ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਦ੍ਵਿषष੍ਟਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਾ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਮਰੁਦਂ ਦੁਃਖਿਤੋ ਭृਸ਼ਮ੍ ।
ਅਥ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਤੁ ਭਗਵਾਨਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 1 ॥
ਪਕ੍षੌ ਤੁ ਤੇ ਪ੍ਰਪਕ੍षੌ ਚ ਪੁਨਰਨ੍ਯੌਭਵਿष੍ਯਤਃ ।
ਪ੍ਰਾਣਾਸ਼੍ਚ ਚਕ੍षੁषੀ ਚੈਵ ਵਿਕ੍ਰਮਸ਼੍ਚ ਬਲਂ ਚ ਤੇ ॥ 2 ॥
ਪੁਰਾਣੇ ਸੁਮਹਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਮਯਾ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।
ਦृष੍ਟਂ ਮੇ ਤਪਸਾ ਚੈਵ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਚ ਵਿਦਿਤਂ ਮਮ ॥ 3 ॥
ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥੋ ਨਾਮ ਕਸ਼੍ਚਿਦਿਕ੍ष੍ਵਾਕੁਨਨ੍ਦਨਃ ।
ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੋ ਮਹਾਤੇਜਾ ਰਮੋਨਾਮ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ॥ 4 ॥
ਅਰਣ੍ਯਂ ਚ ਸਹ ਰ੍ਭਾਤ੍ਰਾ ਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨਗਮਿष੍ਯਤਿ ।
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਨਰ੍ਥੇ ਨਿਯੁਕ੍ਤ ਸ੍ਸਨ੍ਪਿਤ੍ਰਾ ਸਤ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਃ ॥ 5 ॥
ਨੈऋਤੋ ਰਾਵਣੋ ਨਾਮ ਤਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਹਰਿष੍ਯਤਿ ।
ਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਜਨਸ੍ਥਨਾਦਵਧ੍ਯ ਸ੍ਸੁਰਦਾਨਵੈਃ ॥ 6 ॥
ਸਾ ਚ ਕਾਮੈਃ ਪ੍ਰਲੋਭ੍ਯਨ੍ਤੀ ਭਕ੍ष੍ਯੈਃਭੋਜ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਮੈਥਿਲੀ ।
ਨਭੋਕ੍ष੍ਯਤਿ ਮਹਾਭਾਗਾ ਦੁਃਖੇ ਮਗ੍ਨਾ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੀ ॥ 7 ॥
ਪਰਮਾਨ੍ਨਨ੍ਤੁ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਦਾਸ੍ਯਤਿ ਵਾ ਸਃ ।
ਯਦਨ੍ਨਮਮृਤਪ੍ਰਖ੍ਯਂ ਸੁਰਾਣਾਮਪਿਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ ॥ 8 ॥
ਤਦਨ੍ਨਂ ਮੈਥਿਲੀਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਿਜ੍ਞਾਯੇਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਦਨ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ।
ਅਗ੍ਰਮੁਦृਤ੍ਯ ਰਾਮਾਯ ਭੂਤਲੇ ਨਿਰ੍ਵਪਿष੍ਯਤਿ ॥ 9 ॥
ਯਦਿ ਜੀਵਤਿ ਮੇ ਭਰ੍ਤਾ ਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨ ਸਹ ਪ੍ਰਭੁਃ ।
ਦੇਵਤ੍ਵਂ ਗਚ੍ਛ੍ਤੋ ਰ੍ਵਾਪਿ ਤਯੋ ਰਨ੍ਨਮਿਦਨ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ॥ 10 ॥
ਏष੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਵੇषਕਾ ਸ੍ਤਸ੍ਯਾ ਰਾਮਦੂਤਾਃ ਪ੍ਲਵਾਙ੍ਗਮਾਃ ।
ਆਖ੍ਯੇਯਾ ਰਾਮ ਮਹੀषੀ ਤ੍ਵਯਾ ਤੇਭ੍ਯੋ ਵਿਹਙ੍ਗਮ ॥ 11 ॥
ਸਰ੍ਵਥਾ ਹਿ ਨਗਨ੍ਤਵ੍ਯਮੀਦृਸ਼ਃ ਕ੍ਵ ਗਮਿष੍ਯਸਿ ।
ਦੇਸ਼ਕਾਲੌ ਪ੍ਰਤੀਕ੍षਸ੍ਵ ਪਕ੍षੌ ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਸ੍ਯਸੇ ॥ 12 ॥
ਨੋਤ੍ਸਹੇਯਮਹਙ੍ਕਰ੍ਤੁਮਧ੍ਯੈਵ ਤ੍ਵਾਂ ਸਪਕ੍षਕਮ੍ ।
ਇਹਸ੍ਥ ਸ੍ਤ੍ਵਂ ਤੁ ਲੋਕਾਨਾਂ ਹਿਤਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਰਿष੍ਯਸਿ ॥ 13 ॥
ਤ੍ਵਯਾਪਿ ਖਲੁ ਤਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਤਯੋਸ਼੍ਚਨृਪਪੁਤ੍ਰਯੋਃ ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਸੁਰਾਣਾਂ ਚ ਮੁਨੀਨਾਂ ਵਾਸਵਸ੍ਯ ਚ ॥ 14 ॥
ਇਚ੍ਛਾਮ੍ਯਹਮਪਿਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣੌ ।
