4.41 Kishkindhakanda - Ekachatvarimsha Sargah — Sinhala Script

ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ කිෂ්කින්ධාකාණ්ඩම් .

අථ ඒකචත්වාරිංශස්සර්ගඃ .

තතඃ ප්රස්ථාප්ය සුග්රීවස්තන්මහද්වානරං බලම් .

දක්ෂිණාං ප්රේෂයාමාස වානරානභිලක්ෂිතාන් .. 1 ..

නීල මග්නිසුතං චෛව හනුමන්තං ච වානරම් .

පිතාමහසුතං චෛව ජාම්බවන්තං මහාබලම් .. 2 ..

සුහෝත්රං ච ශරාරිං ච ශරගුල්මං තථෛව ච .

ගජං ගවාක්ෂං ගවයං සුෂේණමෘෂභං තථා .. 3 ..

මෛන්දං ච ද්විවිදං චෛව විජයං ගන්ධමාදනම් .

උල්කාමුඛමසඞ්ගං ච හුතාශනසුතාවුභෞ .. 4 ..

අඞ්ගදප්රමුඛාන්වීරාන්වීරඃ කපිගණේශ්වරඃ .

වේගවික්රමසම්පන්නාන්සන්දිදේශ විශේෂවිත් .. 5 ..

තේෂාමග්රේසරං චෛව මහාබලමථාඞ්ගදම් .

විධාය හරිවීරාණාමාදිශද්දක්ෂිණාං දිශම් .. 6 ..

යේ කේචන සමුද්දේශාස්තස්යාං දිශි සුදුර්ගමාඃ .

කපීශඃ කපිමුඛ්යානාං ස තේෂාං තානුදාහරත් .. 7 ..

සහස්රශිරසං වින්ධ්යං නානාද්රුමලතායුතම් .

නර්මදාං ච නදීං රම්යාං මහෝරගනිෂේවිතාම් .. 8 ..

තතෝ ගෝදාවරීං රම්යාං කෘෂ්ණවේණීං මහානදීම් .

වරදාං ච මහාභාගාං මහෝරගනිෂේවිතාම් .. 9 ..

මේඛලාමුත්කලාං චෛව දශාර්ණනගරාණ්යපි .

ආශ්වවන්තීමවන්තීං ච සර්වාමේවානුපශ්යත .. 10 ..

විදර්භානෘෂිකාංශ්චෛව රම්යාන්මාහිෂකානපි .

තථා වඞ්ගාන්කලිඞ්ගාංශ්ච කෞශිකාංශ්ච සමන්තතඃ .. 11 ..

අන්වීක්ෂ්ය දණ්ඩකාරණ්යං සපර්වතනදීගුහාම් .

නදීං ගෝදාවරීං චෛව සර්වමේවානුපශ්යත .. 12 ..

තථෛවාන්ධ්රාංශ්ච පුණ්ඩ්රාංශ්ච චෝලාන්පාණ්ඩ්යාන්ත්ස කේරලාන් .

අයෝමුඛශ්ච ගන්තව්යඃ පර්වතෝ ධාතුමණ්ඩිතඃ .. 13 ..

විචිත්රශිඛර ශ්ශ්රීමාංශ්චිත්රපුෂ්පිතකානනඃ .

සචන්දනවනෝද්දේශෝ මාර්ගිතව්යෝ මහාගිරිඃ .. 14 ..

තතස්තාමාපගාං දිව්යාං ප්රසන්නසලිලාං ශිවාම් .

තත්ර ද්රක්ෂ්යථ කාවේරීං විහිතාමප්සරෝගණෛඃ .. 15 ..

තස්යාසීනං නගස්යාග්රේ මලයස්ය මහෞජසම් .

ද්රක්ෂ්යථා(අ)දිත්යසඞ්කාශමගස්ත්යමෘෂිසත්තමම් .. 16 ..

තතස්තේනාභ්යනුජ්ඤාතාඃ ප්රසන්නේන මහාත්මනා .

