𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌕𑌿𑌷𑍍𑌕𑌿𑌨𑍍𑌧𑌾𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑌮𑍍 ।
𑌅𑌥 𑌏𑌕𑍋𑌨𑌪𑌞𑍍𑌚𑌾𑌶𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ।
𑌅𑌥𑌾𑌙𑍍𑌗𑌦𑌸𑍍𑌤𑌦𑌾 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌾𑌨𑍍𑌵𑌾𑌨𑌰𑌾𑌨𑌿𑌦𑌮𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌤𑍍 ।
𑌪𑌰𑌿𑌶𑍍𑌰𑌾𑌨𑍍𑌤𑍋 𑌮𑌹𑌾𑌪𑍍𑌰𑌾𑌜𑍍𑌞𑌸𑍍𑌸𑌮𑌾𑌶𑍍𑌵𑌾𑌸𑍍𑌯 𑌶𑌨𑍈𑌰𑍍𑌵𑌚𑌃 ॥ 1 ॥
𑌵𑌨𑌾𑌨𑌿 𑌗𑌿𑌰𑌯𑍋 𑌨𑌦𑍍𑌯𑍋 𑌦𑍁𑌰𑍍𑌗𑌾𑌣𑌿 𑌗𑌹𑌨𑌾𑌨𑌿 𑌚 ।
𑌦𑌰𑍍𑌯𑍋 𑌗𑌿𑌰𑌿𑌗𑍁𑌹𑌾𑌶𑍍𑌚𑍈𑌵 𑌵𑌿𑌚𑌿𑌤𑌾𑌨𑌿 𑌸𑌮𑌨𑍍𑌤𑌤𑌃 ॥ 2 ॥
𑌤𑌤𑍍𑌰 𑌤𑌤𑍍𑌰 𑌸𑌹𑌾𑌸𑍍𑌮𑌾𑌭𑌿𑌰𑍍𑌜𑌾𑌨𑌕𑍀 𑌨 𑌚 𑌦𑍃𑌶𑍍𑌯𑌤𑍇 ।
𑌤𑌦𑍍𑌵𑌾 𑌰𑌕𑍍𑌷𑍋 𑌹𑍃𑌤𑌾 𑌯𑍇𑌨 𑌸𑍀𑌤𑌾 𑌸𑍁𑌰𑌸𑍁𑌤𑍋𑌪𑌮𑌾 ॥ 3 ॥
𑌕𑌾𑌲𑌶𑍍𑌚 𑌨𑍋 𑌮𑌹𑌾𑌨𑍍𑌯𑌾𑌤𑌸𑍍𑌸𑍁𑌗𑍍𑌰𑍀𑌵𑌶𑍍𑌚𑍋𑌗𑍍𑌰𑌶𑌾𑌸𑌨𑌃 ।
𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌦𑍍𑌭𑌵𑌨𑍍𑌤𑌸𑍍𑌸𑌹𑌿𑌤𑌾 𑌵𑌿𑌚𑌿𑌨𑍍𑌵𑌨𑍍𑌤𑍁 𑌸𑌮𑌨𑍍𑌤𑌤𑌃 ॥ 4 ॥
𑌵𑌿𑌹𑌾𑌯 𑌤𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑍀𑌂 𑌶𑍋𑌕𑌂 𑌚 𑌨𑌿𑌦𑍍𑌰𑌾𑌂 𑌚𑍈𑌵 𑌸𑌮𑍁𑌤𑍍𑌥𑌿𑌤𑌾𑌮𑍍 ।
𑌵𑌿𑌚𑌿𑌨𑍁𑌧𑍍𑌵𑌂 𑌯𑌥𑌾 𑌸𑍀𑌤𑌾𑌂 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌾𑌮𑍋 𑌜𑌨𑌕𑌾𑌤𑍍𑌮𑌜𑌾𑌮𑍍 ॥ 5 ॥
𑌅𑌨𑌿𑌰𑍍𑌵𑍇𑌦𑌂 𑌚 𑌦𑌾𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌂 𑌚 𑌮𑌨𑌸𑌶𑍍𑌚𑌾𑌪𑌰𑌾𑌜𑌯𑌃 ।
𑌕𑌾𑌰𑍍𑌯𑌸𑌿𑌦𑍍𑌧𑌿𑌕𑌰𑌾𑌣𑍍𑌯𑌾𑌹𑍁𑌸𑍍𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌦𑍇𑌤𑌦𑍍𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌮𑍍𑌯𑌹𑌮𑍍 ॥ 6 ॥
𑌅𑌦𑍍𑌯𑌾𑌪𑌿 𑌤𑌦𑍍𑌵𑌨𑌂 𑌦𑍁𑌰𑍍𑌗𑌂 𑌵𑌿𑌚𑌿𑌨𑍍𑌵𑌨𑍍𑌤𑍁 𑌵𑌨𑍗𑌕𑌸𑌃 ।
𑌖𑍇𑌦𑌂 𑌤𑍍𑌯𑌕𑍍𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌪𑍁𑌨𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌵𑍈𑌰𑍍𑌵𑌨𑌮𑍇𑌤𑌦𑍍𑌵𑌿𑌚𑍀𑌯𑌤𑌾𑌮𑍍 ॥ 7 ॥
𑌅𑌵𑌶𑍍𑌯𑌂 𑌕𑍍𑌰𑌿𑌯𑌮𑌾𑌣𑌸𑍍𑌯 𑌦𑍃𑌶𑍍𑌯𑌤𑍇 𑌕𑌰𑍍𑌮𑌣𑌃 𑌫𑌲𑌮𑍍 ।
𑌅𑌲𑌂 𑌨𑌿𑌰𑍍𑌵𑍇𑌦𑌮𑌾𑌗𑌮𑍍𑌯 𑌨 𑌹𑌿 𑌨𑍋 𑌮𑍀𑌲𑌨𑌂 𑌕𑍍𑌷𑌮𑌮𑍍 ॥ 8 ॥
𑌸𑍁𑌗𑍍𑌰𑍀𑌵𑌃 𑌕𑍋𑌪𑌨𑍋 𑌰𑌾𑌜𑌾 𑌤𑍀𑌕𑍍𑌷𑍍𑌣𑌦𑌣𑍍𑌡𑌶𑍍𑌚 𑌵𑌾𑌨𑌰𑌃 ।
