শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে কিষ্কিন্ধাকাণ্ডম্ ।
অথ একপঞ্চাশস্সর্গঃ ।
ইত্যুক্ত্বা হনুমাংস্তত্র পুনঃ কৃষ্ণাজিনাম্বরাম্ ।
অব্রবীত্তাং মহাভাগাং তাপসীং ধর্মচারিণীম্ ॥ 1 ॥
ইদং প্রবিষ্টাস্সহসা বিলং তিমিরসংবৃতম্ ।
ক্ষুত্পিপাসাপরিশ্রান্তাঃ পরিখিন্নাশ্চ সর্বশঃ ॥ 2 ॥
মহদ্ধরণ্যা বিবরং প্রবিষ্টাঃ স্ম পিপাসিতাঃ ।
ইমাং স্ত্বেবংবিধান্ভাবান্বিবিধানদ্ভুতোপমান্ ॥ 3 ॥
দৃষ্ট্বা বযং প্রব্যথিতাস্সম্ভ্রান্তা নষ্টচেতসঃ ।
কস্যৈতে কাঞ্চনা বৃক্ষাস্তরুণাদিত্যসন্নিভাঃ ॥ 4 ॥
শুচীন্যভ্যবহার্যাণি মূলানি চ ফলানি চ ।
কাঞ্চনানি বিমানানি রাজতানি গৃহাণি চ ॥ 5 ॥
তপনীযগবাক্ষাণি মণিজালাবৃতানি চ ।
পুষ্পিতাঃ ফলবন্তশ্চ পুণ্যাস্সুরভিগন্ধিনঃ ॥ 6 ॥
ইমে জাম্বূনদমযাঃ পাদপাঃ কস্য তেজসা ।
কাঞ্চনানি চ পদ্মানি জাতানি বিমলে জলে ॥ 7 ॥
কথং মত্স্যাশ্চ সৌবর্ণা দৃশ্যন্তে সহ কচ্ছপৈঃ ।
আত্মানমনুভাবং চ কস্য চৈতত্তপোবলম্ ॥ 8 ॥
অজানতাং ন স্সর্বেষাং সর্বমাখ্যাতুমর্হসি ।
এবমুক্তা হনুমতা তাপসী ধর্মচারিণী ॥ 9 ॥
প্রত্যুবাচ হনূমন্তং সর্বভূতহিতে রতা ।
মযো নাম মহাতেজা মাযাবী বানরর্ষভঃ ॥ 10 ॥
তেনেদং নির্মিতং সর্বং মাযযা কাঞ্চনং বনম্ ।
পুরা দানবমুখ্যানাং বিশ্বকর্মা বভূব হ ॥ 11 ॥
যেনেদং কাঞ্চনং দিব্যং নির্মিতং ভবনোত্তমম্ ।
স তু বর্ষসহস্রাণি তপস্তপ্ত্বা মহাবনে ॥ 12 ॥
পিতামহাদ্বরং লেভে সর্বমৌশনসং ধনম্ ।
বনং বিধায বলবান্সর্বকামেশ্বরস্তদা ॥ 13 ॥
উবাস সুখিতঃ কালং কঞ্চিদস্মিন্মহাবনে ।
তমপ্সরসি হেমাযাং সক্তং দানবপুঙ্গবম্ ॥ 14 ॥
বিক্রম্যৈবাশনিং গৃহ্য জঘানেত্রঃ পুরন্দরঃ ।
ইদং চ ব্রহ্মণা দত্তং হেমাযৈ বনমুত্তমম্ ॥ 15 ॥
শাশ্বতাঃ কামভোগশ্চ গৃহং চেদং হিরণ্মযম্ ।
দুহিতা মেরুসাবর্ণেরহং তস্যাস্স্বযম্প্রভা ॥ 16 ॥
ইদং রক্ষামি ভবনং হেমাযা বানরোত্তম ।
মম প্রিযসখী হেমা নৃত্তগীতবিশারদা ॥ 17 ॥
তযা দত্তবরা চাস্মি রক্ষামি ভবনোত্তমম্ ।
কিং কার্যং কস্য বা হেতোঃ কান্তারাণি প্রপশ্যথ ॥ 18 ॥
কথং চেদং বনং দুর্গং যুষ্মাভিরুপলক্ষিতম্ ।
ইমান্যভ্যবহার্যাণি মূলানি চ ফলানি চ ॥ 19 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে কিষ্কিন্ধাকাণ্ডে একপঞ্চাশস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekapañcāśassargaḥ |
ityuktvā hanumāṃstatra punaḥ kṛṣṇājināmbarām |
abravīttāṃ mahābhāgāṃ tāpasīṃ dharmacāriṇīm || 1 ||
idaṃ praviṣṭāssahasā bilaṃ timirasaṃvṛtam |
kṣutpipāsāpariśrāntāḥ parikhinnāśca sarvaśaḥ || 2 ||
mahaddharaṇyā vivaraṃ praviṣṭāḥ sma pipāsitāḥ |
imāṃ stvevaṃvidhānbhāvānvividhānadbhutopamān || 3 ||
dṛṣṭvā vayaṃ pravyathitāssambhrāntā naṣṭacetasaḥ |
kasyaite kāñcanā vṛkṣāstaruṇādityasannibhāḥ || 4 ||
śucīnyabhyavahāryāṇi mūlāni ca phalāni ca |
kāñcanāni vimānāni rājatāni gṛhāṇi ca || 5 ||
tapanīyagavākṣāṇi maṇijālāvṛtāni ca |
puṣpitāḥ phalavantaśca puṇyāssurabhigandhinaḥ || 6 ||
ime jāmbūnadamayāḥ pādapāḥ kasya tejasā |
