।

अयं मां धक्ष्यति क्षिप्रं शोकाग्निर्नचिरादिव ॥ 32 ॥

अपश्यतस्तां दयितां पश्यतो रुचिरद्रुमान् ।

ममायमात्मप्रभवो भूयस्त्वमुपयास्यति ॥ 33 ॥

अदृश्यमाना वैदेही शोकं वर्धयते मम ।

दृश्यमानो वसन्तश्च स्वेदसंसर्गदूषकः ॥ 34 ॥

मां ह्यद्य मृगशाबाक्षी चिन्ताशोकबलात्कृतम् ।

सन्तापयति सौमित्रे क्रूरश्चैत्रवनानिलः ॥ 35 ॥

अमी मयूराश्शोभन्ते प्रनृत्यन्तस्ततस्ततः ।

स्वैः पक्षैः पवनोद्धूतैर्गवाक्षैः स्फाटिकैरिव ॥ 36 ॥

शिखिनीभिः परिवृतास्ते एते मदमूर्छिताः ।

मन्मथाभिपरीतस्य मम मन्मथवर्धनाः ॥ 37 ॥

पश्य लक्ष्मण नृत्यन्तं मयूरमुपनृत्यति ।

शिखिनी मन्मथार्तैषा भर्तारं गिरिसानुनि ॥ 38 ॥

तामेव मन्मथाविष्टो मयूरोऽप्युपधावति ।

वितत्य रुचिरौ पक्षौ रुतैरुपहसन्निव ॥ 39 ॥

मयूरस्य वने नूनं रक्षसा न हृता प्रिया ।

तस्मान्नृत्यति रम्येषु वनेषु सह कान्तया ॥ 40 ॥

मम त्वयं विना वासः पुष्पमासे सुदुस्सहः ।

पश्य लक्ष्मण संरागः तिर्यग्योनिगतेष्वपि ।

यदेषा शिखिनी कामाद्भर्तारं रमतेऽन्तिके ॥ 41 ॥

मामप्येवं विशालाक्षी जानकी जातसम्भ्रमा ।

मदनेनाभिवर्तेत यदि नाऽपहृता भवेत् ॥ 42 ॥

पश्य लक्ष्मण पुष्पाणि निष्फलानि भवन्ति मे ।

पुष्पभारसमृद्धानां वनानां शिशिरात्यये ॥ 43 ॥

रुचिराण्यपि पुष्पाणि पादपानामतिश्रिया ।

निष्फलानि महीं यान्ति समं मधुकरोत्करैः ॥ 44 ॥

नदन्ति कामं शकुना मुदितास्सङ्घशः कलम् ।

आह्वयन्त इवान्योन्यं कामोन्मादकरा मम ॥ 45 ॥

वसन्तो यदि तत्रापि यत्र मे वसति प्रिया ।

नूनं परवशा सीता सापि शोचत्यहं यथा ॥ 46 ॥

नूनं न तु वसन्तोऽतं देशं स्पृशति यत्र सा ।

कथं ह्यसितपद्माक्षी वर्तयेत्सा मया विना ॥ 47 ॥

अथवा वर्तते तत्र वसन्तो यत्र मे प्रिया ।

किं करिष्यति सुश्रोणी सा तु निर्भर्त्सिता परैः ॥ 48 ॥

श्यामा पद्मपलाशाक्षी मृदुपूर्वाभिभाषिणी ।

नूनं वसन्तमासाद्य परित्यक्ष्यति जीवितम् ॥ 49 ॥

दृढं हि हृदये बुद्धिर्मम सम्परिवर्तते ।

नालं वर्तयितुं सीता साध्वी मद्विरहं गता ॥ 50 ॥

मयि भावस्तु वैदेह्यास्तत्त्वतो विनिवेशितः ।

ममापि भावस्सीतायां सर्वथा विनिवेशितः ॥ 51 ॥

एष पुष्पवहो वायुस्सुखस्पर्शो हिमावहः ।

तां विचिन्तयतः कान्तां पावकप्रतिमो मम ॥ 52 ॥

