4.1 Kishkindhakanda - Prathama Sargah — Sinhala Script

ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ කිෂ්කින්ධාකාණ්ඩම් .

අථ ප්රථමස්සර්ගඃ .

ස තාං පුෂ්කරිණීං ගත්වා පද්මෝත්පලඣෂාකුලාම් .

රාමස්සෞමිත්රි සහිතෝ විලලාපාකුලේන්ද්රියඃ .. 1 ..

තස්ය දෘෂ්ට්වෛව තාං හර්ෂාදින්ද්රියාණි චකම්පිරේ .

ස කාමවශමාපන්නස්සෞමිත්රිමිදමබ්රවීත් .. 2 ..

සෞමිත්රේ ශෝභතේ පම්පා වෛදූර්යවිමලෝදකා .

ඵුල්ලපද්මෝත්පලවතී ශෝභිතා විවිධෛර්ද්රුමෛඃ .. 3 ..

සෞමිත්රේ පශ්ය පම්පායාඃ කානනං ශුභදර්ශනම් .

යත්ර රාජන්ති ශෛලා වා ද්රුමාස්සශිඛරා ඉව .. 4 ..

මාං තු ශෝකාභිසන්තප්තං මාධවඃ පීඩයන්ති වෛ .

භරතස්ය ච දුඃඛේන වෛදේහ්යා හරණේන ච .. 5 ..

ශෝකාර්තස්යාපි මේ පම්පා ශෝභතේ චිත්රකානනා .

ව්යවකීර්ණා බහුවිධෛඃ පුෂ්පෛශ්ශීතෝදකා ශිවා .. 6 ..

නලිනෛරපි සඤ්ඡන්නා හ්යත්යර්ථශුභදර්ශනා .

සර්පව්යාලානුචරිතා මෘගද්විජසමාකුලා .. 7 ..

අධිකං ප්රවිභාත්යේතන්නීලපීතං තු ශාද්වලම් .

ද්රුමාණාං විවිධෛඃ පුෂ්පෛඃ පරිස්තෝමෛරිවාර්පිතම් .. 8 ..

පුෂ්පභාරසමෘද්ධානි ශිඛරාණි සමන්තතඃ .

ලතාභිඃ පුෂ්පිතාග්රාභිරුපගූඪානි සර්වශඃ .. 9 ..

සුඛානිලෝ(අ)යං සෞමිත්රේ කාලඃ ප්රචුරමන්මථඃ .

ගන්ධවාන්සුරභිර්මාසෝ ජාතපුෂ්පඵලද්රුමඃ .. 10 ..

පශ්ය රූපාණි සෞමිත්රේ වනානාං පුෂ්පශාලිනාම් .

සෘජතාං පුෂ්පවර්ෂාණි තෝයං තෝයමුචාමිව .. 11 ..

ප්රස්තරේෂු ච රම්යේෂු විවිධාඃ කානනද්රුමාඃ .

වායුවේගප්රචලිතාඃ පුෂ්පෛරවකිරන්ති ගාම් .. 12 ..

පතිතෛඃ පතමානෛශ්ච පාදපස්ථෛශ්ච මාරුතඃ .

කුසුමෛඃ පශ්ය සෞමිත්රේ ක්රීඩන්නිව සමන්තතඃ .. 13 ..

වික්ෂිපන්විවිධාශ්ශාඛා නගානාං කුසුමෝත්කචාඃ .

මාරුතශ්චලිතස්ථානෛෂ්ෂට්පදෛරනුගීයතේ .. 14 ..

මත්තකෝකිලසන්නාදෛර්නර්තයන්නිව පාදපාන් .

ශෛලකන්දරනිෂ්ක්රාන්තඃ ප්රගීත ඉව චානිලඃ .. 15 ..

තේන වික්ෂිපතා(අ)ත්යර්ථං පවනේන සමන්තතඃ .

අමී සංසක්තශාඛාග්රා ග්රථිතා ඉව පාදපාඃ .. 16 ..

ස ඒෂ සුඛසංස්පර්ශෝ වාති චන්දනශීතලඃ .

ගන්ධමභ්යවහන්පුණ්යං ශ්රමාපනයනෝ(අ)නිලඃ .. 17 ..

අමී පවනවික්ෂිප්තා විනදන්තීව පාදපාඃ .

ෂට්පදෛරනුකූජන්තෝ වනේෂු මධුගන්ධිෂු .. 18 ..

ගිරිප්රස්ථේෂු රම්යේෂු පුෂ්පවද්භිර්මනෝරමෛඃ .

සංසක්තශිඛරාශ්ශෛලා විරාජන්තේ මහාද්රුමෛඃ .. 19 ..

පුෂ්පසඤ්ඡන්නශිඛරා මාරුතෝත්ක්ෂේපචඤ්චලාඃ .

අමී මධුකරෝත්තංසාඃ ප්රගීතා ඉව පාදපාඃ .. 20 ..

සුපුෂ්පිතාංස්තු පශ්යේමාන්කර්ණිකාරාන්ත්සමන්තතඃ .

හාටකප්රතිසඤ්ඡන්නාන්නරාන්පීතාම්බරානිව .. 21 ..

අයං වසන්තස්සෞමිත්රේ නානාවිහගනාදිතඃ .

සීතයා විප්රහීනස්ය ශෝකසන්දීපනෝ මම .. 22 ..

මාං හි ශෝකසමාක්රාන්තං සන්තාපයති මන්මථඃ .

හෘෂ්ටඃ ප්රවදමානශ්ච මමාහ්වයති කෝකිලඃ .. 23 ..

ඒෂ දාත්යූහකෝ හෘෂ්ටෝ රම්යේ මාං වනනිර්ඣරේ .

ප්රණදන්මන්මථාවිෂ්ටං ශෝචයිෂ්යති ලක්ෂ්මණ .. 24 ..

ශ්රුත්වෛතස්ය පුරා ශබ්දමාශ්රමස්ථා මම ප්රියා .

මාමාහූය ප්රමුදිතාඃ පරමං ප්රත්යනන්දත .. 25 ..

ඒවං විචිත්රාඃ පතගා නානාරාවවිරාවිණඃ .

වෘක්ෂගුල්මලතාඃ පශ්ය සම්පතන්ති සමන්තතඃ .. 26 ..

විමිශ්රා විහගාඃ පුම්භිරාත්මව්යූහාභිනන්දිතාඃ .

භෘඞ්ගරාජප්රමුදිතාස්සෞමිත්රේ මධුරස්වනාඃ .. 27 ..

දාත්යූහරතිවික්රන්දෛඃ පුංස්කෝකිලරුතෛරපි .

ස්වනන්ති පාදපාශ්චේමේ මමානඞ්ගප්රදීපනාඃ .. 28 ..

අශෝකස්තබකාඞ්ගාරෂ්ෂට්පදස්වනනිඃස්වනඃ .

මාං හි පල්ලවතාම්රාර්චිර්වසන්තාග්නිඃ ප්රධක්ෂ්යති .. 29 ..

න හි තාං සූක්ෂ්මපක්ෂ්මාක්ෂීං සුකේශීං මෘදුභාෂිණීම් .

අපශ්යතෝ මේ සෞමිත්රේ ජීවිතේ(අ)ස්ති ප්රයෝජනම් .. 30 ..

අයං හි දයිතස්තස්යාඃ කාලෝ රුචිරකානනඃ .

කෝකිලාකුලසීමාන්තෝ දයිතායා මමානඝ .. 31 ..

මන්මථා(අ)යාසසම්භූතෝ වසන්තගුණවර්ධිතඃ .

අයං මාං ධක්ෂ්යති ක්ෂිප්රං ශෝකාග්නිර්නචිරාදිව .. 32 ..

අපශ්යතස්තාං දයිතාං පශ්යතෝ රුචිරද්රුමාන් .

මමායමාත්මප්රභවෝ භූයස්ත්වමුපයාස්යති .. 33 ..

අදෘශ්යමානා වෛදේහී ශෝකං වර්ධයතේ මම .

දෘශ්යමානෝ වසන්තශ්ච ස්වේදසංසර්ගදූෂකඃ .. 34 ..

මාං හ්යද්ය මෘගශාබාක්ෂී චින්තාශෝකබලාත්කෘතම් .

සන්තාපයති සෞමිත්රේ ක්රූරශ්චෛත්රවනානිලඃ .. 35 ..

අමී මයූරාශ්ශෝභන්තේ ප්රනෘත්යන්තස්තතස්තතඃ .

ස්වෛඃ පක්ෂෛඃ පවනෝද්ධූතෛර්ගවාක්ෂෛඃ ස්ඵාටිකෛරිව .. 36 ..

ශිඛිනීභිඃ පරිවෘතාස්තේ ඒතේ මදමූර්ඡිතාඃ .

මන්මථාභිපරීතස්ය මම මන්මථවර්ධනාඃ .. 37 ..

පශ්ය ලක්ෂ්මණ නෘත්යන්තං මයූරමුපනෘත්යති .

ශිඛිනී මන්මථාර්තෛෂා භර්තාරං ගිරිසානුනි .. 38 ..

තාමේව මන්මථාවිෂ්ටෝ මයූරෝ(අ)ප්යුපධාවති .

විතත්ය රුචිරෞ පක්ෂෞ රුතෛරුපහසන්නිව .. 39 ..

මයූරස්ය වනේ නූනං රක්ෂසා න හෘතා ප්රියා .

තස්මාන්නෘත්යති රම්යේෂු වනේෂු සහ කාන්තයා .. 40 ..

මම ත්වයං විනා වාසඃ පුෂ්පමාසේ සුදුස්සහඃ .

පශ්ය ලක්ෂ්මණ සංරාගඃ තිර්යග්යෝනිගතේෂ්වපි .

යදේෂා ශිඛිනී කාමාද්භර්තාරං රමතේ(අ)න්තිකේ .. 41 ..

