📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
4.32 ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡ - ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ ਸਰ੍ਗਃ
4.32 Kishkindhakanda - Dvatrimsha Sargah
Valmiki Gurmukhi
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਅਙ੍ਗਦਸ੍ਯ ਵਚਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ੍ਸਚਿਵੈਸ੍ਸਹ ।
ਲਕ੍ष੍ਮਣਂ ਕੁਪਿਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮੁਮੋਚਾਸਨਮਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ ॥ 1 ॥
ਸਚਿਵਾਨਬ੍ਰਵੀਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਗੁਰੁਲਾਘਵਮ੍ ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞਾਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਕੁਸ਼ਲੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਪਰਿਨਿष੍ਠਿਤਾਨ੍ ॥ 2 ॥
ਨ ਮੇ ਦੁਰ੍ਵ੍ਯਾਹृਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨਾਪਿ ਮੇ ਦੁਰਨੁष੍ਠਿਤਮ੍ ।
ਲਕ੍ष੍ਮਣੋ ਰਾਘਵਭ੍ਰਾਤਾ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਕਿਮਿਤਿ ਚਿਨ੍ਤਯੇ ॥ 3 ॥
ਅਸੁਹृਦ੍ਭਿਰ੍ਮਮਾਮਿਤ੍ਰੈਰ੍ਨਿਤ੍ਯਮਨ੍ਤਰਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ ।
ਮਮ ਦੋषਾਨਸਮ੍ਭੂਤਾਨ੍ ਸ਼੍ਰਾਵਿਤੋ ਰਾਘਵਾਨੁਜਃ ॥ 4 ॥
ਅਤ੍ਰ ਤਾਵਦ੍ਯਥਾਬੁਦ੍ਧਿ ਸਰ੍ਵੈਰੇਵ ਯਥਾਵਿਧਿ ।
ਭਾਵਸ੍ਯ ਨਿਸ਼੍ਚਯਸ੍ਤਾਵਦ੍ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਨਿਪੁਣਂ ਸ਼ਨੈਃ ॥ 5 ॥
ਨ ਖਲ੍ਵਸ੍ਤਿ ਮਮ ਤ੍ਰਾਸੋ ਲਕ੍ष੍ਮਣਾਨ੍ਨਾਪਿ ਰਾਘਵਾਤ੍ ।
ਮਿਤ੍ਰਂ ਤ੍ਵਸ੍ਥਾਨਕੁਪਿਤਂ ਜਨਯਤ੍ਯੇਵ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮਮ੍ ॥ 6 ॥
ਸਰ੍ਵਥਾ ਸੁਕਰਂ ਮਿਤ੍ਰਂ ਦੁष੍ਕਰਂ ਪਰਿਪਾਲਨਮ੍ ।
ਅਨਿਤ੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ਛ ਚਿਤ੍ਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰੀਤਿਰਲ੍ਪੇਪਿ ਭਿਦ੍ਯਤੇ ॥ 7 ॥
ਅਤੋ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਤ੍ਰਸ੍ਤੋਹਂ ਰਾਮੇਣ ਤੁ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ।
ਯਨ੍ਮਯੋਪਕृਤਂ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਿਕਰ੍ਤੁਂ ਨ ਤਨ੍ਮਯਾ ॥ 8 ॥
ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣੈਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਹਨੁਮਾਨ੍ਹਰਿਪੁਙ੍ਗਵਃ ।
ਉਵਾਚ ਸ੍ਵੇਨ ਤਰ੍ਕੇਣ ਮਧ੍ਯੇ ਵਾਨਰਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਾਮ੍ ॥ 9 ॥
ਸਰ੍ਵਥਾ ਨੈਤਦਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਂ ਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਹਰਿਗਣੇਸ਼੍ਵਰ ।
ਨ ਵਿਸ੍ਮਰਸਿ ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੁਪਕਾਰ ਕृਤਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ ॥ 10 ॥
ਰਾਘਵੇਣ ਤੁ ਵੀਰੇਣ ਭਯਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਦੂਰਤਃ ।
ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਂ ਹਤੋ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕ੍ਰਤੁਲ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਃ ॥ 11 ॥
ਸਰ੍ਵਥਾ ਪ੍ਰਣਯਾਤ੍ਕृਦ੍ਧੋ ਰਾਘਵੋ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ।
ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਹਿਤਵਾਨ੍ਲਕ੍ष੍ਮਣਂ ਲਕ੍ष੍ਮਿਵਰ੍ਧਨਮ੍ ॥ 12 ॥
ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਮਤ੍ਤੋ ਨ ਜਾਨੀषੇ ਕਾਲਂ ਕਾਲਵਿਦਾਂ ਵਰ ।
ਫੁਲ੍ਲਸਪ੍ਤਚ੍ਛਦਸ਼੍ਯਾਮਾ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾ ਤੁ ਸ਼ਰਚ੍ਛਿਵਾ ॥ 13 ॥
ਨਿਰ੍ਮਲਗ੍ਰਹਨਕ੍षਤ੍ਰਾ ਦ੍ਯੌਃ ਪ੍ਰਨष੍ਟਵਲਾਹਕਾ ।
ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਸ਼੍ਚ ਦਿਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਸਰਿਤਸ਼੍ਚ ਸਰਾਂਸਿ ਚ ॥ 14 ॥
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮੁਦ੍ਯੋਗਕਾਲਂ ਤੁ ਨਾਵੈषਿ ਹਰਿਪੁਙ੍ਗਵ ।
ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਮਤ੍ਤ ਇਤਿ ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਲਕ੍ष੍ਮਣੋऽਯਮਿਹਾਗਤਃ ॥ 15 ॥
ਆਰ੍ਤਸ੍ਯ ਹृਤਦਾਰਸ੍ਯ ਪੁਰੁषਂ ਪੁਰੁषਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ ।
ਵਚਨਂ ਮਰ੍षਣੀਯਂ ਤੇ ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 16 ॥
ਕृਤਾਪਰਾਧਸ੍ਯ ਹਿ ਤੇ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਪਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਕ੍षਮਮ੍ ।
ਅਨ੍ਤਰੇਣਾਞ੍ਜਲਿਂ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦਨਾਤ੍ ॥ 17 ॥
ਨਿਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਵਾਚ੍ਯੋ ਹ੍ਯਵਸ਼੍ਯਂ ਪਾਰ੍ਥਿਵੋ ਹਿਤਮ੍ ।
ਅਤ ਏਵ ਭਯਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਵੀਮ੍ਯਵਧृਤਂ ਵਚਃ ॥ 18 ॥
ਅਭਿਕ੍ਰੁਦ੍ਧਸ੍ਸਮਰ੍ਥੋ ਹਿ ਚਾਪਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਰਾਘਵਃ ।
ਸਦੇਵਾਸੁਰਗਨ੍ਧਰ੍ਵਂ ਵਸ਼ੇ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤੁਂ ਜਗਤ੍ ॥ 19 ॥
ਨ ਸ ਕ੍षਮਃ ਕੋਪਯਿਤੁਂ ਯਃ ਪ੍ਰਸਾਦ੍ਯਃ ਪੁਨਰ੍ਭਵੇਤ੍ ।
ਪੂਰ੍ਵੋਪਕਾਰਂ ਸ੍ਮਰਤਾ ਕृਤਜ੍ਞੇਨ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ॥ 20 ॥
ਤਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਾ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਤ੍ਵਂ ਸਪੁਤ੍ਰਸ੍ਸਸੁਹृਜ੍ਜਨਃ ।
ਰਾਜਂਸ੍ਤਿष੍ਠਸ੍ਵ ਸਮਯੇ ਭਰ੍ਤੁਰ੍ਭਾਰ੍ਯੇਵ ਤਦ੍ਵਸ਼ਃ ॥ 21 ॥
ਨ ਰਾਮਰਾਮਾਨੁਜਸ਼ਾਸਨਂ ਤ੍ਵਯਾ ਕਪੀਨ੍ਦ੍ਰ ਯੁਕ੍ਤਂ ਮਨਸਾऽਪ੍ਯਪੋਹਿਤੁਮ੍ ।
ਮਨੋ ਹਿ ਤੇ ਜ੍ਞਾਸ੍ਯਤਿ ਮਾਨੁषਂ ਬਲਂ ਸ ਰਾਘਵਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰਵਰ੍ਚਸਃ ॥ 22 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡੇ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha dvātriṃśassargaḥ |
aṅgadasya vacaśśrutvā sugrīvassacivaissaha |
