𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌕𑌿𑌷𑍍𑌕𑌿𑌨𑍍𑌧𑌾𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑌮𑍍 ।
𑌅𑌥 𑌪𑌞𑍍𑌚𑌪𑌞𑍍𑌚𑌾𑌶𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ।
𑌶𑍍𑌰𑍁𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌹𑌨𑍁𑌮𑌤𑍋 𑌵𑌾𑌕𑍍𑌯𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌶𑍍𑌰𑌿𑌤𑌂 𑌧𑌰𑍍𑌮𑌸𑌂𑌹𑌿𑌤𑌮𑍍 ।
𑌸𑍍𑌵𑌾𑌮𑌿𑌸𑌤𑍍𑌕𑌾𑌰𑌸𑌂𑌯𑍁𑌕𑍍𑌤𑌮𑌙𑍍𑌗𑌦𑍋 𑌵𑌾𑌕𑍍𑌯𑌮𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌤𑍍 ॥ 1 ॥
𑌸𑍍𑌥𑍈𑌰𑍍𑌯𑌮𑌾𑌤𑍍𑌮𑌮𑌨𑌶𑍍𑌶𑍗𑌚𑌮𑌾𑌨𑍃𑌶𑌂𑌸𑍍𑌯𑌮𑌥𑌾𑌽𑌰𑍍𑌜𑌵𑌮𑍍 ।
𑌵𑌿𑌕𑍍𑌰𑌮𑌶𑍍𑌚𑍈𑌵 𑌧𑍈𑌰𑍍𑌯𑌂 𑌚 𑌸𑍁𑌗𑍍𑌰𑍀𑌵𑍇 𑌨𑍋𑌪𑌪𑌦𑍍𑌯𑌤𑍇 ॥ 2 ॥
𑌭𑍍𑌰𑌾𑌤𑍁𑌰𑍍𑌜𑍍𑌯𑍇𑌷𑍍𑌠𑌸𑍍𑌯 𑌯𑍋 𑌭𑌾𑌰𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌜𑍀𑌵𑌤𑍋 𑌮𑌹𑌿𑌷𑍀𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾𑌮𑍍 ।
𑌧𑌰𑍍𑌮𑍇𑌣 𑌮𑌾𑌤𑌰𑌂 𑌯𑌸𑍍𑌤𑍁 𑌸𑍍𑌵𑍀𑌕𑌰𑍋𑌤𑌿 𑌜𑍁𑌗𑍁𑌪𑍍𑌸𑌿𑌤𑌃 ॥ 3 ॥
𑌕𑌥𑌂 𑌸 𑌧𑌰𑍍𑌮𑌂 𑌜𑌾𑌨𑍀𑌤𑍇 𑌯𑍇𑌨 𑌭𑍍𑌰𑌾𑌤𑍍𑌰𑌾 𑌮𑌹𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌾 ।
𑌯𑍁𑌦𑍍𑌧𑌾𑌯𑌾𑌭𑌿𑌨𑌿𑌯𑍁𑌕𑍍𑌤𑍇𑌨 𑌬𑌿𑌲𑌸𑍍𑌯 𑌪𑌿𑌹𑌿𑌤𑌂 𑌮𑍁𑌖𑌮𑍍 ॥ 4 ॥
𑌸𑌤𑍍𑌯𑌾𑌤𑍍𑌪𑌾𑌣𑌿𑌗𑍃𑌹𑍀𑌤𑌶𑍍𑌚 𑌕𑍃𑌤𑌕𑌰𑍍𑌮𑌾 𑌮𑌹𑌾𑌯𑌶𑌾𑌃 ।
𑌵𑌿𑌸𑍍𑌮𑍃𑌤𑍋 𑌰𑌾𑌘𑌵𑍋 𑌯𑍇𑌨 𑌸 𑌕𑌸𑍍𑌯 𑌤𑍁 𑌕𑍃𑌤𑌂 𑌸𑍍𑌮𑌰𑍇𑌤𑍍 ॥ 5 ॥
𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑌸𑍍𑌯 𑌭𑌯𑌾𑌦𑍍𑌯𑍇𑌨 𑌨𑌾𑌧𑌰𑍍𑌮𑌭𑌯𑌭𑍀𑌰𑍁𑌣𑌾 ।
𑌆𑌦𑌿𑌷𑍍𑌟𑌾 𑌮𑌾𑌰𑍍𑌗𑌿𑌤𑍁𑌂 𑌸𑍀𑌤𑌾𑌂 𑌧𑌰𑍍𑌮𑌮𑌸𑍍𑌮𑌿𑌨𑍍𑌕𑌥𑌂 𑌭𑌵𑍇𑌤𑍍 ॥ 6 ॥
𑌤𑌸𑍍𑌮𑌿𑌨𑍍𑌪𑌾𑌪𑍇 𑌕𑍃𑌤𑌘𑍍𑌨𑍇 𑌤𑍁 𑌸𑍍𑌮𑍃𑌤𑌿𑌹𑍀𑌨𑍇 𑌚𑌲𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌿 ।
𑌆𑌰𑍍𑌯𑌃 𑌕𑍋 𑌵𑌿𑌶𑍍𑌵𑌸𑍇𑌜𑍍𑌜𑌾𑌤𑍁 𑌤𑌤𑍍𑌕𑍁𑌲𑍀𑌨𑍋 𑌜𑌿𑌜𑍀𑌵𑌿𑌷𑍁𑌃 ॥ 7 ॥
𑌰𑌾𑌜𑍍𑌯𑍇 𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌷𑍍𑌠𑌾𑌪𑍍𑌯𑌸𑍍𑌸𑌗𑍁𑌣𑍋 𑌵𑌿𑌗𑍁𑌣𑍋𑌽𑌪𑌿 𑌵𑌾 ।
𑌕𑌥𑌂 𑌶𑌤𑍍𑌰𑍁𑌕𑍁𑌲𑍀𑌨𑌂 𑌮𑌾𑌂 𑌸𑍁𑌗𑍍𑌰𑍀𑌵𑍋 𑌜𑍀𑌵𑌯𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 ॥ 8 ॥
