ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਏਕਵਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਤੋ ਨਿਪਤਿਤਾਂ ਤਾਰਾਂ ਚ੍ਯੁਤਾਂ ਤਾਰਾਮਿਵਾਮ੍ਬਰਾਤ੍ ।
ਸ਼ਨੈਰਾਸ਼੍ਵਾਸਯਾਮਾਸ ਹਨੁਮਾਨ੍ਹਰਿਯੂਥਪਃ ॥ 1 ॥
ਗੁਣਦੋषਕृਤਂ ਜਨ੍ਤੁਸ੍ਸ੍ਵਕਰ੍ਮ ਫਲਹੇਤੁਕਮ੍ ।
ਅਵ੍ਯਗ੍ਰਸ੍ਤਦਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮ੍ ॥ 2 ॥
ਸ਼ੋਚ੍ਯਾ ਸ਼ੋਚਸਿ ਕਂ ਸ਼ੋਚ੍ਯਂ ਦੀਨਂ ਦੀਨਾऽਨੁਕਮ੍ਪਸੇ ।
ਕਸ੍ਯ ਕੋਵਾऽਨੁਸ਼ੋਚ੍ਯੋऽਸ੍ਤਿ ਦੇਹੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਬੁਦ੍ਬੁਦੋਪਮੇ ॥ 3 ॥
ਅਙ੍ਗਦਸ੍ਤੁ ਕੁਮਾਰੋऽਯਂ ਦ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯੋ ਜੀਵਪੁਤ੍ਰਯਾ ।
ਅਯਤ੍ਯਾਂ ਚ ਵਿਧੇਯਾਨਿ ਸਮਰ੍ਥਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਚਿਨ੍ਤਯ ॥ 4 ॥
ਜਾਨਾਸ੍ਯਨਿਯਤਾਮੇਵਂ ਭੂਤਾਨਾਮਾਗਤਿਂ ਗਤਿਮ੍ ।
ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛੁਭਂ ਹਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪਣ੍ਡਿਤੇਨੈਹ ਲੌਕਿਕਮ੍ ॥ 5 ॥
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਹਰਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਪ੍ਰਯੁਤਾਨ੍ਯਰ੍ਬੁਦਾਨਿ ਚ ।
ਵਰ੍ਤਯਨ੍ਤਿ ਕृਤਾਂਸ਼ਾਨਿ ਸੋऽਯਂ ਦਿष੍ਟਾਨ੍ਤਮਾਗਤਃ ॥ 6 ॥
ਯਦਯਂ ਨ੍ਯਾਯਦृष੍ਟਾਰ੍ਥਸ੍ਸਾਮਦਾਨਕ੍षਮਾਪਰਃ ।
ਗਤੋ ਧਰ੍ਮਜਿਤਾਂ ਭੂਮਿਂ ਨੈਨਂ ਸ਼ੋਚਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ॥ 7 ॥
ਸਰ੍ਵੇ ਹਿ ਹਰਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਾਃ ਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਚਾਯਂ ਤਵਾਙ੍ਗਦਃ ।
ਇਦਂ ਹਰ੍ਯृਕ੍षਪਤਿਰਾਜ੍ਯਂ ਚ ਤ੍ਵਤ੍ਸਨਾਥਮਨਿਨ੍ਦਿਤੇ ॥ 8 ॥
ਤਾਵਿਮੌ ਸ਼ੋਕਸਨ੍ਤਪ੍ਤੌ ਸ਼ਨੈਃ ਪ੍ਰੇਰਯ ਭਾਮਿਨਿ ।
ਤ੍ਵਯਾ ਪਰਿਗृਹੀਤੋऽਯਮਙ੍ਗਦਸ਼੍ਸ਼ਾਸ੍ਤੁ ਮੇਦਿਨੀਮ੍ ॥ 9 ॥
ਸਨ੍ਤਤਿਸ਼੍ਚ ਯਥਾ ਦृष੍ਟਾ ਕृਤ੍ਯਂ ਯਚ੍ਚਾਪਿ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਮ੍ ।
ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਤਤ੍ਕ੍ਰਿਯਤਾਂ ਸਰ੍ਵਮੇष ਕਾਲਸ੍ਯ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ ॥ 10 ॥
ਸਂਸ੍ਕਾਰ੍ਯੋ ਹਰਿਰਾਜਸ਼੍ਚ ਅਙ੍ਗਦਸ਼੍ਚਾਭਿषਿਚ੍ਯਤਾਮ੍ ।
ਸਿਂਹਾਸਨਗਤਂ ਪੁਤ੍ਰਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੀ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮੇष੍ਯਸਿ ॥ 11 ॥
ਸਾ ਤਸ੍ਯ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਰ੍ਤृਵ੍ਯਸਨਪੀਡਿਤਾ ।