सदा सुखमहं मन्ये यं पुरा सह सीतया ।

मारुतस्स विना सीतां शोकं वर्धयते मम ॥ 53 ॥

तां विना विहङ्गो यः पक्षी प्रणदितस्तदा ।

वायसः पादपगतः प्रहृष्टमभिनर्दति ॥ 54 ॥

एष वै तत्र वैदेह्या विहगः प्रतिहारकः ।

पक्षी मां तु विशालाक्ष्यास्समीपमुपनेष्यति ॥ 55 ॥

शृणु लक्ष्मण सन्नादं वने मद्विवर्धनम् ।

पुष्पिताग्रेषु वृक्षेषु द्विजानामुपकूजताम् ॥ 56 ॥

विक्षिप्तां पवनेनैतामसौ तिलकमञ्जरीम् ।

षट्पदस्सहसाऽभ्येति मदोद्धूतामिव प्रियाम् ॥ 57 ॥

कामिनामयमत्यन्तमशोकश्शोकवर्धनः ।

स्तबकैः पवनोत्क्षिप्तैस्तर्जयन्निव मां स्थितः ॥ 58 ॥

अमी लक्ष्मण दृश्यन्ते चूताः कुसुमशालिनः ।

विभ्रमोत्सिक्तमनसः साङ्गरागा नरा इव ॥ 59 ॥

सौमित्रे पश्य पम्पायाश्चित्रासु वनराजिषु ।

किन्नरा नरशार्दूल विचरन्ति ततस्ततः ॥ 60 ॥

इमानि शुभगन्धीनि पश्य लक्ष्मण सर्वशः ।

नलिनानि प्रकाशन्ते जले तरुणसूर्यवत् ॥ 61 ॥

एषा प्रसन्नसलिला पद्मनीलोत्पलायुता ।

हंसकारण्डवाकीर्णा पम्पा सौगन्धिकान्विता ॥ 62 ॥

जले तरुणसूर्याभैष्षट्पदाहतकेसरैः ।

पङ्कजैश्शोभते पम्पा समन्तादभिसंवृता ॥ 63 ॥

चक्रवाकयुता नित्यं चित्रप्रस्तवनान्तरा ।

मातङ्गमृगयूथैश्च शोभते सलिलार्थिभिः ॥ 64 ॥

पवनाहतवेगाभिरूर्मिभिर्विमलेऽम्भसि ।

पङ्कजानि विराजन्ते ताड्यमानानि लक्ष्मण ॥ 65 ॥

पद्मपत्रविशालाक्षीं सततं पङ्कजप्रियाम् ।

अपश्यतो मे वैदेहीं जीवितं नाभिरोचते ॥ 66 ॥

अहो कामस्य वामत्वं यो गतामपि दुर्लभाम् ।

स्मारयिष्यति कल्याणीं कल्याणतरवादिनीम् ॥ 67 ॥

शक्यो धारयितुं कामो भवेदभ्यागतो मया ।

यदि भूयो वसन्तो मां न हन्यात्पुष्पितद्रुमः ॥ 68 ॥

यानि स्म रमणीयानि तया सह भवन्ति मे ।

तान्येवारमणीयानि जायन्ते मे तया विना ॥ 69 ॥

पद्मकोशपलाशानि द्रष्टुं दृष्टिर्हि मन्यते ।

सीताया नेत्रकोशाभ्यां सदृशानीति लक्ष्मण ॥ 70 ॥

पद्मकेसरसंसृष्टो वृक्षान्तरविनिस्सृतः ।

निश्श्वास इव सीताया वाति वायुर्मनोहरः ॥ 71 ॥

सौमित्रे पश्य पम्पाया दक्षिणे गिरिसानुनि ।

पुष्पितां कर्णिकारस्य यष्टिं परमशोभनाम् ॥ 72 ॥

अधिकं शैलराजोऽयं धातुभिः सुविभूषितः ।

विचित्रं सृजते रेणुं वायुवेगविघट्टितम् ॥ 73 ॥