𑌭𑌿𑌨𑍍𑌨𑌮𑌨𑍍𑌤𑍍𑌰𑍋𑌽𑌪𑌰𑌾𑌦𑍍𑌧𑌶𑍍𑌚 𑌹𑍀𑌨𑌶𑌕𑍍𑌤𑌿𑌃 𑌕𑌥𑌂 𑌹𑍍𑌯𑌹𑌮𑍍 ।
𑌕𑌿𑌷𑍍𑌕𑌿𑌨𑍍𑌧𑌾𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌪𑍍𑌯 𑌜𑍀𑌵𑍇𑌯𑌮𑌨𑌾𑌥 𑌇𑌵 𑌦𑍁𑌰𑍍𑌬𑌲𑌃 ॥ 9 ॥
𑌪𑌾𑌂𑌶𑍁𑌦𑌣𑍍𑌡𑍇𑌨 𑌹𑌿 𑌮𑌾𑌂 𑌬𑌨𑍍𑌧𑌨𑍇 𑌨𑍋𑌪𑌪𑌾𑌦𑌯𑍇𑌤𑍍 ।
𑌶𑌠𑌃 𑌕𑍍𑌰𑍂𑌰𑍋 𑌨𑍃𑌶𑌂𑌸𑌶𑍍𑌚 𑌸𑍁𑌗𑍍𑌰𑍀𑌵𑍋 𑌰𑌾𑌜𑍍𑌯𑌕𑌾𑌰𑌣𑌾𑌤𑍍 ॥ 10 ॥
𑌬𑌨𑍍𑌧𑌨𑌾𑌦𑍍𑌵𑌾𑌽𑌵𑌸𑌾𑌦𑌾𑌨𑍍𑌮𑍇 𑌶𑍍𑌰𑍇𑌯𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌯𑍋𑌪𑌵𑍇𑌶𑌨𑌮𑍍 ।
𑌅𑌨𑍁𑌜𑌾𑌨𑍀𑌤 𑌮𑌾𑌂 𑌸𑌰𑍍𑌵𑍇 𑌗𑍃𑌹𑌂 𑌗𑌚𑍍𑌛𑌨𑍍𑌤𑍁 𑌵𑌾𑌨𑌰𑌾𑌃 ॥ 11 ॥
𑌅𑌹𑌂 𑌵𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌜𑌾𑌨𑌾𑌮𑌿 𑌨𑌾𑌗𑌮𑌿𑌷𑍍𑌯𑌾𑌮𑍍𑌯𑌹𑌂 𑌪𑍁𑌰𑍀𑌮𑍍 ।
𑌇𑌹𑍈𑌵 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌯𑌮𑌾𑌸𑌿𑌷𑍍𑌯𑍇 𑌶𑍍𑌰𑍇𑌯𑍋 𑌮𑌰𑌣𑌮𑍇𑌵 𑌮𑍇 ॥ 12 ॥
𑌅𑌭𑌿𑌵𑌾𑌦𑌨𑌪𑍂𑌰𑍍𑌵𑌂 𑌹𑌿 𑌰𑌾𑌘𑌵𑍗 𑌬𑌲𑌶𑌾𑌲𑌿𑌨𑍗 ।
𑌅𑌭𑌿𑌵𑌾𑌦𑌨𑌪𑍂𑌰𑍍𑌵𑌂 𑌤𑍁 𑌰𑌾𑌜𑌾 𑌕𑍁𑌶𑌲𑌮𑍇𑌵 𑌚 ॥ 13 ॥
𑌵𑌾𑌚𑍍𑌯𑌸𑍍𑌤𑌾𑌤𑍋 𑌯𑌵𑍀𑌯𑌾𑌨𑍍𑌮𑍇 𑌸𑍁𑌗𑍍𑌰𑍀𑌵𑍋 𑌵𑌾𑌨𑌰𑍇𑌶𑍍𑌵𑌰𑌃 ।
𑌆𑌰𑍋𑌗𑍍𑌯𑌪𑍂𑌰𑍍𑌵𑌂 𑌕𑍁𑌶𑌲𑌂 𑌵𑌾𑌚𑍍𑌯𑌾 𑌮𑌾𑌤𑌾 𑌰𑍁𑌮𑌾 𑌚 𑌮𑍇 ॥ 14 ॥
𑌮𑌾𑌤𑌰𑌂 𑌚𑍈𑌵 𑌮𑍇 𑌤𑌾𑌰𑌾𑌮𑌾𑌶𑍍𑌵𑌾𑌸𑌯𑌿𑌤𑍁𑌮𑌰𑍍𑌹𑌥 ।
𑌪𑍍𑌰𑌕𑍃𑌤𑍍𑌯𑌾 𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑌾 𑌸𑌾 𑌸𑌾𑌨𑍁𑌕𑍍𑌰𑍋𑌶𑌾 𑌤𑌪𑌸𑍍𑌵𑌿𑌨𑍀 ॥ 15 ॥
𑌵𑌿𑌨𑌷𑍍𑌟𑌮𑌿𑌹 𑌮𑌾𑌂 𑌶𑍍𑌰𑍁𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌵𑍍𑌯𑌕𑍍𑌤𑌂 𑌹𑌾𑌸𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌜𑍀𑌵𑌿𑌤𑌮𑍍 ।
𑌏𑌤𑌾𑌵𑌦𑍁𑌕𑍍𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌵𑌚𑌨𑌂 𑌵𑍃𑌦𑍍𑌧𑌾𑌂𑌸𑍍𑌤𑌾𑌨𑌭𑌿𑌵𑌾𑌦𑍍𑌯 𑌚 ॥ 16 ॥
𑌵𑌿𑌵𑍇𑌶 𑌚𑌾𑌙𑍍𑌗𑌦𑍋 𑌭𑍂𑌮𑍗 𑌰𑍁𑌦𑌨𑍍𑌦𑌰𑍍𑌭𑍇𑌷𑍁 𑌦𑍁𑌰𑍍𑌮𑌨𑌾𑌃 ।
𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌸𑌂𑌵𑌿𑌶𑌤𑌸𑍍𑌤𑌤𑍍𑌰 𑌰𑍁𑌦𑌨𑍍𑌤𑍋 𑌵𑌾𑌨𑌰𑌰𑍍𑌷𑌭𑌾𑌃 ॥ 17 ॥
𑌨𑌯𑌨𑍇𑌭𑍍𑌯𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌮𑍁𑌮𑍁𑌚𑍁𑌰𑍁𑌷𑍍𑌣𑌂 𑌵𑍈 𑌵𑌾𑌰𑌿 𑌦𑍁𑌃𑌖𑌿𑌤𑌾𑌃 ।