තාම්රපර්ණීං ග්රාහජුෂ්ටාං තරිෂ්යථ මහානදීම් .. 17 ..

සා චන්දනවනෛර්දිව්යෛ ප්රච්ඡන්නා ද්වීපශාලිනී .

කාන්තේව යුවතිඃ කාන්තාං සමුද්රමවගාහතේ .. 18 ..

තතෝ හේමමයං දිව්යං මුක්තාමණිවිභූෂිතම් .

යුක්තං කවාටං පාණ්ඩ්යානාං ගතා ද්රක්ෂ්යථ වානරාඃ .. 19 ..

තතස්සමුද්රමාසාද්ය සම්ප්රධාර්යාර්ථනිශ්චයම් .

අගස්ත්යේනාන්තරේ තත්ර සාගරේ විනිවේශිතඃ .. 20 ..

චිත්රනානානගඃ ශ්රීමාන්මහේන්ද්රඃ පර්වතෝත්තමඃ .

ජාතරූපමයඃ ශ්රීමානවගාඪෝ මහාර්ණවම් .. 21 ..

නානාවිධෛර්නගෛ ස්සර්වෛලතාභිශ්චෝපශෝභිතම් .

දේවර්ෂියක්ෂප්රවරෛරප්සරෝභිශ්ච සේවිතම් .. 22 ..

සිද්ධචාරණසඞ්ඝෛශ්ච ප්රකීර්ණං සමනෝරමම් .

තමුපෛති සහස්රාක්ෂඃ සදා පර්වසු පර්වසු .. 23 ..

ද්වීපස්තස්යාපරේ පාරේ ශතයෝජනමායතඃ .

අගම්යෝ මානුෂෛර්දීප්තස්තං මාර්ගධ්වං සමන්තතඃ .. 24 ..

තත්ර සර්වාත්මනා සීතා මාර්ගිතව්යා විශේෂතඃ .

ස හි දේශස්තු වධ්යස්ය රාවණස්ය දුරාත්මනඃ .. 25 ..

රාක්ෂසාධිපතේර්වාසස්සහස්රාක්ෂසමද්යුතේඃ .

දක්ෂිණස්ය සමුද්රස්ය මධ්යේ තස්ය තු රාක්ෂසී .. 26 ..

අඞ්ගාරකේති විඛ්යාතා ඡායාමාකෘෂ්ය භෝජිනී .

ඒවං නිස්සංශයාන්කෘත්වා සංශයාන්නෂ්ටසංශයාඃ .. 27 ..

මෘගයධ්වං නරේන්ද්රස්ය පත්නීමමිතතේජසඃ .

තමතික්රම්ය ලක්ෂ්මීවාන්සමුද්රේ ශතයෝජනේ .. 28 ..

ගිරිඃ පුෂ්පිතකෝ නාම සිද්ධචාරණසේවිතඃ .

චන්ද්රසූර්යාංශුසඞ්කාශස්සාගරාම්බුසමාවෘතඃ .. 29 ..

භ්රාජතේ විපුලෛශ්ශෘඞ්ගෛරම්බරං විලිඛන්නිව .

තස්යෛකං කාඤ්චනං ශෘඞ්ගං සේවතේ(අ)යං දිවාකරඃ .. 30 ..

ශ්වේතං රාජතමේකං ච සේවතේ(අ)යං නිශාකරඃ .

න තං කෘතඝ්නාඃ පශ්යන්ති න නෘශංසා න නාස්තිකාඃ .. 31 ..

ප්රණම්ය ශිරසා ශෛලං තං විමාර්ගත වානරාඃ .

තමතික්රම්ය දුර්ධර්ෂ ස්සූර්යවාන්නාම පර්වතඃ .. 32 ..

අධ්වනා දුර්විගාහේන යෝජනානි චතුර්දශ .

තතස්තමප්යතික්රම්ය වෛද්යුතෝ නාම පර්වතඃ .. 33 ..

