𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌕𑌿𑌷𑍍𑌕𑌿𑌨𑍍𑌧𑌾𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑌮𑍍 ।
𑌅𑌥 𑌦𑍍𑌵𑌿𑌷𑌷𑍍𑌟𑌿𑌤𑌮𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ।
𑌏𑌵𑌮𑍁𑌕𑍍𑌤𑌾 𑌮𑍁𑌨𑌿𑌶𑍍𑌰𑍇𑌷𑍍𑌠 𑌮𑌰𑍁𑌦𑌂 𑌦𑍁𑌃𑌖𑌿𑌤𑍋 𑌭𑍃𑌶𑌮𑍍 ।
𑌅𑌥 𑌧𑍍𑌯𑌾𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌮𑍁𑌹𑍂𑌰𑍍𑌤𑌂 𑌤𑍁 𑌭𑌗𑌵𑌾𑌨𑌿𑌦𑌮𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌤𑍍 ॥ 1 ॥
𑌪𑌕𑍍𑌷𑍗 𑌤𑍁 𑌤𑍇 𑌪𑍍𑌰𑌪𑌕𑍍𑌷𑍗 𑌚 𑌪𑍁𑌨𑌰𑌨𑍍𑌯𑍗𑌭𑌵𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌃 ।
𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌚𑌕𑍍𑌷𑍁𑌷𑍀 𑌚𑍈𑌵 𑌵𑌿𑌕𑍍𑌰𑌮𑌶𑍍𑌚 𑌬𑌲𑌂 𑌚 𑌤𑍇 ॥ 2 ॥
𑌪𑍁𑌰𑌾𑌣𑍇 𑌸𑍁𑌮𑌹𑌤𑍍𑌕𑌾𑌰𑍍𑌯𑌂 𑌭𑌵𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌮𑌯𑌾 𑌶𑍍𑌰𑍁𑌤𑌮𑍍 ।
𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑌂 𑌮𑍇 𑌤𑌪𑌸𑌾 𑌚𑍈𑌵 𑌶𑍍𑌰𑍁𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌚 𑌵𑌿𑌦𑌿𑌤𑌂 𑌮𑌮 ॥ 3 ॥
𑌰𑌾𑌜𑌾 𑌦𑌶𑌰𑌥𑍋 𑌨𑌾𑌮 𑌕𑌶𑍍𑌚𑌿𑌦𑌿𑌕𑍍𑌷𑍍𑌵𑌾𑌕𑍁𑌨𑌨𑍍𑌦𑌨𑌃 ।
𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑍋 𑌮𑌹𑌾𑌤𑍇𑌜𑌾 𑌰𑌮𑍋𑌨𑌾𑌮 𑌭𑌵𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 ॥ 4 ॥
𑌅𑌰𑌣𑍍𑌯𑌂 𑌚 𑌸𑌹 𑌰𑍍𑌭𑌾𑌤𑍍𑌰𑌾 𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑍇𑌨𑌗𑌮𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 ।
𑌅𑌸𑍍𑌮𑌿𑌨𑍍𑌨𑌰𑍍𑌥𑍇 𑌨𑌿𑌯𑍁𑌕𑍍𑌤 𑌸𑍍𑌸𑌨𑍍𑌪𑌿𑌤𑍍𑌰𑌾 𑌸𑌤𑍍𑌯𑌪𑌰𑌾𑌕𑍍𑌰𑌮𑌃 ॥ 5 ॥
𑌨𑍈𑌋𑌤𑍋 𑌰𑌾𑌵𑌣𑍋 𑌨𑌾𑌮 𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌭𑌾𑌰𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌹𑌰𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 ।
𑌰𑌾𑌕𑍍𑌷𑌸𑍇𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑍋 𑌜𑌨𑌸𑍍𑌥𑌨𑌾𑌦𑌵𑌧𑍍𑌯 𑌸𑍍𑌸𑍁𑌰𑌦𑌾𑌨𑌵𑍈𑌃 ॥ 6 ॥
𑌸𑌾 𑌚 𑌕𑌾𑌮𑍈𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌲𑍋𑌭𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑍀 𑌭𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑍈𑌃𑌭𑍋𑌜𑍍𑌯𑍈𑌶𑍍𑌚 𑌮𑍈𑌥𑌿𑌲𑍀 ।
𑌨𑌭𑍋𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌮𑌹𑌾𑌭𑌾𑌗𑌾 𑌦𑍁𑌃𑌖𑍇 𑌮𑌗𑍍𑌨𑌾 𑌯𑌶𑌸𑍍𑌵𑌿𑌨𑍀 ॥ 7 ॥
