4.25 Kishkindhakanda - Panchavimsha Sargah — Sinhala Script

ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ කිෂ්කින්ධාකාණ්ඩම් .

අථ පඤ්චවිංශස්සර්ගඃ .

සුග්රීවං චෛව තාරාං ච සාඞ්ගදං සහලක්ෂ්මණඃ .

සමානශෝකඃ කාකුත්ස්ථ ස්සාන්ත්වයන්නිදමබ්රවීත් .. 1 ..

න ශෝකපරිතාපේන ශ්රේයසා යුජ්යතේ මෘතඃ .

යදත්රානන්තරං කාර්යං තත්සමාධාතුමර්හථ .. 2 ..

ලෝකවෘත්තමනුෂ්ඨේයං කෘතං වෝ බාෂ්පමෝක්ෂණම් .

න කාලාදුත්තරං කිඤ්චිත්කර්ම ශක්යමුපාසිතුම් .. 3 ..

නියතිඃ කාරණං ලෝකේ නියතිඃ කර්මසාධනම් .

නියතිස්සර්වභූතානාං නියෝගේෂ්විහ කාරණම් .. 4 ..

න කර්තා කස්යචිත්කශ්චින්නියෝගේ චාපිනේශ්වරඃ .

ස්වභාවේ වර්තතේ ලෝකස්තස්ය කාලඃ පරායණම් .. 5 ..

න කාලඃ කාලමත්යේති න කාලඃ පරිහීයතේ .

ස්වභාවං ච සමාසාද්ය න කශ්චිදතිවර්තතේ .. 6 ..

න කාලස්යාස්ති බන්ධුත්වං න හේතුර්න පරාක්රමඃ .

න මිත්රජ්ඤාතිසම්බන්ධඃ කාරණං නාත්මනෝ වශඃ .. 7 ..

කිං තු කාලපරීණාමෝ ද්රෂ්ටව්යස්සාධු පශ්යතා .

ධර්මශ්චාර්ථශ්ච කාමශ්ච කාලක්රමසමාහිතාඃ .. 8 ..

ඉතස්ස්වාං ප්රකෘතිං වාලී ගතඃප්රාප්තඃ ක්රියාඵලම් .

ධර්මාර්ථකාම සංයෝගෛඃ පවිත්රං ප්ලවගේශ්වරඃ .. 9 ..

ස්වධර්මස්ය ච සංයෝගාජ්ජිතස්තේන මහාත්මනා .

ස්වර්ගඃ පරිගෘහීතශ්ච ප්රාණානපරිරක්ෂතා .. 10 ..

ඒෂා වෛ නියතිශ්ශේෂ්ඨා යාං ගතෝ හරියූථපඃ .

තදලං පරිතාපේන ප්රාප්තකාලමුපාස්යතාම් .. 11 ..

වචනාන්තේ තු රාමස්ය ලක්ෂ්මණඃ පරවීරහා .

අවදත්ප්රශ්රිතං වාක්යං සුග්රීවං ගතචේතසම් .. 12 ..

කුරු ත්වමස්ය සුග්රීව ප්රේතකාර්යමනන්තරම් .

තාරාඞ්ගදාභ්යාං සහිතෝ වාලිනෝ දහනං ප්රති .. 13 ..

සමාජ්ඤාපය කාෂ්ඨානි ශුෂ්කානි ච බහූනි ච .

චන්දනාදීනි දිව්යානි වාලිසංස්කාරකාරණාත් .. 14 ..

සමාශ්වාසය චෛනං ත්වමඞ්ගදං දීනචේතසම් .

මා භූර්බාලිශබුද්ධිස්ත්වං ත්වදධීනමිදං පුරම් .. 15 ..

අඞ්ගදස්ත්වානයේන්මාල්යං වස්ත්රාණි විවිධානි ච .

ඝෘතං තෛලමථෝ ගන්ධාන්යච්චාත්ර සමනන්තරම් .. 16 ..

ත්වං තාර ශිබිකාං ශීඝ්රමාදායාගච්ඡ සම්භ්රමාත් .

ත්වරා ගුණවතී යුක්තා හ්යස්මින්කාලේ විශේෂතඃ .. 17 ..