𑌸𑍁𑌗𑍍𑌰𑍀𑌵𑌂 𑌚𑍈𑌵 𑌨𑌿𑌨𑍍𑌦𑌨𑍍𑌤𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌶𑌂𑌸𑌨𑍍𑌤𑌶𑍍𑌚 𑌵𑌾𑌲𑌿𑌨𑌮𑍍 ॥ 18 ॥
𑌪𑌰𑌿𑌵𑌾𑌰𑍍𑌯𑌾𑌙𑍍𑌗𑌦𑌂 𑌸𑌰𑍍𑌵𑍇 𑌵𑍍𑌯𑌵𑌸𑌨𑍍𑌪𑍍𑌰𑌾𑌯𑌮𑌾𑌸𑌿𑌤𑍁𑌮𑍍 ।
𑌮𑌤𑌂 𑌤𑌦𑍍𑌵𑌾𑌲𑌿𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑌸𑍍𑌯 𑌵𑌿𑌜𑍍𑌞𑌾𑌯 𑌪𑍍𑌲𑌵𑌗𑌰𑍍𑌷𑌭𑌾𑌃 ॥ 19 ॥
𑌉𑌪𑌸𑍍𑌪𑍃𑌶𑍍𑌯𑍋𑌦𑌕𑌂 𑌤𑌤𑍍𑌰 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌙𑍍𑌮𑍁𑌖𑌾𑌸𑍍𑌸𑌮𑍁𑌪𑌾𑌵𑌿𑌶𑌨𑍍 ।
𑌦𑌕𑍍𑌷𑌿𑌣𑌾𑌗𑍍𑌰𑍇𑌷𑍁 𑌦𑌰𑍍𑌭𑍇𑌷𑍁 𑌉𑌦𑌕𑍍𑌤𑍀𑌰𑌂 𑌸𑌮𑌾𑌶𑍍𑌰𑌿𑌤𑌾𑌃 ॥ 20 ॥
𑌮𑍁𑌮𑍂𑌰𑍍𑌷𑌵𑍋 𑌹𑌰𑌿𑌶𑍍𑌰𑍇𑌷𑍍𑌠𑌾 𑌏𑌤𑌤𑍍 𑌕𑍍𑌷𑌮𑌮𑌿𑌤𑌿 𑌸𑍍𑌮 𑌹 ।
𑌰𑌾𑌮𑌸𑍍𑌯 𑌵𑌨𑌵𑌾𑌸𑌂 𑌚 𑌕𑍍𑌷𑌯𑌂 𑌦𑌶𑌰𑌥𑌸𑍍𑌯 𑌚 ॥ 21 ॥
𑌜𑌨𑌸𑍍𑌥𑌾𑌨𑌵𑌧𑌂 𑌚𑍈𑌵 𑌵𑌧𑌂 𑌚𑍈𑌵 𑌜𑌟𑌾𑌯𑍁𑌷𑌃 ।
𑌹𑌰𑌣𑌂 𑌚𑍈𑌵 𑌵𑍈𑌦𑍇𑌹𑍍𑌯𑌾 𑌵𑌾𑌲𑌿𑌨𑌶𑍍𑌚 𑌵𑌧𑌂 𑌰𑌣𑍇 ॥ 22 ॥
𑌰𑌾𑌮𑌕𑍋𑌪𑌂 𑌚 𑌵𑌦𑌤𑌾𑌂 𑌹𑌰𑍀𑌣𑌾𑌂 𑌭𑌯𑌮𑌾𑌗𑌤𑌮𑍍 ।
𑌸 𑌸𑌂𑌵𑌿𑌶𑌦𑍍𑌭𑌿𑌬𑌹𑍁𑌭𑌿𑌰𑍍𑌮𑌹𑍀𑌧𑌰𑍋 𑌮𑌹𑌾𑌦𑍍𑌰𑌿𑌕𑍂𑌟𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌮𑍈𑌃 𑌪𑍍𑌲𑌵𑌙𑍍𑌗𑌮𑍈𑌃 ।
𑌬𑌭𑍂𑌵 𑌸𑌨𑍍𑌨𑌾𑌦𑌿𑌤𑌨𑌿𑌰𑍍𑌦𑌰𑌾𑌨𑍍𑌤𑌰𑍋 𑌭𑍃𑌶𑌂 𑌨𑌦𑌦𑍍𑌭𑌿𑌰𑍍𑌜𑌲𑌦𑍈𑌰𑌿𑌵𑍋𑌲𑍍𑌬𑌣𑍈𑌃 ॥ 23 ॥
𑌇𑌤𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌷𑍇 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌆𑌦𑌿𑌕𑌾𑌵𑍍𑌯𑍇 𑌕𑌿𑌷𑍍𑌕𑌿𑌨𑍍𑌧𑌾𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑍇 𑌪𑌞𑍍𑌚𑌪𑌞𑍍𑌚𑌾𑌶𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha pañcapañcāśassargaḥ |
śrutvā hanumato vākyaṃ praśritaṃ dharmasaṃhitam |
svāmisatkārasaṃyuktamaṅgado vākyamabravīt || 1 ||
sthairyamātmamanaśśaucamānṛśaṃsyamathā'rjavam |
vikramaścaiva dhairyaṃ ca sugrīve nopapadyate || 2 ||
bhrāturjyeṣṭhasya yo bhāryāṃ jīvato mahiṣīṃ priyām |
dharmeṇa mātaraṃ yastu svīkaroti jugupsitaḥ || 3 ||
kathaṃ sa dharmaṃ jānīte yena bhrātrā mahātmanā |