මාමප්යේවං විශාලාක්ෂී ජානකී ජාතසම්භ්රමා .

මදනේනාභිවර්තේත යදි නා(අ)පහෘතා භවේත් .. 42 ..

පශ්ය ලක්ෂ්මණ පුෂ්පාණි නිෂ්ඵලානි භවන්ති මේ .

පුෂ්පභාරසමෘද්ධානාං වනානාං ශිශිරාත්යයේ .. 43 ..

රුචිරාණ්යපි පුෂ්පාණි පාදපානාමතිශ්රියා .

නිෂ්ඵලානි මහීං යාන්ති සමං මධුකරෝත්කරෛඃ .. 44 ..

නදන්ති කාමං ශකුනා මුදිතාස්සඞ්ඝශඃ කලම් .

ආහ්වයන්ත ඉවාන්යෝන්යං කාමෝන්මාදකරා මම .. 45 ..

වසන්තෝ යදි තත්රාපි යත්ර මේ වසති ප්රියා .

නූනං පරවශා සීතා සාපි ශෝචත්යහං යථා .. 46 ..

නූනං න තු වසන්තෝ(අ)තං දේශං ස්පෘශති යත්ර සා .

කථං හ්යසිතපද්මාක්ෂී වර්තයේත්සා මයා විනා .. 47 ..

අථවා වර්තතේ තත්ර වසන්තෝ යත්ර මේ ප්රියා .

කිං කරිෂ්යති සුශ්රෝණී සා තු නිර්භර්ත්සිතා පරෛඃ .. 48 ..

ශ්යාමා පද්මපලාශාක්ෂී මෘදුපූර්වාභිභාෂිණී .

නූනං වසන්තමාසාද්ය පරිත්යක්ෂ්යති ජීවිතම් .. 49 ..

දෘඪං හි හෘදයේ බුද්ධිර්මම සම්පරිවර්තතේ .

නාලං වර්තයිතුං සීතා සාධ්වී මද්විරහං ගතා .. 50 ..

මයි භාවස්තු වෛදේහ්යාස්තත්ත්වතෝ විනිවේශිතඃ .

මමාපි භාවස්සීතායාං සර්වථා විනිවේශිතඃ .. 51 ..

ඒෂ පුෂ්පවහෝ වායුස්සුඛස්පර්ශෝ හිමාවහඃ .

තාං විචින්තයතඃ කාන්තාං පාවකප්රතිමෝ මම .. 52 ..

සදා සුඛමහං මන්යේ යං පුරා සහ සීතයා .

මාරුතස්ස විනා සීතාං ශෝකං වර්ධයතේ මම .. 53 ..

තාං විනා විහඞ්ගෝ යඃ පක්ෂී ප්රණදිතස්තදා .

වායසඃ පාදපගතඃ ප්රහෘෂ්ටමභිනර්දති .. 54 ..

ඒෂ වෛ තත්ර වෛදේහ්යා විහගඃ ප්රතිහාරකඃ .

පක්ෂී මාං තු විශාලාක්ෂ්යාස්සමීපමුපනේෂ්යති .. 55 ..

ශෘණු ලක්ෂ්මණ සන්නාදං වනේ මද්විවර්ධනම් .

පුෂ්පිතාග්රේෂු වෘක්ෂේෂු ද්විජානාමුපකූජතාම් .. 56 ..

වික්ෂිප්තාං පවනේනෛතාමසෞ තිලකමඤ්ජරීම් .

ෂට්පදස්සහසා(අ)භ්යේති මදෝද්ධූතාමිව ප්රියාම් .. 57 ..

කාමිනාමයමත්යන්තමශෝකශ්ශෝකවර්ධනඃ .

ස්තබකෛඃ පවනෝත්ක්ෂිප්තෛස්තර්ජයන්නිව මාං ස්ථිතඃ .. 58 ..

අමී ලක්ෂ්මණ දෘශ්යන්තේ චූතාඃ කුසුමශාලිනඃ .

විභ්රමෝත්සික්තමනසඃ සාඞ්ගරාගා නරා ඉව .. 59 ..

සෞමිත්රේ පශ්ය පම්පායාශ්චිත්රාසු වනරාජිෂු .

කින්නරා නරශාර්දූල විචරන්ති තතස්තතඃ .. 60 ..

ඉමානි ශුභගන්ධීනි පශ්ය ලක්ෂ්මණ සර්වශඃ .

නලිනානි ප්රකාශන්තේ ජලේ තරුණසූර්යවත් .. 61 ..

ඒෂා ප්රසන්නසලිලා පද්මනීලෝත්පලායුතා .

හංසකාරණ්ඩවාකීර්ණා පම්පා සෞගන්ධිකාන්විතා .. 62 ..

ජලේ තරුණසූර්යාභෛෂ්ෂට්පදාහතකේසරෛඃ .

පඞ්කජෛශ්ශෝභතේ පම්පා සමන්තාදභිසංවෘතා .. 63 ..

චක්රවාකයුතා නිත්යං චිත්රප්රස්තවනාන්තරා .

මාතඞ්ගමෘගයූථෛශ්ච ශෝභතේ සලිලාර්ථිභිඃ .. 64 ..

පවනාහතවේගාභිරූර්මිභිර්විමලේ(අ)ම්භසි .

පඞ්කජානි විරාජන්තේ තාඩ්යමානානි ලක්ෂ්මණ .. 65 ..

පද්මපත්රවිශාලාක්ෂීං සතතං පඞ්කජප්රියාම් .

අපශ්යතෝ මේ වෛදේහීං ජීවිතං නාභිරෝචතේ .. 66 ..

අහෝ කාමස්ය වාමත්වං යෝ ගතාමපි දුර්ලභාම් .

ස්මාරයිෂ්යති කල්යාණීං කල්යාණතරවාදිනීම් .. 67 ..

ශක්යෝ ධාරයිතුං කාමෝ භවේදභ්යාගතෝ මයා .

යදි භූයෝ වසන්තෝ මාං න හන්යාත්පුෂ්පිතද්රුමඃ .. 68 ..

යානි ස්ම රමණීයානි තයා සහ භවන්ති මේ .

තාන්යේවාරමණීයානි ජායන්තේ මේ තයා විනා .. 69 ..

පද්මකෝශපලාශානි ද්රෂ්ටුං දෘෂ්ටිර්හි මන්යතේ .

සීතායා නේත්රකෝශාභ්යාං සදෘශානීති ලක්ෂ්මණ .. 70 ..

පද්මකේසරසංසෘෂ්ටෝ වෘක්ෂාන්තරවිනිස්සෘතඃ .

නිශ්ශ්වාස ඉව සීතායා වාති වායුර්මනෝහරඃ .. 71 ..

සෞමිත්රේ පශ්ය පම්පායා දක්ෂිණේ ගිරිසානුනි .

පුෂ්පිතාං කර්ණිකාරස්ය යෂ්ටිං පරමශෝභනාම් .. 72 ..

අධිකං ශෛලරාජෝ(අ)යං ධාතුභිඃ සුවිභූෂිතඃ .

විචිත්රං සෘජතේ රේණුං වායුවේගවිඝට්ටිතම් .. 73 ..

ගිරිප්රස්ථාස්තු සෞමිත්රේ සර්වතස්සම්ප්රපුෂ්පිතෛඃ .

නිෂ්පත්රෛස්සර්වතෝ රම්යෛඃ ප්රදීප්තා ඉව කිංශුකෛඃ .. 74 ..

පම්පාතීරරුහාශ්චේමේ සංසක්තා මධුගන්ධිනඃ .

මාලතීමල්ලිකාෂණ්ඩාඃ කරවීරාශ්ච පුෂ්පිතාඃ .. 75 ..

කේතක්යස්සින්දුවාරාශ්ච වාසන්ත්යශ්ච සුපුෂ්පිතාඃ .

මාධව්යෝ ගන්ධපූර්ණාශ්ච කුන්දගුල්මාශ්ච සර්වශඃ .. 76 ..

චිරිබිල්වා මධූකාශ්ච වඤ්ජුලා වකුලාස්තථා .

චම්පකාස්තිලකාශ්චෛව නාගවෘක්ෂාස්සුපුෂ්පිතාඃ .. 77 ..

නීපාශ්ච වරණාශ්චෛව ඛර්ජූරාශ්ච සුපුෂ්පිතා .

පද්මකාශ්චෛව ශෝභන්තේ නීලාශෝකාශ්ච පුෂ්පිතාඃ .

ලෝධ්රාශ්ච ගිරිපෘෂ්ඨේෂු සිංහකේසරපිඤ්ජරාඃ .. 78 ..

අඞ්කෝලාශ්ච කුරණ්ටාශ්ච චූර්ණකාඃ පාරිභද්රකාඃ .

චූතාඃ පාටලයශ්චෛව කෝවිදාරාශ්ච පුෂ්පිතාඃ .. 79 ..

මුචුකුන්දාර්ජුනාශ්චෛව දෘශ්යන්තේ ගිරිසානුෂු .

කේතකෝද්දාලකාශ්චෛව ශිරීෂාඃ ශිංශුපා ධවාඃ .. 80 ..

ශාල්මල්යඃ කිංශුකාශ්චෛව රක්තාඃ කුරවකාස්තථා .. 81 ..

ත්රිනිශා නක්තමාලාශ්ච චන්දනාස්ස්යන්දනාස්තථා .

පුෂ්පිතාන්පුෂ්පිතාග්රාභිර්ලතාභිඃ පරිවේෂ්ටිතාන් .

ද්රුමාන්පශ්යේහ සෞමිත්රේ පම්පායා රුචිරාන්බහූන් .. 82 ..

වාතවික්ෂිප්තවිටපාන්යථා(අ)සන්නාන්ද්රුමානිමාන් .

ලතාස්සමනුවර්තන්තේ මත්තා ඉව වරස්ත්රියඃ .. 83 ..

