ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଏକଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତତୋ ନିପତିତାଂ ତାରାଂ ଚ୍ଯୁତାଂ ତାରାମିଵାମ୍ବରାତ୍ ।
ଶନୈରାଶ୍ଵାସଯାମାସ ହନୁମାନ୍ହରିଯୂଥପଃ ॥ 1 ॥
ଗୁଣଦୋଷକୃତଂ ଜନ୍ତୁସ୍ସ୍ଵକର୍ମ ଫଲହେତୁକମ୍ ।
ଅଵ୍ଯଗ୍ରସ୍ତଦଵାପ୍ନୋତି ସର୍ଵଂ ପ୍ରେତ୍ଯ ଶୁଭାଶୁଭମ୍ ॥ 2 ॥
ଶୋଚ୍ଯା ଶୋଚସି କଂ ଶୋଚ୍ଯଂ ଦୀନଂ ଦୀନାଽନୁକମ୍ପସେ ।
କସ୍ଯ କୋଵାଽନୁଶୋଚ୍ଯୋଽସ୍ତି ଦେହେଽସ୍ମିନ୍ ବୁଦ୍ବୁଦୋପମେ ॥ 3 ॥
ଅଙ୍ଗଦସ୍ତୁ କୁମାରୋଽଯଂ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯୋ ଜୀଵପୁତ୍ରଯା ।
ଅଯତ୍ଯାଂ ଚ ଵିଧେଯାନି ସମର୍ଥାନ୍ଯସ୍ଯ ଚିନ୍ତଯ ॥ 4 ॥
ଜାନାସ୍ଯନିଯତାମେଵଂ ଭୂତାନାମାଗତିଂ ଗତିମ୍ ।
ତସ୍ମାଚ୍ଛୁଭଂ ହି କର୍ତଵ୍ଯଂ ପଣ୍ଡିତେନୈହ ଲୌକିକମ୍ ॥ 5 ॥
ଯସ୍ମିନ୍ହରିସହସ୍ରାଣି ପ୍ରଯୁତାନ୍ଯର୍ବୁଦାନି ଚ ।
ଵର୍ତଯନ୍ତି କୃତାଂଶାନି ସୋଽଯଂ ଦିଷ୍ଟାନ୍ତମାଗତଃ ॥ 6 ॥
ଯଦଯଂ ନ୍ଯାଯଦୃଷ୍ଟାର୍ଥସ୍ସାମଦାନକ୍ଷମାପରଃ ।
ଗତୋ ଧର୍ମଜିତାଂ ଭୂମିଂ ନୈନଂ ଶୋଚିତୁମର୍ହସି ॥ 7 ॥
ସର୍ଵେ ହି ହରିଶାର୍ଦୂଲାଃ ପୁତ୍ରଶ୍ଚାଯଂ ତଵାଙ୍ଗଦଃ ।
ଇଦଂ ହର୍ଯୃକ୍ଷପତିରାଜ୍ଯଂ ଚ ତ୍ଵତ୍ସନାଥମନିନ୍ଦିତେ ॥ 8 ॥
ତାଵିମୌ ଶୋକସନ୍ତପ୍ତୌ ଶନୈଃ ପ୍ରେରଯ ଭାମିନି ।
ତ୍ଵଯା ପରିଗୃହୀତୋଽଯମଙ୍ଗଦଶ୍ଶାସ୍ତୁ ମେଦିନୀମ୍ ॥ 9 ॥
ସନ୍ତତିଶ୍ଚ ଯଥା ଦୃଷ୍ଟା କୃତ୍ଯଂ ଯଚ୍ଚାପି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ ।
ରାଜ୍ଞସ୍ତତ୍କ୍ରିଯତାଂ ସର୍ଵମେଷ କାଲସ୍ଯ ନିଶ୍ଚଯଃ ॥ 10 ॥
ସଂସ୍କାର୍ଯୋ ହରିରାଜଶ୍ଚ ଅଙ୍ଗଦଶ୍ଚାଭିଷିଚ୍ଯତାମ୍ ।
ସିଂହାସନଗତଂ ପୁତ୍ରଂ ପଶ୍ଯନ୍ତୀ ଶାନ୍ତିମେଷ୍ଯସି ॥ 11 ॥
ସା ତସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭର୍ତୃଵ୍ଯସନପୀଡିତା ।
ଅବ୍ରଵୀଦୁତ୍ତରଂ ତାରା ହନୂମନ୍ତମଵସ୍ଥିତମ୍ ॥ 12 ॥
ଅଙ୍ଗଦପ୍ରତିରୂପାଣାଂ ପୁତ୍ରାଣାମେକତଶ୍ଶତମ୍ ।
ହତସ୍ଯାପ୍ଯସ୍ଯ ଵୀରସ୍ଯ ଗାତ୍ରସଂଶ୍ଲେଷଣଂ ଵରମ୍ ॥ 13 ॥
ନ ଚାହଂ ହରିରାଜସ୍ଯ ପ୍ରଭଵାମ୍ଯଙ୍ଗଦସ୍ଯ ଵା ।
ପିତୃଵ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ସର୍ଵକାର୍ଯେଷ୍ଵନନ୍ତରଃ ॥ 14 ॥
ନ ହ୍ଯେଷାବୁଦ୍ଧିରାସ୍ଥେଯା ହନୂମନ୍ନଙ୍ଗଦଂ ପ୍ରତି ।
ପିତା ହି ବନ୍ଧୁଃ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ନ ମାତା ହରିସତ୍ତମ ॥ 15 ॥
ନ ହି ମମ ହରିରାଜସଂଶ୍ରଯାତ୍ କ୍ଷମତରମସ୍ତି ପରତ୍ର ଚେହ ଵା ।
ଅଭିମୁଖହତଵୀରସେଵିତଂ ଶଯନମିଦଂ ମମ ସେଵିତୁଂ କ୍ଷମମ୍ ॥ 16 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଏକଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekaviṃśassargaḥ |
tato nipatitāṃ tārāṃ cyutāṃ tārāmivāmbarāt |
śanairāśvāsayāmāsa hanumānhariyūthapaḥ || 1 ||
guṇadoṣakṛtaṃ jantussvakarma phalahetukam |
avyagrastadavāpnoti sarvaṃ pretya śubhāśubham || 2 ||
śocyā śocasi kaṃ śocyaṃ dīnaṃ dīnā'nukampase |
kasya kovā'nuśocyo'sti dehe'smin budbudopame || 3 ||
aṅgadastu kumāro'yaṃ draṣṭavyo jīvaputrayā |
ayatyāṃ ca vidheyāni samarthānyasya cintaya || 4 ||
jānāsyaniyatāmevaṃ bhūtānāmāgatiṃ gatim |