𑌭𑍇𑌤𑌵𑍍𑌯𑌂 𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌸𑌤𑌤𑌂 𑌰𑌾𑌮𑌸𑍍𑌯 𑌚 𑌮𑌹𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌃 ॥ 9 ॥
𑌹𑌿𑌤𑌾𑌰𑍍𑌥𑌮𑍇𑌤𑌦𑍁𑌕𑍍𑌤𑌂 𑌵𑌃 𑌕𑍍𑌰𑌿𑌯𑌤𑌾𑌂 𑌯𑌦𑌿 𑌰𑍋𑌚𑌤𑍇 ।
𑌉𑌚𑍍𑌯𑌤𑌾𑌂 𑌵𑌾 𑌕𑍍𑌷𑌮𑌂 𑌯𑌨𑍍𑌨𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌵𑍇𑌷𑌾𑌮𑍇𑌵 𑌵𑌾𑌨𑌰𑌾𑌃 ॥ 10 ॥
𑌅𑌙𑍍𑌗𑌦𑌸𑍍𑌯 𑌵𑌚𑌶𑍍𑌶𑍍𑌰𑍁𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌵𑌚𑌨𑌂 𑌗𑌨𑍍𑌧𑌮𑌾𑌦𑌨𑌃 ।
𑌉𑌵𑌾𑌚𑌾𑌵𑍍𑌯𑌕𑍍𑌤𑌯𑌾 𑌵𑌾𑌚𑌾 𑌪𑌿𑌪𑌾𑌸𑌾𑌶𑍍𑌰𑌮𑌖𑌿𑌨𑍍𑌨𑌯𑌾 ॥ 11 ॥
𑌸𑌦𑍃𑌶𑌂 𑌖𑌲𑍁 𑌵𑍋 𑌵𑌾𑌕𑍍𑌯𑌮𑌙𑍍𑌗𑌦𑍋 𑌯𑌦𑍁𑌵𑌾𑌚 𑌹 ।
𑌹𑌿𑌤𑌂 𑌚𑍈𑌵𑌾𑌨𑍁𑌕𑍂𑌲𑌂 𑌚 𑌕𑍍𑌰𑌿𑌯𑌤𑌾𑌮𑌸𑍍𑌯 𑌭𑌾𑌷𑌿𑌤𑌮𑍍 ॥ 12 ॥
𑌪𑍁𑌨𑌰𑍍𑌮𑌾𑌰𑍍𑌗𑌾𑌮𑌹𑍈 𑌶𑍈𑌲𑌾𑌨𑍍𑌕𑌨𑍍𑌦𑌰𑌾𑌂𑌶𑍍𑌚 𑌦𑌰𑍀𑌸𑍍𑌤𑌥𑌾 ।
𑌕𑌾𑌨𑌨𑌾𑌨𑌿 𑌚 𑌶𑍂𑌨𑍍𑌯𑌾𑌨𑌿 𑌗𑌿𑌰𑌿𑌪𑍍𑌰𑌸𑍍𑌰𑌵𑌣𑌾𑌨𑌿 𑌚 ॥ 13 ॥
𑌯𑌥𑍋𑌦𑍍𑌦𑌿𑌷𑍍𑌟𑌾𑌨𑌿 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌾𑌣𑌿 𑌸𑍁𑌗𑍍𑌰𑍀𑌵𑍇𑌣 𑌮𑌹𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌾 ।
𑌵𑌿𑌚𑌿𑌨𑍍𑌵𑌨𑍍𑌤𑍁 𑌵𑌨𑌂 𑌸𑌰𑍍𑌵𑍇 𑌗𑌿𑌰𑌿𑌦𑍁𑌰𑍍𑌗𑌾𑌣𑌿 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌶𑌃 ॥ 14 ॥
𑌤𑌤𑌸𑍍𑌸𑌮𑍁𑌤𑍍𑌥𑌾𑌯 𑌪𑍁𑌨𑌰𑍍𑌵𑌾𑌨𑌰𑌾𑌸𑍍𑌤𑍇 𑌮𑌹𑌾𑌬𑌲𑌾𑌃 ।
𑌵𑌿𑌨𑍍𑌧𑍍𑌯𑌕𑌾𑌨𑌨𑌸𑌙𑍍𑌕𑍀𑌰𑍍𑌣𑌾𑌂 𑌵𑌿𑌚𑍇𑌰𑍁𑌰𑍍𑌦𑌕𑍍𑌷𑌿𑌣𑌾𑌂 𑌦𑌿𑌶𑌮𑍍 ॥ 15 ॥
𑌤𑍇 𑌶𑌾𑌰𑌦𑌾𑌭𑍍𑌰𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌮𑌂 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌰𑌜𑌤𑌪𑌰𑍍𑌵𑌤𑌮𑍍 ।
𑌶𑍃𑌙𑍍𑌗𑌵𑌨𑍍𑌤𑌂 𑌦𑌰𑍀𑌮𑌨𑍍𑌤𑌮𑌧𑌿𑌰𑍁𑌹𑍍𑌯 𑌚 𑌵𑌾𑌨𑌰𑌾𑌃 ॥ 16 ॥
𑌤𑌤𑍍𑌰 𑌲𑍋𑌧𑍍𑌰𑌵𑌨𑌂 𑌰𑌮𑍍𑌯𑌂 𑌸𑌪𑍍𑌤𑌪𑌰𑍍𑌣𑌵𑌨𑌾𑌨𑌿 𑌚 ।
𑌵𑍍𑌯𑌚𑌿𑌨𑍍𑌵𑌂𑌸𑍍𑌤𑍇 𑌹𑌰𑌿𑌵𑌰𑌾𑌸𑍍𑌸𑍀𑌤𑌾 𑌦𑌰𑍍𑌶𑌨𑌕𑌾𑌙𑍍𑌕𑍍𑌷𑌿𑌣𑌃 ॥ 17 ॥
𑌤𑌸𑍍𑌯𑌾𑌗𑍍𑌰𑌮𑌧𑌿𑌰𑍂𑌢𑌾𑌸𑍍𑌤𑍇 𑌶𑍍𑌰𑌾𑌨𑍍𑌤𑌾 𑌵𑌿𑌪𑍁𑌲𑌵𑌿𑌕𑍍𑌰𑌮𑌾𑌃 ।
𑌨 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌸𑍍𑌮 𑌵𑍈𑌦𑍇𑌹𑍀𑌂 𑌰𑌾𑌮𑌸𑍍𑌯 𑌮𑌹𑌿𑌷𑍀𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾𑌮𑍍 ॥ 18 ॥
𑌤𑍇 𑌤𑍁 𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑌿𑌗𑌤𑌂 𑌕𑍃𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌤𑌂 𑌶𑍈𑌲𑌂 𑌬𑌹𑍁𑌕𑌨𑍍𑌦𑌰𑌮𑍍 ।
𑌅𑌵𑌾𑌰𑍋𑌹𑌨𑍍𑌤 𑌹𑌰𑌯𑍋 𑌵𑍀𑌕𑍍𑌷𑌮𑌾𑌣𑌾𑌸𑍍𑌸𑌮𑌨𑍍𑌤𑌤𑌃 ॥ 19 ॥
𑌅𑌵𑌰𑍁𑌹𑍍𑌯 𑌤𑌤𑍋 𑌭𑍂𑌮𑌿𑌂 𑌶𑍍𑌰𑌾𑌨𑍍𑌤𑌾 𑌵𑌿𑌗𑌤𑌚𑍇𑌤𑌸𑌃 ।
𑌸𑍍𑌥𑌿𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌮𑍁𑌹𑍂𑌰𑍍𑌤𑌂 𑌤𑌤𑍍𑌰𑌾𑌥 𑌵𑍃𑌕𑍍𑌷𑌮𑍂𑌲𑌮𑍁𑌪𑌾𑌶𑍍𑌰𑌿𑌤𑌾𑌃 ॥ 20 ॥
𑌤𑍇 𑌮𑍁𑌹𑍂𑌰𑍍𑌤𑌂 𑌸𑌮𑌾𑌶𑍍𑌵𑌸𑍍𑌤𑌾𑌃 𑌕𑌿𑌞𑍍𑌚𑌿𑌦𑍍𑌭𑌗𑍍𑌨𑌪𑌰𑌿𑌶𑍍𑌰𑌮𑌾𑌃 ।
𑌪𑍁𑌨𑌰𑍇𑌵𑍋𑌦𑍍𑌯𑌤𑌾𑌃 𑌕𑍃𑌤𑍍𑌸𑍍𑌨𑌾𑌂 𑌮𑌾𑌰𑍍𑌗𑌿𑌤𑍁𑌂 𑌦𑌕𑍍𑌷𑌿𑌣𑌾𑌂 𑌦𑌿𑌶𑌮𑍍 ॥ 21 ॥
𑌹𑌨𑍁𑌮𑌤𑍍𑌪𑍍𑌰𑌮𑍁𑌖𑌾𑌸𑍍𑌤𑍇 𑌤𑍁 𑌪𑍍𑌰𑌸𑍍𑌥𑌿𑌤𑌾𑌃 𑌪𑍍𑌲𑌵𑌗𑌰𑍍𑌷𑌭𑌾𑌃 ।
𑌵𑌿𑌨𑍍𑌧𑍍𑌯𑌮𑍇𑌵𑌾𑌦𑌿𑌤𑌸𑍍𑌤𑌾𑌵𑌦𑍍𑌵𑌿𑌚𑍇𑌰𑍁𑌸𑍍𑌤𑍇 𑌸𑌮𑌨𑍍𑌤𑌤𑌃 ॥ 22 ॥
𑌇𑌤𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌷𑍇 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌆𑌦𑌿𑌕𑌾𑌵𑍍𑌯𑍇 𑌕𑌿𑌷𑍍𑌕𑌿𑌨𑍍𑌧𑌾𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑍇 𑌏𑌕𑍋𑌨𑌪𑌞𑍍𑌚𑌾𑌶𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekonapañcāśassargaḥ |
athāṅgadastadā sarvānvānarānidamabravīt |
pariśrānto mahāprājñassamāśvāsya śanairvacaḥ || 1 ||
vanāni girayo nadyo durgāṇi gahanāni ca |
daryo giriguhāścaiva vicitāni samantataḥ || 2 ||
tatra tatra sahāsmābhirjānakī na ca dṛśyate |
tadvā rakṣo hṛtā yena sītā surasutopamā || 3 ||
kālaśca no mahānyātassugrīvaścograśāsanaḥ |
tasmādbhavantassahitā vicinvantu samantataḥ || 4 ||
vihāya tandrīṃ śokaṃ ca nidrāṃ caiva samutthitām |
vicinudhvaṃ yathā sītāṃ paśyāmo janakātmajām || 5 ||
anirvedaṃ ca dākṣyaṃ ca manasaścāparājayaḥ |
kāryasiddhikarāṇyāhustasmādetadbravīmyaham || 6 ||
adyāpi tadvanaṃ durgaṃ vicinvantu vanaukasaḥ |
khedaṃ tyaktvā punassarvairvanametadvicīyatām || 7 ||
avaśyaṃ kriyamāṇasya dṛśyate karmaṇaḥ phalam |
alaṃ nirvedamāgamya na hi no mīlanaṃ kṣamam || 8 ||