පාදපාත්පාදපං ගච්ඡන් ශෛලාච්ඡෛලං වනාද්වනම් .

වාති නෛකරසාස්වාදස්සම්මෝදිත ඉවානිලඃ .. 84 ..

කේචිත්පර්යාප්තකුසුමාඃ පාදපා මධුගන්ධිනඃ .

කේචින්මුකුලසංවීතාඃ ශ්යාමවර්ණා ඉවාබභුඃ .. 85 ..

ඉදං මෘෂ්ටමිදං ස්වාදු ප්රඵුල්ලමිදමිත්යපි .

රාගයුක්තෝ මධුකරඃ කුසුමේෂ්වේව ලීයතේ .. 86 ..

නිලීය පුනරුත්පත්ය සහසා(අ)න්යත්ර ගච්ඡති .

මධුලුබ්ධෝ මධුකරඃ පම්පාතීරද්රුමේෂ්වසෞ .. 87 ..

ඉයං කුසුමසඞ්ඝාතෛරුපස්තීර්ණා සුඛාකෘතා .

ස්වයං නිපතිතෛර්භූමිශ්ශයනප්රස්තරෛරිව .. 88 ..

විවිධා විවිධෛඃ පුෂ්පෛස්තෛරේව නගසානුෂු .

විකීර්ණෛ පීතරක්තාහි සෞමිත්රේ ප්රස්තරාඃ කෘතාඃ .. 89 ..

හිමාන්තේ පශ්ය සෞමිත්රේ වෘක්ෂාණාං පුෂ්පසම්භවම් .

පුෂ්පමාසේ හි තරවස්සඞ්ඝර්ෂාදිව පුෂ්පිතාඃ .. 90 ..

ආහ්වයන්ත ඉවාන්යෝන්යං නගාෂ්ෂට්පදනාදිතාඃ .

කුසුමෝත්තංසවිටපාශ්ශෝභන්තේ බහු ලක්ෂ්මණ .. 91 ..

ඒෂ කාරණ්ඩවඃ පක්ෂී විගාහ්ය සලිලං ශුභම් .

රමතේ කාන්තයා සාර්ධං කාමමුද්දීපයන්මම .. 92 ..

මන්දාකින්යාස්තු යදිදං රූපමේවං මනෝහරම් .

ස්ථානේ ජගති විඛ්යාතා ගුණාස්තස්යා මනෝරමාඃ .. 93 ..

යදි දෘශ්යේත සා සාධ්වී යදි චේහ වසේමහි .

ස්පෘහයේයං න ශක්රාය නායෝධ්යායෛ රඝූත්තම .. 94 ..

නහ්යේවං රමණීයේෂු ශාද්වලේෂු තයා සහ .

රමතෝ මේ භවේච්චින්තා න ස්පෘහා(අ)න්යේෂු වා භවේත් .. 95 ..

අමී හි විවිධෛඃ පුෂ්පෛස්තරවෝ රුචිරච්ඡදාඃ .

කානනේ(අ)(අ)ස්මින්විනා කාන්තාං චින්තාමුත්පාදයන්ති මේ .. 96 ..

පශ්ය ශීතජලාං චේමාං සෞමිත්රේ පුෂ්කරායුතාම් .

චක්රවාකානුචරිතාං කාරණ්ඩව නිෂේවිතාම් .. 97 ..

ප්ලවෛඃ ක්රෞඤ්චෛශ්ච සම්පූර්ණාං මහාමෘගනිෂේවිතාම් .

අධිකං ශෝභතේ පම්පා විකූජද්භිඃර්විහඞ්ගමෛඃ .. 98 ..

දීපයන්තීව මේ කාමං විවිධා මුදිතා ද්විජාඃ .

ශ්යාමාං චන්ද්රමුඛීං ස්මෘත්වා ප්රියාං පද්මනිභේක්ෂණාම් .. 99 ..

පශ්ය සානුෂු චිත්රේෂු මෘගීභිස්සහිතාන්මෘගාන් .

මාං පුනර්මෘගශාබාක්ෂ්යා වෛදේහ්යා විරහීකෘතම් .. 100 ..

ව්යථයන්තීව මේ චිත්තං සඤ්චරන්තස්තතස්තතඃ .

අස්මින්සානුනි රම්යේ හි මත්තද්විජගණායුතේ .

පශ්යේයං යදි තාං කාන්තාං තතස්ස්වස්ති භවේන්මම .. 101 ..

ජීවේයං ඛලු සෞමිත්රේ මයා සහ සුමධ්යමා .

සේවතේ යදි වෛදේහී පම්පායාඃ පවනං සුඛම් .. 102 ..

පද්මසෞගන්ධිකවහං ශිවං ශෝකවිනාශනම් .

ධන්යා ලක්ෂ්මණ සේවන්තේ පම්පෝපවනමාරුතම් .. 103 ..

ශ්යාමා පද්මපලාශාක්ෂී ප්රියා විරහිතා මයා .

කථං ධාරයති ප්රාණාන්විවශා ජනකාත්මජා .. 104 ..

කින්නු වක්ෂ්යාමි රාජානං ධර්මජ්ඤං සත්යවාදිනම් .

සීතායා ජනකං පෘෂ්ටඃ කුශලං ජනසංසදි .. 105 ..

යා මාමනුගතා මන්දං පිත්රා ප්රව්රාජිතං වනම් .

සීතා සත්පථමාස්ථාය ක්ව නු සා වර්තතේ ප්රියා .. 106 ..

තයා විහීනඃ කෘපණඃ කථං ලක්ෂ්මණ ධාරයේ .

යා මාමනුගතා රාජ්යාද්භ්රෂ්ටං විගතචේතසම් .. 107 ..

තච්චාර්වඤ්චිතපද්මාක්ෂං සුගන්ධි ශුභමව්රණම් .

අපශ්යතෝ මුඛං තස්යාස්සීදතීව මනෝ මම .. 108 ..

ස්මිතහාස්යාන්තරයුතං ගුණවන්මධුරං හිතම් .

වෛදේහ්යා වාක්යමතුලං කදා ශ්රෝෂ්යාමි ලක්ෂ්මණ .. 109 ..

ප්රාප්ය දුඛං වනේ ශ්යාමා මාං මන්මථවිකර්ශිතම් .

නෂ්ටදුඃඛේව හෘෂ්ටේව සාධ්වී සාධ්වභ්යභාෂත .. 110 ..

කිං නු වක්ෂ්යාමි කෞසල්යාමයෝධ්යායාං නෘපාත්මජ .

ක්ව සා ස්නුෂේති පෘච්ඡන්තීං කථං චාපි තු මනස්විනීම් .. 111 ..

ගච්ඡ ලක්ෂ්මණ පශ්ය ත්වං භරතං භ්රාතෘවත්සලම් .

න හ්යහං ජීවිතු ශක්තස්තාමෘතේ ජනකාත්මජාම් .. 112 ..

ඉති රාමං මහාත්මානං විලපන්තමනාථවත් .

උවාච ලක්ෂ්මණෝ භ්රාතා වචනං යුක්තමව්යයම් .. 113 ..

සංස්තම්භ රාම භද්රං තේ මා ශුචඃ පුරුෂෝත්තම .

නේදෘශානාං මතිර්මන්දා භවත්යකලුෂාත්මනාම් .. 114 ..

ස්මෘත්වා වියෝගජං දුඃඛං ත්යජ ස්නේහං ප්රියේ ජනේ .

අතිස්නේහපරිෂ්වඞ්ගාද්වර්තිරාර්ද්රාපි දහ්යතේ .. 115 ..

යදි ගච්ඡති පාතාලං තතෝ(අ)භ්යධිකමේව වා .

සර්වථා රාවණස්තාවන්න භවිෂ්යති රාඝව .. 116 ..

ප්රවෘත්තිර්ලභ්යතාං තාවත්තස්ය පාපස්ය රක්ෂසඃ .

තතෝ හාස්යති වා සීතාං නිධනං වා ගමිෂ්යති .. 117 ..

යදි යාතිදිතේර්ගර්භං රාවණස්සහ සීතයා .

තත්රාප්යේනං හනිෂ්යාමි න චේද්දාස්යති මෛථිලීම් .. 118 ..

ස්වාස්ථ්යං භද්රං භජස්වාර්ය ත්යජ්යතාං කෘපණා මතිඃ .

අර්ථෝ හි නෂ්ටකාර්යාර්ථෛර්නායත්නේනාධිගම්යතේ .. 119 ..

උත්සාහෝ බලවානාර්ය නාස්ත්යුත්සාහාත්පරං බලම් .

සෝත්සාහස්යාස්ති ලෝකේ(අ)ස්මින් න කිඤ්චිදපි දුර්ලභම් .. 120 ..

උත්සාහවන්තඃ පුරුෂා නාවසීදන්ති කර්මසු .

උත්සාහමාත්රමාශ්රිත්ය සීතාං ප්රතිලභේමහි .. 121 ..

ත්යජ්යතාං කාමවෘත්තත්වං ශෝකං සන්න්යස්ය පෘෂ්ඨතඃ .

මහාත්මානං කෘතාත්මානමාත්මානං නාවබුධ්යසේ .. 122 ..

ඒවං සම්බෝධිතස්තත්ර ශෝකෝපහතචේතනඃ .

ත්යජ්ය ශෝකඤ්ච මෝහඤ්ච තතෝ ධෛර්යමුපාගමත් .. 123 ..

සෝ(අ)භ්යතික්රාමදව්යග්රස්තාමචින්ත්යපරාක්රමඃ .

රාමඃ පම්පාං සුරුචිරාං රම්යපාරිප්ලවද්රුමාම් .. 124 ..

නිරීක්ෂමාණස්සහසා මහාත්මා සර්වං වනං නිර්ඣරකන්දරාශ්ච .

උද්විග්නචේතාස්සහ ලක්ෂ්මණේන විචාර්ය දුඃඛෝපහතඃ ප්රතස්ථේ .. 125 ..