සජ්ජීභවන්තු ප්ලවගාශ්ශිබිකාවාහනෝචිතාඃ .

සමර්ථා බලිනශ්චෛව නිර්හරිෂ්යන්ති වාලිනම් .. 18 ..

ඒවමුක්ත්වා තු සුග්රීවං සුමිත්රානන්දවර්ධනඃ .

තසෞ භ්රාතෘසමීපස්ථෝ ලක්ෂ්මණඃ පරවීරහා .. 19 ..

ලක්ෂ්මණස්ය වචශ්ශ්රුත්වා තාරස්සම්භ්රාන්තමානසඃ .

ප්රවිවේශ ගුහාං ශීඝ්රං ශිබිකාසක්තමානසඃ .. 20 ..

ආදාය ශිබිකාං තාරස්ස තු පර්යාපතත්පුනඃ .

වානරෛරුහ්යමානාං තාං ශූරෛරුද්වහනෝචිතෛඃ .. 21 ..

දිව්යාං භද්රාසනයුතාං ශිබිකාං ස්යන්දනෝපමාම් .

පක්ෂිකර්මභිරාචිත්රාං ද්රුමකර්මවිභූෂිතාම් .. 22 ..

ආචිතාං චිත්රපත්තීභි ස්සුනිවිෂ්ටාං සමන්තතඃ .

විමානමිව සිද්ධානාං ජාලවාතායනාන්විතාම් .. 23 ..

සුනියුක්තාං විශාලාං ච සුකෘතාං විශ්වකර්මණා .

දාරුපර්වතකෝපේතාං චාරුකර්මපරිෂ්කෘතාම් .. 24 ..

වරාභරණහාරෛශ්ච චිත්රමාල්යෝපශෝභිතාම් .

ගුහාගහනසඤ්ඡන්නාං රක්තචන්දනභූෂිතාම් .. 25 ..

පුෂ්පෞඝෛස්සමභිච්ඡන්නාං පද්මමාලාභිරේව ච .

තරුණාදිත්යවර්ණාභිර්භ්රාජමානාභිරාවෘතාම් .. 26 ..

ඊදෘශීං ශිබිකාං දෘෂ්ට්වා රාමෝ ලක්ෂ්මණමබ්රවීත් .

ක්ෂිප්රං විනීයතාං වාලී ප්රේතකාර්යං විධීයතාම් .. 27 ..

තතෝ වාලිනමුද්යම්ය සුග්රීවශ්ශිබිකාං තදා .

ආරෝපයත වික්රෝශන්නඞ්ගදේන සහෛව තු .. 28 ..

ආරෝප්ය ශිබිකාං චෛව වාලිනං ගතජීවිතම් .

අලඞ්කාරෛශ්ච විවිධෛර්මාල්යෛර්වස්ත්රෛශ්ච භූෂිතම් .. 29 ..

ආජ්ඤාපයත්තදා රාජා සුග්රීව ප්ලවගේශ්වරඃ .

ඖර්ධ්වදෛහිකමාර්යස්ය ක්රියතාමනුරූපතඃ .. 30 ..

විශ්රාණයන්තෝ රත්නානි විවිධානි බහූන්යපි .

අග්රතඃ ප්ලවගා යාන්තු ශිබිකා සමනන්තරම් .. 31 ..

රාජ්ඤාමෘද්දිවිශේෂා හි දෘශ්යන්තේ භුවි යාදෘශාඃ .

තාදෘශෛරිහ කුර්වන්තු වානරා භර්තෘසත්ක්රියාම් .. 32 ..

තාදෘශං වාලිනඃ ක්ෂිප්රං ප්රාකුර්වන්නෞර්ධ්වදෛහිකම් .

අඞ්ගදං පරිගෘහ්යා(අ)ශු තාරප්රභෘතයස්තදා .. 33 ..

ක්රෝශන්තඃ ප්රයයුස්සර්වේ වානරා හතබාන්ධවාඃ .

තතඃ ප්රණිහිතාඃ සර්වා වානර්යෝස්ය වශානුගාඃ .. 34 ..

චුක්රුශු ර්වීර වීරේති භූයඃ ක්රෝශන්ති තාඃ ස්ත්රීයඃ .