සර්වකාමඵලෛර්වෘක්ෂෛ ස්සර්වකාලමනෝහරෛඃ .

තත්ර භුක්ත්වා වරාර්හාණි මූලානි ච ඵලානි ච .. 34 ..

මධූනි පීත්වා මුඛ්යානි පරං ගච්ඡත වානරාඃ .

තත්ර නේත්රමනඃකාන්තඃ කුඤ්ජරෝ නාම පර්වතඃ .. 35 ..

අගස්ත්යභවනං යත්ර නිර්මිතං විශ්වකර්මණා .

තත්ර යෝජනවිස්තාරමුච්ඡ්රිතං දශයෝජනම් .. 36 ..

ශරණං කාඤ්චනං දිව්යං නානාරත්නවිභූෂිතම් .

තත්ර භෝගවතී නාම සර්පාණාමාලයඃ පුරී .. 37 ..

විශාලකක්ෂ්යා දුර්ධර්ෂා සර්වතඃ පරිරක්ෂිතා .

රක්ෂිතා පන්නගෛර්ඝෝරෛස්තීක්ෂ්ණදෂ්ට්රෛරෛර්මහාවිෂෛඃ .. 38 ..

සර්පරාජෝ මහාප්රාජ්ඤෝ යස්යාං වසති වාසුකිඃ .

නිර්යාය මාර්ගිතව්යා ච සා ච භෝගවතී පුරී .. 39 ..

තත්ර චානන්තරා දේශා යේ කේචන සුසම්වෘතාඃ .

තං ච දේශමතික්රම්ය මහානෘෂභසංස්ථිතඃ .. 40 ..

සර්වරත්නමයඃ ශ්රීමාන් ඍෂභෝ නාම පර්වතඃ .

ගෝශීර්ෂකං පද්මකං ච හරිශ්යාමං ච චන්දනම් .. 41 ..

දිව්යමුත්පද්යතේ යත්ර තච්චෛවාග්නිසමප්රභම් .

න තු තච්චන්දනං දෘෂ්ටවා ස්ප්රෂ්ටව්යං ච කදාචන .. 42 ..

රෝහිතා නාම ගන්ධර්වා ඝෝරා රක්ෂන්ති තද්වනම් .

තත්ර ගන්ධර්වපතයඃ පඤ්ච සූර්යසමප්රභාඃ .. 43 ..

ශෛලූෂෝ ග්රාමණී ශ්ශිග්රු ශ්ශුභ්රෝ බභ්රුස්තථෛව ච .

රවිසෝමාග්නිවපුෂාං නිවාසඃ පුණ්යකර්මණාම් .. 44 ..

අන්තේ පෘථිව්යා දුර්ධර්ෂාස්තත්ර ස්වර්ගජිතඃ ස්ථිතාඃ .

තතඃ පරං න වස්සේව්යඃ පිතෘලෝක ස්සුදාරුණඃ .. 45 ..

රාජධානී යමස්යෛෂා කෂ්ටේන තමසා වෘතා .

ඒතාවදේව යුෂ්මාභිර්වීරා වානරපුඞ්ගවාඃ .. 46 ..

ශක්යං විචේතුං ගන්තුං වා නාතෝ ගතිමතාං ගතිඃ .

සර්වමේතත්සමාලෝක්ය යච්චාන්යදපි දෘශ්යතේ .. 47 ..

ගතිං විදිත්වා වෛදේහ්යා ස්සන්නිවර්තිතුමර්හථ .

යස්තු මාසාන්නිවෘත්තෝ(අ)ග්රේ දෘෂ්ටා සීතේති වක්ෂ්යති .. 48 ..

මත්තුල්යවිභවෝ භෝගෛ ස්සුඛං ස විහරිෂ්යති .

තතඃ ප්රියතරෝ නාස්ති මම ප්රාණාද්විශේෂතඃ .. 49 ..