තං මත්තමාතඞ්ගවිලාසගාමී ගච්ඡන්තමව්යග්රමනා මහාත්මා .

ස ලක්ෂ්මණෝ රාඝවමප්රමත්තෝ රරක්ෂ ධර්මේණ බලේන චෛව .. 126 ..

තාවෘෂ්යමූකස්ය සමීපචාරී චරන්දදර්ශාද්භුතදර්ශනීයෞ .

ශාඛාමෘගාණාමධිපස්තරස්වී විතත්රසේ නෛව චිචේෂ්ට කිඤ්චිත් .. 127 ..

ස තෞ මහාත්මා ගජමන්දගාමී ශාඛාමෘගස්තත්ර චරඤ්චරන්තෞ .

දෘෂ්ට්වා විෂාදං පරමං ජගාම චින්තාපරීතෝ භයභාරමග්නඃ .. 128 ..

තමාශ්රමං පුණ්යසුඛං ශරණ්යං සදෛව ශාඛාමෘගසේවිතාන්තම් .

ත්රස්තාශ්ච දෘෂ්ට්වා හරයෝ(අ)භිජග්මුර්මහෞජසෞ රාඝවලක්ෂ්මණෞ තෞ .. 129 ..

ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ කිෂ්කින්ධාකාණ්ඩේ ප්රථමස්සර්ගඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha prathamassargaḥ |