තාරාප්රභෘතයස්සර්වා වානර්යෝ හරියූථපාඃ .

අනුජග්මුර්හි භර්තාරං ක්රෝශන්ත්යඃ කරුණස්වනාඃ .. 35 ..

තාසාං රුදිතශබ්දේන වානරීණාං වනාන්තරේ .

වනානි ගිරයශ්චෛව වික්රෝශන්තීව සර්වතඃ .. 36 ..

පුලිනේ ගිරිනද්යාස්තු විවික්තේ ජලසංවෘතේ .. 37 ..

චිතාං චක්රුස්සුබහවෝ වානරාශ්ශෝකකර්ශිතාඃ .

අවරෝප්ය තතස්ස්කන්ධාච්ඡිබිකාං වාහනෝචිතාඃ .

තස්ථුරේකාන්තමාශ්රිත්ය සර්වේ ශෝකසමන්විතාඃ .. 38 ..

තතස්තාරා පතිං දෘෂ්ට්වා ශිබිකාතලශායිනම් .. 39 ..

ආරෝප්යාඞ්කේ ශිරස්තස්ය විලලාප සුදුඃඛිතා .

හා වානර මහාරාජ හා නාථ මම වත්සල .. 40 ..

හා මහාර්හ මහාබාහෝ හා මම ප්රිය පශ්ය මාම් .

ජනං න පශ්යසීමං ත්වං කස්මාච්ඡෝකාභිපීඩිතම් .. 41 ..

ප්රහෘෂ්ටමිව තේ වක්ත්රං ගතාසෝරපි මානද ආස්තාර්කසමවර්ණං ච ලක්ෂ්යතේ ජීවතෝ යථා .. 42 ..

ඒෂ ත්වාං රාමරූපේණ කාලඃ කර්ෂති වානර .

යේන ස්ම විධවාස්සර්වාඃ කෘතා ඒකේෂුණා වනේ .. 43 ..

ඉමාස්තාස්තව රාජේන්ද්ර වානර්යෝවල්ලභාස්සදා .

පාදෛර්විකෘෂ්ට මධ්වානමාගතාඃ කිං න බුධ්යසේ .. 44 ..

තවේෂ්ටා නනු නාමෛතා භාර්යාශ්චන්ද්රනිභානනාඃ .

ඉදානීං නේක්ෂසේ කස්තාත්සුග්රීවං ප්ලවගේශ්වරම් .. 45 ..

ඒතේ හි සචිවා රාජං ස්තාරප්රභෘතයස්තව .

පුරවාසී ජනශ්චායං පරිවාර්යාසතේ(අ)නඝ .. 46 ..

විසර්ජයෛතාන් ප්ලවගාන්යථෝචිතමරින්දම .

තතඃ ක්රීඩාමහේ සර්වා වනේෂු මදනෝත්කටාඃ .. 47 ..

ඒවං විලපතීං තාරාං පතිශෝකපරිප්ලුතාම් .

උත්ථාපයන්ති ස්ම තදා වානර්යශ්ශෝකකර්ශිතාඃ .. 48 ..

සුග්රීවේණ තතස්සාර්ධම්මඞ්ගදඃ පිතරං රුදන් .

චිතාමාරෝපයාමාස ශෝකේනාභිහතේන්ද්රියඃ .. 49 ..

තතෝ(අ)ග්නිං විධිවද්දත්ත්වා සෝ(අ)පසව්යං චකාර හ .

පිතරං දීර්ඝමධ්වානං ප්රස්ථිතං ව්යාකුලේන්ද්රියඃ .. 50 ..

සංස්කෘත්ය වාලිනං තේ තු විධිපූර්වං ප්ලවඞ්ගමාඃ .

ආජග්මුරුදකං කර්තුං නදීං ශුභජලාං ශිවාම් .. 51 ..

තතස්තේ සහිතාස්තත්ර හ්යඞ්ගදං ස්ථාප්ය චාග්රතඃ .

සුග්රීවතාරාසහිතාස්සිෂිචුර්වාලිනේ ජලම් .. 52 ..

සුග්රීවේණේව දීනේන දීනෝ භූත්වා මහාබලඃ .