𑌪𑌰𑌮𑌾𑌨𑍍𑌨𑌨𑍍𑌤𑍁 𑌵𑍈𑌦𑍇𑌹𑍍𑌯𑌾 𑌜𑍍𑌞𑌾𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌦𑌾𑌸𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌵𑌾 𑌸𑌃 ।
𑌯𑌦𑌨𑍍𑌨𑌮𑌮𑍃𑌤𑌪𑍍𑌰𑌖𑍍𑌯𑌂 𑌸𑍁𑌰𑌾𑌣𑌾𑌮𑌪𑌿𑌦𑍁𑌰𑍍𑌲𑌭𑌮𑍍 ॥ 8 ॥
𑌤𑌦𑌨𑍍𑌨𑌂 𑌮𑍈𑌥𑌿𑌲𑍀𑌪𑍍𑌰𑌾𑌪𑍍𑌯 𑌵𑌿𑌜𑍍𑌞𑌾𑌯𑍇𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌾𑌦𑌿𑌦𑌨𑍍𑌤𑍍𑌵𑌿𑌤𑌿 ।
𑌅𑌗𑍍𑌰𑌮𑍁𑌦𑍃𑌤𑍍𑌯 𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯 𑌭𑍂𑌤𑌲𑍇 𑌨𑌿𑌰𑍍𑌵𑌪𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 ॥ 9 ॥
𑌯𑌦𑌿 𑌜𑍀𑌵𑌤𑌿 𑌮𑍇 𑌭𑌰𑍍𑌤𑌾 𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑍇𑌨 𑌸𑌹 𑌪𑍍𑌰𑌭𑍁𑌃 ।
𑌦𑍇𑌵𑌤𑍍𑌵𑌂 𑌗𑌚𑍍𑌛𑍍𑌤𑍋 𑌰𑍍𑌵𑌾𑌪𑌿 𑌤𑌯𑍋 𑌰𑌨𑍍𑌨𑌮𑌿𑌦𑌨𑍍𑌤𑍍𑌵𑌿𑌤𑌿 ॥ 10 ॥
𑌏𑌷𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯𑌨𑍍𑌵𑍇𑌷𑌕𑌾 𑌸𑍍𑌤𑌸𑍍𑌯𑌾 𑌰𑌾𑌮𑌦𑍂𑌤𑌾𑌃 𑌪𑍍𑌲𑌵𑌾𑌙𑍍𑌗𑌮𑌾𑌃 ।
𑌆𑌖𑍍𑌯𑍇𑌯𑌾 𑌰𑌾𑌮 𑌮𑌹𑍀𑌷𑍀 𑌤𑍍𑌵𑌯𑌾 𑌤𑍇𑌭𑍍𑌯𑍋 𑌵𑌿𑌹𑌙𑍍𑌗𑌮 ॥ 11 ॥
𑌸𑌰𑍍𑌵𑌥𑌾 𑌹𑌿 𑌨𑌗𑌨𑍍𑌤𑌵𑍍𑌯𑌮𑍀𑌦𑍃𑌶𑌃 𑌕𑍍𑌵 𑌗𑌮𑌿𑌷𑍍𑌯𑌸𑌿 ।
𑌦𑍇𑌶𑌕𑌾𑌲𑍗 𑌪𑍍𑌰𑌤𑍀𑌕𑍍𑌷𑌸𑍍𑌵 𑌪𑌕𑍍𑌷𑍗 𑌤𑍍𑌵𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌪𑌤𑍍𑌸𑍍𑌯𑌸𑍇 ॥ 12 ॥
𑌨𑍋𑌤𑍍𑌸𑌹𑍇𑌯𑌮𑌹𑌙𑍍𑌕𑌰𑍍𑌤𑍁𑌮𑌧𑍍𑌯𑍈𑌵 𑌤𑍍𑌵𑌾𑌂 𑌸𑌪𑌕𑍍𑌷𑌕𑌮𑍍 ।
𑌇𑌹𑌸𑍍𑌥 𑌸𑍍𑌤𑍍𑌵𑌂 𑌤𑍁 𑌲𑍋𑌕𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌹𑌿𑌤𑌂 𑌕𑌾𑌰𑍍𑌯𑌂 𑌕𑌰𑌿𑌷𑍍𑌯𑌸𑌿 ॥ 13 ॥
𑌤𑍍𑌵𑌯𑌾𑌪𑌿 𑌖𑌲𑍁 𑌤𑌤𑍍𑌕𑌾𑌰𑍍𑌯𑌂 𑌤𑌯𑍋𑌶𑍍𑌚𑌨𑍃𑌪𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑌯𑍋𑌃 ।
𑌬𑍍𑌰𑌾𑌹𑍍𑌮𑌣𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌸𑍁𑌰𑌾𑌣𑌾𑌂 𑌚 𑌮𑍁𑌨𑍀𑌨𑌾𑌂 𑌵𑌾𑌸𑌵𑌸𑍍𑌯 𑌚 ॥ 14 ॥
𑌇𑌚𑍍𑌛𑌾𑌮𑍍𑌯𑌹𑌮𑌪𑌿𑌦𑍍𑌰𑌷𑍍𑌟𑍁𑌂 𑌭𑍍𑌰𑌾𑌤𑌰𑍗 𑌰𑌾𑌮𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑍗 ।
𑌨𑍇𑌚𑍍𑌛𑍇𑌚𑌿𑌰𑌂 𑌧𑌾𑌰𑌯𑍁𑌤𑍁𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣𑌾𑌂 𑌸𑍍𑌤𑍍𑌯𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑍇 𑌕𑌲𑍇𑌬𑌰𑌮𑍍 ।
𑌮𑌹𑌰𑍍𑌷𑌿 𑌸𑍍𑌤𑍍𑌵𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌦𑍇𑌵𑌂 𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑌤𑌤𑍍𑌵𑌾𑌰𑍍𑌥𑌦𑌰𑍍𑌶𑌨𑌃 ॥ 15 ॥