ਅਬ੍ਰਵੀਦੁਤ੍ਤਰਂ ਤਾਰਾ ਹਨੂਮਨ੍ਤਮਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ ॥ 12 ॥
ਅਙ੍ਗਦਪ੍ਰਤਿਰੂਪਾਣਾਂ ਪੁਤ੍ਰਾਣਾਮੇਕਤਸ਼੍ਸ਼ਤਮ੍ ।
ਹਤਸ੍ਯਾਪ੍ਯਸ੍ਯ ਵੀਰਸ੍ਯ ਗਾਤ੍ਰਸਂਸ਼੍ਲੇषਣਂ ਵਰਮ੍ ॥ 13 ॥
ਨ ਚਾਹਂ ਹਰਿਰਾਜਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਵਾਮ੍ਯਙ੍ਗਦਸ੍ਯ ਵਾ ।
ਪਿਤृਵ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ੍ਸਰ੍ਵਕਾਰ੍ਯੇष੍ਵਨਨ੍ਤਰਃ ॥ 14 ॥
ਨ ਹ੍ਯੇषਾਬੁਦ੍ਧਿਰਾਸ੍ਥੇਯਾ ਹਨੂਮਨ੍ਨਙ੍ਗਦਂ ਪ੍ਰਤਿ ।
ਪਿਤਾ ਹਿ ਬਨ੍ਧੁਃ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਨ ਮਾਤਾ ਹਰਿਸਤ੍ਤਮ ॥ 15 ॥
ਨ ਹਿ ਮਮ ਹਰਿਰਾਜਸਂਸ਼੍ਰਯਾਤ੍ ਕ੍षਮਤਰਮਸ੍ਤਿ ਪਰਤ੍ਰ ਚੇਹ ਵਾ ।
ਅਭਿਮੁਖਹਤਵੀਰਸੇਵਿਤਂ ਸ਼ਯਨਮਿਦਂ ਮਮ ਸੇਵਿਤੁਂ ਕ੍षਮਮ੍ ॥ 16 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕਵਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekaviṃśassargaḥ |
tato nipatitāṃ tārāṃ cyutāṃ tārāmivāmbarāt |
śanairāśvāsayāmāsa hanumānhariyūthapaḥ || 1 ||
guṇadoṣakṛtaṃ jantussvakarma phalahetukam |
avyagrastadavāpnoti sarvaṃ pretya śubhāśubham || 2 ||
śocyā śocasi kaṃ śocyaṃ dīnaṃ dīnā'nukampase |
kasya kovā'nuśocyo'sti dehe'smin budbudopame || 3 ||
aṅgadastu kumāro'yaṃ draṣṭavyo jīvaputrayā |
ayatyāṃ ca vidheyāni samarthānyasya cintaya || 4 ||
jānāsyaniyatāmevaṃ bhūtānāmāgatiṃ gatim |
tasmācchubhaṃ hi kartavyaṃ paṇḍitenaiha laukikam || 5 ||
yasminharisahasrāṇi prayutānyarbudāni ca |
vartayanti kṛtāṃśāni so'yaṃ diṣṭāntamāgataḥ || 6 ||
yadayaṃ nyāyadṛṣṭārthassāmadānakṣamāparaḥ |
gato dharmajitāṃ bhūmiṃ nainaṃ śocitumarhasi || 7 ||
sarve hi hariśārdūlāḥ putraścāyaṃ tavāṅgadaḥ |
idaṃ haryṛkṣapatirājyaṃ ca tvatsanāthamanindite || 8 ||
tāvimau śokasantaptau śanaiḥ preraya bhāmini |
tvayā parigṛhīto'yamaṅgadaśśāstu medinīm || 9 ||
santatiśca yathā dṛṣṭā kṛtyaṃ yaccāpi sāmpratam |
rājñastatkriyatāṃ sarvameṣa kālasya niścayaḥ || 10 ||
saṃskāryo harirājaśca aṅgadaścābhiṣicyatām |
siṃhāsanagataṃ putraṃ paśyantī śāntimeṣyasi || 11 ||
sā tasya vacanaṃ śrutvā bhartṛvyasanapīḍitā |
abravīduttaraṃ tārā hanūmantamavasthitam || 12 ||
aṅgadapratirūpāṇāṃ putrāṇāmekataśśatam |