සමානශෝකඃ කාකුත්ස්ථඃ ප්රේතකාර්යාණ්යකාරයත් .. 53 ..

තතස්තු තං වාලිනමග්ර්යපෞරුෂං ප්රකාශමික්ෂ්වාකුවරේෂුණා හතම් .

ප්රදීප්ය දීප්තාග්නිසමෞජසං තදා සලක්ෂ්මණං රාමමුපේයිවාන්හරිඃ .. 54 ..

ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ කිෂ්කින්ධාකාණ්ඩේ පඤ්චවිංශස්සර්ගඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha pañcaviṃśassargaḥ |

sugrīvaṃ caiva tārāṃ ca sāṅgadaṃ sahalakṣmaṇaḥ |

samānaśokaḥ kākutstha ssāntvayannidamabravīt || 1 ||

na śokaparitāpena śreyasā yujyate mṛtaḥ |

yadatrānantaraṃ kāryaṃ tatsamādhātumarhatha || 2 ||

lokavṛttamanuṣṭheyaṃ kṛtaṃ vo bāṣpamokṣaṇam |

na kālāduttaraṃ kiñcitkarma śakyamupāsitum || 3 ||

niyatiḥ kāraṇaṃ loke niyatiḥ karmasādhanam |

niyatissarvabhūtānāṃ niyogeṣviha kāraṇam || 4 ||

na kartā kasyacitkaścinniyoge cāpineśvaraḥ |

svabhāve vartate lokastasya kālaḥ parāyaṇam || 5 ||

na kālaḥ kālamatyeti na kālaḥ parihīyate |

svabhāvaṃ ca samāsādya na kaścidativartate || 6 ||

na kālasyāsti bandhutvaṃ na heturna parākramaḥ |

na mitrajñātisambandhaḥ kāraṇaṃ nātmano vaśaḥ || 7 ||

kiṃ tu kālaparīṇāmo draṣṭavyassādhu paśyatā |

dharmaścārthaśca kāmaśca kālakramasamāhitāḥ || 8 ||

itassvāṃ prakṛtiṃ vālī gataḥprāptaḥ kriyāphalam |

dharmārthakāma saṃyogaiḥ pavitraṃ plavageśvaraḥ || 9 ||

svadharmasya ca saṃyogājjitastena mahātmanā |

svargaḥ parigṛhītaśca prāṇānaparirakṣatā || 10 ||

eṣā vai niyatiśśeṣṭhā yāṃ gato hariyūthapaḥ |

tadalaṃ paritāpena prāptakālamupāsyatām || 11 ||

vacanānte tu rāmasya lakṣmaṇaḥ paravīrahā |

avadatpraśritaṃ vākyaṃ sugrīvaṃ gatacetasam || 12 ||

kuru tvamasya sugrīva pretakāryamanantaram |

tārāṅgadābhyāṃ sahito vālino dahanaṃ prati || 13 ||

samājñāpaya kāṣṭhāni śuṣkāni ca bahūni ca |

candanādīni divyāni vālisaṃskārakāraṇāt || 14 ||

samāśvāsaya cainaṃ tvamaṅgadaṃ dīnacetasam |

mā bhūrbāliśabuddhistvaṃ tvadadhīnamidaṃ puram || 15 ||

aṅgadastvānayenmālyaṃ vastrāṇi vividhāni ca |

ghṛtaṃ tailamatho gandhānyaccātra samanantaram || 16 ||

tvaṃ tāra śibikāṃ śīghramādāyāgaccha sambhramāt |

tvarā guṇavatī yuktā hyasminkāle viśeṣataḥ || 17 ||

sajjībhavantu plavagāśśibikāvāhanocitāḥ |

samarthā balinaścaiva nirhariṣyanti vālinam || 18 ||

evamuktvā tu sugrīvaṃ sumitrānandavardhanaḥ |

tasau bhrātṛsamīpastho lakṣmaṇaḥ paravīrahā || 19 ||