𑌇𑌤𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌷𑍇 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌆𑌦𑌿𑌕𑌾𑌵𑍍𑌯𑍇 𑌕𑌿𑌷𑍍𑌕𑌿𑌨𑍍𑌧𑌾𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑍇 𑌦𑍍𑌵𑌿𑌷𑌷𑍍𑌟𑌿𑌤𑌮𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha dviṣaṣṭitamassargaḥ |
evamuktā muniśreṣṭha marudaṃ duḥkhito bhṛśam |
atha dhyātvā muhūrtaṃ tu bhagavānidamabravīt || 1 ||
pakṣau tu te prapakṣau ca punaranyaubhaviṣyataḥ |
prāṇāśca cakṣuṣī caiva vikramaśca balaṃ ca te || 2 ||
purāṇe sumahatkāryaṃ bhaviṣyati mayā śrutam |
dṛṣṭaṃ me tapasā caiva śrutvā ca viditaṃ mama || 3 ||
rājā daśaratho nāma kaścidikṣvākunandanaḥ |
tasya putro mahātejā ramonāma bhaviṣyati || 4 ||
araṇyaṃ ca saha rbhātrā lakṣmaṇenagamiṣyati |
asminnarthe niyukta ssanpitrā satyaparākramaḥ || 5 ||
naiṛto rāvaṇo nāma tasya bhāryāṃ hariṣyati |
rākṣasendro janasthanādavadhya ssuradānavaiḥ || 6 ||
sā ca kāmaiḥ pralobhyantī bhakṣyaiḥbhojyaiśca maithilī |
nabhokṣyati mahābhāgā duḥkhe magnā yaśasvinī || 7 ||
paramānnantu vaidehyā jñātvā dāsyati vā saḥ |
yadannamamṛtaprakhyaṃ surāṇāmapidurlabham || 8 ||
tadannaṃ maithilīprāpya vijñāyendrādidantviti |
agramudṛtya rāmāya bhūtale nirvapiṣyati || 9 ||
yadi jīvati me bhartā lakṣmaṇena saha prabhuḥ |
devatvaṃ gacchto rvāpi tayo rannamidantviti || 10 ||
eṣyantyanveṣakā stasyā rāmadūtāḥ plavāṅgamāḥ |
ākhyeyā rāma mahīṣī tvayā tebhyo vihaṅgama || 11 ||
sarvathā hi nagantavyamīdṛśaḥ kva gamiṣyasi |
deśakālau pratīkṣasva pakṣau tvaṃ pratipatsyase || 12 ||
notsaheyamahaṅkartumadhyaiva tvāṃ sapakṣakam |
ihastha stvaṃ tu lokānāṃ hitaṃ kāryaṃ kariṣyasi || 13 ||
tvayāpi khalu tatkāryaṃ tayoścanṛpaputrayoḥ |
brāhmaṇānāṃ surāṇāṃ ca munīnāṃ vāsavasya ca || 14 ||
icchāmyahamapidraṣṭuṃ bhrātarau rāmalakṣmaṇau |
neccheciraṃ dhārayutuṃ prāṇāṃ styakṣye kalebaram |