yuddhāyābhiniyuktena bilasya pihitaṃ mukham || 4 ||
satyātpāṇigṛhītaśca kṛtakarmā mahāyaśāḥ |
vismṛto rāghavo yena sa kasya tu kṛtaṃ smaret || 5 ||
lakṣmaṇasya bhayādyena nādharmabhayabhīruṇā |
ādiṣṭā mārgituṃ sītāṃ dharmamasminkathaṃ bhavet || 6 ||
tasminpāpe kṛtaghne tu smṛtihīne calātmani |
āryaḥ ko viśvasejjātu tatkulīno jijīviṣuḥ || 7 ||
rājye putraḥ pratiṣṭhāpyassaguṇo viguṇo'pi vā |
kathaṃ śatrukulīnaṃ māṃ sugrīvo jīvayiṣyati || 8 ||
bhinnamantro'parāddhaśca hīnaśaktiḥ kathaṃ hyaham |
kiṣkindhāṃ prāpya jīveyamanātha iva durbalaḥ || 9 ||
pāṃśudaṇḍena hi māṃ bandhane nopapādayet |
śaṭhaḥ krūro nṛśaṃsaśca sugrīvo rājyakāraṇāt || 10 ||
bandhanādvā'vasādānme śreyaḥ prāyopaveśanam |
anujānīta māṃ sarve gṛhaṃ gacchantu vānarāḥ || 11 ||
ahaṃ vaḥ pratijānāmi nāgamiṣyāmyahaṃ purīm |
ihaiva prāyamāsiṣye śreyo maraṇameva me || 12 ||
abhivādanapūrvaṃ hi rāghavau balaśālinau |
abhivādanapūrvaṃ tu rājā kuśalameva ca || 13 ||
vācyastāto yavīyānme sugrīvo vānareśvaraḥ |
ārogyapūrvaṃ kuśalaṃ vācyā mātā rumā ca me || 14 ||
mātaraṃ caiva me tārāmāśvāsayitumarhatha |
prakṛtyā priyaputrā sā sānukrośā tapasvinī || 15 ||
vinaṣṭamiha māṃ śrutvā vyaktaṃ hāsyati jīvitam |
etāvaduktvā vacanaṃ vṛddhāṃstānabhivādya ca || 16 ||
viveśa cāṅgado bhūmau rudandarbheṣu durmanāḥ |
tasya saṃviśatastatra rudanto vānararṣabhāḥ || 17 ||
nayanebhyaḥ pramumucuruṣṇaṃ vai vāri duḥkhitāḥ |
sugrīvaṃ caiva nindantaḥ praśaṃsantaśca vālinam || 18 ||
parivāryāṅgadaṃ sarve vyavasanprāyamāsitum |
mataṃ tadvāliputrasya vijñāya plavagarṣabhāḥ || 19 ||
upaspṛśyodakaṃ tatra prāṅmukhāssamupāviśan |
dakṣiṇāgreṣu darbheṣu udaktīraṃ samāśritāḥ || 20 ||
mumūrṣavo hariśreṣṭhā etat kṣamamiti sma ha |
rāmasya vanavāsaṃ ca kṣayaṃ daśarathasya ca || 21 ||
janasthānavadhaṃ caiva vadhaṃ caiva jaṭāyuṣaḥ |
haraṇaṃ caiva vaidehyā vālinaśca vadhaṃ raṇe || 22 ||
rāmakopaṃ ca vadatāṃ harīṇāṃ bhayamāgatam |
sa saṃviśadbhibahubhirmahīdharo mahādrikūṭapratimaiḥ plavaṅgamaiḥ |
babhūva sannāditanirdarāntaro bhṛśaṃ nadadbhirjaladairivolbaṇaiḥ || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe pañcapañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ पञ्चपञ्चाशस्सर्गः ।
श्रुत्वा हनुमतो वाक्यं प्रश्रितं धर्मसंहितम् ।
स्वामिसत्कारसंयुक्तमङ्गदो वाक्यमब्रवीत् ॥ 1 ॥
स्थैर्यमात्ममनश्शौचमानृशंस्यमथाऽर्जवम् ।
विक्रमश्चैव धैर्यं च सुग्रीवे नोपपद्यते ॥ 2 ॥
भ्रातुर्ज्येष्ठस्य यो भार्यां जीवतो महिषीं प्रियाम् ।
धर्मेण मातरं यस्तु स्वीकरोति जुगुप्सितः ॥ 3 ॥
कथं स धर्मं जानीते येन भ्रात्रा महात्मना ।
युद्धायाभिनियुक्तेन बिलस्य पिहितं मुखम् ॥ 4 ॥
सत्यात्पाणिगृहीतश्च कृतकर्मा महायशाः ।
विस्मृतो राघवो येन स कस्य तु कृतं स्मरेत् ॥ 5 ॥
लक्ष्मणस्य भयाद्येन नाधर्मभयभीरुणा ।
आदिष्टा मार्गितुं सीतां धर्ममस्मिन्कथं भवेत् ॥ 6 ॥
तस्मिन्पापे कृतघ्ने तु स्मृतिहीने चलात्मनि ।