kāñcanāni ca padmāni jātāni vimale jale || 7 ||
kathaṃ matsyāśca sauvarṇā dṛśyante saha kacchapaiḥ |
ātmānamanubhāvaṃ ca kasya caitattapobalam || 8 ||
ajānatāṃ na ssarveṣāṃ sarvamākhyātumarhasi |
evamuktā hanumatā tāpasī dharmacāriṇī || 9 ||
pratyuvāca hanūmantaṃ sarvabhūtahite ratā |
mayo nāma mahātejā māyāvī vānararṣabhaḥ || 10 ||
tenedaṃ nirmitaṃ sarvaṃ māyayā kāñcanaṃ vanam |
purā dānavamukhyānāṃ viśvakarmā babhūva ha || 11 ||
yenedaṃ kāñcanaṃ divyaṃ nirmitaṃ bhavanottamam |
sa tu varṣasahasrāṇi tapastaptvā mahāvane || 12 ||
pitāmahādvaraṃ lebhe sarvamauśanasaṃ dhanam |
vanaṃ vidhāya balavānsarvakāmeśvarastadā || 13 ||
uvāsa sukhitaḥ kālaṃ kañcidasminmahāvane |
tamapsarasi hemāyāṃ saktaṃ dānavapuṅgavam || 14 ||
vikramyaivāśaniṃ gṛhya jaghānetraḥ purandaraḥ |
idaṃ ca brahmaṇā dattaṃ hemāyai vanamuttamam || 15 ||
śāśvatāḥ kāmabhogaśca gṛhaṃ cedaṃ hiraṇmayam |
duhitā merusāvarṇerahaṃ tasyāssvayamprabhā || 16 ||
idaṃ rakṣāmi bhavanaṃ hemāyā vānarottama |
mama priyasakhī hemā nṛttagītaviśāradā || 17 ||
tayā dattavarā cāsmi rakṣāmi bhavanottamam |
kiṃ kāryaṃ kasya vā hetoḥ kāntārāṇi prapaśyatha || 18 ||
kathaṃ cedaṃ vanaṃ durgaṃ yuṣmābhirupalakṣitam |
imānyabhyavahāryāṇi mūlāni ca phalāni ca || 19 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekapañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ एकपञ्चाशस्सर्गः ।
इत्युक्त्वा हनुमांस्तत्र पुनः कृष्णाजिनाम्बराम् ।
अब्रवीत्तां महाभागां तापसीं धर्मचारिणीम् ॥ 1 ॥
इदं प्रविष्टास्सहसा बिलं तिमिरसंवृतम् ।
क्षुत्पिपासापरिश्रान्ताः परिखिन्नाश्च सर्वशः ॥ 2 ॥
महद्धरण्या विवरं प्रविष्टाः स्म पिपासिताः ।
इमां स्त्वेवंविधान्भावान्विविधानद्भुतोपमान् ॥ 3 ॥
दृष्ट्वा वयं प्रव्यथितास्सम्भ्रान्ता नष्टचेतसः ।
कस्यैते काञ्चना वृक्षास्तरुणादित्यसन्निभाः ॥ 4 ॥
शुचीन्यभ्यवहार्याणि मूलानि च फलानि च ।
काञ्चनानि विमानानि राजतानि गृहाणि च ॥ 5 ॥
तपनीयगवाक्षाणि मणिजालावृतानि च ।
पुष्पिताः फलवन्तश्च पुण्यास्सुरभिगन्धिनः ॥ 6 ॥
इमे जाम्बूनदमयाः पादपाः कस्य तेजसा ।
काञ्चनानि च पद्मानि जातानि विमले जले ॥ 7 ॥
कथं मत्स्याश्च सौवर्णा दृश्यन्ते सह कच्छपैः ।
आत्मानमनुभावं च कस्य चैतत्तपोबलम् ॥ 8 ॥
अजानतां न स्सर्वेषां सर्वमाख्यातुमर्हसि ।
एवमुक्ता हनुमता तापसी धर्मचारिणी ॥ 9 ॥
प्रत्युवाच हनूमन्तं सर्वभूतहिते रता ।
मयो नाम महातेजा मायावी वानरर्षभः ॥ 10 ॥
तेनेदं निर्मितं सर्वं मायया काञ्चनं वनम् ।
पुरा दानवमुख्यानां विश्वकर्मा बभूव ह ॥ 11 ॥
येनेदं काञ्चनं दिव्यं निर्मितं भवनोत्तमम् ।
स तु वर्षसहस्राणि तपस्तप्त्वा महावने ॥ 12 ॥
पितामहाद्वरं लेभे सर्वमौशनसं धनम् ।
वनं विधाय बलवान्सर्वकामेश्वरस्तदा ॥ 13 ॥
उवास सुखितः कालं कञ्चिदस्मिन्महावने ।
तमप्सरसि हेमायां सक्तं दानवपुङ्गवम् ॥ 14 ॥