lakṣmaṇasya vacaśśrutvā tārassambhrāntamānasaḥ |

praviveśa guhāṃ śīghraṃ śibikāsaktamānasaḥ || 20 ||

ādāya śibikāṃ tārassa tu paryāpatatpunaḥ |

vānarairuhyamānāṃ tāṃ śūrairudvahanocitaiḥ || 21 ||

divyāṃ bhadrāsanayutāṃ śibikāṃ syandanopamām |

pakṣikarmabhirācitrāṃ drumakarmavibhūṣitām || 22 ||

ācitāṃ citrapattībhi ssuniviṣṭāṃ samantataḥ |

vimānamiva siddhānāṃ jālavātāyanānvitām || 23 ||

suniyuktāṃ viśālāṃ ca sukṛtāṃ viśvakarmaṇā |

dāruparvatakopetāṃ cārukarmapariṣkṛtām || 24 ||

varābharaṇahāraiśca citramālyopaśobhitām |

guhāgahanasañchannāṃ raktacandanabhūṣitām || 25 ||

puṣpaughaissamabhicchannāṃ padmamālābhireva ca |

taruṇādityavarṇābhirbhrājamānābhirāvṛtām || 26 ||

īdṛśīṃ śibikāṃ dṛṣṭvā rāmo lakṣmaṇamabravīt |

kṣipraṃ vinīyatāṃ vālī pretakāryaṃ vidhīyatām || 27 ||

tato vālinamudyamya sugrīvaśśibikāṃ tadā |

āropayata vikrośannaṅgadena sahaiva tu || 28 ||

āropya śibikāṃ caiva vālinaṃ gatajīvitam |

alaṅkāraiśca vividhairmālyairvastraiśca bhūṣitam || 29 ||

ājñāpayattadā rājā sugrīva plavageśvaraḥ |

aurdhvadaihikamāryasya kriyatāmanurūpataḥ || 30 ||

viśrāṇayanto ratnāni vividhāni bahūnyapi |

agrataḥ plavagā yāntu śibikā samanantaram || 31 ||

rājñāmṛddiviśeṣā hi dṛśyante bhuvi yādṛśāḥ |

tādṛśairiha kurvantu vānarā bhartṛsatkriyām || 32 ||

tādṛśaṃ vālinaḥ kṣipraṃ prākurvannaurdhvadaihikam |

aṅgadaṃ parigṛhyā'śu tāraprabhṛtayastadā || 33 ||

krośantaḥ prayayussarve vānarā hatabāndhavāḥ |

tataḥ praṇihitāḥ sarvā vānaryosya vaśānugāḥ || 34 ||

cukruśu rvīra vīreti bhūyaḥ krośanti tāḥ strīyaḥ |

tārāprabhṛtayassarvā vānaryo hariyūthapāḥ |

anujagmurhi bhartāraṃ krośantyaḥ karuṇasvanāḥ || 35 ||

tāsāṃ ruditaśabdena vānarīṇāṃ vanāntare |

vanāni girayaścaiva vikrośantīva sarvataḥ || 36 ||

puline girinadyāstu vivikte jalasaṃvṛte || 37 ||

citāṃ cakrussubahavo vānarāśśokakarśitāḥ |

avaropya tatasskandhācchibikāṃ vāhanocitāḥ |

tasthurekāntamāśritya sarve śokasamanvitāḥ || 38 ||

tatastārā patiṃ dṛṣṭvā śibikātalaśāyinam || 39 ||

āropyāṅke śirastasya vilalāpa suduḥkhitā |

hā vānara mahārāja hā nātha mama vatsala || 40 ||

hā mahārha mahābāho hā mama priya paśya mām |

janaṃ na paśyasīmaṃ tvaṃ kasmācchokābhipīḍitam || 41 ||

prahṛṣṭamiva te vaktraṃ gatāsorapi mānada āstārkasamavarṇaṃ ca lakṣyate jīvato yathā || 42 ||