tasmācchubhaṃ hi kartavyaṃ paṇḍitenaiha laukikam || 5 ||
yasminharisahasrāṇi prayutānyarbudāni ca |
vartayanti kṛtāṃśāni so'yaṃ diṣṭāntamāgataḥ || 6 ||
yadayaṃ nyāyadṛṣṭārthassāmadānakṣamāparaḥ |
gato dharmajitāṃ bhūmiṃ nainaṃ śocitumarhasi || 7 ||
sarve hi hariśārdūlāḥ putraścāyaṃ tavāṅgadaḥ |
idaṃ haryṛkṣapatirājyaṃ ca tvatsanāthamanindite || 8 ||
tāvimau śokasantaptau śanaiḥ preraya bhāmini |
tvayā parigṛhīto'yamaṅgadaśśāstu medinīm || 9 ||
santatiśca yathā dṛṣṭā kṛtyaṃ yaccāpi sāmpratam |
rājñastatkriyatāṃ sarvameṣa kālasya niścayaḥ || 10 ||
saṃskāryo harirājaśca aṅgadaścābhiṣicyatām |
siṃhāsanagataṃ putraṃ paśyantī śāntimeṣyasi || 11 ||
sā tasya vacanaṃ śrutvā bhartṛvyasanapīḍitā |
abravīduttaraṃ tārā hanūmantamavasthitam || 12 ||
aṅgadapratirūpāṇāṃ putrāṇāmekataśśatam |
hatasyāpyasya vīrasya gātrasaṃśleṣaṇaṃ varam || 13 ||
na cāhaṃ harirājasya prabhavāmyaṅgadasya vā |
pitṛvyastasya sugrīvassarvakāryeṣvanantaraḥ || 14 ||
na hyeṣābuddhirāstheyā hanūmannaṅgadaṃ prati |
pitā hi bandhuḥ putrasya na mātā harisattama || 15 ||
na hi mama harirājasaṃśrayāt kṣamataramasti paratra ceha vā |
abhimukhahatavīrasevitaṃ śayanamidaṃ mama sevituṃ kṣamam || 16 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekaviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ एकविंशस्सर्गः ।
ततो निपतितां तारां च्युतां तारामिवाम्बरात् ।
शनैराश्वासयामास हनुमान्हरियूथपः ॥ 1 ॥
गुणदोषकृतं जन्तुस्स्वकर्म फलहेतुकम् ।
अव्यग्रस्तदवाप्नोति सर्वं प्रेत्य शुभाशुभम् ॥ 2 ॥
शोच्या शोचसि कं शोच्यं दीनं दीनाऽनुकम्पसे ।
कस्य कोवाऽनुशोच्योऽस्ति देहेऽस्मिन् बुद्बुदोपमे ॥ 3 ॥
अङ्गदस्तु कुमारोऽयं द्रष्टव्यो जीवपुत्रया ।
अयत्यां च विधेयानि समर्थान्यस्य चिन्तय ॥ 4 ॥
जानास्यनियतामेवं भूतानामागतिं गतिम् ।
तस्माच्छुभं हि कर्तव्यं पण्डितेनैह लौकिकम् ॥ 5 ॥
यस्मिन्हरिसहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च ।
वर्तयन्ति कृतांशानि सोऽयं दिष्टान्तमागतः ॥ 6 ॥
यदयं न्यायदृष्टार्थस्सामदानक्षमापरः ।
गतो धर्मजितां भूमिं नैनं शोचितुमर्हसि ॥ 7 ॥
सर्वे हि हरिशार्दूलाः पुत्रश्चायं तवाङ्गदः ।
इदं हर्यृक्षपतिराज्यं च त्वत्सनाथमनिन्दिते ॥ 8 ॥
ताविमौ शोकसन्तप्तौ शनैः प्रेरय भामिनि ।
त्वया परिगृहीतोऽयमङ्गदश्शास्तु मेदिनीम् ॥ 9 ॥
सन्ततिश्च यथा दृष्टा कृत्यं यच्चापि साम्प्रतम् ।
राज्ञस्तत्क्रियतां सर्वमेष कालस्य निश्चयः ॥ 10 ॥
संस्कार्यो हरिराजश्च अङ्गदश्चाभिषिच्यताम् ।
सिंहासनगतं पुत्रं पश्यन्ती शान्तिमेष्यसि ॥ 11 ॥