sugrīvaḥ kopano rājā tīkṣṇadaṇḍaśca vānaraḥ |
bhetavyaṃ tasya satataṃ rāmasya ca mahātmanaḥ || 9 ||
hitārthametaduktaṃ vaḥ kriyatāṃ yadi rocate |
ucyatāṃ vā kṣamaṃ yannassarveṣāmeva vānarāḥ || 10 ||
aṅgadasya vacaśśrutvā vacanaṃ gandhamādanaḥ |
uvācāvyaktayā vācā pipāsāśramakhinnayā || 11 ||
sadṛśaṃ khalu vo vākyamaṅgado yaduvāca ha |
hitaṃ caivānukūlaṃ ca kriyatāmasya bhāṣitam || 12 ||
punarmārgāmahai śailānkandarāṃśca darīstathā |
kānanāni ca śūnyāni giriprasravaṇāni ca || 13 ||
yathoddiṣṭāni sarvāṇi sugrīveṇa mahātmanā |
vicinvantu vanaṃ sarve giridurgāṇi sarvaśaḥ || 14 ||
tatassamutthāya punarvānarāste mahābalāḥ |
vindhyakānanasaṅkīrṇāṃ vicerurdakṣiṇāṃ diśam || 15 ||
te śāradābhrapratimaṃ śrīmadrajataparvatam |
śṛṅgavantaṃ darīmantamadhiruhya ca vānarāḥ || 16 ||
tatra lodhravanaṃ ramyaṃ saptaparṇavanāni ca |
vyacinvaṃste harivarāssītā darśanakāṅkṣiṇaḥ || 17 ||
tasyāgramadhirūḍhāste śrāntā vipulavikramāḥ |
na paśyanti sma vaidehīṃ rāmasya mahiṣīṃ priyām || 18 ||
te tu dṛṣṭigataṃ kṛtvā taṃ śailaṃ bahukandaram |
avārohanta harayo vīkṣamāṇāssamantataḥ || 19 ||
avaruhya tato bhūmiṃ śrāntā vigatacetasaḥ |
sthitvā muhūrtaṃ tatrātha vṛkṣamūlamupāśritāḥ || 20 ||
te muhūrtaṃ samāśvastāḥ kiñcidbhagnapariśramāḥ |
punarevodyatāḥ kṛtsnāṃ mārgituṃ dakṣiṇāṃ diśam || 21 ||
hanumatpramukhāste tu prasthitāḥ plavagarṣabhāḥ |
vindhyamevāditastāvadviceruste samantataḥ || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekonapañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ एकोनपञ्चाशस्सर्गः ।