eṣa tvāṃ rāmarūpeṇa kālaḥ karṣati vānara |

yena sma vidhavāssarvāḥ kṛtā ekeṣuṇā vane || 43 ||

imāstāstava rājendra vānaryovallabhāssadā |

pādairvikṛṣṭa madhvānamāgatāḥ kiṃ na budhyase || 44 ||

taveṣṭā nanu nāmaitā bhāryāścandranibhānanāḥ |

idānīṃ nekṣase kastātsugrīvaṃ plavageśvaram || 45 ||

ete hi sacivā rājaṃ stāraprabhṛtayastava |

puravāsī janaścāyaṃ parivāryāsate'nagha || 46 ||

visarjayaitān plavagānyathocitamarindama |

tataḥ krīḍāmahe sarvā vaneṣu madanotkaṭāḥ || 47 ||

evaṃ vilapatīṃ tārāṃ patiśokapariplutām |

utthāpayanti sma tadā vānaryaśśokakarśitāḥ || 48 ||

sugrīveṇa tatassārdhammaṅgadaḥ pitaraṃ rudan |

citāmāropayāmāsa śokenābhihatendriyaḥ || 49 ||

tato'gniṃ vidhivaddattvā so'pasavyaṃ cakāra ha |

pitaraṃ dīrghamadhvānaṃ prasthitaṃ vyākulendriyaḥ || 50 ||

saṃskṛtya vālinaṃ te tu vidhipūrvaṃ plavaṅgamāḥ |

ājagmurudakaṃ kartuṃ nadīṃ śubhajalāṃ śivām || 51 ||

tataste sahitāstatra hyaṅgadaṃ sthāpya cāgrataḥ |

sugrīvatārāsahitāssiṣicurvāline jalam || 52 ||

sugrīveṇeva dīnena dīno bhūtvā mahābalaḥ |

samānaśokaḥ kākutsthaḥ pretakāryāṇyakārayat || 53 ||

tatastu taṃ vālinamagryapauruṣaṃ prakāśamikṣvākuvareṣuṇā hatam |

pradīpya dīptāgnisamaujasaṃ tadā salakṣmaṇaṃ rāmamupeyivānhariḥ || 54 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe pañcaviṃśassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।