गिरिप्रस्थास्तु सौमित्रे सर्वतस्सम्प्रपुष्पितैः ।

निष्पत्रैस्सर्वतो रम्यैः प्रदीप्ता इव किंशुकैः ॥ 74 ॥

पम्पातीररुहाश्चेमे संसक्ता मधुगन्धिनः ।

मालतीमल्लिकाषण्डाः करवीराश्च पुष्पिताः ॥ 75 ॥

केतक्यस्सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च सुपुष्पिताः ।

माधव्यो गन्धपूर्णाश्च कुन्दगुल्माश्च सर्वशः ॥ 76 ॥

चिरिबिल्वा मधूकाश्च वञ्जुला वकुलास्तथा ।

चम्पकास्तिलकाश्चैव नागवृक्षास्सुपुष्पिताः ॥ 77 ॥

नीपाश्च वरणाश्चैव खर्जूराश्च सुपुष्पिता ।

पद्मकाश्चैव शोभन्ते नीलाशोकाश्च पुष्पिताः ।

लोध्राश्च गिरिपृष्ठेषु सिंहकेसरपिञ्जराः ॥ 78 ॥

अङ्कोलाश्च कुरण्टाश्च चूर्णकाः पारिभद्रकाः ।

चूताः पाटलयश्चैव कोविदाराश्च पुष्पिताः ॥ 79 ॥

मुचुकुन्दार्जुनाश्चैव दृश्यन्ते गिरिसानुषु ।

केतकोद्दालकाश्चैव शिरीषाः शिंशुपा धवाः ॥ 80 ॥

शाल्मल्यः किंशुकाश्चैव रक्ताः कुरवकास्तथा ॥ 81 ॥

त्रिनिशा नक्तमालाश्च चन्दनास्स्यन्दनास्तथा ।

पुष्पितान्पुष्पिताग्राभिर्लताभिः परिवेष्टितान् ।

द्रुमान्पश्येह सौमित्रे पम्पाया रुचिरान्बहून् ॥ 82 ॥

वातविक्षिप्तविटपान्यथाऽसन्नान्द्रुमानिमान् ।

लतास्समनुवर्तन्ते मत्ता इव वरस्त्रियः ॥ 83 ॥

पादपात्पादपं गच्छन् शैलाच्छैलं वनाद्वनम् ।

वाति नैकरसास्वादस्सम्मोदित इवानिलः ॥ 84 ॥

केचित्पर्याप्तकुसुमाः पादपा मधुगन्धिनः ।

केचिन्मुकुलसंवीताः श्यामवर्णा इवाबभुः ॥ 85 ॥

इदं मृष्टमिदं स्वादु प्रफुल्लमिदमित्यपि ।

रागयुक्तो मधुकरः कुसुमेष्वेव लीयते ॥ 86 ॥

निलीय पुनरुत्पत्य सहसाऽन्यत्र गच्छति ।

मधुलुब्धो मधुकरः पम्पातीरद्रुमेष्वसौ ॥ 87 ॥

इयं कुसुमसङ्घातैरुपस्तीर्णा सुखाकृता ।

स्वयं निपतितैर्भूमिश्शयनप्रस्तरैरिव ॥ 88 ॥

विविधा विविधैः पुष्पैस्तैरेव नगसानुषु ।

विकीर्णै पीतरक्ताहि सौमित्रे प्रस्तराः कृताः ॥ 89 ॥

हिमान्ते पश्य सौमित्रे वृक्षाणां पुष्पसम्भवम् ।

पुष्पमासे हि तरवस्सङ्घर्षादिव पुष्पिताः ॥ 90 ॥

आह्वयन्त इवान्योन्यं नगाष्षट्पदनादिताः ।

कुसुमोत्तंसविटपाश्शोभन्ते बहु लक्ष्मण ॥ 91 ॥

एष कारण्डवः पक्षी विगाह्य सलिलं शुभम् ।

रमते कान्तया सार्धं काममुद्दीपयन्मम ॥ 92 ॥

मन्दाकिन्यास्तु यदिदं रूपमेवं मनोहरम् ।