sa tāṃ puṣkariṇīṃ gatvā padmotpalajhaṣākulām |

rāmassaumitri sahito vilalāpākulendriyaḥ || 1 ||

tasya dṛṣṭvaiva tāṃ harṣādindriyāṇi cakampire |

sa kāmavaśamāpannassaumitrimidamabravīt || 2 ||

saumitre śobhate pampā vaidūryavimalodakā |

phullapadmotpalavatī śobhitā vividhairdrumaiḥ || 3 ||

saumitre paśya pampāyāḥ kānanaṃ śubhadarśanam |

yatra rājanti śailā vā drumāssaśikharā iva || 4 ||

māṃ tu śokābhisantaptaṃ mādhavaḥ pīḍayanti vai |

bharatasya ca duḥkhena vaidehyā haraṇena ca || 5 ||

śokārtasyāpi me pampā śobhate citrakānanā |

vyavakīrṇā bahuvidhaiḥ puṣpaiśśītodakā śivā || 6 ||

nalinairapi sañchannā hyatyarthaśubhadarśanā |

sarpavyālānucaritā mṛgadvijasamākulā || 7 ||

adhikaṃ pravibhātyetannīlapītaṃ tu śādvalam |

drumāṇāṃ vividhaiḥ puṣpaiḥ paristomairivārpitam || 8 ||

puṣpabhārasamṛddhāni śikharāṇi samantataḥ |

latābhiḥ puṣpitāgrābhirupagūḍhāni sarvaśaḥ || 9 ||

sukhānilo'yaṃ saumitre kālaḥ pracuramanmathaḥ |

gandhavānsurabhirmāso jātapuṣpaphaladrumaḥ || 10 ||

paśya rūpāṇi saumitre vanānāṃ puṣpaśālinām |

sṛjatāṃ puṣpavarṣāṇi toyaṃ toyamucāmiva || 11 ||

prastareṣu ca ramyeṣu vividhāḥ kānanadrumāḥ |

vāyuvegapracalitāḥ puṣpairavakiranti gām || 12 ||

patitaiḥ patamānaiśca pādapasthaiśca mārutaḥ |

kusumaiḥ paśya saumitre krīḍanniva samantataḥ || 13 ||

vikṣipanvividhāśśākhā nagānāṃ kusumotkacāḥ |

mārutaścalitasthānaiṣṣaṭpadairanugīyate || 14 ||

mattakokilasannādairnartayanniva pādapān |

śailakandaraniṣkrāntaḥ pragīta iva cānilaḥ || 15 ||

tena vikṣipatā'tyarthaṃ pavanena samantataḥ |

amī saṃsaktaśākhāgrā grathitā iva pādapāḥ || 16 ||

sa eṣa sukhasaṃsparśo vāti candanaśītalaḥ |

gandhamabhyavahanpuṇyaṃ śramāpanayano'nilaḥ || 17 ||

amī pavanavikṣiptā vinadantīva pādapāḥ |

ṣaṭpadairanukūjanto vaneṣu madhugandhiṣu || 18 ||

giriprastheṣu ramyeṣu puṣpavadbhirmanoramaiḥ |

saṃsaktaśikharāśśailā virājante mahādrumaiḥ || 19 ||

puṣpasañchannaśikharā mārutotkṣepacañcalāḥ |

amī madhukarottaṃsāḥ pragītā iva pādapāḥ || 20 ||

supuṣpitāṃstu paśyemānkarṇikārāntsamantataḥ |

hāṭakapratisañchannānnarānpītāmbarāniva || 21 ||

ayaṃ vasantassaumitre nānāvihaganāditaḥ |

sītayā viprahīnasya śokasandīpano mama || 22 ||

māṃ hi śokasamākrāntaṃ santāpayati manmathaḥ |

hṛṣṭaḥ pravadamānaśca mamāhvayati kokilaḥ || 23 ||

eṣa dātyūhako hṛṣṭo ramye māṃ vananirjhare |

praṇadanmanmathāviṣṭaṃ śocayiṣyati lakṣmaṇa || 24 ||

śrutvaitasya purā śabdamāśramasthā mama priyā |

māmāhūya pramuditāḥ paramaṃ pratyanandata || 25 ||

evaṃ vicitrāḥ patagā nānārāvavirāviṇaḥ |

vṛkṣagulmalatāḥ paśya sampatanti samantataḥ || 26 ||

vimiśrā vihagāḥ pumbhirātmavyūhābhinanditāḥ |

bhṛṅgarājapramuditāssaumitre madhurasvanāḥ || 27 ||

dātyūharativikrandaiḥ puṃskokilarutairapi |

svananti pādapāśceme mamānaṅgapradīpanāḥ || 28 ||

aśokastabakāṅgāraṣṣaṭpadasvananiḥsvanaḥ |

māṃ hi pallavatāmrārcirvasantāgniḥ pradhakṣyati || 29 ||

na hi tāṃ sūkṣmapakṣmākṣīṃ sukeśīṃ mṛdubhāṣiṇīm |

apaśyato me saumitre jīvite'sti prayojanam || 30 ||

ayaṃ hi dayitastasyāḥ kālo rucirakānanaḥ |

kokilākulasīmānto dayitāyā mamānagha || 31 ||

manmathā'yāsasambhūto vasantaguṇavardhitaḥ |

ayaṃ māṃ dhakṣyati kṣipraṃ śokāgnirnacirādiva || 32 ||

apaśyatastāṃ dayitāṃ paśyato ruciradrumān |

mamāyamātmaprabhavo bhūyastvamupayāsyati || 33 ||

adṛśyamānā vaidehī śokaṃ vardhayate mama |

dṛśyamāno vasantaśca svedasaṃsargadūṣakaḥ || 34 ||

māṃ hyadya mṛgaśābākṣī cintāśokabalātkṛtam |

santāpayati saumitre krūraścaitravanānilaḥ || 35 ||

amī mayūrāśśobhante pranṛtyantastatastataḥ |

svaiḥ pakṣaiḥ pavanoddhūtairgavākṣaiḥ sphāṭikairiva || 36 ||

śikhinībhiḥ parivṛtāste ete madamūrchitāḥ |

manmathābhiparītasya mama manmathavardhanāḥ || 37 ||

paśya lakṣmaṇa nṛtyantaṃ mayūramupanṛtyati |

śikhinī manmathārtaiṣā bhartāraṃ girisānuni || 38 ||

tāmeva manmathāviṣṭo mayūro'pyupadhāvati |

vitatya rucirau pakṣau rutairupahasanniva || 39 ||

mayūrasya vane nūnaṃ rakṣasā na hṛtā priyā |

tasmānnṛtyati ramyeṣu vaneṣu saha kāntayā || 40 ||

mama tvayaṃ vinā vāsaḥ puṣpamāse sudussahaḥ |

paśya lakṣmaṇa saṃrāgaḥ tiryagyonigateṣvapi |

yadeṣā śikhinī kāmādbhartāraṃ ramate'ntike || 41 ||

māmapyevaṃ viśālākṣī jānakī jātasambhramā |

madanenābhivarteta yadi nā'pahṛtā bhavet || 42 ||

paśya lakṣmaṇa puṣpāṇi niṣphalāni bhavanti me |

puṣpabhārasamṛddhānāṃ vanānāṃ śiśirātyaye || 43 ||

rucirāṇyapi puṣpāṇi pādapānāmatiśriyā |

niṣphalāni mahīṃ yānti samaṃ madhukarotkaraiḥ || 44 ||

nadanti kāmaṃ śakunā muditāssaṅghaśaḥ kalam |

āhvayanta ivānyonyaṃ kāmonmādakarā mama || 45 ||

vasanto yadi tatrāpi yatra me vasati priyā |

nūnaṃ paravaśā sītā sāpi śocatyahaṃ yathā || 46 ||

nūnaṃ na tu vasanto'taṃ deśaṃ spṛśati yatra sā |

kathaṃ hyasitapadmākṣī vartayetsā mayā vinā || 47 ||

athavā vartate tatra vasanto yatra me priyā |

kiṃ kariṣyati suśroṇī sā tu nirbhartsitā paraiḥ || 48 ||

śyāmā padmapalāśākṣī mṛdupūrvābhibhāṣiṇī |

nūnaṃ vasantamāsādya parityakṣyati jīvitam || 49 ||

dṛḍhaṃ hi hṛdaye buddhirmama samparivartate |

nālaṃ vartayituṃ sītā sādhvī madvirahaṃ gatā || 50 ||

mayi bhāvastu vaidehyāstattvato viniveśitaḥ |

mamāpi bhāvassītāyāṃ sarvathā viniveśitaḥ || 51 ||

eṣa puṣpavaho vāyussukhasparśo himāvahaḥ |

tāṃ vicintayataḥ kāntāṃ pāvakapratimo mama || 52 ||

sadā sukhamahaṃ manye yaṃ purā saha sītayā |

mārutassa vinā sītāṃ śokaṃ vardhayate mama || 53 ||

tāṃ vinā vihaṅgo yaḥ pakṣī praṇaditastadā |

vāyasaḥ pādapagataḥ prahṛṣṭamabhinardati || 54 ||

eṣa vai tatra vaidehyā vihagaḥ pratihārakaḥ |

pakṣī māṃ tu viśālākṣyāssamīpamupaneṣyati || 55 ||

śṛṇu lakṣmaṇa sannādaṃ vane madvivardhanam |

puṣpitāgreṣu vṛkṣeṣu dvijānāmupakūjatām || 56 ||

vikṣiptāṃ pavanenaitāmasau tilakamañjarīm |

ṣaṭpadassahasā'bhyeti madoddhūtāmiva priyām || 57 ||

kāmināmayamatyantamaśokaśśokavardhanaḥ |

stabakaiḥ pavanotkṣiptaistarjayanniva māṃ sthitaḥ || 58 ||

amī lakṣmaṇa dṛśyante cūtāḥ kusumaśālinaḥ |

vibhramotsiktamanasaḥ sāṅgarāgā narā iva || 59 ||

saumitre paśya pampāyāścitrāsu vanarājiṣu |

kinnarā naraśārdūla vicaranti tatastataḥ || 60 ||

imāni śubhagandhīni paśya lakṣmaṇa sarvaśaḥ |

nalināni prakāśante jale taruṇasūryavat || 61 ||

eṣā prasannasalilā padmanīlotpalāyutā |

haṃsakāraṇḍavākīrṇā pampā saugandhikānvitā || 62 ||

jale taruṇasūryābhaiṣṣaṭpadāhatakesaraiḥ |

paṅkajaiśśobhate pampā samantādabhisaṃvṛtā || 63 ||

cakravākayutā nityaṃ citraprastavanāntarā |

mātaṅgamṛgayūthaiśca śobhate salilārthibhiḥ || 64 ||

pavanāhatavegābhirūrmibhirvimale'mbhasi |

paṅkajāni virājante tāḍyamānāni lakṣmaṇa || 65 ||

padmapatraviśālākṣīṃ satataṃ paṅkajapriyām |

apaśyato me vaidehīṃ jīvitaṃ nābhirocate || 66 ||

aho kāmasya vāmatvaṃ yo gatāmapi durlabhām |

smārayiṣyati kalyāṇīṃ kalyāṇataravādinīm || 67 ||