ਨੇਚ੍ਛੇਚਿਰਂ ਧਾਰਯੁਤੁਂ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ष੍ਯੇ ਕਲੇਬਰਮ੍ ।
ਮਹਰ੍षਿ ਸ੍ਤ੍ਵਬ੍ਰਵੀਦੇਵਂ ਦृष੍ਟਤਤ੍ਵਾਰ੍ਥਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ॥ 15 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡੇ ਦ੍ਵਿषष੍ਟਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha dviṣaṣṭitamassargaḥ |
evamuktā muniśreṣṭha marudaṃ duḥkhito bhṛśam |
atha dhyātvā muhūrtaṃ tu bhagavānidamabravīt || 1 ||
pakṣau tu te prapakṣau ca punaranyaubhaviṣyataḥ |
prāṇāśca cakṣuṣī caiva vikramaśca balaṃ ca te || 2 ||
purāṇe sumahatkāryaṃ bhaviṣyati mayā śrutam |
dṛṣṭaṃ me tapasā caiva śrutvā ca viditaṃ mama || 3 ||
rājā daśaratho nāma kaścidikṣvākunandanaḥ |
tasya putro mahātejā ramonāma bhaviṣyati || 4 ||
araṇyaṃ ca saha rbhātrā lakṣmaṇenagamiṣyati |
asminnarthe niyukta ssanpitrā satyaparākramaḥ || 5 ||
naiṛto rāvaṇo nāma tasya bhāryāṃ hariṣyati |
rākṣasendro janasthanādavadhya ssuradānavaiḥ || 6 ||
sā ca kāmaiḥ pralobhyantī bhakṣyaiḥbhojyaiśca maithilī |
nabhokṣyati mahābhāgā duḥkhe magnā yaśasvinī || 7 ||
paramānnantu vaidehyā jñātvā dāsyati vā saḥ |
yadannamamṛtaprakhyaṃ surāṇāmapidurlabham || 8 ||
tadannaṃ maithilīprāpya vijñāyendrādidantviti |
agramudṛtya rāmāya bhūtale nirvapiṣyati || 9 ||
yadi jīvati me bhartā lakṣmaṇena saha prabhuḥ |
devatvaṃ gacchto rvāpi tayo rannamidantviti || 10 ||
eṣyantyanveṣakā stasyā rāmadūtāḥ plavāṅgamāḥ |
ākhyeyā rāma mahīṣī tvayā tebhyo vihaṅgama || 11 ||
sarvathā hi nagantavyamīdṛśaḥ kva gamiṣyasi |
deśakālau pratīkṣasva pakṣau tvaṃ pratipatsyase || 12 ||
notsaheyamahaṅkartumadhyaiva tvāṃ sapakṣakam |
ihastha stvaṃ tu lokānāṃ hitaṃ kāryaṃ kariṣyasi || 13 ||
tvayāpi khalu tatkāryaṃ tayoścanṛpaputrayoḥ |
brāhmaṇānāṃ surāṇāṃ ca munīnāṃ vāsavasya ca || 14 ||
icchāmyahamapidraṣṭuṃ bhrātarau rāmalakṣmaṇau |
neccheciraṃ dhārayutuṃ prāṇāṃ styakṣye kalebaram |
maharṣi stvabravīdevaṃ dṛṣṭatatvārthadarśanaḥ || 15 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe dviṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ द्विषष्टितमस्सर्गः ।
एवमुक्ता मुनिश्रेष्ठ मरुदं दुःखितो भृशम् ।
अथ ध्यात्वा मुहूर्तं तु भगवानिदमब्रवीत् ॥ 1 ॥
पक्षौ तु ते प्रपक्षौ च पुनरन्यौभविष्यतः ।
प्राणाश्च चक्षुषी चैव विक्रमश्च बलं च ते ॥ 2 ॥
पुराणे सुमहत्कार्यं भविष्यति मया श्रुतम् ।
दृष्टं मे तपसा चैव श्रुत्वा च विदितं मम ॥ 3 ॥
राजा दशरथो नाम कश्चिदिक्ष्वाकुनन्दनः ।
तस्य पुत्रो महातेजा रमोनाम भविष्यति ॥ 4 ॥
अरण्यं च सह र्भात्रा लक्ष्मणेनगमिष्यति ।
अस्मिन्नर्थे नियुक्त स्सन्पित्रा सत्यपराक्रमः ॥ 5 ॥
नैऋतो रावणो नाम तस्य भार्यां हरिष्यति ।
राक्षसेन्द्रो जनस्थनादवध्य स्सुरदानवैः ॥ 6 ॥
सा च कामैः प्रलोभ्यन्ती भक्ष्यैःभोज्यैश्च मैथिली ।
नभोक्ष्यति महाभागा दुःखे मग्ना यशस्विनी ॥ 7 ॥