आर्यः को विश्वसेज्जातु तत्कुलीनो जिजीविषुः ॥ 7 ॥
राज्ये पुत्रः प्रतिष्ठाप्यस्सगुणो विगुणोऽपि वा ।
कथं शत्रुकुलीनं मां सुग्रीवो जीवयिष्यति ॥ 8 ॥
भिन्नमन्त्रोऽपराद्धश्च हीनशक्तिः कथं ह्यहम् ।
किष्किन्धां प्राप्य जीवेयमनाथ इव दुर्बलः ॥ 9 ॥
पांशुदण्डेन हि मां बन्धने नोपपादयेत् ।
शठः क्रूरो नृशंसश्च सुग्रीवो राज्यकारणात् ॥ 10 ॥
बन्धनाद्वाऽवसादान्मे श्रेयः प्रायोपवेशनम् ।
अनुजानीत मां सर्वे गृहं गच्छन्तु वानराः ॥ 11 ॥
अहं वः प्रतिजानामि नागमिष्याम्यहं पुरीम् ।
इहैव प्रायमासिष्ये श्रेयो मरणमेव मे ॥ 12 ॥
अभिवादनपूर्वं हि राघवौ बलशालिनौ ।
अभिवादनपूर्वं तु राजा कुशलमेव च ॥ 13 ॥
वाच्यस्तातो यवीयान्मे सुग्रीवो वानरेश्वरः ।
आरोग्यपूर्वं कुशलं वाच्या माता रुमा च मे ॥ 14 ॥
मातरं चैव मे तारामाश्वासयितुमर्हथ ।
प्रकृत्या प्रियपुत्रा सा सानुक्रोशा तपस्विनी ॥ 15 ॥
विनष्टमिह मां श्रुत्वा व्यक्तं हास्यति जीवितम् ।
एतावदुक्त्वा वचनं वृद्धांस्तानभिवाद्य च ॥ 16 ॥
विवेश चाङ्गदो भूमौ रुदन्दर्भेषु दुर्मनाः ।
तस्य संविशतस्तत्र रुदन्तो वानरर्षभाः ॥ 17 ॥
नयनेभ्यः प्रमुमुचुरुष्णं वै वारि दुःखिताः ।
सुग्रीवं चैव निन्दन्तः प्रशंसन्तश्च वालिनम् ॥ 18 ॥
परिवार्याङ्गदं सर्वे व्यवसन्प्रायमासितुम् ।
मतं तद्वालिपुत्रस्य विज्ञाय प्लवगर्षभाः ॥ 19 ॥
उपस्पृश्योदकं तत्र प्राङ्मुखास्समुपाविशन् ।
दक्षिणाग्रेषु दर्भेषु उदक्तीरं समाश्रिताः ॥ 20 ॥
मुमूर्षवो हरिश्रेष्ठा एतत् क्षममिति स्म ह ।
रामस्य वनवासं च क्षयं दशरथस्य च ॥ 21 ॥
जनस्थानवधं चैव वधं चैव जटायुषः ।
हरणं चैव वैदेह्या वालिनश्च वधं रणे ॥ 22 ॥
