ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਅਙ੍ਗਦਸ੍ਯ ਵਚਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ੍ਸਚਿਵੈਸ੍ਸਹ ।
ਲਕ੍ष੍ਮਣਂ ਕੁਪਿਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮੁਮੋਚਾਸਨਮਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ ॥ 1 ॥
ਸਚਿਵਾਨਬ੍ਰਵੀਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਗੁਰੁਲਾਘਵਮ੍ ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞਾਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਕੁਸ਼ਲੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਪਰਿਨਿष੍ਠਿਤਾਨ੍ ॥ 2 ॥
ਨ ਮੇ ਦੁਰ੍ਵ੍ਯਾਹृਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨਾਪਿ ਮੇ ਦੁਰਨੁष੍ਠਿਤਮ੍ ।
ਲਕ੍ष੍ਮਣੋ ਰਾਘਵਭ੍ਰਾਤਾ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਕਿਮਿਤਿ ਚਿਨ੍ਤਯੇ ॥ 3 ॥
ਅਸੁਹृਦ੍ਭਿਰ੍ਮਮਾਮਿਤ੍ਰੈਰ੍ਨਿਤ੍ਯਮਨ੍ਤਰਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ ।
ਮਮ ਦੋषਾਨਸਮ੍ਭੂਤਾਨ੍ ਸ਼੍ਰਾਵਿਤੋ ਰਾਘਵਾਨੁਜਃ ॥ 4 ॥
ਅਤ੍ਰ ਤਾਵਦ੍ਯਥਾਬੁਦ੍ਧਿ ਸਰ੍ਵੈਰੇਵ ਯਥਾਵਿਧਿ ।
ਭਾਵਸ੍ਯ ਨਿਸ਼੍ਚਯਸ੍ਤਾਵਦ੍ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਨਿਪੁਣਂ ਸ਼ਨੈਃ ॥ 5 ॥
ਨ ਖਲ੍ਵਸ੍ਤਿ ਮਮ ਤ੍ਰਾਸੋ ਲਕ੍ष੍ਮਣਾਨ੍ਨਾਪਿ ਰਾਘਵਾਤ੍ ।
ਮਿਤ੍ਰਂ ਤ੍ਵਸ੍ਥਾਨਕੁਪਿਤਂ ਜਨਯਤ੍ਯੇਵ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮਮ੍ ॥ 6 ॥
ਸਰ੍ਵਥਾ ਸੁਕਰਂ ਮਿਤ੍ਰਂ ਦੁष੍ਕਰਂ ਪਰਿਪਾਲਨਮ੍ ।
ਅਨਿਤ੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ਛ ਚਿਤ੍ਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰੀਤਿਰਲ੍ਪੇਪਿ ਭਿਦ੍ਯਤੇ ॥ 7 ॥
ਅਤੋ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਤ੍ਰਸ੍ਤੋਹਂ ਰਾਮੇਣ ਤੁ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ।
ਯਨ੍ਮਯੋਪਕृਤਂ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਿਕਰ੍ਤੁਂ ਨ ਤਨ੍ਮਯਾ ॥ 8 ॥
ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣੈਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਹਨੁਮਾਨ੍ਹਰਿਪੁਙ੍ਗਵਃ ।
ਉਵਾਚ ਸ੍ਵੇਨ ਤਰ੍ਕੇਣ ਮਧ੍ਯੇ ਵਾਨਰਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਾਮ੍ ॥ 9 ॥
ਸਰ੍ਵਥਾ ਨੈਤਦਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਂ ਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਹਰਿਗਣੇਸ਼੍ਵਰ ।
ਨ ਵਿਸ੍ਮਰਸਿ ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੁਪਕਾਰ ਕृਤਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ ॥ 10 ॥
ਰਾਘਵੇਣ ਤੁ ਵੀਰੇਣ ਭਯਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਦੂਰਤਃ ।
ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਂ ਹਤੋ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕ੍ਰਤੁਲ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਃ ॥ 11 ॥