śakyo dhārayituṃ kāmo bhavedabhyāgato mayā |

yadi bhūyo vasanto māṃ na hanyātpuṣpitadrumaḥ || 68 ||

yāni sma ramaṇīyāni tayā saha bhavanti me |

tānyevāramaṇīyāni jāyante me tayā vinā || 69 ||

padmakośapalāśāni draṣṭuṃ dṛṣṭirhi manyate |

sītāyā netrakośābhyāṃ sadṛśānīti lakṣmaṇa || 70 ||

padmakesarasaṃsṛṣṭo vṛkṣāntaravinissṛtaḥ |

niśśvāsa iva sītāyā vāti vāyurmanoharaḥ || 71 ||

saumitre paśya pampāyā dakṣiṇe girisānuni |

puṣpitāṃ karṇikārasya yaṣṭiṃ paramaśobhanām || 72 ||

adhikaṃ śailarājo'yaṃ dhātubhiḥ suvibhūṣitaḥ |

vicitraṃ sṛjate reṇuṃ vāyuvegavighaṭṭitam || 73 ||

giriprasthāstu saumitre sarvatassamprapuṣpitaiḥ |

niṣpatraissarvato ramyaiḥ pradīptā iva kiṃśukaiḥ || 74 ||

pampātīraruhāśceme saṃsaktā madhugandhinaḥ |

mālatīmallikāṣaṇḍāḥ karavīrāśca puṣpitāḥ || 75 ||

ketakyassinduvārāśca vāsantyaśca supuṣpitāḥ |

mādhavyo gandhapūrṇāśca kundagulmāśca sarvaśaḥ || 76 ||

ciribilvā madhūkāśca vañjulā vakulāstathā |

campakāstilakāścaiva nāgavṛkṣāssupuṣpitāḥ || 77 ||

nīpāśca varaṇāścaiva kharjūrāśca supuṣpitā |

padmakāścaiva śobhante nīlāśokāśca puṣpitāḥ |

lodhrāśca giripṛṣṭheṣu siṃhakesarapiñjarāḥ || 78 ||

aṅkolāśca kuraṇṭāśca cūrṇakāḥ pāribhadrakāḥ |

cūtāḥ pāṭalayaścaiva kovidārāśca puṣpitāḥ || 79 ||

mucukundārjunāścaiva dṛśyante girisānuṣu |

ketakoddālakāścaiva śirīṣāḥ śiṃśupā dhavāḥ || 80 ||

śālmalyaḥ kiṃśukāścaiva raktāḥ kuravakāstathā || 81 ||

triniśā naktamālāśca candanāssyandanāstathā |

puṣpitānpuṣpitāgrābhirlatābhiḥ pariveṣṭitān |

drumānpaśyeha saumitre pampāyā rucirānbahūn || 82 ||

vātavikṣiptaviṭapānyathā'sannāndrumānimān |

latāssamanuvartante mattā iva varastriyaḥ || 83 ||

pādapātpādapaṃ gacchan śailācchailaṃ vanādvanam |

vāti naikarasāsvādassammodita ivānilaḥ || 84 ||

kecitparyāptakusumāḥ pādapā madhugandhinaḥ |

kecinmukulasaṃvītāḥ śyāmavarṇā ivābabhuḥ || 85 ||

idaṃ mṛṣṭamidaṃ svādu praphullamidamityapi |

rāgayukto madhukaraḥ kusumeṣveva līyate || 86 ||

nilīya punarutpatya sahasā'nyatra gacchati |

madhulubdho madhukaraḥ pampātīradrumeṣvasau || 87 ||

iyaṃ kusumasaṅghātairupastīrṇā sukhākṛtā |

svayaṃ nipatitairbhūmiśśayanaprastarairiva || 88 ||

vividhā vividhaiḥ puṣpaistaireva nagasānuṣu |

vikīrṇai pītaraktāhi saumitre prastarāḥ kṛtāḥ || 89 ||

himānte paśya saumitre vṛkṣāṇāṃ puṣpasambhavam |

puṣpamāse hi taravassaṅgharṣādiva puṣpitāḥ || 90 ||

āhvayanta ivānyonyaṃ nagāṣṣaṭpadanāditāḥ |

kusumottaṃsaviṭapāśśobhante bahu lakṣmaṇa || 91 ||

eṣa kāraṇḍavaḥ pakṣī vigāhya salilaṃ śubham |

ramate kāntayā sārdhaṃ kāmamuddīpayanmama || 92 ||

mandākinyāstu yadidaṃ rūpamevaṃ manoharam |

sthāne jagati vikhyātā guṇāstasyā manoramāḥ || 93 ||

yadi dṛśyeta sā sādhvī yadi ceha vasemahi |

spṛhayeyaṃ na śakrāya nāyodhyāyai raghūttama || 94 ||

nahyevaṃ ramaṇīyeṣu śādvaleṣu tayā saha |

ramato me bhaveccintā na spṛhā'nyeṣu vā bhavet || 95 ||

amī hi vividhaiḥ puṣpaistaravo ruciracchadāḥ |

kānane''sminvinā kāntāṃ cintāmutpādayanti me || 96 ||

paśya śītajalāṃ cemāṃ saumitre puṣkarāyutām |

cakravākānucaritāṃ kāraṇḍava niṣevitām || 97 ||

plavaiḥ krauñcaiśca sampūrṇāṃ mahāmṛganiṣevitām |

adhikaṃ śobhate pampā vikūjadbhiḥrvihaṅgamaiḥ || 98 ||

dīpayantīva me kāmaṃ vividhā muditā dvijāḥ |

śyāmāṃ candramukhīṃ smṛtvā priyāṃ padmanibhekṣaṇām || 99 ||

paśya sānuṣu citreṣu mṛgībhissahitānmṛgān |

māṃ punarmṛgaśābākṣyā vaidehyā virahīkṛtam || 100 ||

vyathayantīva me cittaṃ sañcarantastatastataḥ |

asminsānuni ramye hi mattadvijagaṇāyute |

paśyeyaṃ yadi tāṃ kāntāṃ tatassvasti bhavenmama || 101 ||

jīveyaṃ khalu saumitre mayā saha sumadhyamā |

sevate yadi vaidehī pampāyāḥ pavanaṃ sukham || 102 ||

padmasaugandhikavahaṃ śivaṃ śokavināśanam |

dhanyā lakṣmaṇa sevante pampopavanamārutam || 103 ||

śyāmā padmapalāśākṣī priyā virahitā mayā |

kathaṃ dhārayati prāṇānvivaśā janakātmajā || 104 ||

kinnu vakṣyāmi rājānaṃ dharmajñaṃ satyavādinam |

sītāyā janakaṃ pṛṣṭaḥ kuśalaṃ janasaṃsadi || 105 ||

yā māmanugatā mandaṃ pitrā pravrājitaṃ vanam |

sītā satpathamāsthāya kva nu sā vartate priyā || 106 ||

tayā vihīnaḥ kṛpaṇaḥ kathaṃ lakṣmaṇa dhāraye |

yā māmanugatā rājyādbhraṣṭaṃ vigatacetasam || 107 ||

taccārvañcitapadmākṣaṃ sugandhi śubhamavraṇam |

apaśyato mukhaṃ tasyāssīdatīva mano mama || 108 ||

smitahāsyāntarayutaṃ guṇavanmadhuraṃ hitam |

vaidehyā vākyamatulaṃ kadā śroṣyāmi lakṣmaṇa || 109 ||

prāpya dukhaṃ vane śyāmā māṃ manmathavikarśitam |

naṣṭaduḥkheva hṛṣṭeva sādhvī sādhvabhyabhāṣata || 110 ||

kiṃ nu vakṣyāmi kausalyāmayodhyāyāṃ nṛpātmaja |

kva sā snuṣeti pṛcchantīṃ kathaṃ cāpi tu manasvinīm || 111 ||

gaccha lakṣmaṇa paśya tvaṃ bharataṃ bhrātṛvatsalam |

na hyahaṃ jīvitu śaktastāmṛte janakātmajām || 112 ||

iti rāmaṃ mahātmānaṃ vilapantamanāthavat |

uvāca lakṣmaṇo bhrātā vacanaṃ yuktamavyayam || 113 ||

saṃstambha rāma bhadraṃ te mā śucaḥ puruṣottama |

nedṛśānāṃ matirmandā bhavatyakaluṣātmanām || 114 ||

smṛtvā viyogajaṃ duḥkhaṃ tyaja snehaṃ priye jane |

atisnehapariṣvaṅgādvartirārdrāpi dahyate || 115 ||

yadi gacchati pātālaṃ tato'bhyadhikameva vā |

sarvathā rāvaṇastāvanna bhaviṣyati rāghava || 116 ||

pravṛttirlabhyatāṃ tāvattasya pāpasya rakṣasaḥ |

tato hāsyati vā sītāṃ nidhanaṃ vā gamiṣyati || 117 ||

yadi yātiditergarbhaṃ rāvaṇassaha sītayā |

tatrāpyenaṃ haniṣyāmi na ceddāsyati maithilīm || 118 ||

svāsthyaṃ bhadraṃ bhajasvārya tyajyatāṃ kṛpaṇā matiḥ |

artho hi naṣṭakāryārthairnāyatnenādhigamyate || 119 ||

utsāho balavānārya nāstyutsāhātparaṃ balam |

sotsāhasyāsti loke'smin na kiñcidapi durlabham || 120 ||

utsāhavantaḥ puruṣā nāvasīdanti karmasu |

utsāhamātramāśritya sītāṃ pratilabhemahi || 121 ||

tyajyatāṃ kāmavṛttatvaṃ śokaṃ sannyasya pṛṣṭhataḥ |

mahātmānaṃ kṛtātmānamātmānaṃ nāvabudhyase || 122 ||

evaṃ sambodhitastatra śokopahatacetanaḥ |

tyajya śokañca mohañca tato dhairyamupāgamat || 123 ||

so'bhyatikrāmadavyagrastāmacintyaparākramaḥ |

rāmaḥ pampāṃ surucirāṃ ramyapāriplavadrumām || 124 ||

nirīkṣamāṇassahasā mahātmā sarvaṃ vanaṃ nirjharakandarāśca |

udvignacetāssaha lakṣmaṇena vicārya duḥkhopahataḥ pratasthe || 125 ||

taṃ mattamātaṅgavilāsagāmī gacchantamavyagramanā mahātmā |

sa lakṣmaṇo rāghavamapramatto rarakṣa dharmeṇa balena caiva || 126 ||

tāvṛṣyamūkasya samīpacārī carandadarśādbhutadarśanīyau |

śākhāmṛgāṇāmadhipastarasvī vitatrase naiva ciceṣṭa kiñcit || 127 ||

sa tau mahātmā gajamandagāmī śākhāmṛgastatra carañcarantau |

dṛṣṭvā viṣādaṃ paramaṃ jagāma cintāparīto bhayabhāramagnaḥ || 128 ||

tamāśramaṃ puṇyasukhaṃ śaraṇyaṃ sadaiva śākhāmṛgasevitāntam |

trastāśca dṛṣṭvā harayo'bhijagmurmahaujasau rāghavalakṣmaṇau tau || 129 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe prathamassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।