स्थाने जगति विख्याता गुणास्तस्या मनोरमाः ॥ 93 ॥

यदि दृश्येत सा साध्वी यदि चेह वसेमहि ।

स्पृहयेयं न शक्राय नायोध्यायै रघूत्तम ॥ 94 ॥

नह्येवं रमणीयेषु शाद्वलेषु तया सह ।

रमतो मे भवेच्चिन्ता न स्पृहाऽन्येषु वा भवेत् ॥ 95 ॥

अमी हि विविधैः पुष्पैस्तरवो रुचिरच्छदाः ।

काननेऽऽस्मिन्विना कान्तां चिन्तामुत्पादयन्ति मे ॥ 96 ॥

पश्य शीतजलां चेमां सौमित्रे पुष्करायुताम् ।

चक्रवाकानुचरितां कारण्डव निषेविताम् ॥ 97 ॥

प्लवैः क्रौञ्चैश्च सम्पूर्णां महामृगनिषेविताम् ।

अधिकं शोभते पम्पा विकूजद्भिःर्विहङ्गमैः ॥ 98 ॥

दीपयन्तीव मे कामं विविधा मुदिता द्विजाः ।

श्यामां चन्द्रमुखीं स्मृत्वा प्रियां पद्मनिभेक्षणाम् ॥ 99 ॥

पश्य सानुषु चित्रेषु मृगीभिस्सहितान्मृगान् ।

मां पुनर्मृगशाबाक्ष्या वैदेह्या विरहीकृतम् ॥ 100 ॥

व्यथयन्तीव मे चित्तं सञ्चरन्तस्ततस्ततः ।

अस्मिन्सानुनि रम्ये हि मत्तद्विजगणायुते ।

पश्येयं यदि तां कान्तां ततस्स्वस्ति भवेन्मम ॥ 101 ॥

जीवेयं खलु सौमित्रे मया सह सुमध्यमा ।

सेवते यदि वैदेही पम्पायाः पवनं सुखम् ॥ 102 ॥

पद्मसौगन्धिकवहं शिवं शोकविनाशनम् ।

धन्या लक्ष्मण सेवन्ते पम्पोपवनमारुतम् ॥ 103 ॥

श्यामा पद्मपलाशाक्षी प्रिया विरहिता मया ।

कथं धारयति प्राणान्विवशा जनकात्मजा ॥ 104 ॥

किन्नु वक्ष्यामि राजानं धर्मज्ञं सत्यवादिनम् ।

सीताया जनकं पृष्टः कुशलं जनसंसदि ॥ 105 ॥

या मामनुगता मन्दं पित्रा प्रव्राजितं वनम् ।

सीता सत्पथमास्थाय क्व नु सा वर्तते प्रिया ॥ 106 ॥

तया विहीनः कृपणः कथं लक्ष्मण धारये ।

या मामनुगता राज्याद्भ्रष्टं विगतचेतसम् ॥ 107 ॥

तच्चार्वञ्चितपद्माक्षं सुगन्धि शुभमव्रणम् ।

अपश्यतो मुखं तस्यास्सीदतीव मनो मम ॥ 108 ॥

स्मितहास्यान्तरयुतं गुणवन्मधुरं हितम् ।

वैदेह्या वाक्यमतुलं कदा श्रोष्यामि लक्ष्मण ॥ 109 ॥

प्राप्य दुखं वने श्यामा मां मन्मथविकर्शितम् ।

नष्टदुःखेव हृष्टेव साध्वी साध्वभ्यभाषत ॥ 110 ॥

किं नु वक्ष्यामि कौसल्यामयोध्यायां नृपात्मज ।

क्व सा स्नुषेति पृच्छन्तीं कथं चापि तु मनस्विनीम् ॥ 111 ॥

गच्छ लक्ष्मण पश्य त्वं भरतं भ्रातृवत्सलम् ।

न ह्यहं जीवितु शक्तस्तामृते जनकात्मजाम् ॥ 112 ॥