अथाङ्गदस्तदा सर्वान्वानरानिदमब्रवीत् ।
परिश्रान्तो महाप्राज्ञस्समाश्वास्य शनैर्वचः ॥ 1 ॥
वनानि गिरयो नद्यो दुर्गाणि गहनानि च ।
दर्यो गिरिगुहाश्चैव विचितानि समन्ततः ॥ 2 ॥
तत्र तत्र सहास्माभिर्जानकी न च दृश्यते ।
तद्वा रक्षो हृता येन सीता सुरसुतोपमा ॥ 3 ॥
कालश्च नो महान्यातस्सुग्रीवश्चोग्रशासनः ।
तस्माद्भवन्तस्सहिता विचिन्वन्तु समन्ततः ॥ 4 ॥
विहाय तन्द्रीं शोकं च निद्रां चैव समुत्थिताम् ।
विचिनुध्वं यथा सीतां पश्यामो जनकात्मजाम् ॥ 5 ॥
अनिर्वेदं च दाक्ष्यं च मनसश्चापराजयः ।
कार्यसिद्धिकराण्याहुस्तस्मादेतद्ब्रवीम्यहम् ॥ 6 ॥
अद्यापि तद्वनं दुर्गं विचिन्वन्तु वनौकसः ।
खेदं त्यक्त्वा पुनस्सर्वैर्वनमेतद्विचीयताम् ॥ 7 ॥
अवश्यं क्रियमाणस्य दृश्यते कर्मणः फलम् ।
अलं निर्वेदमागम्य न हि नो मीलनं क्षमम् ॥ 8 ॥
सुग्रीवः कोपनो राजा तीक्ष्णदण्डश्च वानरः ।
भेतव्यं तस्य सततं रामस्य च महात्मनः ॥ 9 ॥
हितार्थमेतदुक्तं वः क्रियतां यदि रोचते ।
उच्यतां वा क्षमं यन्नस्सर्वेषामेव वानराः ॥ 10 ॥
अङ्गदस्य वचश्श्रुत्वा वचनं गन्धमादनः ।
उवाचाव्यक्तया वाचा पिपासाश्रमखिन्नया ॥ 11 ॥
सदृशं खलु वो वाक्यमङ्गदो यदुवाच ह ।
हितं चैवानुकूलं च क्रियतामस्य भाषितम् ॥ 12 ॥
पुनर्मार्गामहै शैलान्कन्दरांश्च दरीस्तथा ।
काननानि च शून्यानि गिरिप्रस्रवणानि च ॥ 13 ॥
यथोद्दिष्टानि सर्वाणि सुग्रीवेण महात्मना ।
विचिन्वन्तु वनं सर्वे गिरिदुर्गाणि सर्वशः ॥ 14 ॥
ततस्समुत्थाय पुनर्वानरास्ते महाबलाः ।
विन्ध्यकाननसङ्कीर्णां विचेरुर्दक्षिणां दिशम् ॥ 15 ॥
ते शारदाभ्रप्रतिमं श्रीमद्रजतपर्वतम् ।
शृङ्गवन्तं दरीमन्तमधिरुह्य च वानराः ॥ 16 ॥
तत्र लोध्रवनं रम्यं सप्तपर्णवनानि च ।