सा तस्य वचनं श्रुत्वा भर्तृव्यसनपीडिता ।
अब्रवीदुत्तरं तारा हनूमन्तमवस्थितम् ॥ 12 ॥
अङ्गदप्रतिरूपाणां पुत्राणामेकतश्शतम् ।
हतस्याप्यस्य वीरस्य गात्रसंश्लेषणं वरम् ॥ 13 ॥
न चाहं हरिराजस्य प्रभवाम्यङ्गदस्य वा ।
पितृव्यस्तस्य सुग्रीवस्सर्वकार्येष्वनन्तरः ॥ 14 ॥
न ह्येषाबुद्धिरास्थेया हनूमन्नङ्गदं प्रति ।
पिता हि बन्धुः पुत्रस्य न माता हरिसत्तम ॥ 15 ॥
न हि मम हरिराजसंश्रयात् क्षमतरमस्ति परत्र चेह वा ।
अभिमुखहतवीरसेवितं शयनमिदं मम सेवितुं क्षमम् ॥ 16 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे एकविंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekaviṃśassargaḥ |
tato nipatitāṃ tārāṃ cyutāṃ tārāmivāmbarāt |
śanairāśvāsayāmāsa hanumānhariyūthapaḥ || 1 ||
guṇadoṣakṛtaṃ jantussvakarma phalahetukam |
avyagrastadavāpnoti sarvaṃ pretya śubhāśubham || 2 ||
śocyā śocasi kaṃ śocyaṃ dīnaṃ dīnā'nukampase |
kasya kovā'nuśocyo'sti dehe'smin budbudopame || 3 ||
aṅgadastu kumāro'yaṃ draṣṭavyo jīvaputrayā |
ayatyāṃ ca vidheyāni samarthānyasya cintaya || 4 ||
jānāsyaniyatāmevaṃ bhūtānāmāgatiṃ gatim |
tasmācchubhaṃ hi kartavyaṃ paṇḍitenaiha laukikam || 5 ||
yasminharisahasrāṇi prayutānyarbudāni ca |
vartayanti kṛtāṃśāni so'yaṃ diṣṭāntamāgataḥ || 6 ||
yadayaṃ nyāyadṛṣṭārthassāmadānakṣamāparaḥ |
gato dharmajitāṃ bhūmiṃ nainaṃ śocitumarhasi || 7 ||
sarve hi hariśārdūlāḥ putraścāyaṃ tavāṅgadaḥ |
idaṃ haryṛkṣapatirājyaṃ ca tvatsanāthamanindite || 8 ||
tāvimau śokasantaptau śanaiḥ preraya bhāmini |
tvayā parigṛhīto'yamaṅgadaśśāstu medinīm || 9 ||
santatiśca yathā dṛṣṭā kṛtyaṃ yaccāpi sāmpratam |
rājñastatkriyatāṃ sarvameṣa kālasya niścayaḥ || 10 ||
saṃskāryo harirājaśca aṅgadaścābhiṣicyatām |
siṃhāsanagataṃ putraṃ paśyantī śāntimeṣyasi || 11 ||
sā tasya vacanaṃ śrutvā bhartṛvyasanapīḍitā |
abravīduttaraṃ tārā hanūmantamavasthitam || 12 ||
aṅgadapratirūpāṇāṃ putrāṇāmekataśśatam |
hatasyāpyasya vīrasya gātrasaṃśleṣaṇaṃ varam || 13 ||
na cāhaṃ harirājasya prabhavāmyaṅgadasya vā |
pitṛvyastasya sugrīvassarvakāryeṣvanantaraḥ || 14 ||
na hyeṣābuddhirāstheyā hanūmannaṅgadaṃ prati |
pitā hi bandhuḥ putrasya na mātā harisattama || 15 ||
na hi mama harirājasaṃśrayāt kṣamataramasti paratra ceha vā |
abhimukhahatavīrasevitaṃ śayanamidaṃ mama sevituṃ kṣamam || 16 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekaviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.