ਸਰ੍ਵਥਾ ਪ੍ਰਣਯਾਤ੍ਕृਦ੍ਧੋ ਰਾਘਵੋ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ।
ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਹਿਤਵਾਨ੍ਲਕ੍ष੍ਮਣਂ ਲਕ੍ष੍ਮਿਵਰ੍ਧਨਮ੍ ॥ 12 ॥
ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਮਤ੍ਤੋ ਨ ਜਾਨੀषੇ ਕਾਲਂ ਕਾਲਵਿਦਾਂ ਵਰ ।
ਫੁਲ੍ਲਸਪ੍ਤਚ੍ਛਦਸ਼੍ਯਾਮਾ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾ ਤੁ ਸ਼ਰਚ੍ਛਿਵਾ ॥ 13 ॥
ਨਿਰ੍ਮਲਗ੍ਰਹਨਕ੍षਤ੍ਰਾ ਦ੍ਯੌਃ ਪ੍ਰਨष੍ਟਵਲਾਹਕਾ ।
ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਸ਼੍ਚ ਦਿਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਸਰਿਤਸ਼੍ਚ ਸਰਾਂਸਿ ਚ ॥ 14 ॥
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮੁਦ੍ਯੋਗਕਾਲਂ ਤੁ ਨਾਵੈषਿ ਹਰਿਪੁਙ੍ਗਵ ।
ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਮਤ੍ਤ ਇਤਿ ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਲਕ੍ष੍ਮਣੋऽਯਮਿਹਾਗਤਃ ॥ 15 ॥
ਆਰ੍ਤਸ੍ਯ ਹृਤਦਾਰਸ੍ਯ ਪੁਰੁषਂ ਪੁਰੁषਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ ।
ਵਚਨਂ ਮਰ੍षਣੀਯਂ ਤੇ ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 16 ॥
ਕृਤਾਪਰਾਧਸ੍ਯ ਹਿ ਤੇ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਪਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਕ੍षਮਮ੍ ।
ਅਨ੍ਤਰੇਣਾਞ੍ਜਲਿਂ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦਨਾਤ੍ ॥ 17 ॥
ਨਿਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਵਾਚ੍ਯੋ ਹ੍ਯਵਸ਼੍ਯਂ ਪਾਰ੍ਥਿਵੋ ਹਿਤਮ੍ ।
ਅਤ ਏਵ ਭਯਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਵੀਮ੍ਯਵਧृਤਂ ਵਚਃ ॥ 18 ॥
ਅਭਿਕ੍ਰੁਦ੍ਧਸ੍ਸਮਰ੍ਥੋ ਹਿ ਚਾਪਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਰਾਘਵਃ ।
ਸਦੇਵਾਸੁਰਗਨ੍ਧਰ੍ਵਂ ਵਸ਼ੇ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤੁਂ ਜਗਤ੍ ॥ 19 ॥
ਨ ਸ ਕ੍षਮਃ ਕੋਪਯਿਤੁਂ ਯਃ ਪ੍ਰਸਾਦ੍ਯਃ ਪੁਨਰ੍ਭਵੇਤ੍ ।
ਪੂਰ੍ਵੋਪਕਾਰਂ ਸ੍ਮਰਤਾ ਕृਤਜ੍ਞੇਨ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ॥ 20 ॥
ਤਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਾ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਤ੍ਵਂ ਸਪੁਤ੍ਰਸ੍ਸਸੁਹृਜ੍ਜਨਃ ।
ਰਾਜਂਸ੍ਤਿष੍ਠਸ੍ਵ ਸਮਯੇ ਭਰ੍ਤੁਰ੍ਭਾਰ੍ਯੇਵ ਤਦ੍ਵਸ਼ਃ ॥ 21 ॥
ਨ ਰਾਮਰਾਮਾਨੁਜਸ਼ਾਸਨਂ ਤ੍ਵਯਾ ਕਪੀਨ੍ਦ੍ਰ ਯੁਕ੍ਤਂ ਮਨਸਾऽਪ੍ਯਪੋਹਿਤੁਮ੍ ।
ਮਨੋ ਹਿ ਤੇ ਜ੍ਞਾਸ੍ਯਤਿ ਮਾਨੁषਂ ਬਲਂ ਸ ਰਾਘਵਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰਵਰ੍ਚਸਃ ॥ 22 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡੇ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha dvātriṃśassargaḥ |
aṅgadasya vacaśśrutvā sugrīvassacivaissaha |
lakṣmaṇaṃ kupitaṃ śrutvā mumocāsanamātmavān || 1 ||
sacivānabravīdvākyaṃ niścitya gurulāghavam |
mantrajñānmantrakuśalo mantreṣu pariniṣṭhitān || 2 ||
na me durvyāhṛtaṃ kiñcinnāpi me duranuṣṭhitam |
lakṣmaṇo rāghavabhrātā kruddhaḥ kimiti cintaye || 3 ||
asuhṛdbhirmamāmitrairnityamantaradarśibhiḥ |
mama doṣānasambhūtān śrāvito rāghavānujaḥ || 4 ||
atra tāvadyathābuddhi sarvaireva yathāvidhi |
bhāvasya niścayastāvadvijñeyo nipuṇaṃ śanaiḥ || 5 ||
na khalvasti mama trāso lakṣmaṇānnāpi rāghavāt |
mitraṃ tvasthānakupitaṃ janayatyeva sambhramam || 6 ||
sarvathā sukaraṃ mitraṃ duṣkaraṃ paripālanam |
anityatvāccha cittānāṃ prītiralpepi bhidyate || 7 ||
ato nimittaṃ trastohaṃ rāmeṇa tu mahātmanā |
yanmayopakṛtaṃ śakyaṃ pratikartuṃ na tanmayā || 8 ||
sugrīveṇaivamuktastu hanumānharipuṅgavaḥ |
uvāca svena tarkeṇa madhye vānaramantriṇām || 9 ||
sarvathā naitadāścaryaṃ yastvaṃ harigaṇeśvara |
na vismarasi susnigdhamupakāra kṛtaṃ śubham || 10 ||
rāghaveṇa tu vīreṇa bhayamutsṛjya dūrataḥ |
tvatpriyārthaṃ hato vālī śakratulyaparākramaḥ || 11 ||
sarvathā praṇayātkṛddho rāghavo nātra saṃśayaḥ |
bhrātaraṃ samprahitavānlakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam || 12 ||
tvaṃ pramatto na jānīṣe kālaṃ kālavidāṃ vara |
phullasaptacchadaśyāmā pravṛttā tu śaracchivā || 13 ||
nirmalagrahanakṣatrā dyauḥ pranaṣṭavalāhakā |
prasannāśca diśassarvāssaritaśca sarāṃsi ca || 14 ||
prāptamudyogakālaṃ tu nāvaiṣi haripuṅgava |
tvaṃ pramatta iti vyaktaṃ lakṣmaṇo'yamihāgataḥ || 15 ||
ārtasya hṛtadārasya puruṣaṃ puruṣāntarāt |
vacanaṃ marṣaṇīyaṃ te rāghavasya mahātmanaḥ || 16 ||
kṛtāparādhasya hi te nānyatpaśyāmyahaṃ kṣamam |
antareṇāñjaliṃ baddhvā lakṣmaṇasya prasādanāt || 17 ||
niyuktairmantribhirvācyo hyavaśyaṃ pārthivo hitam |
ata eva bhayaṃ tyaktvā bravīmyavadhṛtaṃ vacaḥ || 18 ||
abhikruddhassamartho hi cāpamudyamya rāghavaḥ |
sadevāsuragandharvaṃ vaśe sthāpayituṃ jagat || 19 ||
na sa kṣamaḥ kopayituṃ yaḥ prasādyaḥ punarbhavet |
pūrvopakāraṃ smaratā kṛtajñena viśeṣataḥ || 20 ||
tasya mūrdhnā praṇamya tvaṃ saputrassasuhṛjjanaḥ |
rājaṃstiṣṭhasva samaye bharturbhāryeva tadvaśaḥ || 21 ||
na rāmarāmānujaśāsanaṃ tvayā kapīndra yuktaṃ manasā'pyapohitum |
mano hi te jñāsyati mānuṣaṃ balaṃ sa rāghavasyāsya surendravarcasaḥ || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe dvātriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ द्वात्रिंशस्सर्गः ।
अङ्गदस्य वचश्श्रुत्वा सुग्रीवस्सचिवैस्सह ।