अथ पञ्चविंशस्सर्गः ।

सुग्रीवं चैव तारां च साङ्गदं सहलक्ष्मणः ।

समानशोकः काकुत्स्थ स्सान्त्वयन्निदमब्रवीत् ॥ 1 ॥

न शोकपरितापेन श्रेयसा युज्यते मृतः ।

यदत्रानन्तरं कार्यं तत्समाधातुमर्हथ ॥ 2 ॥

लोकवृत्तमनुष्ठेयं कृतं वो बाष्पमोक्षणम् ।

न कालादुत्तरं किञ्चित्कर्म शक्यमुपासितुम् ॥ 3 ॥

नियतिः कारणं लोके नियतिः कर्मसाधनम् ।

नियतिस्सर्वभूतानां नियोगेष्विह कारणम् ॥ 4 ॥

न कर्ता कस्यचित्कश्चिन्नियोगे चापिनेश्वरः ।

स्वभावे वर्तते लोकस्तस्य कालः परायणम् ॥ 5 ॥

न कालः कालमत्येति न कालः परिहीयते ।

स्वभावं च समासाद्य न कश्चिदतिवर्तते ॥ 6 ॥

न कालस्यास्ति बन्धुत्वं न हेतुर्न पराक्रमः ।

न मित्रज्ञातिसम्बन्धः कारणं नात्मनो वशः ॥ 7 ॥

किं तु कालपरीणामो द्रष्टव्यस्साधु पश्यता ।

धर्मश्चार्थश्च कामश्च कालक्रमसमाहिताः ॥ 8 ॥

इतस्स्वां प्रकृतिं वाली गतःप्राप्तः क्रियाफलम् ।

धर्मार्थकाम संयोगैः पवित्रं प्लवगेश्वरः ॥ 9 ॥

स्वधर्मस्य च संयोगाज्जितस्तेन महात्मना ।

स्वर्गः परिगृहीतश्च प्राणानपरिरक्षता ॥ 10 ॥

एषा वै नियतिश्शेष्ठा यां गतो हरियूथपः ।

तदलं परितापेन प्राप्तकालमुपास्यताम् ॥ 11 ॥

वचनान्ते तु रामस्य लक्ष्मणः परवीरहा ।

अवदत्प्रश्रितं वाक्यं सुग्रीवं गतचेतसम् ॥ 12 ॥

कुरु त्वमस्य सुग्रीव प्रेतकार्यमनन्तरम् ।

ताराङ्गदाभ्यां सहितो वालिनो दहनं प्रति ॥ 13 ॥

समाज्ञापय काष्ठानि शुष्कानि च बहूनि च ।

चन्दनादीनि दिव्यानि वालिसंस्कारकारणात् ॥ 14 ॥

समाश्वासय चैनं त्वमङ्गदं दीनचेतसम् ।

मा भूर्बालिशबुद्धिस्त्वं त्वदधीनमिदं पुरम् ॥ 15 ॥

अङ्गदस्त्वानयेन्माल्यं वस्त्राणि विविधानि च ।

घृतं तैलमथो गन्धान्यच्चात्र समनन्तरम् ॥ 16 ॥

त्वं तार शिबिकां शीघ्रमादायागच्छ सम्भ्रमात् ।

त्वरा गुणवती युक्ता ह्यस्मिन्काले विशेषतः ॥ 17 ॥

सज्जीभवन्तु प्लवगाश्शिबिकावाहनोचिताः ।

समर्था बलिनश्चैव निर्हरिष्यन्ति वालिनम् ॥ 18 ॥

एवमुक्त्वा तु सुग्रीवं सुमित्रानन्दवर्धनः ।

तसौ भ्रातृसमीपस्थो लक्ष्मणः परवीरहा ॥ 19 ॥

लक्ष्मणस्य वचश्श्रुत्वा तारस्सम्भ्रान्तमानसः ।

प्रविवेश गुहां शीघ्रं शिबिकासक्तमानसः ॥ 20 ॥

आदाय शिबिकां तारस्स तु पर्यापतत्पुनः ।

वानरैरुह्यमानां तां शूरैरुद्वहनोचितैः ॥ 21 ॥

दिव्यां भद्रासनयुतां शिबिकां स्यन्दनोपमाम् ।

पक्षिकर्मभिराचित्रां द्रुमकर्मविभूषिताम् ॥ 22 ॥

आचितां चित्रपत्तीभि स्सुनिविष्टां समन्ततः ।

विमानमिव सिद्धानां जालवातायनान्विताम् ॥ 23 ॥

सुनियुक्तां विशालां च सुकृतां विश्वकर्मणा ।

दारुपर्वतकोपेतां चारुकर्मपरिष्कृताम् ॥ 24 ॥

वराभरणहारैश्च चित्रमाल्योपशोभिताम् ।

गुहागहनसञ्छन्नां रक्तचन्दनभूषिताम् ॥ 25 ॥

पुष्पौघैस्समभिच्छन्नां पद्ममालाभिरेव च ।

तरुणादित्यवर्णाभिर्भ्राजमानाभिरावृताम् ॥ 26 ॥

ईदृशीं शिबिकां दृष्ट्वा रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ।

क्षिप्रं विनीयतां वाली प्रेतकार्यं विधीयताम् ॥ 27 ॥

ततो वालिनमुद्यम्य सुग्रीवश्शिबिकां तदा ।

