Valmiki Ramayana Kishkindha Kanda Sarga 51 — Oriya Script

⚠️ AI-generated translation — the Nepali meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Nepali

हनुमानले गुफाभित्र भेटिएकी तपस्विनी स्त्रीलाई सुनौला वृक्ष, विमान र घरहरू कसका हुन् भनी सोध्छन्। ती स्त्रीले आफू स्वयंप्रभा हुँ र मेरुसावर्णकी छोरी भएको बताउँदै भन्छिन् — मय नामक मायावी वानरश्रेष्ठले यो सुनौलो वन बनाएका थिए। उनले ब्रह्माबाट वर पाएर यो वन बनाई केही समय बसे, तर हेमा नामक अप्सरामा आसक्त हुँदा इन्द्रले वज्रले मारे। ब्रह्माले यो वन हेमालाई दिएका थिए, र स्वयंप्रभा हेमाकी सखी भएकाले उनको भवनको रक्षा गर्छिन्।

AI-generated · not yet verified

The Nepali meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡମ୍ ।

ଅଥ ଏକପଞ୍ଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ।

Shloka 1

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ହନୁମାଂସ୍ତତ୍ର ପୁନଃ କୃଷ୍ଣାଜିନାମ୍ବରାମ୍ ।
ଅବ୍ରଵୀତ୍ତାଂ ମହାଭାଗାଂ ତାପସୀଂ ଧର୍ମଚାରିଣୀମ୍ ॥ 1 ॥

ityuktvā hanumāṃstatra punaḥ kṛṣṇājināmbarām |
abravīttāṃ mahābhāgāṃ tāpasīṃ dharmacāriṇīm || 1 ||

यसरी भनेर हनुमानले त्यहाँ फेरि कृष्णाजिन वस्त्र धारण गर्ने, महाभागा, तपस्विनी र धर्माचरण गर्ने ती स्त्रीलाई भने ॥ 1 ॥ ^AI

Shloka 2

ଇଦଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାସ୍ସହସା ବିଲଂ ତିମିରସଂଵୃତମ୍ ।
କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାପରିଶ୍ରାନ୍ତାଃ ପରିଖିନ୍ନାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ ॥ 2 ॥

idaṃ praviṣṭāssahasā bilaṃ timirasaṃvṛtam |
kṣutpipāsāpariśrāntāḥ parikhinnāśca sarvaśaḥ || 2 ||

हामी अचानक अँध्यारोले ढाकिएको यो गुफाभित्र प्रवेश गर्यौं; भोक र तिर्खाले थकित भई सबैतिरबाट अत्यन्त दुःखी भयौं ॥ 2 ॥ ^AI

Shloka 3

ମହଦ୍ଧରଣ୍ଯା ଵିଵରଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଃ ସ୍ମ ପିପାସିତାଃ ।
ଇମାଂ ସ୍ତ୍ଵେଵଂଵିଧାନ୍ଭାଵାନ୍ଵିଵିଧାନଦ୍ଭୁତୋପମାନ୍ ॥ 3 ॥

mahaddharaṇyā vivaraṃ praviṣṭāḥ sma pipāsitāḥ |
imāṃ stvevaṃvidhānbhāvānvividhānadbhutopamān || 3 ||

तिर्खाएका हामी पृथ्वीको ठूलो विवरभित्र प्रवेश गर्यौं; यसरी यस्ता अनेक प्रकारका अद्भुत उपमा भएका अवस्थाहरूलाई देखेर ॥ 3 ॥ ^AI

Shloka 4

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵଯଂ ପ୍ରଵ୍ଯଥିତାସ୍ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତା ନଷ୍ଟଚେତସଃ ।
କସ୍ଯୈତେ କାଞ୍ଚନା ଵୃକ୍ଷାସ୍ତରୁଣାଦିତ୍ଯସନ୍ନିଭାଃ ॥ 4 ॥

dṛṣṭvā vayaṃ pravyathitāssambhrāntā naṣṭacetasaḥ |
kasyaite kāñcanā vṛkṣāstaruṇādityasannibhāḥ || 4 ||

हामी अत्यन्त व्यथित, भ्रमित र चेतना गुमाएका भयौं। यी उदाउँदो सूर्यजस्ता देखिने सुनौला वृक्षहरू कसका हुन् ? ॥ 4 ॥ ^AI

Shloka 5

ଶୁଚୀନ୍ଯଭ୍ଯଵହାର୍ଯାଣି ମୂଲାନି ଚ ଫଲାନି ଚ ।
କାଞ୍ଚନାନି ଵିମାନାନି ରାଜତାନି ଗୃହାଣି ଚ ॥ 5 ॥

śucīnyabhyavahāryāṇi mūlāni ca phalāni ca |
kāñcanāni vimānāni rājatāni gṛhāṇi ca || 5 ||