hatasyāpyasya vīrasya gātrasaṃśleṣaṇaṃ varam || 13 ||
na cāhaṃ harirājasya prabhavāmyaṅgadasya vā |
pitṛvyastasya sugrīvassarvakāryeṣvanantaraḥ || 14 ||
na hyeṣābuddhirāstheyā hanūmannaṅgadaṃ prati |
pitā hi bandhuḥ putrasya na mātā harisattama || 15 ||
na hi mama harirājasaṃśrayāt kṣamataramasti paratra ceha vā |
abhimukhahatavīrasevitaṃ śayanamidaṃ mama sevituṃ kṣamam || 16 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekaviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ एकविंशस्सर्गः ।
ततो निपतितां तारां च्युतां तारामिवाम्बरात् ।
शनैराश्वासयामास हनुमान्हरियूथपः ॥ 1 ॥
गुणदोषकृतं जन्तुस्स्वकर्म फलहेतुकम् ।
अव्यग्रस्तदवाप्नोति सर्वं प्रेत्य शुभाशुभम् ॥ 2 ॥
शोच्या शोचसि कं शोच्यं दीनं दीनाऽनुकम्पसे ।
कस्य कोवाऽनुशोच्योऽस्ति देहेऽस्मिन् बुद्बुदोपमे ॥ 3 ॥
अङ्गदस्तु कुमारोऽयं द्रष्टव्यो जीवपुत्रया ।
अयत्यां च विधेयानि समर्थान्यस्य चिन्तय ॥ 4 ॥
जानास्यनियतामेवं भूतानामागतिं गतिम् ।
तस्माच्छुभं हि कर्तव्यं पण्डितेनैह लौकिकम् ॥ 5 ॥
यस्मिन्हरिसहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च ।
वर्तयन्ति कृतांशानि सोऽयं दिष्टान्तमागतः ॥ 6 ॥
यदयं न्यायदृष्टार्थस्सामदानक्षमापरः ।
गतो धर्मजितां भूमिं नैनं शोचितुमर्हसि ॥ 7 ॥
सर्वे हि हरिशार्दूलाः पुत्रश्चायं तवाङ्गदः ।
इदं हर्यृक्षपतिराज्यं च त्वत्सनाथमनिन्दिते ॥ 8 ॥
ताविमौ शोकसन्तप्तौ शनैः प्रेरय भामिनि ।
त्वया परिगृहीतोऽयमङ्गदश्शास्तु मेदिनीम् ॥ 9 ॥
सन्ततिश्च यथा दृष्टा कृत्यं यच्चापि साम्प्रतम् ।
राज्ञस्तत्क्रियतां सर्वमेष कालस्य निश्चयः ॥ 10 ॥
संस्कार्यो हरिराजश्च अङ्गदश्चाभिषिच्यताम् ।
सिंहासनगतं पुत्रं पश्यन्ती शान्तिमेष्यसि ॥ 11 ॥
सा तस्य वचनं श्रुत्वा भर्तृव्यसनपीडिता ।
अब्रवीदुत्तरं तारा हनूमन्तमवस्थितम् ॥ 12 ॥
अङ्गदप्रतिरूपाणां पुत्राणामेकतश्शतम् ।
हतस्याप्यस्य वीरस्य गात्रसंश्लेषणं वरम् ॥ 13 ॥
न चाहं हरिराजस्य प्रभवाम्यङ्गदस्य वा ।
पितृव्यस्तस्य सुग्रीवस्सर्वकार्येष्वनन्तरः ॥ 14 ॥
न ह्येषाबुद्धिरास्थेया हनूमन्नङ्गदं प्रति ।
पिता हि बन्धुः पुत्रस्य न माता हरिसत्तम ॥ 15 ॥
न हि मम हरिराजसंश्रयात् क्षमतरमस्ति परत्र चेह वा ।