කෘතාපරාධෝ බහුශෝ මම බන්ධුර්භවිෂ්යති .

අමිතබලපරාක්රමා භවන්තෝ විපුලගුණේෂු කුලේෂු ච ප්රසූතාඃ .

මනුජපතිසුතාං යථා ලභධ්වං තදධිගුණං පුරුෂාර්ථමාරභධ්වම් .. 50 ..

ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ කිෂ්කින්ධාකාණ්ඩේ ඒකචත්වාරිංශස්සර්ගඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha ekacatvāriṃśassargaḥ |

tataḥ prasthāpya sugrīvastanmahadvānaraṃ balam |

dakṣiṇāṃ preṣayāmāsa vānarānabhilakṣitān || 1 ||

nīla magnisutaṃ caiva hanumantaṃ ca vānaram |

pitāmahasutaṃ caiva jāmbavantaṃ mahābalam || 2 ||

suhotraṃ ca śarāriṃ ca śaragulmaṃ tathaiva ca |

gajaṃ gavākṣaṃ gavayaṃ suṣeṇamṛṣabhaṃ tathā || 3 ||

maindaṃ ca dvividaṃ caiva vijayaṃ gandhamādanam |

ulkāmukhamasaṅgaṃ ca hutāśanasutāvubhau || 4 ||

aṅgadapramukhānvīrānvīraḥ kapigaṇeśvaraḥ |

vegavikramasampannānsandideśa viśeṣavit || 5 ||

teṣāmagresaraṃ caiva mahābalamathāṅgadam |

vidhāya harivīrāṇāmādiśaddakṣiṇāṃ diśam || 6 ||

ye kecana samuddeśāstasyāṃ diśi sudurgamāḥ |

kapīśaḥ kapimukhyānāṃ sa teṣāṃ tānudāharat || 7 ||

sahasraśirasaṃ vindhyaṃ nānādrumalatāyutam |

narmadāṃ ca nadīṃ ramyāṃ mahoraganiṣevitām || 8 ||

tato godāvarīṃ ramyāṃ kṛṣṇaveṇīṃ mahānadīm |

varadāṃ ca mahābhāgāṃ mahoraganiṣevitām || 9 ||

mekhalāmutkalāṃ caiva daśārṇanagarāṇyapi |

āśvavantīmavantīṃ ca sarvāmevānupaśyata || 10 ||

vidarbhānṛṣikāṃścaiva ramyānmāhiṣakānapi |

tathā vaṅgānkaliṅgāṃśca kauśikāṃśca samantataḥ || 11 ||

anvīkṣya daṇḍakāraṇyaṃ saparvatanadīguhām |

nadīṃ godāvarīṃ caiva sarvamevānupaśyata || 12 ||

tathaivāndhrāṃśca puṇḍrāṃśca colānpāṇḍyāntsa keralān |

ayomukhaśca gantavyaḥ parvato dhātumaṇḍitaḥ || 13 ||

vicitraśikhara śśrīmāṃścitrapuṣpitakānanaḥ |

sacandanavanoddeśo mārgitavyo mahāgiriḥ || 14 ||

tatastāmāpagāṃ divyāṃ prasannasalilāṃ śivām |

tatra drakṣyatha kāverīṃ vihitāmapsarogaṇaiḥ || 15 ||

tasyāsīnaṃ nagasyāgre malayasya mahaujasam |

drakṣyathā'dityasaṅkāśamagastyamṛṣisattamam || 16 ||

tatastenābhyanujñātāḥ prasannena mahātmanā |

tāmraparṇīṃ grāhajuṣṭāṃ tariṣyatha mahānadīm || 17 ||

sā candanavanairdivyai pracchannā dvīpaśālinī |

kānteva yuvatiḥ kāntāṃ samudramavagāhate || 18 ||

tato hemamayaṃ divyaṃ muktāmaṇivibhūṣitam |

yuktaṃ kavāṭaṃ pāṇḍyānāṃ gatā drakṣyatha vānarāḥ || 19 ||

tatassamudramāsādya sampradhāryārthaniścayam |

agastyenāntare tatra sāgare viniveśitaḥ || 20 ||

citranānānagaḥ śrīmānmahendraḥ parvatottamaḥ |

jātarūpamayaḥ śrīmānavagāḍho mahārṇavam || 21 ||

nānāvidhairnagai ssarvailatābhiścopaśobhitam |

devarṣiyakṣapravarairapsarobhiśca sevitam || 22 ||

siddhacāraṇasaṅghaiśca prakīrṇaṃ samanoramam |

tamupaiti sahasrākṣaḥ sadā parvasu parvasu || 23 ||

dvīpastasyāpare pāre śatayojanamāyataḥ |

agamyo mānuṣairdīptastaṃ mārgadhvaṃ samantataḥ || 24 ||

tatra sarvātmanā sītā mārgitavyā viśeṣataḥ |