अथ प्रथमस्सर्गः ।

स तां पुष्करिणीं गत्वा पद्मोत्पलझषाकुलाम् ।

रामस्सौमित्रि सहितो विललापाकुलेन्द्रियः ॥ 1 ॥

तस्य दृष्ट्वैव तां हर्षादिन्द्रियाणि चकम्पिरे ।

स कामवशमापन्नस्सौमित्रिमिदमब्रवीत् ॥ 2 ॥

सौमित्रे शोभते पम्पा वैदूर्यविमलोदका ।

फुल्लपद्मोत्पलवती शोभिता विविधैर्द्रुमैः ॥ 3 ॥

सौमित्रे पश्य पम्पायाः काननं शुभदर्शनम् ।

यत्र राजन्ति शैला वा द्रुमास्सशिखरा इव ॥ 4 ॥

मां तु शोकाभिसन्तप्तं माधवः पीडयन्ति वै ।

भरतस्य च दुःखेन वैदेह्या हरणेन च ॥ 5 ॥

शोकार्तस्यापि मे पम्पा शोभते चित्रकानना ।

व्यवकीर्णा बहुविधैः पुष्पैश्शीतोदका शिवा ॥ 6 ॥

नलिनैरपि सञ्छन्ना ह्यत्यर्थशुभदर्शना ।

सर्पव्यालानुचरिता मृगद्विजसमाकुला ॥ 7 ॥

अधिकं प्रविभात्येतन्नीलपीतं तु शाद्वलम् ।

द्रुमाणां विविधैः पुष्पैः परिस्तोमैरिवार्पितम् ॥ 8 ॥

पुष्पभारसमृद्धानि शिखराणि समन्ततः ।

लताभिः पुष्पिताग्राभिरुपगूढानि सर्वशः ॥ 9 ॥

सुखानिलोऽयं सौमित्रे कालः प्रचुरमन्मथः ।

गन्धवान्सुरभिर्मासो जातपुष्पफलद्रुमः ॥ 10 ॥

पश्य रूपाणि सौमित्रे वनानां पुष्पशालिनाम् ।

सृजतां पुष्पवर्षाणि तोयं तोयमुचामिव ॥ 11 ॥

प्रस्तरेषु च रम्येषु विविधाः काननद्रुमाः ।

वायुवेगप्रचलिताः पुष्पैरवकिरन्ति गाम् ॥ 12 ॥

पतितैः पतमानैश्च पादपस्थैश्च मारुतः ।

कुसुमैः पश्य सौमित्रे क्रीडन्निव समन्ततः ॥ 13 ॥

विक्षिपन्विविधाश्शाखा नगानां कुसुमोत्कचाः ।

मारुतश्चलितस्थानैष्षट्पदैरनुगीयते ॥ 14 ॥

मत्तकोकिलसन्नादैर्नर्तयन्निव पादपान् ।

शैलकन्दरनिष्क्रान्तः प्रगीत इव चानिलः ॥ 15 ॥

तेन विक्षिपताऽत्यर्थं पवनेन समन्ततः ।

अमी संसक्तशाखाग्रा ग्रथिता इव पादपाः ॥ 16 ॥

स एष सुखसंस्पर्शो वाति चन्दनशीतलः ।

गन्धमभ्यवहन्पुण्यं श्रमापनयनोऽनिलः ॥ 17 ॥

अमी पवनविक्षिप्ता विनदन्तीव पादपाः ।

षट्पदैरनुकूजन्तो वनेषु मधुगन्धिषु ॥ 18 ॥

गिरिप्रस्थेषु रम्येषु पुष्पवद्भिर्मनोरमैः ।

संसक्तशिखराश्शैला विराजन्ते महाद्रुमैः ॥ 19 ॥

पुष्पसञ्छन्नशिखरा मारुतोत्क्षेपचञ्चलाः ।

अमी मधुकरोत्तंसाः प्रगीता इव पादपाः ॥ 20 ॥

सुपुष्पितांस्तु पश्येमान्कर्णिकारान्त्समन्ततः ।

हाटकप्रतिसञ्छन्नान्नरान्पीताम्बरानिव ॥ 21 ॥

अयं वसन्तस्सौमित्रे नानाविहगनादितः ।

सीतया विप्रहीनस्य शोकसन्दीपनो मम ॥ 22 ॥

मां हि शोकसमाक्रान्तं सन्तापयति मन्मथः ।

हृष्टः प्रवदमानश्च ममाह्वयति कोकिलः ॥ 23 ॥

एष दात्यूहको हृष्टो रम्ये मां वननिर्झरे ।

प्रणदन्मन्मथाविष्टं शोचयिष्यति लक्ष्मण ॥ 24 ॥

श्रुत्वैतस्य पुरा शब्दमाश्रमस्था मम प्रिया ।

मामाहूय प्रमुदिताः परमं प्रत्यनन्दत ॥ 25 ॥

एवं विचित्राः पतगा नानारावविराविणः ।

वृक्षगुल्मलताः पश्य सम्पतन्ति समन्ततः ॥ 26 ॥

विमिश्रा विहगाः पुम्भिरात्मव्यूहाभिनन्दिताः ।

भृङ्गराजप्रमुदितास्सौमित्रे मधुरस्वनाः ॥ 27 ॥

दात्यूहरतिविक्रन्दैः पुंस्कोकिलरुतैरपि ।

स्वनन्ति पादपाश्चेमे ममानङ्गप्रदीपनाः ॥ 28 ॥

अशोकस्तबकाङ्गारष्षट्पदस्वननिःस्वनः ।

मां हि पल्लवताम्रार्चिर्वसन्ताग्निः प्रधक्ष्यति ॥ 29 ॥

न हि तां सूक्ष्मपक्ष्माक्षीं सुकेशीं मृदुभाषिणीम् ।

अपश्यतो मे सौमित्रे जीवितेऽस्ति प्रयोजनम् ॥ 30 ॥

अयं हि दयितस्तस्याः कालो रुचिरकाननः ।

कोकिलाकुलसीमान्तो दयिताया ममानघ ॥ 31 ॥

मन्मथाऽयाससम्भूतो वसन्तगुणवर्धितः ।

अयं मां धक्ष्यति क्षिप्रं शोकाग्निर्नचिरादिव ॥ 32 ॥

अपश्यतस्तां दयितां पश्यतो रुचिरद्रुमान् ।

ममायमात्मप्रभवो भूयस्त्वमुपयास्यति ॥ 33 ॥

अदृश्यमाना वैदेही शोकं वर्धयते मम ।

दृश्यमानो वसन्तश्च स्वेदसंसर्गदूषकः ॥ 34 ॥

मां ह्यद्य मृगशाबाक्षी चिन्ताशोकबलात्कृतम् ।

सन्तापयति सौमित्रे क्रूरश्चैत्रवनानिलः ॥ 35 ॥

अमी मयूराश्शोभन्ते प्रनृत्यन्तस्ततस्ततः ।

स्वैः पक्षैः पवनोद्धूतैर्गवाक्षैः स्फाटिकैरिव ॥ 36 ॥

शिखिनीभिः परिवृतास्ते एते मदमूर्छिताः ।

मन्मथाभिपरीतस्य मम मन्मथवर्धनाः ॥ 37 ॥

पश्य लक्ष्मण नृत्यन्तं मयूरमुपनृत्यति ।

शिखिनी मन्मथार्तैषा भर्तारं गिरिसानुनि ॥ 38 ॥

तामेव मन्मथाविष्टो मयूरोऽप्युपधावति ।

वितत्य रुचिरौ पक्षौ रुतैरुपहसन्निव ॥ 39 ॥

मयूरस्य वने नूनं रक्षसा न हृता प्रिया ।

तस्मान्नृत्यति रम्येषु वनेषु सह कान्तया ॥ 40 ॥

मम त्वयं विना वासः पुष्पमासे सुदुस्सहः ।

पश्य लक्ष्मण संरागः तिर्यग्योनिगतेष्वपि ।

यदेषा शिखिनी कामाद्भर्तारं रमतेऽन्तिके ॥ 41 ॥

मामप्येवं विशालाक्षी जानकी जातसम्भ्रमा ।

मदनेनाभिवर्तेत यदि नाऽपहृता भवेत् ॥ 42 ॥

पश्य लक्ष्मण पुष्पाणि निष्फलानि भवन्ति मे ।

पुष्पभारसमृद्धानां वनानां शिशिरात्यये ॥ 43 ॥

रुचिराण्यपि पुष्पाणि पादपानामतिश्रिया ।

निष्फलानि महीं यान्ति समं मधुकरोत्करैः ॥ 44 ॥

नदन्ति कामं शकुना मुदितास्सङ्घशः कलम् ।

आह्वयन्त इवान्योन्यं कामोन्मादकरा मम ॥ 45 ॥

वसन्तो यदि तत्रापि यत्र मे वसति प्रिया ।

नूनं परवशा सीता सापि शोचत्यहं यथा ॥ 46 ॥

नूनं न तु वसन्तोऽतं देशं स्पृशति यत्र सा ।

कथं ह्यसितपद्माक्षी वर्तयेत्सा मया विना ॥ 47 ॥

अथवा वर्तते तत्र वसन्तो यत्र मे प्रिया ।

किं करिष्यति सुश्रोणी सा तु निर्भर्त्सिता परैः ॥ 48 ॥

श्यामा पद्मपलाशाक्षी मृदुपूर्वाभिभाषिणी ।

नूनं वसन्तमासाद्य परित्यक्ष्यति जीवितम् ॥ 49 ॥

दृढं हि हृदये बुद्धिर्मम सम्परिवर्तते ।

नालं वर्तयितुं सीता साध्वी मद्विरहं गता ॥ 50 ॥

मयि भावस्तु वैदेह्यास्तत्त्वतो विनिवेशितः ।

ममापि भावस्सीतायां सर्वथा विनिवेशितः ॥ 51 ॥

एष पुष्पवहो वायुस्सुखस्पर्शो हिमावहः ।

तां विचिन्तयतः कान्तां पावकप्रतिमो मम ॥ 52 ॥

सदा सुखमहं मन्ये यं पुरा सह सीतया ।

मारुतस्स विना सीतां शोकं वर्धयते मम ॥ 53 ॥

तां विना विहङ्गो यः पक्षी प्रणदितस्तदा ।

वायसः पादपगतः प्रहृष्टमभिनर्दति ॥ 54 ॥

एष वै तत्र वैदेह्या विहगः प्रतिहारकः ।

पक्षी मां तु विशालाक्ष्यास्समीपमुपनेष्यति ॥ 55 ॥

शृणु लक्ष्मण सन्नादं वने मद्विवर्धनम् ।

पुष्पिताग्रेषु वृक्षेषु द्विजानामुपकूजताम् ॥ 56 ॥

विक्षिप्तां पवनेनैतामसौ तिलकमञ्जरीम् ।

षट्पदस्सहसाऽभ्येति मदोद्धूतामिव प्रियाम् ॥ 57 ॥

कामिनामयमत्यन्तमशोकश्शोकवर्धनः ।

स्तबकैः पवनोत्क्षिप्तैस्तर्जयन्निव मां स्थितः ॥ 58 ॥

अमी लक्ष्मण दृश्यन्ते चूताः कुसुमशालिनः ।

विभ्रमोत्सिक्तमनसः साङ्गरागा नरा इव ॥ 59 ॥

सौमित्रे पश्य पम्पायाश्चित्रासु वनराजिषु ।

किन्नरा नरशार्दूल विचरन्ति ततस्ततः ॥ 60 ॥

इमानि शुभगन्धीनि पश्य लक्ष्मण सर्वशः ।

नलिनानि प्रकाशन्ते जले तरुणसूर्यवत् ॥ 61 ॥

एषा प्रसन्नसलिला पद्मनीलोत्पलायुता ।

हंसकारण्डवाकीर्णा पम्पा सौगन्धिकान्विता ॥ 62 ॥

जले तरुणसूर्याभैष्षट्पदाहतकेसरैः ।

पङ्कजैश्शोभते पम्पा समन्तादभिसंवृता ॥ 63 ॥

चक्रवाकयुता नित्यं चित्रप्रस्तवनान्तरा ।

मातङ्गमृगयूथैश्च शोभते सलिलार्थिभिः ॥ 64 ॥

पवनाहतवेगाभिरूर्मिभिर्विमलेऽम्भसि ।

पङ्कजानि विराजन्ते ताड्यमानानि लक्ष्मण ॥ 65 ॥

पद्मपत्रविशालाक्षीं सततं पङ्कजप्रियाम् ।

अपश्यतो मे वैदेहीं जीवितं नाभिरोचते ॥ 66 ॥

अहो कामस्य वामत्वं यो गतामपि दुर्लभाम् ।

स्मारयिष्यति कल्याणीं कल्याणतरवादिनीम् ॥ 67 ॥

शक्यो धारयितुं कामो भवेदभ्यागतो मया ।