अभिमुखहतवीरसेवितं शयनमिदं मम सेवितुं क्षमम् ॥ 16 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे एकविंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekaviṃśassargaḥ |
tato nipatitāṃ tārāṃ cyutāṃ tārāmivāmbarāt |
śanairāśvāsayāmāsa hanumānhariyūthapaḥ || 1 ||
guṇadoṣakṛtaṃ jantussvakarma phalahetukam |
avyagrastadavāpnoti sarvaṃ pretya śubhāśubham || 2 ||
śocyā śocasi kaṃ śocyaṃ dīnaṃ dīnā'nukampase |
kasya kovā'nuśocyo'sti dehe'smin budbudopame || 3 ||
aṅgadastu kumāro'yaṃ draṣṭavyo jīvaputrayā |
ayatyāṃ ca vidheyāni samarthānyasya cintaya || 4 ||
jānāsyaniyatāmevaṃ bhūtānāmāgatiṃ gatim |
tasmācchubhaṃ hi kartavyaṃ paṇḍitenaiha laukikam || 5 ||
yasminharisahasrāṇi prayutānyarbudāni ca |
vartayanti kṛtāṃśāni so'yaṃ diṣṭāntamāgataḥ || 6 ||
yadayaṃ nyāyadṛṣṭārthassāmadānakṣamāparaḥ |
gato dharmajitāṃ bhūmiṃ nainaṃ śocitumarhasi || 7 ||
sarve hi hariśārdūlāḥ putraścāyaṃ tavāṅgadaḥ |
idaṃ haryṛkṣapatirājyaṃ ca tvatsanāthamanindite || 8 ||
tāvimau śokasantaptau śanaiḥ preraya bhāmini |
tvayā parigṛhīto'yamaṅgadaśśāstu medinīm || 9 ||
santatiśca yathā dṛṣṭā kṛtyaṃ yaccāpi sāmpratam |
rājñastatkriyatāṃ sarvameṣa kālasya niścayaḥ || 10 ||
saṃskāryo harirājaśca aṅgadaścābhiṣicyatām |
siṃhāsanagataṃ putraṃ paśyantī śāntimeṣyasi || 11 ||
sā tasya vacanaṃ śrutvā bhartṛvyasanapīḍitā |
abravīduttaraṃ tārā hanūmantamavasthitam || 12 ||
aṅgadapratirūpāṇāṃ putrāṇāmekataśśatam |
hatasyāpyasya vīrasya gātrasaṃśleṣaṇaṃ varam || 13 ||
na cāhaṃ harirājasya prabhavāmyaṅgadasya vā |
pitṛvyastasya sugrīvassarvakāryeṣvanantaraḥ || 14 ||
na hyeṣābuddhirāstheyā hanūmannaṅgadaṃ prati |
pitā hi bandhuḥ putrasya na mātā harisattama || 15 ||
na hi mama harirājasaṃśrayāt kṣamataramasti paratra ceha vā |
abhimukhahatavīrasevitaṃ śayanamidaṃ mama sevituṃ kṣamam || 16 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekaviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.