sa hi deśastu vadhyasya rāvaṇasya durātmanaḥ || 25 ||

rākṣasādhipatervāsassahasrākṣasamadyuteḥ |

dakṣiṇasya samudrasya madhye tasya tu rākṣasī || 26 ||

aṅgāraketi vikhyātā chāyāmākṛṣya bhojinī |

evaṃ nissaṃśayānkṛtvā saṃśayānnaṣṭasaṃśayāḥ || 27 ||

mṛgayadhvaṃ narendrasya patnīmamitatejasaḥ |

tamatikramya lakṣmīvānsamudre śatayojane || 28 ||

giriḥ puṣpitako nāma siddhacāraṇasevitaḥ |

candrasūryāṃśusaṅkāśassāgarāmbusamāvṛtaḥ || 29 ||

bhrājate vipulaiśśṛṅgairambaraṃ vilikhanniva |

tasyaikaṃ kāñcanaṃ śṛṅgaṃ sevate'yaṃ divākaraḥ || 30 ||

śvetaṃ rājatamekaṃ ca sevate'yaṃ niśākaraḥ |

na taṃ kṛtaghnāḥ paśyanti na nṛśaṃsā na nāstikāḥ || 31 ||

praṇamya śirasā śailaṃ taṃ vimārgata vānarāḥ |

tamatikramya durdharṣa ssūryavānnāma parvataḥ || 32 ||

adhvanā durvigāhena yojanāni caturdaśa |

tatastamapyatikramya vaidyuto nāma parvataḥ || 33 ||

sarvakāmaphalairvṛkṣai ssarvakālamanoharaiḥ |

tatra bhuktvā varārhāṇi mūlāni ca phalāni ca || 34 ||

madhūni pītvā mukhyāni paraṃ gacchata vānarāḥ |

tatra netramanaḥkāntaḥ kuñjaro nāma parvataḥ || 35 ||

agastyabhavanaṃ yatra nirmitaṃ viśvakarmaṇā |

tatra yojanavistāramucchritaṃ daśayojanam || 36 ||

śaraṇaṃ kāñcanaṃ divyaṃ nānāratnavibhūṣitam |

tatra bhogavatī nāma sarpāṇāmālayaḥ purī || 37 ||

viśālakakṣyā durdharṣā sarvataḥ parirakṣitā |

rakṣitā pannagairghoraistīkṣṇadaṣṭrairairmahāviṣaiḥ || 38 ||

sarparājo mahāprājño yasyāṃ vasati vāsukiḥ |

niryāya mārgitavyā ca sā ca bhogavatī purī || 39 ||

tatra cānantarā deśā ye kecana susamvṛtāḥ |

taṃ ca deśamatikramya mahānṛṣabhasaṃsthitaḥ || 40 ||

sarvaratnamayaḥ śrīmān ṛṣabho nāma parvataḥ |

gośīrṣakaṃ padmakaṃ ca hariśyāmaṃ ca candanam || 41 ||

divyamutpadyate yatra taccaivāgnisamaprabham |

na tu taccandanaṃ dṛṣṭavā spraṣṭavyaṃ ca kadācana || 42 ||

rohitā nāma gandharvā ghorā rakṣanti tadvanam |

tatra gandharvapatayaḥ pañca sūryasamaprabhāḥ || 43 ||

śailūṣo grāmaṇī śśigru śśubhro babhrustathaiva ca |

ravisomāgnivapuṣāṃ nivāsaḥ puṇyakarmaṇām || 44 ||

ante pṛthivyā durdharṣāstatra svargajitaḥ sthitāḥ |

tataḥ paraṃ na vassevyaḥ pitṛloka ssudāruṇaḥ || 45 ||

rājadhānī yamasyaiṣā kaṣṭena tamasā vṛtā |

etāvadeva yuṣmābhirvīrā vānarapuṅgavāḥ || 46 ||

śakyaṃ vicetuṃ gantuṃ vā nāto gatimatāṃ gatiḥ |

sarvametatsamālokya yaccānyadapi dṛśyate || 47 ||

gatiṃ viditvā vaidehyā ssannivartitumarhatha |

yastu māsānnivṛtto'gre dṛṣṭā sīteti vakṣyati || 48 ||

mattulyavibhavo bhogai ssukhaṃ sa vihariṣyati |

tataḥ priyataro nāsti mama prāṇādviśeṣataḥ || 49 ||

kṛtāparādho bahuśo mama bandhurbhaviṣyati |

amitabalaparākramā bhavanto vipulaguṇeṣu kuleṣu ca prasūtāḥ |

manujapatisutāṃ yathā labhadhvaṃ tadadhiguṇaṃ puruṣārthamārabhadhvam || 50 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekacatvāriṃśassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।