lakṣmaṇaṃ kupitaṃ śrutvā mumocāsanamātmavān || 1 ||
sacivānabravīdvākyaṃ niścitya gurulāghavam |
mantrajñānmantrakuśalo mantreṣu pariniṣṭhitān || 2 ||
na me durvyāhṛtaṃ kiñcinnāpi me duranuṣṭhitam |
lakṣmaṇo rāghavabhrātā kruddhaḥ kimiti cintaye || 3 ||
asuhṛdbhirmamāmitrairnityamantaradarśibhiḥ |
mama doṣānasambhūtān śrāvito rāghavānujaḥ || 4 ||
atra tāvadyathābuddhi sarvaireva yathāvidhi |
bhāvasya niścayastāvadvijñeyo nipuṇaṃ śanaiḥ || 5 ||
na khalvasti mama trāso lakṣmaṇānnāpi rāghavāt |
mitraṃ tvasthānakupitaṃ janayatyeva sambhramam || 6 ||
sarvathā sukaraṃ mitraṃ duṣkaraṃ paripālanam |
anityatvāccha cittānāṃ prītiralpepi bhidyate || 7 ||
ato nimittaṃ trastohaṃ rāmeṇa tu mahātmanā |
yanmayopakṛtaṃ śakyaṃ pratikartuṃ na tanmayā || 8 ||
sugrīveṇaivamuktastu hanumānharipuṅgavaḥ |
uvāca svena tarkeṇa madhye vānaramantriṇām || 9 ||
sarvathā naitadāścaryaṃ yastvaṃ harigaṇeśvara |
na vismarasi susnigdhamupakāra kṛtaṃ śubham || 10 ||
rāghaveṇa tu vīreṇa bhayamutsṛjya dūrataḥ |
tvatpriyārthaṃ hato vālī śakratulyaparākramaḥ || 11 ||
sarvathā praṇayātkṛddho rāghavo nātra saṃśayaḥ |
bhrātaraṃ samprahitavānlakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam || 12 ||
tvaṃ pramatto na jānīṣe kālaṃ kālavidāṃ vara |
phullasaptacchadaśyāmā pravṛttā tu śaracchivā || 13 ||
nirmalagrahanakṣatrā dyauḥ pranaṣṭavalāhakā |
prasannāśca diśassarvāssaritaśca sarāṃsi ca || 14 ||
prāptamudyogakālaṃ tu nāvaiṣi haripuṅgava |
tvaṃ pramatta iti vyaktaṃ lakṣmaṇo'yamihāgataḥ || 15 ||
ārtasya hṛtadārasya puruṣaṃ puruṣāntarāt |
vacanaṃ marṣaṇīyaṃ te rāghavasya mahātmanaḥ || 16 ||
kṛtāparādhasya hi te nānyatpaśyāmyahaṃ kṣamam |
antareṇāñjaliṃ baddhvā lakṣmaṇasya prasādanāt || 17 ||
niyuktairmantribhirvācyo hyavaśyaṃ pārthivo hitam |
ata eva bhayaṃ tyaktvā bravīmyavadhṛtaṃ vacaḥ || 18 ||
abhikruddhassamartho hi cāpamudyamya rāghavaḥ |
sadevāsuragandharvaṃ vaśe sthāpayituṃ jagat || 19 ||
na sa kṣamaḥ kopayituṃ yaḥ prasādyaḥ punarbhavet |
pūrvopakāraṃ smaratā kṛtajñena viśeṣataḥ || 20 ||
tasya mūrdhnā praṇamya tvaṃ saputrassasuhṛjjanaḥ |
rājaṃstiṣṭhasva samaye bharturbhāryeva tadvaśaḥ || 21 ||
na rāmarāmānujaśāsanaṃ tvayā kapīndra yuktaṃ manasā'pyapohitum |
mano hi te jñāsyati mānuṣaṃ balaṃ sa rāghavasyāsya surendravarcasaḥ || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe dvātriṃśassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever