4.43 Kishkindhakanda - Trichatvarimsha Sargah — Sinhala Script

ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ කිෂ්කින්ධාකාණ්ඩම් .

අථ ත්රිචත්වාරිංශස්සර්ගඃ .

තතස්සන්දිශ්ය සුග්රීවශ්ශ්වශුරං පශ්චිමාං දිශම් .

වීරං ශතවලිං නාම වානරං වානරර්ෂභඃ .. 1 ..

උවාච රාජා ධර්මජ්ඤස්සර්වවානරසත්තමම් .

වාක්යමාත්ම හිතං චෛව රාමස්ය ච හිතං තථා .. 2 ..

වෘතශ්ශතසහස්රේණ ත්වද්විධානාං වනෞකසාම් .

වෛවස්වතසුතෛස්සාර්ධං ප්රතිෂ්ඨස්ව ස්වමන්ත්රිභිඃ .. 3 ..

දිශං හ්යුදීචීං වික්රාන්තාං හිමශෛලාවතංසකාම් .

සර්වතඃ පරිමාර්ගධ්වං රාමපත්නීමනින්දිතාම් .. 4 ..

අස්මින්කාර්යේවිනිර්වෘත්තේ කෘතේ දාශරථේඃ ප්රියේ .

ඍණාන්මුක්තා භවිෂ්යාමඃ කෘතාර්ථාර්ථවිදාං වරාඃ .. 5 ..

කෘතං හි ප්රියමස්මාකං රාඝවේණ මහාත්මනා .

තස්ය චේත්ප්රතිකාරෝ(අ)ස්ති සඵලං ජීවිතං භවේත් .. 6 ..

අර්ථිනඃ කාර්යනිර්වෘත්තිමකර්තුරපි යශ්චරේත් .

තස්ය ස්යාත්සඵලං ජන්ම කිං පුනඃ පූර්වකාරිණඃ .. 7 ..

ඒතාං බුද්ධිමවස්ථාය දෘශ්යතේ ජානකී යථා .

තථා භවද්භිඃ කර්තව්යමස්මත්ප්රියහිතෛෂිභිඃ .. 8 ..

අයං හි සර්වභූතානාං මාන්යස්තු නරසත්තමඃ .

අස්මාසු චාගතඃ ප්රීතී රාමඃ පරපුරඤ්ජයඃ .. 9 ..

ඉමානි වනදුර්ගාණි නද්යශ්ශෛලාන්තරාණි ච .

භවන්තඃ පරිමාර්ගන්තු බුද්ධිවික්රමසම්පදා .. 10 ..

තත්ර ම්ලේච්ඡාන්පුලින්දාංශ්ච ශූරසේනාංස්තථෛව ච .

ප්රස්ථලාන්භරතාංශ්චෛව කුරූංශ්ච සහ මද්රකෛඃ .. 11 ..

කාම්බෝජාන්යවනාං ශ්චෛව ශකානාරට්ටකානපි .

බාහ්ලීකානෘෂිකාං ශ්චෛව පෞරවානථ ටඞ්කණාන් .. 12 ..

චීනාන්පරමචීනාංශ්ච නීහාරාංශ්ච පුනඃ පුනඃ .

අන්විෂ්යදරදාංශ්චෛව හිමවන්තං තථෛව ච .. 13 ..

ලෝධ්රපද්මකෂණ්ඩේෂු දේවදාරුවනේෂු ච .

රාවණස්සහ වෛදේහ්යා මාර්ගිතව්යස්තතස්තතඃ .. 14 ..

තතස්සෝමාශ්රමං ගත්වා දේවගන්ධර්වසේවිතම් .

කාලං නාම මහාසානුං පර්වතං තු ගමිෂ්යථ .. 15 ..

මහත්සු තස්ය ශෛලස්ය නිර්දරේෂු ගුහාසු ච .

විචිනුධ්වං මහාභාගාං රාමපත්නීන්තතස්තතඃ .. 16 ..

තමතික්රම්ය ශෛලේන්ද්රං හේමගර්භං මහාගිරිම් .

තතස්සුදර්ශනං නාම ගන්තුමර්හථ පර්වතම් .. 17 ..

තතෝ දේවසඛෝ නාම පර්වතඃ පතගාලයඃ .

නානාපක්ෂිගණාකීර්ණෝ විවිධද්රුමභූෂිතඃ .. 18 ..

තස්ය කානනෂණ්ඩේෂු නිර්ඝරේෂු ගුහාසු ච .

රාවණස්සහ වෛදේහ්යා මාර්ගිතව්යස්තතස්තතඃ .. 19 ..

තමතික්රම්ය චාකාශං සර්වතශ්ශතයෝජනම් .

අපර්වතනදීවෘක්ෂං සර්වසත්ත්වවිවර්ජිතම් .. 20 ..

තං තු ශීඝ්රමතික්රම්ය කාන්තාරං රෝමහර්ෂණම් .

කෛලාසං පාණ්ඩුරං ශෛලං ප්රාප්ය හෘෂ්ටා භවිෂ්යථ .. 21 ..

තත්ර පාණ්ඩුරමේඝාභං ජාම්බූනදපරිෂ්කෘතම් .

කුබේරභවනං රම්යං නිර්මිතං විශ්වකර්මණා .. 22 ..

විශාලා නලිනී යත්ර ප්රභූතකමලෝත්පලා .

හංසකාරණ්ඩවාකීර්ණාප්සරෝගණසේවිතා .. 23 ..

තත්ර වෛශ්රවණෝ රාජා සර්වභූතනමස්කෘතඃ .

ධනදෝ රමතේ ශ්රීමාන්ගුහ්යකෛස්සහ යක්ෂරාට් .. 24 ..

තස්ය චන්ද්රනිකාශේෂු පර්වතේෂු ගුහාසු ච .

රාවණඃ සහ වෛදේහ්යා මාර්ගිතව්යස්තතස්තතඃ .. 25 ..

ක්රෞඤ්චං තු ගිරිමාසාද්ය බිලං තස්ය සුදුර්ගමම් .

අප්රමත්තෛඃ ප්රවේෂ්ටව්යං දුෂ්ප්රවේශං හි තත්ස්මෘතම් .. 26 ..

වසන්ති හි මහාත්මානස්තත්ර සූර්යසමප්රභාඃ .

දේවෛරප්යර්චිතා ස්සම්යග්දේවරූපා මහර්ෂයඃ .. 27 ..

ක්රෞඤ්චස්ය තු ගුහාශ්චාන්යා ස්සානූනිශිඛරාණි ච .

නිර්දරාශ්ච නිතම්බාශ්ච විචේතව්යා ස්තතස්තතඃ .. 28 ..

කෞඤ්චස්ය ශිඛරං චාපි නිරීක්ෂ්ය ච තතස්තතඃ .

අවෘක්ෂං කාමශෛලං ච මානසං විහගාලයම් .

න ගතිස්තත්ර භූතානාං දේවදානව රක්ෂසාම් .. 29 ..

ස ච සර්වෛර්විචේතව්යස්සසානුප්රස්ථභූධරඃ .

ක්රෞඤ්චං ගිරිමතික්රම්ය මෛනාකෝ නාම පර්වතඃ .. 30 ..

මයස්ය භවනං යත්ර දානවස්ය ස්වයං කෘතම් .. 31 ..

මෛනාකස්තු විචේතව්ය ස්සසානුප්රස්ථකන්දරඃ .

ස්ත්රීණාමශ්වමුඛීනාං තු නිකේතාස්තත්ර තත්ර තු .. 32 ..

තං දේශං සමතික්රම්ය ආශ්රමං සිද්ධසේවිතම් .

සිද්ධා වෛඛානසාස්තත්ර වාලඛිල්යාශ්ච තාපසාඃ .. 33 ..

වන්ද්යාස්තේ තු තපස්සිද්ධාස්තපසා වීතකල්මෂාඃ .

ප්රෂ්ටව්යා චාපි සීතායාඃ ප්රවෘත්තිර්විනයාන්විතෛඃ .. 34 ..

හේමපුෂ්කරසඤ්ඡන්නං තස්මින් වෛඛානසං සරඃ .

තරුණාදිත්යසඞ්කාශෛර්හංසෛර්විචරිතං ශුභෛඃ .. 35 ..

ඖපවාහ්යඃ කුබේරස්ය සාර්වභෞම ඉති ස්මෘතඃ .

ගජඃ පර්යේති තං දේශං සදා සහ කරේණුභිඃ .. 36 ..

තත්සරස්සමතික්රම්ය නෂ්ටචන්ද්රදිවාකරම් .

අනක්ෂත්රගණං ව්යෝම නිෂ්පයෝදමනාදිතම් .. 37 ..

ගභස්තිභිරිවාර්කස්ය ස තු දේශඃ ප්රකාශතේ .

විශ්රාම්යද්භිස්තපස්සිද්ධෛර්දේවකල්පෛඃ ස්වයම්ප්රභෛඃ .. 38 ..

තං තු දේශමතික්රම්ය ශෛලෝදා නාම නිම්නගා .

උභයෝස්තීරයෝස්තස්යාඃ කීචකා නාම වේණවඃ .. 39 ..

තේ නයන්ති පරං තීරං සිද්ධාන්ප්රත්යානයන්ති ච .

උත්තරාඃ කුරවස්තත්ර කෘතපුණ්යප්රතිශ්රයාඃ .. 40 ..

තතඃ කාඤ්චනපද්මාභිඃ පද්භිනීභිඃ කෘතෝදකාඃ .

නීලවෛඩූර්යපත්රාභිර්නද්යස්තත්ර සහස්රශඃ .. 41 ..

රක්තෝත්පලවනෛශ්චාත්ර මණ්ඩිතාශ්ච හිරණ්මයෛඃ .

තරුණාදිත්යසඞ්කාශෛර්භාන්ති තත්ර ජලාශයාඃ .. 42 ..

මහාර්හමණිරත්නෛශ්ච කාඤ්චනප්රභකේසරෛඃ .

නිලෝත්පලවනෛශ්චිත්රෛ ස්ස දේශ ස්සර්වතෝ වෘතඃ .. 43 ..

නිස්තුලාභිශ්ච මුක්තාභිර්මණිභිශ්ච මහාධනෛඃ .

උද්භූතපුලිනාස්තත්ර ජාතරූපෛශ්ච නිම්නගාඃ .

සර්වරත්නමයෛශ්චිත්රෛරවගාඪා නගෝත්තමෛඃ .. 44 ..

ජාතරූපමයෛශ්චාපි හුතාශනසමප්රභෛඃ .

නිත්යපුෂ්පඵලාස්තත්ර නගාඃ පත්ත්රරථාකුලාඃ .. 45 ..

දිව්යගන්ධරසස්පර්ශාඃ සර්වාන්කාමාන් ස්රවන්ති ච .

නානාකාරාණි වාසාංසි ඵලන්ත්යන්යේ නගෝත්තමාඃ .. 46 ..

මුක්තා වෛඪූර්යචිත්රාණි භූෂණානි තථෛව ච .

ස්ත්රීණාං චාප්යනුරූපාණි පුරුෂාණාං තථෛව ච .. 47 ..

සර්වර්තුසුඛ සේව්යානි ඵලන්ත්යන්යේ නගෝත්තමාඃ .

මහාර්හාණි විචිත්රාණි හෛමාන්යන්යේ නගෝත්තමාඃ .. 48 ..

ශයනානි ප්රසූයන්තේ චිත්රාස්තරණවන්ති ච .

මනඃකාන්තානි මාල්යානි ඵලන්ත්යත්රාපරේ ද්රුමාඃ .. 49 ..

පානානි ච මහාර්හාණි භක්ෂ්යාණි විවිධානි ච .

ස්ත්රියශ්ච ගුණසම්පන්නා රූපයෞවනලක්ෂිතාඃ .. 50 ..

ගන්ධර්වාඃ කින්නරාස්සිද්ධා නාගා විද්යාධරාස්තථා .

රමන්තේ සතතං ස්තත්ර නාරීභිර්භාස්කරප්රභාඃ .. 51 ..

සර්වේ සුකෘතකර්මාණ ස්සර්වේ රතිපරායණාඃ .

සර්වේ කාමාර්ථසහිතා වසන්ති සහයෝෂිතඃ .. 52 ..

ගීතවාදිත්රනිර්ඝෝෂ ස්සෝත්කෘෂ්ටහසිතස්වනඃ .

ශ්රූයතේ සතතං තත්ර සර්වභූතමනෝහරඃ .. 53 ..

තත්ර නාමුදිතඃ කශ්චින්නාස්ති කශ්චිදසත්ප්රියඃ .

අහන්යහනි වර්ධන්තේ ගුණාස්තත්ර මනෝරමාඃ .. 54 ..

සමතික්රම්ය තං දේශමුත්තරඃ පයසාං නිධිඃ .

තත්ර සෝමගිරිර්නාම මධ්යේ හේමමයෝ මහාන් .. 55 ..

ඉන්ද්රලෝකගතා යේ ච බ්රහ්මලෝකගතාශ්ච යේ .

දේවාස්තං සමවේක්ෂන්තේ ගිරිරාජං දිවං ගතාඃ .. 56 ..

ස තු දේශෝ විසූර්යෝ(අ)පි තස්ය භාසා ප්රකාශතේ .

සූර්යලක්ෂ්ම්යා(අ)භිවිජ්ඤේයස්තපතේව විවස්වතා .. 57 ..

භගවානපි විශ්වාත්මා ශම්භුරේකාදශාත්මකඃ .

බ්රහ්මා වසති දේවේශෝ බ්රහ්මර්ෂිපරිවාරිතඃ .. 58 ..

න කථඤ්චන ගන්තව්යං කුරූණාමුත්තරේණ වඃ .

අන්යේෂාමපි භූතානාං නාතික්රාමති වෛ ගතිඃ .. 59 ..

ස හි සෝමගිරිර්නාම දේවානාමපි දුර්ගමඃ .

තමාලෝක්ය තතඃ ක්ෂිප්රමුපාවර්තිතුමර්හථ .. 60 ..

ඒතාවද්වානරෛශ්ශක්යං ගන්තුං වානරපුඞ්ගවාඃ .

අභාස්කරමමර්යාදං න ජානීමස්තතඃ පරම් .. 61 ..

සර්වමේතද්විචේතව්යං යන්මයා පරිකීර්තිතම් .

යදන්යදපි නෝක්තං ච තත්රාපි ක්රියතාං මතිඃ .. 62 ..

තතඃ කෘතං දාශරථේර්මහත්ප්රියං මහත්තරං චාපි තතෝ මම ප්රියම් .