maharṣi stvabravīdevaṃ dṛṣṭatatvārthadarśanaḥ || 15 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe dviṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ द्विषष्टितमस्सर्गः ।
एवमुक्ता मुनिश्रेष्ठ मरुदं दुःखितो भृशम् ।
अथ ध्यात्वा मुहूर्तं तु भगवानिदमब्रवीत् ॥ 1 ॥
पक्षौ तु ते प्रपक्षौ च पुनरन्यौभविष्यतः ।
प्राणाश्च चक्षुषी चैव विक्रमश्च बलं च ते ॥ 2 ॥
पुराणे सुमहत्कार्यं भविष्यति मया श्रुतम् ।
दृष्टं मे तपसा चैव श्रुत्वा च विदितं मम ॥ 3 ॥
राजा दशरथो नाम कश्चिदिक्ष्वाकुनन्दनः ।
तस्य पुत्रो महातेजा रमोनाम भविष्यति ॥ 4 ॥
अरण्यं च सह र्भात्रा लक्ष्मणेनगमिष्यति ।
अस्मिन्नर्थे नियुक्त स्सन्पित्रा सत्यपराक्रमः ॥ 5 ॥
नैऋतो रावणो नाम तस्य भार्यां हरिष्यति ।
राक्षसेन्द्रो जनस्थनादवध्य स्सुरदानवैः ॥ 6 ॥
सा च कामैः प्रलोभ्यन्ती भक्ष्यैःभोज्यैश्च मैथिली ।
नभोक्ष्यति महाभागा दुःखे मग्ना यशस्विनी ॥ 7 ॥
परमान्नन्तु वैदेह्या ज्ञात्वा दास्यति वा सः ।
यदन्नममृतप्रख्यं सुराणामपिदुर्लभम् ॥ 8 ॥
तदन्नं मैथिलीप्राप्य विज्ञायेन्द्रादिदन्त्विति ।
अग्रमुदृत्य रामाय भूतले निर्वपिष्यति ॥ 9 ॥
यदि जीवति मे भर्ता लक्ष्मणेन सह प्रभुः ।
देवत्वं गच्छ्तो र्वापि तयो रन्नमिदन्त्विति ॥ 10 ॥
एष्यन्त्यन्वेषका स्तस्या रामदूताः प्लवाङ्गमाः ।
आख्येया राम महीषी त्वया तेभ्यो विहङ्गम ॥ 11 ॥
सर्वथा हि नगन्तव्यमीदृशः क्व गमिष्यसि ।
देशकालौ प्रतीक्षस्व पक्षौ त्वं प्रतिपत्स्यसे ॥ 12 ॥
नोत्सहेयमहङ्कर्तुमध्यैव त्वां सपक्षकम् ।
इहस्थ स्त्वं तु लोकानां हितं कार्यं करिष्यसि ॥ 13 ॥
त्वयापि खलु तत्कार्यं तयोश्चनृपपुत्रयोः ।
ब्राह्मणानां सुराणां च मुनीनां वासवस्य च ॥ 14 ॥
इच्छाम्यहमपिद्रष्टुं भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।
नेच्छेचिरं धारयुतुं प्राणां स्त्यक्ष्ये कलेबरम् ।
महर्षि स्त्वब्रवीदेवं दृष्टतत्वार्थदर्शनः ॥ 15 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे द्विषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha dviṣaṣṭitamassargaḥ |