रामकोपं च वदतां हरीणां भयमागतम् ।
स संविशद्भिबहुभिर्महीधरो महाद्रिकूटप्रतिमैः प्लवङ्गमैः ।
बभूव सन्नादितनिर्दरान्तरो भृशं नदद्भिर्जलदैरिवोल्बणैः ॥ 23 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे पञ्चपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha pañcapañcāśassargaḥ |
śrutvā hanumato vākyaṃ praśritaṃ dharmasaṃhitam |
svāmisatkārasaṃyuktamaṅgado vākyamabravīt || 1 ||
sthairyamātmamanaśśaucamānṛśaṃsyamathā'rjavam |
vikramaścaiva dhairyaṃ ca sugrīve nopapadyate || 2 ||
bhrāturjyeṣṭhasya yo bhāryāṃ jīvato mahiṣīṃ priyām |
dharmeṇa mātaraṃ yastu svīkaroti jugupsitaḥ || 3 ||
kathaṃ sa dharmaṃ jānīte yena bhrātrā mahātmanā |
yuddhāyābhiniyuktena bilasya pihitaṃ mukham || 4 ||
satyātpāṇigṛhītaśca kṛtakarmā mahāyaśāḥ |
vismṛto rāghavo yena sa kasya tu kṛtaṃ smaret || 5 ||
lakṣmaṇasya bhayādyena nādharmabhayabhīruṇā |
ādiṣṭā mārgituṃ sītāṃ dharmamasminkathaṃ bhavet || 6 ||
tasminpāpe kṛtaghne tu smṛtihīne calātmani |
āryaḥ ko viśvasejjātu tatkulīno jijīviṣuḥ || 7 ||
rājye putraḥ pratiṣṭhāpyassaguṇo viguṇo'pi vā |
kathaṃ śatrukulīnaṃ māṃ sugrīvo jīvayiṣyati || 8 ||
bhinnamantro'parāddhaśca hīnaśaktiḥ kathaṃ hyaham |
kiṣkindhāṃ prāpya jīveyamanātha iva durbalaḥ || 9 ||
pāṃśudaṇḍena hi māṃ bandhane nopapādayet |
śaṭhaḥ krūro nṛśaṃsaśca sugrīvo rājyakāraṇāt || 10 ||
bandhanādvā'vasādānme śreyaḥ prāyopaveśanam |
anujānīta māṃ sarve gṛhaṃ gacchantu vānarāḥ || 11 ||