विक्रम्यैवाशनिं गृह्य जघानेत्रः पुरन्दरः ।
इदं च ब्रह्मणा दत्तं हेमायै वनमुत्तमम् ॥ 15 ॥
शाश्वताः कामभोगश्च गृहं चेदं हिरण्मयम् ।
दुहिता मेरुसावर्णेरहं तस्यास्स्वयम्प्रभा ॥ 16 ॥
इदं रक्षामि भवनं हेमाया वानरोत्तम ।
मम प्रियसखी हेमा नृत्तगीतविशारदा ॥ 17 ॥
तया दत्तवरा चास्मि रक्षामि भवनोत्तमम् ।
किं कार्यं कस्य वा हेतोः कान्ताराणि प्रपश्यथ ॥ 18 ॥
कथं चेदं वनं दुर्गं युष्माभिरुपलक्षितम् ।
इमान्यभ्यवहार्याणि मूलानि च फलानि च ॥ 19 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे एकपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekapañcāśassargaḥ |
ityuktvā hanumāṃstatra punaḥ kṛṣṇājināmbarām |
abravīttāṃ mahābhāgāṃ tāpasīṃ dharmacāriṇīm || 1 ||
idaṃ praviṣṭāssahasā bilaṃ timirasaṃvṛtam |
kṣutpipāsāpariśrāntāḥ parikhinnāśca sarvaśaḥ || 2 ||
mahaddharaṇyā vivaraṃ praviṣṭāḥ sma pipāsitāḥ |
imāṃ stvevaṃvidhānbhāvānvividhānadbhutopamān || 3 ||
dṛṣṭvā vayaṃ pravyathitāssambhrāntā naṣṭacetasaḥ |
kasyaite kāñcanā vṛkṣāstaruṇādityasannibhāḥ || 4 ||
śucīnyabhyavahāryāṇi mūlāni ca phalāni ca |
kāñcanāni vimānāni rājatāni gṛhāṇi ca || 5 ||
tapanīyagavākṣāṇi maṇijālāvṛtāni ca |
puṣpitāḥ phalavantaśca puṇyāssurabhigandhinaḥ || 6 ||
ime jāmbūnadamayāḥ pādapāḥ kasya tejasā |
kāñcanāni ca padmāni jātāni vimale jale || 7 ||
kathaṃ matsyāśca sauvarṇā dṛśyante saha kacchapaiḥ |
ātmānamanubhāvaṃ ca kasya caitattapobalam || 8 ||
ajānatāṃ na ssarveṣāṃ sarvamākhyātumarhasi |
evamuktā hanumatā tāpasī dharmacāriṇī || 9 ||
pratyuvāca hanūmantaṃ sarvabhūtahite ratā |
mayo nāma mahātejā māyāvī vānararṣabhaḥ || 10 ||
tenedaṃ nirmitaṃ sarvaṃ māyayā kāñcanaṃ vanam |
purā dānavamukhyānāṃ viśvakarmā babhūva ha || 11 ||
yenedaṃ kāñcanaṃ divyaṃ nirmitaṃ bhavanottamam |
sa tu varṣasahasrāṇi tapastaptvā mahāvane || 12 ||
pitāmahādvaraṃ lebhe sarvamauśanasaṃ dhanam |
vanaṃ vidhāya balavānsarvakāmeśvarastadā || 13 ||
uvāsa sukhitaḥ kālaṃ kañcidasminmahāvane |
tamapsarasi hemāyāṃ saktaṃ dānavapuṅgavam || 14 ||
vikramyaivāśaniṃ gṛhya jaghānetraḥ purandaraḥ |
idaṃ ca brahmaṇā dattaṃ hemāyai vanamuttamam || 15 ||
śāśvatāḥ kāmabhogaśca gṛhaṃ cedaṃ hiraṇmayam |
duhitā merusāvarṇerahaṃ tasyāssvayamprabhā || 16 ||
idaṃ rakṣāmi bhavanaṃ hemāyā vānarottama |
mama priyasakhī hemā nṛttagītaviśāradā || 17 ||
tayā dattavarā cāsmi rakṣāmi bhavanottamam |
kiṃ kāryaṃ kasya vā hetoḥ kāntārāṇi prapaśyatha || 18 ||
kathaṃ cedaṃ vanaṃ durgaṃ yuṣmābhirupalakṣitam |
imānyabhyavahāryāṇi mūlāni ca phalāni ca || 19 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekapañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.