evamuktā muniśreṣṭha marudaṃ duḥkhito bhṛśam |
atha dhyātvā muhūrtaṃ tu bhagavānidamabravīt || 1 ||
pakṣau tu te prapakṣau ca punaranyaubhaviṣyataḥ |
prāṇāśca cakṣuṣī caiva vikramaśca balaṃ ca te || 2 ||
purāṇe sumahatkāryaṃ bhaviṣyati mayā śrutam |
dṛṣṭaṃ me tapasā caiva śrutvā ca viditaṃ mama || 3 ||
rājā daśaratho nāma kaścidikṣvākunandanaḥ |
tasya putro mahātejā ramonāma bhaviṣyati || 4 ||
araṇyaṃ ca saha rbhātrā lakṣmaṇenagamiṣyati |
asminnarthe niyukta ssanpitrā satyaparākramaḥ || 5 ||
naiṛto rāvaṇo nāma tasya bhāryāṃ hariṣyati |
rākṣasendro janasthanādavadhya ssuradānavaiḥ || 6 ||
sā ca kāmaiḥ pralobhyantī bhakṣyaiḥbhojyaiśca maithilī |
nabhokṣyati mahābhāgā duḥkhe magnā yaśasvinī || 7 ||
paramānnantu vaidehyā jñātvā dāsyati vā saḥ |
yadannamamṛtaprakhyaṃ surāṇāmapidurlabham || 8 ||
tadannaṃ maithilīprāpya vijñāyendrādidantviti |
agramudṛtya rāmāya bhūtale nirvapiṣyati || 9 ||
yadi jīvati me bhartā lakṣmaṇena saha prabhuḥ |
devatvaṃ gacchto rvāpi tayo rannamidantviti || 10 ||
eṣyantyanveṣakā stasyā rāmadūtāḥ plavāṅgamāḥ |
ākhyeyā rāma mahīṣī tvayā tebhyo vihaṅgama || 11 ||
sarvathā hi nagantavyamīdṛśaḥ kva gamiṣyasi |
deśakālau pratīkṣasva pakṣau tvaṃ pratipatsyase || 12 ||
notsaheyamahaṅkartumadhyaiva tvāṃ sapakṣakam |
ihastha stvaṃ tu lokānāṃ hitaṃ kāryaṃ kariṣyasi || 13 ||
tvayāpi khalu tatkāryaṃ tayoścanṛpaputrayoḥ |
brāhmaṇānāṃ surāṇāṃ ca munīnāṃ vāsavasya ca || 14 ||
icchāmyahamapidraṣṭuṃ bhrātarau rāmalakṣmaṇau |
neccheciraṃ dhārayutuṃ prāṇāṃ styakṣye kalebaram |
maharṣi stvabravīdevaṃ dṛṣṭatatvārthadarśanaḥ || 15 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe dviṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.