अथ एकचत्वारिंशस्सर्गः ।

ततः प्रस्थाप्य सुग्रीवस्तन्महद्वानरं बलम् ।

दक्षिणां प्रेषयामास वानरानभिलक्षितान् ॥ 1 ॥

नील मग्निसुतं चैव हनुमन्तं च वानरम् ।

पितामहसुतं चैव जाम्बवन्तं महाबलम् ॥ 2 ॥

सुहोत्रं च शरारिं च शरगुल्मं तथैव च ।

गजं गवाक्षं गवयं सुषेणमृषभं तथा ॥ 3 ॥

मैन्दं च द्विविदं चैव विजयं गन्धमादनम् ।

उल्कामुखमसङ्गं च हुताशनसुतावुभौ ॥ 4 ॥

अङ्गदप्रमुखान्वीरान्वीरः कपिगणेश्वरः ।

वेगविक्रमसम्पन्नान्सन्दिदेश विशेषवित् ॥ 5 ॥

तेषामग्रेसरं चैव महाबलमथाङ्गदम् ।

विधाय हरिवीराणामादिशद्दक्षिणां दिशम् ॥ 6 ॥

ये केचन समुद्देशास्तस्यां दिशि सुदुर्गमाः ।

कपीशः कपिमुख्यानां स तेषां तानुदाहरत् ॥ 7 ॥

सहस्रशिरसं विन्ध्यं नानाद्रुमलतायुतम् ।

नर्मदां च नदीं रम्यां महोरगनिषेविताम् ॥ 8 ॥

ततो गोदावरीं रम्यां कृष्णवेणीं महानदीम् ।

वरदां च महाभागां महोरगनिषेविताम् ॥ 9 ॥

मेखलामुत्कलां चैव दशार्णनगराण्यपि ।

आश्ववन्तीमवन्तीं च सर्वामेवानुपश्यत ॥ 10 ॥

विदर्भानृषिकांश्चैव रम्यान्माहिषकानपि ।

तथा वङ्गान्कलिङ्गांश्च कौशिकांश्च समन्ततः ॥ 11 ॥

अन्वीक्ष्य दण्डकारण्यं सपर्वतनदीगुहाम् ।

नदीं गोदावरीं चैव सर्वमेवानुपश्यत ॥ 12 ॥

तथैवान्ध्रांश्च पुण्ड्रांश्च चोलान्पाण्ड्यान्त्स केरलान् ।

अयोमुखश्च गन्तव्यः पर्वतो धातुमण्डितः ॥ 13 ॥

विचित्रशिखर श्श्रीमांश्चित्रपुष्पितकाननः ।

सचन्दनवनोद्देशो मार्गितव्यो महागिरिः ॥ 14 ॥

ततस्तामापगां दिव्यां प्रसन्नसलिलां शिवाम् ।

तत्र द्रक्ष्यथ कावेरीं विहितामप्सरोगणैः ॥ 15 ॥

तस्यासीनं नगस्याग्रे मलयस्य महौजसम् ।

द्रक्ष्यथाऽदित्यसङ्काशमगस्त्यमृषिसत्तमम् ॥ 16 ॥

ततस्तेनाभ्यनुज्ञाताः प्रसन्नेन महात्मना ।

ताम्रपर्णीं ग्राहजुष्टां तरिष्यथ महानदीम् ॥ 17 ॥

सा चन्दनवनैर्दिव्यै प्रच्छन्ना द्वीपशालिनी ।