කෘතං භවිෂ්යත්යනිලානලෝපමා විදේහජාදර්ශනජේන කර්මණා .. 63 ..

තතඃ කෘතාර්ථාඃ සහිතාස්සබාන්ධවාඃ මයා(අ)ර්චිතාස්සර්වගුණෛර්මනෝරමෛඃ .

චරිෂ්යථෝර්වීං ප්රති ශාන්තශත්රව ස්සහප්රියා භූතධරාඃ ප්ලවඞ්ගමාඃ .. 64 ..

ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ කිෂ්කින්ධාකාණ්ඩේ ත්රිචත්වාරිංශස්සර්ගඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha tricatvāriṃśassargaḥ |

tatassandiśya sugrīvaśśvaśuraṃ paścimāṃ diśam |

vīraṃ śatavaliṃ nāma vānaraṃ vānararṣabhaḥ || 1 ||

uvāca rājā dharmajñassarvavānarasattamam |

vākyamātma hitaṃ caiva rāmasya ca hitaṃ tathā || 2 ||

vṛtaśśatasahasreṇa tvadvidhānāṃ vanaukasām |

vaivasvatasutaissārdhaṃ pratiṣṭhasva svamantribhiḥ || 3 ||

diśaṃ hyudīcīṃ vikrāntāṃ himaśailāvataṃsakām |

sarvataḥ parimārgadhvaṃ rāmapatnīmaninditām || 4 ||

asminkāryevinirvṛtte kṛte dāśaratheḥ priye |

ṛṇānmuktā bhaviṣyāmaḥ kṛtārthārthavidāṃ varāḥ || 5 ||

kṛtaṃ hi priyamasmākaṃ rāghaveṇa mahātmanā |

tasya cetpratikāro'sti saphalaṃ jīvitaṃ bhavet || 6 ||

arthinaḥ kāryanirvṛttimakarturapi yaścaret |

tasya syātsaphalaṃ janma kiṃ punaḥ pūrvakāriṇaḥ || 7 ||

etāṃ buddhimavasthāya dṛśyate jānakī yathā |

tathā bhavadbhiḥ kartavyamasmatpriyahitaiṣibhiḥ || 8 ||

ayaṃ hi sarvabhūtānāṃ mānyastu narasattamaḥ |

asmāsu cāgataḥ prītī rāmaḥ parapurañjayaḥ || 9 ||

imāni vanadurgāṇi nadyaśśailāntarāṇi ca |

bhavantaḥ parimārgantu buddhivikramasampadā || 10 ||

tatra mlecchānpulindāṃśca śūrasenāṃstathaiva ca |

prasthalānbharatāṃścaiva kurūṃśca saha madrakaiḥ || 11 ||

kāmbojānyavanāṃ ścaiva śakānāraṭṭakānapi |

bāhlīkānṛṣikāṃ ścaiva pauravānatha ṭaṅkaṇān || 12 ||

cīnānparamacīnāṃśca nīhārāṃśca punaḥ punaḥ |

anviṣyadaradāṃścaiva himavantaṃ tathaiva ca || 13 ||

lodhrapadmakaṣaṇḍeṣu devadāruvaneṣu ca |

rāvaṇassaha vaidehyā mārgitavyastatastataḥ || 14 ||

tatassomāśramaṃ gatvā devagandharvasevitam |

kālaṃ nāma mahāsānuṃ parvataṃ tu gamiṣyatha || 15 ||

mahatsu tasya śailasya nirdareṣu guhāsu ca |

vicinudhvaṃ mahābhāgāṃ rāmapatnīntatastataḥ || 16 ||

tamatikramya śailendraṃ hemagarbhaṃ mahāgirim |

tatassudarśanaṃ nāma gantumarhatha parvatam || 17 ||

tato devasakho nāma parvataḥ patagālayaḥ |

nānāpakṣigaṇākīrṇo vividhadrumabhūṣitaḥ || 18 ||

tasya kānanaṣaṇḍeṣu nirghareṣu guhāsu ca |

rāvaṇassaha vaidehyā mārgitavyastatastataḥ || 19 ||

tamatikramya cākāśaṃ sarvataśśatayojanam |

aparvatanadīvṛkṣaṃ sarvasattvavivarjitam || 20 ||

taṃ tu śīghramatikramya kāntāraṃ romaharṣaṇam |

kailāsaṃ pāṇḍuraṃ śailaṃ prāpya hṛṣṭā bhaviṣyatha || 21 ||

tatra pāṇḍurameghābhaṃ jāmbūnadapariṣkṛtam |

kuberabhavanaṃ ramyaṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā || 22 ||

viśālā nalinī yatra prabhūtakamalotpalā |

haṃsakāraṇḍavākīrṇāpsarogaṇasevitā || 23 ||

tatra vaiśravaṇo rājā sarvabhūtanamaskṛtaḥ |

dhanado ramate śrīmānguhyakaissaha yakṣarāṭ || 24 ||

tasya candranikāśeṣu parvateṣu guhāsu ca |

rāvaṇaḥ saha vaidehyā mārgitavyastatastataḥ || 25 ||

krauñcaṃ tu girimāsādya bilaṃ tasya sudurgamam |

apramattaiḥ praveṣṭavyaṃ duṣpraveśaṃ hi tatsmṛtam || 26 ||

vasanti hi mahātmānastatra sūryasamaprabhāḥ |

devairapyarcitā ssamyagdevarūpā maharṣayaḥ || 27 ||

krauñcasya tu guhāścānyā ssānūniśikharāṇi ca |

nirdarāśca nitambāśca vicetavyā statastataḥ || 28 ||

kauñcasya śikharaṃ cāpi nirīkṣya ca tatastataḥ |

avṛkṣaṃ kāmaśailaṃ ca mānasaṃ vihagālayam |

na gatistatra bhūtānāṃ devadānava rakṣasām || 29 ||

sa ca sarvairvicetavyassasānuprasthabhūdharaḥ |

krauñcaṃ girimatikramya maināko nāma parvataḥ || 30 ||

mayasya bhavanaṃ yatra dānavasya svayaṃ kṛtam || 31 ||

mainākastu vicetavya ssasānuprasthakandaraḥ |

strīṇāmaśvamukhīnāṃ tu niketāstatra tatra tu || 32 ||

taṃ deśaṃ samatikramya āśramaṃ siddhasevitam |

siddhā vaikhānasāstatra vālakhilyāśca tāpasāḥ || 33 ||

vandyāste tu tapassiddhāstapasā vītakalmaṣāḥ |

praṣṭavyā cāpi sītāyāḥ pravṛttirvinayānvitaiḥ || 34 ||

hemapuṣkarasañchannaṃ tasmin vaikhānasaṃ saraḥ |

taruṇādityasaṅkāśairhaṃsairvicaritaṃ śubhaiḥ || 35 ||

aupavāhyaḥ kuberasya sārvabhauma iti smṛtaḥ |

gajaḥ paryeti taṃ deśaṃ sadā saha kareṇubhiḥ || 36 ||

tatsarassamatikramya naṣṭacandradivākaram |

anakṣatragaṇaṃ vyoma niṣpayodamanāditam || 37 ||

gabhastibhirivārkasya sa tu deśaḥ prakāśate |

viśrāmyadbhistapassiddhairdevakalpaiḥ svayamprabhaiḥ || 38 ||

taṃ tu deśamatikramya śailodā nāma nimnagā |

ubhayostīrayostasyāḥ kīcakā nāma veṇavaḥ || 39 ||

te nayanti paraṃ tīraṃ siddhānpratyānayanti ca |

uttarāḥ kuravastatra kṛtapuṇyapratiśrayāḥ || 40 ||

tataḥ kāñcanapadmābhiḥ padbhinībhiḥ kṛtodakāḥ |

nīlavaiḍūryapatrābhirnadyastatra sahasraśaḥ || 41 ||

raktotpalavanaiścātra maṇḍitāśca hiraṇmayaiḥ |

taruṇādityasaṅkāśairbhānti tatra jalāśayāḥ || 42 ||

mahārhamaṇiratnaiśca kāñcanaprabhakesaraiḥ |

nilotpalavanaiścitrai ssa deśa ssarvato vṛtaḥ || 43 ||

nistulābhiśca muktābhirmaṇibhiśca mahādhanaiḥ |

udbhūtapulināstatra jātarūpaiśca nimnagāḥ |

sarvaratnamayaiścitrairavagāḍhā nagottamaiḥ || 44 ||

jātarūpamayaiścāpi hutāśanasamaprabhaiḥ |

nityapuṣpaphalāstatra nagāḥ pattrarathākulāḥ || 45 ||

divyagandharasasparśāḥ sarvānkāmān sravanti ca |

nānākārāṇi vāsāṃsi phalantyanye nagottamāḥ || 46 ||

muktā vaiḍhūryacitrāṇi bhūṣaṇāni tathaiva ca |

strīṇāṃ cāpyanurūpāṇi puruṣāṇāṃ tathaiva ca || 47 ||

sarvartusukha sevyāni phalantyanye nagottamāḥ |

mahārhāṇi vicitrāṇi haimānyanye nagottamāḥ || 48 ||

śayanāni prasūyante citrāstaraṇavanti ca |

manaḥkāntāni mālyāni phalantyatrāpare drumāḥ || 49 ||

pānāni ca mahārhāṇi bhakṣyāṇi vividhāni ca |

striyaśca guṇasampannā rūpayauvanalakṣitāḥ || 50 ||

gandharvāḥ kinnarāssiddhā nāgā vidyādharāstathā |

ramante satataṃ statra nārībhirbhāskaraprabhāḥ || 51 ||

sarve sukṛtakarmāṇa ssarve ratiparāyaṇāḥ |

sarve kāmārthasahitā vasanti sahayoṣitaḥ || 52 ||

gītavāditranirghoṣa ssotkṛṣṭahasitasvanaḥ |

śrūyate satataṃ tatra sarvabhūtamanoharaḥ || 53 ||

tatra nāmuditaḥ kaścinnāsti kaścidasatpriyaḥ |

ahanyahani vardhante guṇāstatra manoramāḥ || 54 ||

samatikramya taṃ deśamuttaraḥ payasāṃ nidhiḥ |

tatra somagirirnāma madhye hemamayo mahān || 55 ||

indralokagatā ye ca brahmalokagatāśca ye |

devāstaṃ samavekṣante girirājaṃ divaṃ gatāḥ || 56 ||

sa tu deśo visūryo'pi tasya bhāsā prakāśate |

sūryalakṣmyā'bhivijñeyastapateva vivasvatā || 57 ||

bhagavānapi viśvātmā śambhurekādaśātmakaḥ |

brahmā vasati deveśo brahmarṣiparivāritaḥ || 58 ||

na kathañcana gantavyaṃ kurūṇāmuttareṇa vaḥ |

anyeṣāmapi bhūtānāṃ nātikrāmati vai gatiḥ || 59 ||

sa hi somagirirnāma devānāmapi durgamaḥ |

tamālokya tataḥ kṣipramupāvartitumarhatha || 60 ||

etāvadvānaraiśśakyaṃ gantuṃ vānarapuṅgavāḥ |

abhāskaramamaryādaṃ na jānīmastataḥ param || 61 ||

sarvametadvicetavyaṃ yanmayā parikīrtitam |

yadanyadapi noktaṃ ca tatrāpi kriyatāṃ matiḥ || 62 ||

tataḥ kṛtaṃ dāśarathermahatpriyaṃ mahattaraṃ cāpi tato mama priyam |

kṛtaṃ bhaviṣyatyanilānalopamā videhajādarśanajena karmaṇā || 63 ||

tataḥ kṛtārthāḥ sahitāssabāndhavāḥ mayā'rcitāssarvaguṇairmanoramaiḥ |

cariṣyathorvīṃ prati śāntaśatrava ssahapriyā bhūtadharāḥ plavaṅgamāḥ || 64 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe tricatvāriṃśassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।

अथ त्रिचत्वारिंशस्सर्गः ।

ततस्सन्दिश्य सुग्रीवश्श्वशुरं पश्चिमां दिशम् ।

वीरं शतवलिं नाम वानरं वानरर्षभः ॥ 1 ॥

उवाच राजा धर्मज्ञस्सर्ववानरसत्तमम् ।

वाक्यमात्म हितं चैव रामस्य च हितं तथा ॥ 2 ॥

वृतश्शतसहस्रेण त्वद्विधानां वनौकसाम् ।

वैवस्वतसुतैस्सार्धं प्रतिष्ठस्व स्वमन्त्रिभिः ॥ 3 ॥

दिशं ह्युदीचीं विक्रान्तां हिमशैलावतंसकाम् ।

सर्वतः परिमार्गध्वं रामपत्नीमनिन्दिताम् ॥ 4 ॥

अस्मिन्कार्येविनिर्वृत्ते कृते दाशरथेः प्रिये ।

ऋणान्मुक्ता भविष्यामः कृतार्थार्थविदां वराः ॥ 5 ॥

कृतं हि प्रियमस्माकं राघवेण महात्मना ।

तस्य चेत्प्रतिकारोऽस्ति सफलं जीवितं भवेत् ॥ 6 ॥

अर्थिनः कार्यनिर्वृत्तिमकर्तुरपि यश्चरेत् ।

तस्य स्यात्सफलं जन्म किं पुनः पूर्वकारिणः ॥ 7 ॥

एतां बुद्धिमवस्थाय दृश्यते जानकी यथा ।

तथा भवद्भिः कर्तव्यमस्मत्प्रियहितैषिभिः ॥ 8 ॥

अयं हि सर्वभूतानां मान्यस्तु नरसत्तमः ।

अस्मासु चागतः प्रीती रामः परपुरञ्जयः ॥ 9 ॥

इमानि वनदुर्गाणि नद्यश्शैलान्तराणि च ।

भवन्तः परिमार्गन्तु बुद्धिविक्रमसम्पदा ॥ 10 ॥

तत्र म्लेच्छान्पुलिन्दांश्च शूरसेनांस्तथैव च ।

प्रस्थलान्भरतांश्चैव कुरूंश्च सह मद्रकैः ॥ 11 ॥

काम्बोजान्यवनां श्चैव शकानारट्टकानपि ।

बाह्लीकानृषिकां श्चैव पौरवानथ टङ्कणान् ॥ 12 ॥

चीनान्परमचीनांश्च नीहारांश्च पुनः पुनः ।

अन्विष्यदरदांश्चैव हिमवन्तं तथैव च ॥ 13 ॥

लोध्रपद्मकषण्डेषु देवदारुवनेषु च ।

रावणस्सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥ 14 ॥

ततस्सोमाश्रमं गत्वा देवगन्धर्वसेवितम् ।

कालं नाम महासानुं पर्वतं तु गमिष्यथ ॥ 15 ॥

महत्सु तस्य शैलस्य निर्दरेषु गुहासु च ।

विचिनुध्वं महाभागां रामपत्नीन्ततस्ततः ॥ 16 ॥

तमतिक्रम्य शैलेन्द्रं हेमगर्भं महागिरिम् ।

ततस्सुदर्शनं नाम गन्तुमर्हथ पर्वतम् ॥ 17 ॥

ततो देवसखो नाम पर्वतः पतगालयः ।

नानापक्षिगणाकीर्णो विविधद्रुमभूषितः ॥ 18 ॥

तस्य काननषण्डेषु निर्घरेषु गुहासु च ।

रावणस्सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥ 19 ॥

तमतिक्रम्य चाकाशं सर्वतश्शतयोजनम् ।

अपर्वतनदीवृक्षं सर्वसत्त्वविवर्जितम् ॥ 20 ॥

तं तु शीघ्रमतिक्रम्य कान्तारं रोमहर्षणम् ।

कैलासं पाण्डुरं शैलं प्राप्य हृष्टा भविष्यथ ॥ 21 ॥

तत्र पाण्डुरमेघाभं जाम्बूनदपरिष्कृतम् ।

कुबेरभवनं रम्यं निर्मितं विश्वकर्मणा ॥ 22 ॥

विशाला नलिनी यत्र प्रभूतकमलोत्पला ।

हंसकारण्डवाकीर्णाप्सरोगणसेविता ॥ 23 ॥

तत्र वैश्रवणो राजा सर्वभूतनमस्कृतः ।

धनदो रमते श्रीमान्गुह्यकैस्सह यक्षराट् ॥ 24 ॥

तस्य चन्द्रनिकाशेषु पर्वतेषु गुहासु च ।

रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥ 25 ॥

क्रौञ्चं तु गिरिमासाद्य बिलं तस्य सुदुर्गमम् ।

अप्रमत्तैः प्रवेष्टव्यं दुष्प्रवेशं हि तत्स्मृतम् ॥ 26 ॥

वसन्ति हि महात्मानस्तत्र सूर्यसमप्रभाः ।

देवैरप्यर्चिता स्सम्यग्देवरूपा महर्षयः ॥ 27 ॥

क्रौञ्चस्य तु गुहाश्चान्या स्सानूनिशिखराणि च ।

निर्दराश्च नितम्बाश्च विचेतव्या स्ततस्ततः ॥ 28 ॥

कौञ्चस्य शिखरं चापि निरीक्ष्य च ततस्ततः ।

अवृक्षं कामशैलं च मानसं विहगालयम् ।

न गतिस्तत्र भूतानां देवदानव रक्षसाम् ॥ 29 ॥

स च सर्वैर्विचेतव्यस्ससानुप्रस्थभूधरः ।

क्रौञ्चं गिरिमतिक्रम्य मैनाको नाम पर्वतः ॥ 30 ॥

मयस्य भवनं यत्र दानवस्य स्वयं कृतम् ॥ 31 ॥

मैनाकस्तु विचेतव्य स्ससानुप्रस्थकन्दरः ।

स्त्रीणामश्वमुखीनां तु निकेतास्तत्र तत्र तु ॥ 32 ॥

तं देशं समतिक्रम्य आश्रमं सिद्धसेवितम् ।

सिद्धा वैखानसास्तत्र वालखिल्याश्च तापसाः ॥ 33 ॥

वन्द्यास्ते तु तपस्सिद्धास्तपसा वीतकल्मषाः ।

प्रष्टव्या चापि सीतायाः प्रवृत्तिर्विनयान्वितैः ॥ 34 ॥

हेमपुष्करसञ्छन्नं तस्मिन् वैखानसं सरः ।

तरुणादित्यसङ्काशैर्हंसैर्विचरितं शुभैः ॥ 35 ॥

औपवाह्यः कुबेरस्य सार्वभौम इति स्मृतः ।

गजः पर्येति तं देशं सदा सह करेणुभिः ॥ 36 ॥

तत्सरस्समतिक्रम्य नष्टचन्द्रदिवाकरम् ।

अनक्षत्रगणं व्योम निष्पयोदमनादितम् ॥ 37 ॥

गभस्तिभिरिवार्कस्य स तु देशः प्रकाशते ।

विश्राम्यद्भिस्तपस्सिद्धैर्देवकल्पैः स्वयम्प्रभैः ॥ 38 ॥

तं तु देशमतिक्रम्य शैलोदा नाम निम्नगा ।

उभयोस्तीरयोस्तस्याः कीचका नाम वेणवः ॥ 39 ॥

ते नयन्ति परं तीरं सिद्धान्प्रत्यानयन्ति च ।

उत्तराः कुरवस्तत्र कृतपुण्यप्रतिश्रयाः ॥ 40 ॥

ततः काञ्चनपद्माभिः पद्भिनीभिः कृतोदकाः ।

नीलवैडूर्यपत्राभिर्नद्यस्तत्र सहस्रशः ॥ 41 ॥

रक्तोत्पलवनैश्चात्र मण्डिताश्च हिरण्मयैः ।

तरुणादित्यसङ्काशैर्भान्ति तत्र जलाशयाः ॥ 42 ॥

महार्हमणिरत्नैश्च काञ्चनप्रभकेसरैः ।

निलोत्पलवनैश्चित्रै स्स देश स्सर्वतो वृतः ॥ 43 ॥

निस्तुलाभिश्च मुक्ताभिर्मणिभिश्च महाधनैः ।