आरोपयत विक्रोशन्नङ्गदेन सहैव तु ॥ 28 ॥

आरोप्य शिबिकां चैव वालिनं गतजीवितम् ।

अलङ्कारैश्च विविधैर्माल्यैर्वस्त्रैश्च भूषितम् ॥ 29 ॥

आज्ञापयत्तदा राजा सुग्रीव प्लवगेश्वरः ।

और्ध्वदैहिकमार्यस्य क्रियतामनुरूपतः ॥ 30 ॥

विश्राणयन्तो रत्नानि विविधानि बहून्यपि ।

अग्रतः प्लवगा यान्तु शिबिका समनन्तरम् ॥ 31 ॥

राज्ञामृद्दिविशेषा हि दृश्यन्ते भुवि यादृशाः ।

तादृशैरिह कुर्वन्तु वानरा भर्तृसत्क्रियाम् ॥ 32 ॥

तादृशं वालिनः क्षिप्रं प्राकुर्वन्नौर्ध्वदैहिकम् ।

अङ्गदं परिगृह्याऽशु तारप्रभृतयस्तदा ॥ 33 ॥

क्रोशन्तः प्रययुस्सर्वे वानरा हतबान्धवाः ।

ततः प्रणिहिताः सर्वा वानर्योस्य वशानुगाः ॥ 34 ॥

चुक्रुशु र्वीर वीरेति भूयः क्रोशन्ति ताः स्त्रीयः ।

ताराप्रभृतयस्सर्वा वानर्यो हरियूथपाः ।

अनुजग्मुर्हि भर्तारं क्रोशन्त्यः करुणस्वनाः ॥ 35 ॥

तासां रुदितशब्देन वानरीणां वनान्तरे ।

वनानि गिरयश्चैव विक्रोशन्तीव सर्वतः ॥ 36 ॥

पुलिने गिरिनद्यास्तु विविक्ते जलसंवृते ॥ 37 ॥

चितां चक्रुस्सुबहवो वानराश्शोककर्शिताः ।

अवरोप्य ततस्स्कन्धाच्छिबिकां वाहनोचिताः ।

तस्थुरेकान्तमाश्रित्य सर्वे शोकसमन्विताः ॥ 38 ॥

ततस्तारा पतिं दृष्ट्वा शिबिकातलशायिनम् ॥ 39 ॥

आरोप्याङ्के शिरस्तस्य विललाप सुदुःखिता ।

हा वानर महाराज हा नाथ मम वत्सल ॥ 40 ॥

हा महार्ह महाबाहो हा मम प्रिय पश्य माम् ।

जनं न पश्यसीमं त्वं कस्माच्छोकाभिपीडितम् ॥ 41 ॥

प्रहृष्टमिव ते वक्त्रं गतासोरपि मानद आस्तार्कसमवर्णं च लक्ष्यते जीवतो यथा ॥ 42 ॥

एष त्वां रामरूपेण कालः कर्षति वानर ।

येन स्म विधवास्सर्वाः कृता एकेषुणा वने ॥ 43 ॥

इमास्तास्तव राजेन्द्र वानर्योवल्लभास्सदा ।

पादैर्विकृष्ट मध्वानमागताः किं न बुध्यसे ॥ 44 ॥

तवेष्टा ननु नामैता भार्याश्चन्द्रनिभाननाः ।

इदानीं नेक्षसे कस्तात्सुग्रीवं प्लवगेश्वरम् ॥ 45 ॥

एते हि सचिवा राजं स्तारप्रभृतयस्तव ।

पुरवासी जनश्चायं परिवार्यासतेऽनघ ॥ 46 ॥

विसर्जयैतान् प्लवगान्यथोचितमरिन्दम ।

ततः क्रीडामहे सर्वा वनेषु मदनोत्कटाः ॥ 47 ॥

एवं विलपतीं तारां पतिशोकपरिप्लुताम् ।

उत्थापयन्ति स्म तदा वानर्यश्शोककर्शिताः ॥ 48 ॥

सुग्रीवेण ततस्सार्धम्मङ्गदः पितरं रुदन् ।

चितामारोपयामास शोकेनाभिहतेन्द्रियः ॥ 49 ॥

ततोऽग्निं विधिवद्दत्त्वा सोऽपसव्यं चकार ह ।

पितरं दीर्घमध्वानं प्रस्थितं व्याकुलेन्द्रियः ॥ 50 ॥

संस्कृत्य वालिनं ते तु विधिपूर्वं प्लवङ्गमाः ।

आजग्मुरुदकं कर्तुं नदीं शुभजलां शिवाम् ॥ 51 ॥

ततस्ते सहितास्तत्र ह्यङ्गदं स्थाप्य चाग्रतः ।

सुग्रीवतारासहितास्सिषिचुर्वालिने जलम् ॥ 52 ॥

सुग्रीवेणेव दीनेन दीनो भूत्वा महाबलः ।

समानशोकः काकुत्स्थः प्रेतकार्याण्यकारयत् ॥ 53 ॥

ततस्तु तं वालिनमग्र्यपौरुषं प्रकाशमिक्ष्वाकुवरेषुणा हतम् ।

प्रदीप्य दीप्ताग्निसमौजसं तदा सलक्ष्मणं राममुपेयिवान्हरिः ॥ 54 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे पञ्चविंशस्सर्गः ॥