कान्तेव युवतिः कान्तां समुद्रमवगाहते ॥ 18 ॥

ततो हेममयं दिव्यं मुक्तामणिविभूषितम् ।

युक्तं कवाटं पाण्ड्यानां गता द्रक्ष्यथ वानराः ॥ 19 ॥

ततस्समुद्रमासाद्य सम्प्रधार्यार्थनिश्चयम् ।

अगस्त्येनान्तरे तत्र सागरे विनिवेशितः ॥ 20 ॥

चित्रनानानगः श्रीमान्महेन्द्रः पर्वतोत्तमः ।

जातरूपमयः श्रीमानवगाढो महार्णवम् ॥ 21 ॥

नानाविधैर्नगै स्सर्वैलताभिश्चोपशोभितम् ।

देवर्षियक्षप्रवरैरप्सरोभिश्च सेवितम् ॥ 22 ॥

सिद्धचारणसङ्घैश्च प्रकीर्णं समनोरमम् ।

तमुपैति सहस्राक्षः सदा पर्वसु पर्वसु ॥ 23 ॥

द्वीपस्तस्यापरे पारे शतयोजनमायतः ।

अगम्यो मानुषैर्दीप्तस्तं मार्गध्वं समन्ततः ॥ 24 ॥

तत्र सर्वात्मना सीता मार्गितव्या विशेषतः ।

स हि देशस्तु वध्यस्य रावणस्य दुरात्मनः ॥ 25 ॥

राक्षसाधिपतेर्वासस्सहस्राक्षसमद्युतेः ।

दक्षिणस्य समुद्रस्य मध्ये तस्य तु राक्षसी ॥ 26 ॥

अङ्गारकेति विख्याता छायामाकृष्य भोजिनी ।

एवं निस्संशयान्कृत्वा संशयान्नष्टसंशयाः ॥ 27 ॥

मृगयध्वं नरेन्द्रस्य पत्नीममिततेजसः ।

तमतिक्रम्य लक्ष्मीवान्समुद्रे शतयोजने ॥ 28 ॥

गिरिः पुष्पितको नाम सिद्धचारणसेवितः ।

चन्द्रसूर्यांशुसङ्काशस्सागराम्बुसमावृतः ॥ 29 ॥

भ्राजते विपुलैश्शृङ्गैरम्बरं विलिखन्निव ।

तस्यैकं काञ्चनं शृङ्गं सेवतेऽयं दिवाकरः ॥ 30 ॥

श्वेतं राजतमेकं च सेवतेऽयं निशाकरः ।

न तं कृतघ्नाः पश्यन्ति न नृशंसा न नास्तिकाः ॥ 31 ॥

प्रणम्य शिरसा शैलं तं विमार्गत वानराः ।

तमतिक्रम्य दुर्धर्ष स्सूर्यवान्नाम पर्वतः ॥ 32 ॥

अध्वना दुर्विगाहेन योजनानि चतुर्दश ।

ततस्तमप्यतिक्रम्य वैद्युतो नाम पर्वतः ॥ 33 ॥

सर्वकामफलैर्वृक्षै स्सर्वकालमनोहरैः ।

तत्र भुक्त्वा वरार्हाणि मूलानि च फलानि च ॥ 34 ॥

मधूनि पीत्वा मुख्यानि परं गच्छत वानराः ।