परमान्नन्तु वैदेह्या ज्ञात्वा दास्यति वा सः ।
यदन्नममृतप्रख्यं सुराणामपिदुर्लभम् ॥ 8 ॥
तदन्नं मैथिलीप्राप्य विज्ञायेन्द्रादिदन्त्विति ।
अग्रमुदृत्य रामाय भूतले निर्वपिष्यति ॥ 9 ॥
यदि जीवति मे भर्ता लक्ष्मणेन सह प्रभुः ।
देवत्वं गच्छ्तो र्वापि तयो रन्नमिदन्त्विति ॥ 10 ॥
एष्यन्त्यन्वेषका स्तस्या रामदूताः प्लवाङ्गमाः ।
आख्येया राम महीषी त्वया तेभ्यो विहङ्गम ॥ 11 ॥
सर्वथा हि नगन्तव्यमीदृशः क्व गमिष्यसि ।
देशकालौ प्रतीक्षस्व पक्षौ त्वं प्रतिपत्स्यसे ॥ 12 ॥
नोत्सहेयमहङ्कर्तुमध्यैव त्वां सपक्षकम् ।
इहस्थ स्त्वं तु लोकानां हितं कार्यं करिष्यसि ॥ 13 ॥
त्वयापि खलु तत्कार्यं तयोश्चनृपपुत्रयोः ।
ब्राह्मणानां सुराणां च मुनीनां वासवस्य च ॥ 14 ॥
इच्छाम्यहमपिद्रष्टुं भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।
नेच्छेचिरं धारयुतुं प्राणां स्त्यक्ष्ये कलेबरम् ।
महर्षि स्त्वब्रवीदेवं दृष्टतत्वार्थदर्शनः ॥ 15 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे द्विषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha dviṣaṣṭitamassargaḥ |
evamuktā muniśreṣṭha marudaṃ duḥkhito bhṛśam |
atha dhyātvā muhūrtaṃ tu bhagavānidamabravīt || 1 ||
pakṣau tu te prapakṣau ca punaranyaubhaviṣyataḥ |
prāṇāśca cakṣuṣī caiva vikramaśca balaṃ ca te || 2 ||
purāṇe sumahatkāryaṃ bhaviṣyati mayā śrutam |
dṛṣṭaṃ me tapasā caiva śrutvā ca viditaṃ mama || 3 ||
rājā daśaratho nāma kaścidikṣvākunandanaḥ |
tasya putro mahātejā ramonāma bhaviṣyati || 4 ||
araṇyaṃ ca saha rbhātrā lakṣmaṇenagamiṣyati |
asminnarthe niyukta ssanpitrā satyaparākramaḥ || 5 ||
naiṛto rāvaṇo nāma tasya bhāryāṃ hariṣyati |
rākṣasendro janasthanādavadhya ssuradānavaiḥ || 6 ||
sā ca kāmaiḥ pralobhyantī bhakṣyaiḥbhojyaiśca maithilī |
nabhokṣyati mahābhāgā duḥkhe magnā yaśasvinī || 7 ||
paramānnantu vaidehyā jñātvā dāsyati vā saḥ |
yadannamamṛtaprakhyaṃ surāṇāmapidurlabham || 8 ||
tadannaṃ maithilīprāpya vijñāyendrādidantviti |
agramudṛtya rāmāya bhūtale nirvapiṣyati || 9 ||
yadi jīvati me bhartā lakṣmaṇena saha prabhuḥ |
devatvaṃ gacchto rvāpi tayo rannamidantviti || 10 ||
eṣyantyanveṣakā stasyā rāmadūtāḥ plavāṅgamāḥ |
ākhyeyā rāma mahīṣī tvayā tebhyo vihaṅgama || 11 ||
sarvathā hi nagantavyamīdṛśaḥ kva gamiṣyasi |
deśakālau pratīkṣasva pakṣau tvaṃ pratipatsyase || 12 ||
notsaheyamahaṅkartumadhyaiva tvāṃ sapakṣakam |
ihastha stvaṃ tu lokānāṃ hitaṃ kāryaṃ kariṣyasi || 13 ||
tvayāpi khalu tatkāryaṃ tayoścanṛpaputrayoḥ |
brāhmaṇānāṃ surāṇāṃ ca munīnāṃ vāsavasya ca || 14 ||
icchāmyahamapidraṣṭuṃ bhrātarau rāmalakṣmaṇau |
neccheciraṃ dhārayutuṃ prāṇāṃ styakṣye kalebaram |
maharṣi stvabravīdevaṃ dṛṣṭatatvārthadarśanaḥ || 15 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe dviṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.