ahaṃ vaḥ pratijānāmi nāgamiṣyāmyahaṃ purīm |
ihaiva prāyamāsiṣye śreyo maraṇameva me || 12 ||
abhivādanapūrvaṃ hi rāghavau balaśālinau |
abhivādanapūrvaṃ tu rājā kuśalameva ca || 13 ||
vācyastāto yavīyānme sugrīvo vānareśvaraḥ |
ārogyapūrvaṃ kuśalaṃ vācyā mātā rumā ca me || 14 ||
mātaraṃ caiva me tārāmāśvāsayitumarhatha |
prakṛtyā priyaputrā sā sānukrośā tapasvinī || 15 ||
vinaṣṭamiha māṃ śrutvā vyaktaṃ hāsyati jīvitam |
etāvaduktvā vacanaṃ vṛddhāṃstānabhivādya ca || 16 ||
viveśa cāṅgado bhūmau rudandarbheṣu durmanāḥ |
tasya saṃviśatastatra rudanto vānararṣabhāḥ || 17 ||
nayanebhyaḥ pramumucuruṣṇaṃ vai vāri duḥkhitāḥ |
sugrīvaṃ caiva nindantaḥ praśaṃsantaśca vālinam || 18 ||
parivāryāṅgadaṃ sarve vyavasanprāyamāsitum |
mataṃ tadvāliputrasya vijñāya plavagarṣabhāḥ || 19 ||
upaspṛśyodakaṃ tatra prāṅmukhāssamupāviśan |
dakṣiṇāgreṣu darbheṣu udaktīraṃ samāśritāḥ || 20 ||
mumūrṣavo hariśreṣṭhā etat kṣamamiti sma ha |
rāmasya vanavāsaṃ ca kṣayaṃ daśarathasya ca || 21 ||
janasthānavadhaṃ caiva vadhaṃ caiva jaṭāyuṣaḥ |
haraṇaṃ caiva vaidehyā vālinaśca vadhaṃ raṇe || 22 ||
rāmakopaṃ ca vadatāṃ harīṇāṃ bhayamāgatam |
sa saṃviśadbhibahubhirmahīdharo mahādrikūṭapratimaiḥ plavaṅgamaiḥ |
babhūva sannāditanirdarāntaro bhṛśaṃ nadadbhirjaladairivolbaṇaiḥ || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe pañcapañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.