पवित्र, खान योग्य जरा र फलहरू; सुनौला विमानहरू र चाँदीका घरहरू ॥ 5 ॥ ^AI

Shloka 6

ତପନୀଯଗଵାକ୍ଷାଣି ମଣିଜାଲାଵୃତାନି ଚ ।
ପୁଷ୍ପିତାଃ ଫଲଵନ୍ତଶ୍ଚ ପୁଣ୍ଯାସ୍ସୁରଭିଗନ୍ଧିନଃ ॥ 6 ॥

tapanīyagavākṣāṇi maṇijālāvṛtāni ca |
puṣpitāḥ phalavantaśca puṇyāssurabhigandhinaḥ || 6 ||

तपाइएको सुनको झ्याल भएका, रत्नजडित जालले ढाकिएका, फूल फुलेका, फल लागेका, पवित्र र सुगन्धित गन्ध भएका वृक्षहरू ॥ 6 ॥ ^AI

Shloka 7

ଇମେ ଜାମ୍ବୂନଦମଯାଃ ପାଦପାଃ କସ୍ଯ ତେଜସା ।
କାଞ୍ଚନାନି ଚ ପଦ୍ମାନି ଜାତାନି ଵିମଲେ ଜଲେ ॥ 7 ॥

ime jāmbūnadamayāḥ pādapāḥ kasya tejasā |
kāñcanāni ca padmāni jātāni vimale jale || 7 ||

यी सुनका रंग भएका वृक्षहरू कसको तेजले यस्ता भएका हुन् ? निर्मल जलमा सुनौला कमलहरू पनि उत्पन्न भएका छन् ॥ 7 ॥ ^AI

Shloka 8

କଥଂ ମତ୍ସ୍ଯାଶ୍ଚ ସୌଵର୍ଣା ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ସହ କଚ୍ଛପୈଃ ।
ଆତ୍ମାନମନୁଭାଵଂ ଚ କସ୍ଯ ଚୈତତ୍ତପୋବଲମ୍ ॥ 8 ॥

kathaṃ matsyāśca sauvarṇā dṛśyante saha kacchapaiḥ |
ātmānamanubhāvaṃ ca kasya caitattapobalam || 8 ||

कछुवाहरूसँगै सुनौला माछाहरू कसरी देखिन्छन् ? आफ्नो प्रभाव र यो कसको तपोबल हो ? ॥ 8 ॥ ^AI

Shloka 9

ଅଜାନତାଂ ନ ସ୍ସର୍ଵେଷାଂ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି ।
ଏଵମୁକ୍ତା ହନୁମତା ତାପସୀ ଧର୍ମଚାରିଣୀ ॥ 9 ॥

ajānatāṃ na ssarveṣāṃ sarvamākhyātumarhasi |
evamuktā hanumatā tāpasī dharmacāriṇī || 9 ||

हे तपस्विनी धर्माचारिणी, हामी सबैले नजानेको कुरा तिमीले सबै बताउनु उचित छ। हनुमताले यसरी भनेपछि, सबै प्राणीहरूको हितमा रत त्यो तपस्विनीले हनुमानलाई भनिन् — ^AI

Shloka 10

ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହନୂମନ୍ତଂ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତା ।
ମଯୋ ନାମ ମହାତେଜା ମାଯାଵୀ ଵାନରର୍ଷଭଃ ॥ 10 ॥

pratyuvāca hanūmantaṃ sarvabhūtahite ratā |
mayo nāma mahātejā māyāvī vānararṣabhaḥ || 10 ||

सबै प्राणीहरूको हितमा रत त्यो तपस्विनीले हनुमानलाई भनिन् — महातेजस्वी, मायावी वानरश्रेष्ठ मय नामक एक जना थिए। ^AI

Shloka 11

ତେନେଦଂ ନିର୍ମିତଂ ସର୍ଵଂ ମାଯଯା କାଞ୍ଚନଂ ଵନମ୍ ।
ପୁରା ଦାନଵମୁଖ୍ଯାନାଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ବଭୂଵ ହ ॥ 11 ॥

tenedaṃ nirmitaṃ sarvaṃ māyayā kāñcanaṃ vanam |
purā dānavamukhyānāṃ viśvakarmā babhūva ha || 11 ||

उनैले मायाद्वारा यो सम्पूर्ण सुनौलो वन बनाएका थिए। पहिले दानवहरूका प्रमुखहरूका लागि विश्वकर्मा थिए। ^AI

Shloka 12

ଯେନେଦଂ କାଞ୍ଚନଂ ଦିଵ୍ଯଂ ନିର୍ମିତଂ ଭଵନୋତ୍ତମମ୍ ।
ସ ତୁ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ମହାଵନେ ॥ 12 ॥

yenedaṃ kāñcanaṃ divyaṃ nirmitaṃ bhavanottamam |
sa tu varṣasahasrāṇi tapastaptvā mahāvane || 12 ||

जसले यो दिव्य सुनौलो उत्तम भवन बनाएका थिए, उनैले महावनमा हजारौं वर्षसम्म तपस्या गरेर — ^AI

Shloka 13

ପିତାମହାଦ୍ଵରଂ ଲେଭେ ସର୍ଵମୌଶନସଂ ଧନମ୍ ।
ଵନଂ ଵିଧାଯ ବଲଵାନ୍ସର୍ଵକାମେଶ୍ଵରସ୍ତଦା ॥ 13 ॥

pitāmahādvaraṃ lebhe sarvamauśanasaṃ dhanam |
vanaṃ vidhāya balavānsarvakāmeśvarastadā || 13 ||

पितामह ब्रह्माबाट सबै शुक्राचार्यसम्बन्धी धन वरका रूपमा प्राप्त गरे। बलवान् ती सर्वकामेश्वरले त्यसबेला यो वन बनाएर — ^AI

Shloka 14

ଉଵାସ ସୁଖିତଃ କାଲଂ କଞ୍ଚିଦସ୍ମିନ୍ମହାଵନେ ।
ତମପ୍ସରସି ହେମାଯାଂ ସକ୍ତଂ ଦାନଵପୁଙ୍ଗଵମ୍ ॥ 14 ॥

uvāsa sukhitaḥ kālaṃ kañcidasminmahāvane |
tamapsarasi hemāyāṃ saktaṃ dānavapuṅgavam || 14 ||

केही समय यस महावनमा सुखपूर्वक बसे। हेमा नामक अप्सरामा आसक्त त्यो दानवश्रेष्ठलाई — ^AI

Shloka 15

ଵିକ୍ରମ୍ଯୈଵାଶନିଂ ଗୃହ୍ଯ ଜଘାନେତ୍ରଃ ପୁରନ୍ଦରଃ ।
ଇଦଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମଣା ଦତ୍ତଂ ହେମାଯୈ ଵନମୁତ୍ତମମ୍ ॥ 15 ॥

vikramyaivāśaniṃ gṛhya jaghānetraḥ purandaraḥ |
idaṃ ca brahmaṇā dattaṃ hemāyai vanamuttamam || 15 ||

इन्द्रले वज्र लिएर आक्रमण गरी मारे। यो उत्तम वन ब्रह्माले हेमालाई दिएका थिए। ^AI

Shloka 16

ଶାଶ୍ଵତାଃ କାମଭୋଗଶ୍ଚ ଗୃହଂ ଚେଦଂ ହିରଣ୍ମଯମ୍ ।
ଦୁହିତା ମେରୁସାଵର୍ଣେରହଂ ତସ୍ଯାସ୍ସ୍ଵଯମ୍ପ୍ରଭା ॥ 16 ॥

śāśvatāḥ kāmabhogaśca gṛhaṃ cedaṃ hiraṇmayam |
duhitā merusāvarṇerahaṃ tasyāssvayamprabhā || 16 ||

यो शाश्वत कामभोग र यो सुनौलो घर पनि। म मेरुसावर्णकी छोरी हुँ, र म स्वयंप्रभा हुँ। ^AI

Shloka 17

ଇଦଂ ରକ୍ଷାମି ଭଵନଂ ହେମାଯା ଵାନରୋତ୍ତମ ।
ମମ ପ୍ରିଯସଖୀ ହେମା ନୃତ୍ତଗୀତଵିଶାରଦା ॥ 17 ॥

idaṃ rakṣāmi bhavanaṃ hemāyā vānarottama |
mama priyasakhī hemā nṛttagītaviśāradā || 17 ||

हे वानरश्रेष्ठ, म यो हेमाको भवन रक्षा गर्छु। हेमा मेरी प्रिय सखी हुन् र नृत्य तथा गीतमा निपुण छिन्। ^AI

Shloka 18

ତଯା ଦତ୍ତଵରା ଚାସ୍ମି ରକ୍ଷାମି ଭଵନୋତ୍ତମମ୍ ।
କିଂ କାର୍ଯଂ କସ୍ଯ ଵା ହେତୋଃ କାନ୍ତାରାଣି ପ୍ରପଶ୍ଯଥ ॥ 18 ॥

tayā dattavarā cāsmi rakṣāmi bhavanottamam |
kiṃ kāryaṃ kasya vā hetoḥ kāntārāṇi prapaśyatha || 18 ||