लक्ष्मणं कुपितं श्रुत्वा मुमोचासनमात्मवान् ॥ 1 ॥
सचिवानब्रवीद्वाक्यं निश्चित्य गुरुलाघवम् ।
मन्त्रज्ञान्मन्त्रकुशलो मन्त्रेषु परिनिष्ठितान् ॥ 2 ॥
न मे दुर्व्याहृतं किञ्चिन्नापि मे दुरनुष्ठितम् ।
लक्ष्मणो राघवभ्राता क्रुद्धः किमिति चिन्तये ॥ 3 ॥
असुहृद्भिर्ममामित्रैर्नित्यमन्तरदर्शिभिः ।
मम दोषानसम्भूतान् श्रावितो राघवानुजः ॥ 4 ॥
अत्र तावद्यथाबुद्धि सर्वैरेव यथाविधि ।
भावस्य निश्चयस्तावद्विज्ञेयो निपुणं शनैः ॥ 5 ॥
न खल्वस्ति मम त्रासो लक्ष्मणान्नापि राघवात् ।
मित्रं त्वस्थानकुपितं जनयत्येव सम्भ्रमम् ॥ 6 ॥
सर्वथा सुकरं मित्रं दुष्करं परिपालनम् ।
अनित्यत्वाच्छ चित्तानां प्रीतिरल्पेपि भिद्यते ॥ 7 ॥
अतो निमित्तं त्रस्तोहं रामेण तु महात्मना ।
यन्मयोपकृतं शक्यं प्रतिकर्तुं न तन्मया ॥ 8 ॥
सुग्रीवेणैवमुक्तस्तु हनुमान्हरिपुङ्गवः ।
उवाच स्वेन तर्केण मध्ये वानरमन्त्रिणाम् ॥ 9 ॥
सर्वथा नैतदाश्चर्यं यस्त्वं हरिगणेश्वर ।
न विस्मरसि सुस्निग्धमुपकार कृतं शुभम् ॥ 10 ॥
राघवेण तु वीरेण भयमुत्सृज्य दूरतः ।
त्वत्प्रियार्थं हतो वाली शक्रतुल्यपराक्रमः ॥ 11 ॥
सर्वथा प्रणयात्कृद्धो राघवो नात्र संशयः ।
भ्रातरं सम्प्रहितवान्लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम् ॥ 12 ॥
त्वं प्रमत्तो न जानीषे कालं कालविदां वर ।
फुल्लसप्तच्छदश्यामा प्रवृत्ता तु शरच्छिवा ॥ 13 ॥
निर्मलग्रहनक्षत्रा द्यौः प्रनष्टवलाहका ।
प्रसन्नाश्च दिशस्सर्वास्सरितश्च सरांसि च ॥ 14 ॥
प्राप्तमुद्योगकालं तु नावैषि हरिपुङ्गव ।
त्वं प्रमत्त इति व्यक्तं लक्ष्मणोऽयमिहागतः ॥ 15 ॥
आर्तस्य हृतदारस्य पुरुषं पुरुषान्तरात् ।
वचनं मर्षणीयं ते राघवस्य महात्मनः ॥ 16 ॥
कृतापराधस्य हि ते नान्यत्पश्याम्यहं क्षमम् ।
अन्तरेणाञ्जलिं बद्ध्वा लक्ष्मणस्य प्रसादनात् ॥ 17 ॥
नियुक्तैर्मन्त्रिभिर्वाच्यो ह्यवश्यं पार्थिवो हितम् ।
अत एव भयं त्यक्त्वा ब्रवीम्यवधृतं वचः ॥ 18 ॥
अभिक्रुद्धस्समर्थो हि चापमुद्यम्य राघवः ।
सदेवासुरगन्धर्वं वशे स्थापयितुं जगत् ॥ 19 ॥
न स क्षमः कोपयितुं यः प्रसाद्यः पुनर्भवेत् ।
पूर्वोपकारं स्मरता कृतज्ञेन विशेषतः ॥ 20 ॥
तस्य मूर्ध्ना प्रणम्य त्वं सपुत्रस्ससुहृज्जनः ।
राजंस्तिष्ठस्व समये भर्तुर्भार्येव तद्वशः ॥ 21 ॥
न रामरामानुजशासनं त्वया कपीन्द्र युक्तं मनसाऽप्यपोहितुम् ।
मनो हि ते ज्ञास्यति मानुषं बलं स राघवस्यास्य सुरेन्द्रवर्चसः ॥ 22 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे द्वात्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha dvātriṃśassargaḥ |
aṅgadasya vacaśśrutvā sugrīvassacivaissaha |
lakṣmaṇaṃ kupitaṃ śrutvā mumocāsanamātmavān || 1 ||