इति रामं महात्मानं विलपन्तमनाथवत् ।

उवाच लक्ष्मणो भ्राता वचनं युक्तमव्ययम् ॥ 113 ॥

संस्तम्भ राम भद्रं ते मा शुचः पुरुषोत्तम ।

नेदृशानां मतिर्मन्दा भवत्यकलुषात्मनाम् ॥ 114 ॥

स्मृत्वा वियोगजं दुःखं त्यज स्नेहं प्रिये जने ।

अतिस्नेहपरिष्वङ्गाद्वर्तिरार्द्रापि दह्यते ॥ 115 ॥

यदि गच्छति पातालं ततोऽभ्यधिकमेव वा ।

सर्वथा रावणस्तावन्न भविष्यति राघव ॥ 116 ॥

प्रवृत्तिर्लभ्यतां तावत्तस्य पापस्य रक्षसः ।

ततो हास्यति वा सीतां निधनं वा गमिष्यति ॥ 117 ॥

यदि यातिदितेर्गर्भं रावणस्सह सीतया ।

तत्राप्येनं हनिष्यामि न चेद्दास्यति मैथिलीम् ॥ 118 ॥

स्वास्थ्यं भद्रं भजस्वार्य त्यज्यतां कृपणा मतिः ।

अर्थो हि नष्टकार्यार्थैर्नायत्नेनाधिगम्यते ॥ 119 ॥

उत्साहो बलवानार्य नास्त्युत्साहात्परं बलम् ।

सोत्साहस्यास्ति लोकेऽस्मिन् न किञ्चिदपि दुर्लभम् ॥ 120 ॥

उत्साहवन्तः पुरुषा नावसीदन्ति कर्मसु ।

उत्साहमात्रमाश्रित्य सीतां प्रतिलभेमहि ॥ 121 ॥

त्यज्यतां कामवृत्तत्वं शोकं सन्न्यस्य पृष्ठतः ।

महात्मानं कृतात्मानमात्मानं नावबुध्यसे ॥ 122 ॥

एवं सम्बोधितस्तत्र शोकोपहतचेतनः ।

त्यज्य शोकञ्च मोहञ्च ततो धैर्यमुपागमत् ॥ 123 ॥

सोऽभ्यतिक्रामदव्यग्रस्तामचिन्त्यपराक्रमः ।

रामः पम्पां सुरुचिरां रम्यपारिप्लवद्रुमाम् ॥ 124 ॥

निरीक्षमाणस्सहसा महात्मा सर्वं वनं निर्झरकन्दराश्च ।

उद्विग्नचेतास्सह लक्ष्मणेन विचार्य दुःखोपहतः प्रतस्थे ॥ 125 ॥

तं मत्तमातङ्गविलासगामी गच्छन्तमव्यग्रमना महात्मा ।

स लक्ष्मणो राघवमप्रमत्तो ररक्ष धर्मेण बलेन चैव ॥ 126 ॥

तावृष्यमूकस्य समीपचारी चरन्ददर्शाद्भुतदर्शनीयौ ।

शाखामृगाणामधिपस्तरस्वी वितत्रसे नैव चिचेष्ट किञ्चित् ॥ 127 ॥

स तौ महात्मा गजमन्दगामी शाखामृगस्तत्र चरञ्चरन्तौ ।

दृष्ट्वा विषादं परमं जगाम चिन्तापरीतो भयभारमग्नः ॥ 128 ॥

तमाश्रमं पुण्यसुखं शरण्यं सदैव शाखामृगसेवितान्तम् ।

त्रस्ताश्च दृष्ट्वा हरयोऽभिजग्मुर्महौजसौ राघवलक्ष्मणौ तौ ॥ 129 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे प्रथमस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

4.1 কিষ্কিন্ধাকাণ্ড - প্রথম সর্গঃ