उनैले मलाई वर दिएकी छिन् र म यो उत्तम भवनको रक्षा गर्छु। तिमीहरूले यी वनहरू के कार्यका लागि र कुन कारणले हेर्दै छौ? ^AI

Shloka 19

କଥଂ ଚେଦଂ ଵନଂ ଦୁର୍ଗଂ ଯୁଷ୍ମାଭିରୁପଲକ୍ଷିତମ୍ ।
ଇମାନ୍ଯଭ୍ଯଵହାର୍ଯାଣି ମୂଲାନି ଚ ଫଲାନି ଚ ॥ 19 ॥

kathaṃ cedaṃ vanaṃ durgaṃ yuṣmābhirupalakṣitam |
imānyabhyavahāryāṇi mūlāni ca phalāni ca || 19 ||

तिमीहरूले यो दुर्गम वन कसरी देख्यौ? यी खानयोग्य मूल र फलहरू पनि छन्। ^AI

ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଏକପଞ୍ଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।

अथ एकपञ्चाशस्सर्गः ।

इत्युक्त्वा हनुमांस्तत्र पुनः कृष्णाजिनाम्बराम् ।

अब्रवीत्तां महाभागां तापसीं धर्मचारिणीम् ॥ 1 ॥

इदं प्रविष्टास्सहसा बिलं तिमिरसंवृतम् ।

क्षुत्पिपासापरिश्रान्ताः परिखिन्नाश्च सर्वशः ॥ 2 ॥

महद्धरण्या विवरं प्रविष्टाः स्म पिपासिताः ।

इमां स्त्वेवंविधान्भावान्विविधानद्भुतोपमान् ॥ 3 ॥

दृष्ट्वा वयं प्रव्यथितास्सम्भ्रान्ता नष्टचेतसः ।

कस्यैते काञ्चना वृक्षास्तरुणादित्यसन्निभाः ॥ 4 ॥

शुचीन्यभ्यवहार्याणि मूलानि च फलानि च ।

काञ्चनानि विमानानि राजतानि गृहाणि च ॥ 5 ॥

तपनीयगवाक्षाणि मणिजालावृतानि च ।

पुष्पिताः फलवन्तश्च पुण्यास्सुरभिगन्धिनः ॥ 6 ॥

इमे जाम्बूनदमयाः पादपाः कस्य तेजसा ।

काञ्चनानि च पद्मानि जातानि विमले जले ॥ 7 ॥

कथं मत्स्याश्च सौवर्णा दृश्यन्ते सह कच्छपैः ।

आत्मानमनुभावं च कस्य चैतत्तपोबलम् ॥ 8 ॥

अजानतां न स्सर्वेषां सर्वमाख्यातुमर्हसि ।

एवमुक्ता हनुमता तापसी धर्मचारिणी ॥ 9 ॥

प्रत्युवाच हनूमन्तं सर्वभूतहिते रता ।

मयो नाम महातेजा मायावी वानरर्षभः ॥ 10 ॥

तेनेदं निर्मितं सर्वं मायया काञ्चनं वनम् ।

पुरा दानवमुख्यानां विश्वकर्मा बभूव ह ॥ 11 ॥

येनेदं काञ्चनं दिव्यं निर्मितं भवनोत्तमम् ।

स तु वर्षसहस्राणि तपस्तप्त्वा महावने ॥ 12 ॥

पितामहाद्वरं लेभे सर्वमौशनसं धनम् ।

वनं विधाय बलवान्सर्वकामेश्वरस्तदा ॥ 13 ॥

उवास सुखितः कालं कञ्चिदस्मिन्महावने ।

तमप्सरसि हेमायां सक्तं दानवपुङ्गवम् ॥ 14 ॥

विक्रम्यैवाशनिं गृह्य जघानेत्रः पुरन्दरः ।

इदं च ब्रह्मणा दत्तं हेमायै वनमुत्तमम् ॥ 15 ॥

शाश्वताः कामभोगश्च गृहं चेदं हिरण्मयम् ।

दुहिता मेरुसावर्णेरहं तस्यास्स्वयम्प्रभा ॥ 16 ॥

इदं रक्षामि भवनं हेमाया वानरोत्तम ।

मम प्रियसखी हेमा नृत्तगीतविशारदा ॥ 17 ॥

तया दत्तवरा चास्मि रक्षामि भवनोत्तमम् ।

किं कार्यं कस्य वा हेतोः कान्ताराणि प्रपश्यथ ॥ 18 ॥

कथं चेदं वनं दुर्गं युष्माभिरुपलक्षितम् ।

इमान्यभ्यवहार्याणि मूलानि च फलानि च ॥ 19 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे एकपञ्चाशस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

4.51 କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡ - ଏକପଞ୍ଚାଶ ସର୍ଗଃ