उद्भूतपुलिनास्तत्र जातरूपैश्च निम्नगाः ।

सर्वरत्नमयैश्चित्रैरवगाढा नगोत्तमैः ॥ 44 ॥

जातरूपमयैश्चापि हुताशनसमप्रभैः ।

नित्यपुष्पफलास्तत्र नगाः पत्त्ररथाकुलाः ॥ 45 ॥

दिव्यगन्धरसस्पर्शाः सर्वान्कामान् स्रवन्ति च ।

नानाकाराणि वासांसि फलन्त्यन्ये नगोत्तमाः ॥ 46 ॥

मुक्ता वैढूर्यचित्राणि भूषणानि तथैव च ।

स्त्रीणां चाप्यनुरूपाणि पुरुषाणां तथैव च ॥ 47 ॥

सर्वर्तुसुख सेव्यानि फलन्त्यन्ये नगोत्तमाः ।

महार्हाणि विचित्राणि हैमान्यन्ये नगोत्तमाः ॥ 48 ॥

शयनानि प्रसूयन्ते चित्रास्तरणवन्ति च ।

मनःकान्तानि माल्यानि फलन्त्यत्रापरे द्रुमाः ॥ 49 ॥

पानानि च महार्हाणि भक्ष्याणि विविधानि च ।

स्त्रियश्च गुणसम्पन्ना रूपयौवनलक्षिताः ॥ 50 ॥

गन्धर्वाः किन्नरास्सिद्धा नागा विद्याधरास्तथा ।

रमन्ते सततं स्तत्र नारीभिर्भास्करप्रभाः ॥ 51 ॥

सर्वे सुकृतकर्माण स्सर्वे रतिपरायणाः ।

सर्वे कामार्थसहिता वसन्ति सहयोषितः ॥ 52 ॥

गीतवादित्रनिर्घोष स्सोत्कृष्टहसितस्वनः ।

श्रूयते सततं तत्र सर्वभूतमनोहरः ॥ 53 ॥

तत्र नामुदितः कश्चिन्नास्ति कश्चिदसत्प्रियः ।

अहन्यहनि वर्धन्ते गुणास्तत्र मनोरमाः ॥ 54 ॥

समतिक्रम्य तं देशमुत्तरः पयसां निधिः ।

तत्र सोमगिरिर्नाम मध्ये हेममयो महान् ॥ 55 ॥

इन्द्रलोकगता ये च ब्रह्मलोकगताश्च ये ।

देवास्तं समवेक्षन्ते गिरिराजं दिवं गताः ॥ 56 ॥

स तु देशो विसूर्योऽपि तस्य भासा प्रकाशते ।

सूर्यलक्ष्म्याऽभिविज्ञेयस्तपतेव विवस्वता ॥ 57 ॥

भगवानपि विश्वात्मा शम्भुरेकादशात्मकः ।

ब्रह्मा वसति देवेशो ब्रह्मर्षिपरिवारितः ॥ 58 ॥

न कथञ्चन गन्तव्यं कुरूणामुत्तरेण वः ।

अन्येषामपि भूतानां नातिक्रामति वै गतिः ॥ 59 ॥

स हि सोमगिरिर्नाम देवानामपि दुर्गमः ।

तमालोक्य ततः क्षिप्रमुपावर्तितुमर्हथ ॥ 60 ॥

एतावद्वानरैश्शक्यं गन्तुं वानरपुङ्गवाः ।

अभास्करममर्यादं न जानीमस्ततः परम् ॥ 61 ॥

सर्वमेतद्विचेतव्यं यन्मया परिकीर्तितम् ।

यदन्यदपि नोक्तं च तत्रापि क्रियतां मतिः ॥ 62 ॥

ततः कृतं दाशरथेर्महत्प्रियं महत्तरं चापि ततो मम प्रियम् ।

कृतं भविष्यत्यनिलानलोपमा विदेहजादर्शनजेन कर्मणा ॥ 63 ॥

ततः कृतार्थाः सहितास्सबान्धवाः मयाऽर्चितास्सर्वगुणैर्मनोरमैः ।

चरिष्यथोर्वीं प्रति शान्तशत्रव स्सहप्रिया भूतधराः प्लवङ्गमाः ॥ 64 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे त्रिचत्वारिंशस्सर्गः ॥