sacivānabravīdvākyaṃ niścitya gurulāghavam |
mantrajñānmantrakuśalo mantreṣu pariniṣṭhitān || 2 ||
na me durvyāhṛtaṃ kiñcinnāpi me duranuṣṭhitam |
lakṣmaṇo rāghavabhrātā kruddhaḥ kimiti cintaye || 3 ||
asuhṛdbhirmamāmitrairnityamantaradarśibhiḥ |
mama doṣānasambhūtān śrāvito rāghavānujaḥ || 4 ||
atra tāvadyathābuddhi sarvaireva yathāvidhi |
bhāvasya niścayastāvadvijñeyo nipuṇaṃ śanaiḥ || 5 ||
na khalvasti mama trāso lakṣmaṇānnāpi rāghavāt |
mitraṃ tvasthānakupitaṃ janayatyeva sambhramam || 6 ||
sarvathā sukaraṃ mitraṃ duṣkaraṃ paripālanam |
anityatvāccha cittānāṃ prītiralpepi bhidyate || 7 ||
ato nimittaṃ trastohaṃ rāmeṇa tu mahātmanā |
yanmayopakṛtaṃ śakyaṃ pratikartuṃ na tanmayā || 8 ||
sugrīveṇaivamuktastu hanumānharipuṅgavaḥ |
uvāca svena tarkeṇa madhye vānaramantriṇām || 9 ||
sarvathā naitadāścaryaṃ yastvaṃ harigaṇeśvara |
na vismarasi susnigdhamupakāra kṛtaṃ śubham || 10 ||
rāghaveṇa tu vīreṇa bhayamutsṛjya dūrataḥ |
tvatpriyārthaṃ hato vālī śakratulyaparākramaḥ || 11 ||
sarvathā praṇayātkṛddho rāghavo nātra saṃśayaḥ |
bhrātaraṃ samprahitavānlakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam || 12 ||
tvaṃ pramatto na jānīṣe kālaṃ kālavidāṃ vara |
phullasaptacchadaśyāmā pravṛttā tu śaracchivā || 13 ||
nirmalagrahanakṣatrā dyauḥ pranaṣṭavalāhakā |
prasannāśca diśassarvāssaritaśca sarāṃsi ca || 14 ||
prāptamudyogakālaṃ tu nāvaiṣi haripuṅgava |
tvaṃ pramatta iti vyaktaṃ lakṣmaṇo'yamihāgataḥ || 15 ||
ārtasya hṛtadārasya puruṣaṃ puruṣāntarāt |
vacanaṃ marṣaṇīyaṃ te rāghavasya mahātmanaḥ || 16 ||
kṛtāparādhasya hi te nānyatpaśyāmyahaṃ kṣamam |
antareṇāñjaliṃ baddhvā lakṣmaṇasya prasādanāt || 17 ||
niyuktairmantribhirvācyo hyavaśyaṃ pārthivo hitam |
ata eva bhayaṃ tyaktvā bravīmyavadhṛtaṃ vacaḥ || 18 ||
abhikruddhassamartho hi cāpamudyamya rāghavaḥ |
sadevāsuragandharvaṃ vaśe sthāpayituṃ jagat || 19 ||
na sa kṣamaḥ kopayituṃ yaḥ prasādyaḥ punarbhavet |
pūrvopakāraṃ smaratā kṛtajñena viśeṣataḥ || 20 ||
tasya mūrdhnā praṇamya tvaṃ saputrassasuhṛjjanaḥ |
rājaṃstiṣṭhasva samaye bharturbhāryeva tadvaśaḥ || 21 ||
na rāmarāmānujaśāsanaṃ tvayā kapīndra yuktaṃ manasā'pyapohitum |
mano hi te jñāsyati mānuṣaṃ balaṃ sa rāghavasyāsya surendravarcasaḥ || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe dvātriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.