यदि भूयो वसन्तो मां न हन्यात्पुष्पितद्रुमः ॥ 68 ॥

यानि स्म रमणीयानि तया सह भवन्ति मे ।

तान्येवारमणीयानि जायन्ते मे तया विना ॥ 69 ॥

पद्मकोशपलाशानि द्रष्टुं दृष्टिर्हि मन्यते ।

सीताया नेत्रकोशाभ्यां सदृशानीति लक्ष्मण ॥ 70 ॥

पद्मकेसरसंसृष्टो वृक्षान्तरविनिस्सृतः ।

निश्श्वास इव सीताया वाति वायुर्मनोहरः ॥ 71 ॥

सौमित्रे पश्य पम्पाया दक्षिणे गिरिसानुनि ।

पुष्पितां कर्णिकारस्य यष्टिं परमशोभनाम् ॥ 72 ॥

अधिकं शैलराजोऽयं धातुभिः सुविभूषितः ।

विचित्रं सृजते रेणुं वायुवेगविघट्टितम् ॥ 73 ॥

गिरिप्रस्थास्तु सौमित्रे सर्वतस्सम्प्रपुष्पितैः ।

निष्पत्रैस्सर्वतो रम्यैः प्रदीप्ता इव किंशुकैः ॥ 74 ॥

पम्पातीररुहाश्चेमे संसक्ता मधुगन्धिनः ।

मालतीमल्लिकाषण्डाः करवीराश्च पुष्पिताः ॥ 75 ॥

केतक्यस्सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च सुपुष्पिताः ।

माधव्यो गन्धपूर्णाश्च कुन्दगुल्माश्च सर्वशः ॥ 76 ॥

चिरिबिल्वा मधूकाश्च वञ्जुला वकुलास्तथा ।

चम्पकास्तिलकाश्चैव नागवृक्षास्सुपुष्पिताः ॥ 77 ॥

नीपाश्च वरणाश्चैव खर्जूराश्च सुपुष्पिता ।

पद्मकाश्चैव शोभन्ते नीलाशोकाश्च पुष्पिताः ।

लोध्राश्च गिरिपृष्ठेषु सिंहकेसरपिञ्जराः ॥ 78 ॥

अङ्कोलाश्च कुरण्टाश्च चूर्णकाः पारिभद्रकाः ।

चूताः पाटलयश्चैव कोविदाराश्च पुष्पिताः ॥ 79 ॥

मुचुकुन्दार्जुनाश्चैव दृश्यन्ते गिरिसानुषु ।

केतकोद्दालकाश्चैव शिरीषाः शिंशुपा धवाः ॥ 80 ॥

शाल्मल्यः किंशुकाश्चैव रक्ताः कुरवकास्तथा ॥ 81 ॥

त्रिनिशा नक्तमालाश्च चन्दनास्स्यन्दनास्तथा ।

पुष्पितान्पुष्पिताग्राभिर्लताभिः परिवेष्टितान् ।

द्रुमान्पश्येह सौमित्रे पम्पाया रुचिरान्बहून् ॥ 82 ॥

वातविक्षिप्तविटपान्यथाऽसन्नान्द्रुमानिमान् ।

लतास्समनुवर्तन्ते मत्ता इव वरस्त्रियः ॥ 83 ॥

पादपात्पादपं गच्छन् शैलाच्छैलं वनाद्वनम् ।

वाति नैकरसास्वादस्सम्मोदित इवानिलः ॥ 84 ॥

केचित्पर्याप्तकुसुमाः पादपा मधुगन्धिनः ।

केचिन्मुकुलसंवीताः श्यामवर्णा इवाबभुः ॥ 85 ॥

इदं मृष्टमिदं स्वादु प्रफुल्लमिदमित्यपि ।

रागयुक्तो मधुकरः कुसुमेष्वेव लीयते ॥ 86 ॥

निलीय पुनरुत्पत्य सहसाऽन्यत्र गच्छति ।

मधुलुब्धो मधुकरः पम्पातीरद्रुमेष्वसौ ॥ 87 ॥

इयं कुसुमसङ्घातैरुपस्तीर्णा सुखाकृता ।

स्वयं निपतितैर्भूमिश्शयनप्रस्तरैरिव ॥ 88 ॥

विविधा विविधैः पुष्पैस्तैरेव नगसानुषु ।

विकीर्णै पीतरक्ताहि सौमित्रे प्रस्तराः कृताः ॥ 89 ॥

हिमान्ते पश्य सौमित्रे वृक्षाणां पुष्पसम्भवम् ।

पुष्पमासे हि तरवस्सङ्घर्षादिव पुष्पिताः ॥ 90 ॥

आह्वयन्त इवान्योन्यं नगाष्षट्पदनादिताः ।

कुसुमोत्तंसविटपाश्शोभन्ते बहु लक्ष्मण ॥ 91 ॥

एष कारण्डवः पक्षी विगाह्य सलिलं शुभम् ।

रमते कान्तया सार्धं काममुद्दीपयन्मम ॥ 92 ॥

मन्दाकिन्यास्तु यदिदं रूपमेवं मनोहरम् ।

स्थाने जगति विख्याता गुणास्तस्या मनोरमाः ॥ 93 ॥

यदि दृश्येत सा साध्वी यदि चेह वसेमहि ।

स्पृहयेयं न शक्राय नायोध्यायै रघूत्तम ॥ 94 ॥

नह्येवं रमणीयेषु शाद्वलेषु तया सह ।

रमतो मे भवेच्चिन्ता न स्पृहाऽन्येषु वा भवेत् ॥ 95 ॥

अमी हि विविधैः पुष्पैस्तरवो रुचिरच्छदाः ।

काननेऽऽस्मिन्विना कान्तां चिन्तामुत्पादयन्ति मे ॥ 96 ॥

पश्य शीतजलां चेमां सौमित्रे पुष्करायुताम् ।

चक्रवाकानुचरितां कारण्डव निषेविताम् ॥ 97 ॥

प्लवैः क्रौञ्चैश्च सम्पूर्णां महामृगनिषेविताम् ।

अधिकं शोभते पम्पा विकूजद्भिःर्विहङ्गमैः ॥ 98 ॥

दीपयन्तीव मे कामं विविधा मुदिता द्विजाः ।

श्यामां चन्द्रमुखीं स्मृत्वा प्रियां पद्मनिभेक्षणाम् ॥ 99 ॥

पश्य सानुषु चित्रेषु मृगीभिस्सहितान्मृगान् ।

मां पुनर्मृगशाबाक्ष्या वैदेह्या विरहीकृतम् ॥ 100 ॥

व्यथयन्तीव मे चित्तं सञ्चरन्तस्ततस्ततः ।

अस्मिन्सानुनि रम्ये हि मत्तद्विजगणायुते ।

पश्येयं यदि तां कान्तां ततस्स्वस्ति भवेन्मम ॥ 101 ॥

जीवेयं खलु सौमित्रे मया सह सुमध्यमा ।

सेवते यदि वैदेही पम्पायाः पवनं सुखम् ॥ 102 ॥

पद्मसौगन्धिकवहं शिवं शोकविनाशनम् ।

धन्या लक्ष्मण सेवन्ते पम्पोपवनमारुतम् ॥ 103 ॥

श्यामा पद्मपलाशाक्षी प्रिया विरहिता मया ।

कथं धारयति प्राणान्विवशा जनकात्मजा ॥ 104 ॥

किन्नु वक्ष्यामि राजानं धर्मज्ञं सत्यवादिनम् ।

सीताया जनकं पृष्टः कुशलं जनसंसदि ॥ 105 ॥

या मामनुगता मन्दं पित्रा प्रव्राजितं वनम् ।

सीता सत्पथमास्थाय क्व नु सा वर्तते प्रिया ॥ 106 ॥

तया विहीनः कृपणः कथं लक्ष्मण धारये ।

या मामनुगता राज्याद्भ्रष्टं विगतचेतसम् ॥ 107 ॥

तच्चार्वञ्चितपद्माक्षं सुगन्धि शुभमव्रणम् ।

अपश्यतो मुखं तस्यास्सीदतीव मनो मम ॥ 108 ॥

स्मितहास्यान्तरयुतं गुणवन्मधुरं हितम् ।

वैदेह्या वाक्यमतुलं कदा श्रोष्यामि लक्ष्मण ॥ 109 ॥

प्राप्य दुखं वने श्यामा मां मन्मथविकर्शितम् ।

नष्टदुःखेव हृष्टेव साध्वी साध्वभ्यभाषत ॥ 110 ॥

किं नु वक्ष्यामि कौसल्यामयोध्यायां नृपात्मज ।

क्व सा स्नुषेति पृच्छन्तीं कथं चापि तु मनस्विनीम् ॥ 111 ॥

गच्छ लक्ष्मण पश्य त्वं भरतं भ्रातृवत्सलम् ।

न ह्यहं जीवितु शक्तस्तामृते जनकात्मजाम् ॥ 112 ॥

इति रामं महात्मानं विलपन्तमनाथवत् ।

उवाच लक्ष्मणो भ्राता वचनं युक्तमव्ययम् ॥ 113 ॥

संस्तम्भ राम भद्रं ते मा शुचः पुरुषोत्तम ।

नेदृशानां मतिर्मन्दा भवत्यकलुषात्मनाम् ॥ 114 ॥

स्मृत्वा वियोगजं दुःखं त्यज स्नेहं प्रिये जने ।

अतिस्नेहपरिष्वङ्गाद्वर्तिरार्द्रापि दह्यते ॥ 115 ॥

यदि गच्छति पातालं ततोऽभ्यधिकमेव वा ।

सर्वथा रावणस्तावन्न भविष्यति राघव ॥ 116 ॥

प्रवृत्तिर्लभ्यतां तावत्तस्य पापस्य रक्षसः ।

ततो हास्यति वा सीतां निधनं वा गमिष्यति ॥ 117 ॥

यदि यातिदितेर्गर्भं रावणस्सह सीतया ।

तत्राप्येनं हनिष्यामि न चेद्दास्यति मैथिलीम् ॥ 118 ॥

स्वास्थ्यं भद्रं भजस्वार्य त्यज्यतां कृपणा मतिः ।

अर्थो हि नष्टकार्यार्थैर्नायत्नेनाधिगम्यते ॥ 119 ॥

उत्साहो बलवानार्य नास्त्युत्साहात्परं बलम् ।

सोत्साहस्यास्ति लोकेऽस्मिन् न किञ्चिदपि दुर्लभम् ॥ 120 ॥

उत्साहवन्तः पुरुषा नावसीदन्ति कर्मसु ।

उत्साहमात्रमाश्रित्य सीतां प्रतिलभेमहि ॥ 121 ॥

त्यज्यतां कामवृत्तत्वं शोकं सन्न्यस्य पृष्ठतः ।

महात्मानं कृतात्मानमात्मानं नावबुध्यसे ॥ 122 ॥

एवं सम्बोधितस्तत्र शोकोपहतचेतनः ।

त्यज्य शोकञ्च मोहञ्च ततो धैर्यमुपागमत् ॥ 123 ॥

सोऽभ्यतिक्रामदव्यग्रस्तामचिन्त्यपराक्रमः ।

रामः पम्पां सुरुचिरां रम्यपारिप्लवद्रुमाम् ॥ 124 ॥

निरीक्षमाणस्सहसा महात्मा सर्वं वनं निर्झरकन्दराश्च ।

उद्विग्नचेतास्सह लक्ष्मणेन विचार्य दुःखोपहतः प्रतस्थे ॥ 125 ॥

तं मत्तमातङ्गविलासगामी गच्छन्तमव्यग्रमना महात्मा ।

स लक्ष्मणो राघवमप्रमत्तो ररक्ष धर्मेण बलेन चैव ॥ 126 ॥

तावृष्यमूकस्य समीपचारी चरन्ददर्शाद्भुतदर्शनीयौ ।

शाखामृगाणामधिपस्तरस्वी वितत्रसे नैव चिचेष्ट किञ्चित् ॥ 127 ॥

स तौ महात्मा गजमन्दगामी शाखामृगस्तत्र चरञ्चरन्तौ ।

दृष्ट्वा विषादं परमं जगाम चिन्तापरीतो भयभारमग्नः ॥ 128 ॥

तमाश्रमं पुण्यसुखं शरण्यं सदैव शाखामृगसेवितान्तम् ।

त्रस्ताश्च दृष्ट्वा हरयोऽभिजग्मुर्महौजसौ राघवलक्ष्मणौ तौ ॥ 129 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे प्रथमस्सर्गः ॥