व्यचिन्वंस्ते हरिवरास्सीता दर्शनकाङ्क्षिणः ॥ 17 ॥
तस्याग्रमधिरूढास्ते श्रान्ता विपुलविक्रमाः ।
न पश्यन्ति स्म वैदेहीं रामस्य महिषीं प्रियाम् ॥ 18 ॥
ते तु दृष्टिगतं कृत्वा तं शैलं बहुकन्दरम् ।
अवारोहन्त हरयो वीक्षमाणास्समन्ततः ॥ 19 ॥
अवरुह्य ततो भूमिं श्रान्ता विगतचेतसः ।
स्थित्वा मुहूर्तं तत्राथ वृक्षमूलमुपाश्रिताः ॥ 20 ॥
ते मुहूर्तं समाश्वस्ताः किञ्चिद्भग्नपरिश्रमाः ।
पुनरेवोद्यताः कृत्स्नां मार्गितुं दक्षिणां दिशम् ॥ 21 ॥
हनुमत्प्रमुखास्ते तु प्रस्थिताः प्लवगर्षभाः ।
विन्ध्यमेवादितस्तावद्विचेरुस्ते समन्ततः ॥ 22 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे एकोनपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekonapañcāśassargaḥ |
athāṅgadastadā sarvānvānarānidamabravīt |
pariśrānto mahāprājñassamāśvāsya śanairvacaḥ || 1 ||
vanāni girayo nadyo durgāṇi gahanāni ca |
daryo giriguhāścaiva vicitāni samantataḥ || 2 ||
tatra tatra sahāsmābhirjānakī na ca dṛśyate |
tadvā rakṣo hṛtā yena sītā surasutopamā || 3 ||
kālaśca no mahānyātassugrīvaścograśāsanaḥ |
tasmādbhavantassahitā vicinvantu samantataḥ || 4 ||
vihāya tandrīṃ śokaṃ ca nidrāṃ caiva samutthitām |
vicinudhvaṃ yathā sītāṃ paśyāmo janakātmajām || 5 ||
anirvedaṃ ca dākṣyaṃ ca manasaścāparājayaḥ |
kāryasiddhikarāṇyāhustasmādetadbravīmyaham || 6 ||
adyāpi tadvanaṃ durgaṃ vicinvantu vanaukasaḥ |
khedaṃ tyaktvā punassarvairvanametadvicīyatām || 7 ||
avaśyaṃ kriyamāṇasya dṛśyate karmaṇaḥ phalam |
alaṃ nirvedamāgamya na hi no mīlanaṃ kṣamam || 8 ||
sugrīvaḥ kopano rājā tīkṣṇadaṇḍaśca vānaraḥ |