तत्र नेत्रमनःकान्तः कुञ्जरो नाम पर्वतः ॥ 35 ॥

अगस्त्यभवनं यत्र निर्मितं विश्वकर्मणा ।

तत्र योजनविस्तारमुच्छ्रितं दशयोजनम् ॥ 36 ॥

शरणं काञ्चनं दिव्यं नानारत्नविभूषितम् ।

तत्र भोगवती नाम सर्पाणामालयः पुरी ॥ 37 ॥

विशालकक्ष्या दुर्धर्षा सर्वतः परिरक्षिता ।

रक्षिता पन्नगैर्घोरैस्तीक्ष्णदष्ट्रैरैर्महाविषैः ॥ 38 ॥

सर्पराजो महाप्राज्ञो यस्यां वसति वासुकिः ।

निर्याय मार्गितव्या च सा च भोगवती पुरी ॥ 39 ॥

तत्र चानन्तरा देशा ये केचन सुसम्वृताः ।

तं च देशमतिक्रम्य महानृषभसंस्थितः ॥ 40 ॥

सर्वरत्नमयः श्रीमान् ऋषभो नाम पर्वतः ।

गोशीर्षकं पद्मकं च हरिश्यामं च चन्दनम् ॥ 41 ॥

दिव्यमुत्पद्यते यत्र तच्चैवाग्निसमप्रभम् ।

न तु तच्चन्दनं दृष्टवा स्प्रष्टव्यं च कदाचन ॥ 42 ॥

रोहिता नाम गन्धर्वा घोरा रक्षन्ति तद्वनम् ।

तत्र गन्धर्वपतयः पञ्च सूर्यसमप्रभाः ॥ 43 ॥

शैलूषो ग्रामणी श्शिग्रु श्शुभ्रो बभ्रुस्तथैव च ।

रविसोमाग्निवपुषां निवासः पुण्यकर्मणाम् ॥ 44 ॥

अन्ते पृथिव्या दुर्धर्षास्तत्र स्वर्गजितः स्थिताः ।

ततः परं न वस्सेव्यः पितृलोक स्सुदारुणः ॥ 45 ॥

राजधानी यमस्यैषा कष्टेन तमसा वृता ।

एतावदेव युष्माभिर्वीरा वानरपुङ्गवाः ॥ 46 ॥

शक्यं विचेतुं गन्तुं वा नातो गतिमतां गतिः ।

सर्वमेतत्समालोक्य यच्चान्यदपि दृश्यते ॥ 47 ॥

गतिं विदित्वा वैदेह्या स्सन्निवर्तितुमर्हथ ।

यस्तु मासान्निवृत्तोऽग्रे दृष्टा सीतेति वक्ष्यति ॥ 48 ॥

मत्तुल्यविभवो भोगै स्सुखं स विहरिष्यति ।

ततः प्रियतरो नास्ति मम प्राणाद्विशेषतः ॥ 49 ॥

कृतापराधो बहुशो मम बन्धुर्भविष्यति ।

अमितबलपराक्रमा भवन्तो विपुलगुणेषु कुलेषु च प्रसूताः ।

मनुजपतिसुतां यथा लभध्वं तदधिगुणं पुरुषार्थमारभध्वम् ॥ 50 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे एकचत्वारिंशस्सर्गः ॥