bhetavyaṃ tasya satataṃ rāmasya ca mahātmanaḥ || 9 ||
hitārthametaduktaṃ vaḥ kriyatāṃ yadi rocate |
ucyatāṃ vā kṣamaṃ yannassarveṣāmeva vānarāḥ || 10 ||
aṅgadasya vacaśśrutvā vacanaṃ gandhamādanaḥ |
uvācāvyaktayā vācā pipāsāśramakhinnayā || 11 ||
sadṛśaṃ khalu vo vākyamaṅgado yaduvāca ha |
hitaṃ caivānukūlaṃ ca kriyatāmasya bhāṣitam || 12 ||
punarmārgāmahai śailānkandarāṃśca darīstathā |
kānanāni ca śūnyāni giriprasravaṇāni ca || 13 ||
yathoddiṣṭāni sarvāṇi sugrīveṇa mahātmanā |
vicinvantu vanaṃ sarve giridurgāṇi sarvaśaḥ || 14 ||
tatassamutthāya punarvānarāste mahābalāḥ |
vindhyakānanasaṅkīrṇāṃ vicerurdakṣiṇāṃ diśam || 15 ||
te śāradābhrapratimaṃ śrīmadrajataparvatam |
śṛṅgavantaṃ darīmantamadhiruhya ca vānarāḥ || 16 ||
tatra lodhravanaṃ ramyaṃ saptaparṇavanāni ca |
vyacinvaṃste harivarāssītā darśanakāṅkṣiṇaḥ || 17 ||
tasyāgramadhirūḍhāste śrāntā vipulavikramāḥ |
na paśyanti sma vaidehīṃ rāmasya mahiṣīṃ priyām || 18 ||
te tu dṛṣṭigataṃ kṛtvā taṃ śailaṃ bahukandaram |
avārohanta harayo vīkṣamāṇāssamantataḥ || 19 ||
avaruhya tato bhūmiṃ śrāntā vigatacetasaḥ |
sthitvā muhūrtaṃ tatrātha vṛkṣamūlamupāśritāḥ || 20 ||
te muhūrtaṃ samāśvastāḥ kiñcidbhagnapariśramāḥ |
punarevodyatāḥ kṛtsnāṃ mārgituṃ dakṣiṇāṃ diśam || 21 ||
hanumatpramukhāste tu prasthitāḥ plavagarṣabhāḥ |
vindhyamevāditastāvadviceruste samantataḥ || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekonapañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.