ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਦਸ਼ਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਤਃ ਕ੍ਰੋਧਸਮਾਵਿष੍ਟਂ ਸਮ੍ਰਬ੍ਧਂ ਤਮੁਪਾਗਤਮ੍ ।
ਅਹਂ ਪ੍ਰਸਾਦਯਾਞ੍ਚਕ੍ਰੇ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਪ੍ਰਿਯਕਾਮ੍ਯਯਾ ॥ 1 ॥
ਦਿष੍ਟ੍ਯਾਸਿ ਕੁਸ਼ਲੀ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਨਿਹਤਸ਼੍ਚ ਤ੍ਵਯਾ ਰਿਪੁਃ ।
ਅਨਾਥਸ੍ਯ ਹਿ ਮੇ ਨਾਥਸ੍ਤ੍ਵਮੇਕੋऽਨਾਥਨਨ੍ਦਨਃ ॥ 2 ॥
ਇਦਂ ਬਹੁਸ਼ਲਾਕਂ ਤੇ ਪੂਰ੍ਣਚਨ੍ਦ੍ਰਮਿਵੋਦਿਤਮ੍ ।
ਛਤ੍ਰਂ ਸਵਾਲਵ੍ਯਜਨਂ ਪ੍ਰਤੀਚ੍ਛਸ੍ਵ ਮਯਾ ਧृਤਮ੍ ॥ 3 ॥
ਆਰ੍ਤਸ਼੍ਚਾਥ ਬਿਲਦ੍ਵਾਰਿ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਨृਪ ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾऽਹਂ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਦ੍ਵਾਰਿ ਬਿਲਾਚ੍ਚਾਪਿ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਮ੍ ॥ 4 ॥
ਸ਼ੋਕਸਂਵਿਗ੍ਨਹृਦਯੋ ਭृਸ਼ਂ ਵ੍ਯਾਕੁਲਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ।
ਅਪਿਧਾਯ ਬਿਲਦ੍ਵਾਰਂ ਸ਼ੈਲਸ਼ृਙ੍ਗੇਣ ਤਤ੍ਤਥਾ ॥ 5 ॥
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੇਸ਼ਾਦਪਾਕ੍ਰਮ੍ਯ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਂ ਪ੍ਰਾਵਿਸ਼ਂ ਪੁਨਃ ।
ਵਿषਾਦਾਤ੍ਵਿਹ ਮਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪੌਰੈਰ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰੇਵ ਚ ॥ 6 ॥
ਅਭਿषਿਕ੍ਤੋ ਨ ਕਾਮੇਨ ਤਨ੍ਮੇਤ੍ਵਂ ਕ੍षਨ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ।
ਤ੍ਵਮੇਵ ਰਾਜਾ ਮਾਨਾਰ੍ਹਸ੍ਸਦਾ ਚਾਹਂ ਯਥਾ ਪੁਰਮ੍ ॥ 7 ॥
ਰਾਜਭਾਵਨਿਯੋਗੋऽਯਂ ਮਮ ਤ੍ਵਦ੍ਵਿਰਹਾਤ੍ਕृਤਃ ।
ਸਾਮਾਤ੍ਯਪੌਰਨਗਰਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਨਿਹਤਕਣ੍ਟਕਮ੍ ॥ 8 ॥
ਨ੍ਯਾਸਭੂਤਮਿਦਂ ਰਾਜ੍ਯਂ ਤਵ ਨਿਰ੍ਯਾਤਯਾਮ੍ਯਹਮ੍ ।
ਮਾ ਚ ਰੋषਂ ਕृਥਾਸ੍ਸੌਮ੍ਯ ਮਯਿ ਸ਼ਤ੍ਰੁਨਿਬਰ੍ਹਣ ॥ 9 ॥
ਯਾਚੇ ਤ੍ਵਾਂ ਸ਼ਿਰਸਾ ਰਾਜਨ੍ਮਯਾ ਬਦ੍ਧੋऽਯਮਞ੍ਜਲਿਃ ।
ਬਲਾਦਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਮਾਗਮ੍ਯ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਪੁਰਵਾਸਿਭਿਃ ॥ 10 ॥
ਰਾਜਭਾਵੇ ਨਿਯੁਕ੍ਤੋऽਹਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਦੇਸ਼ਜਿਗੀषਯਾ ।
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੇਵਂ ਬ੍ਰੁਵਾਣਂ ਮਾਂ ਸ ਤੁ ਨਿਰ੍ਭਰ੍ਤ੍ਸ੍ਯ ਵਾਨਰਃ ॥ 11 ॥
ਧਿਕ੍ਤ੍ਵਾਮਿਤਿ ਚ ਮਾ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਬਹੁ ਤਤ੍ਤਦੁਵਾਚ ਹ ।
ਪ੍ਰਕृਤੀਸ਼੍ਚ ਸਮਾਨੀਯ ਮੁਨ੍ਤ੍ਰਿਣਸ਼੍ਚੈਵ ਸਮ੍ਮਤਾਨ੍ ॥ 12 ॥
ਮਾਮਾਹ ਸੁਹृਦਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਵਾਕ੍ਯਂ ਪਰਮਗਰ੍ਹਿਤਮ੍ ।
ਵਿਦਿਤਂ ਵੋ ਯਥਾ ਰਾਤ੍ਰੌ ਮਾਯਾਵੀ ਸ ਮਹਾਸੁਰਃ ॥ 13 ॥
ਮਾਂ ਸਮਾਹ੍ਵਯਤ ਕ੍ਰੂਰੋ ਯੁਦ੍ਧਾਕਾਙ੍ਕ੍षੀ ਸੁਦੁਰ੍ਮਤਿਃ ।
ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨਿਸ੍ਸृਤੋऽਹਂ ਨृਪਾਲਯਾਤ੍ ॥ 14 ॥
ਅਨੁਯਾਤਸ਼੍ਚ ਮਾਂ ਤੂਰ੍ਣਮਯਂ ਭ੍ਰਾਤਾ ਸੁਦਾਰੁਣਃ ।
ਸ ਤੁ ਦृष੍ਟ੍ਵੈਵ ਮਾਂ ਰਾਤ੍ਰੌ ਸਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਮਹਾਬਲਃ ॥ 15 ॥
ਪ੍ਰਾਦ੍ਰਵਦ੍ਭਯਸਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤੋ ਵੀਕ੍ष੍ਯਾਵਾਂ ਸਮੁਪਾਗਤੌ ।
ਅਨੁਦ੍ਰੁਤਸ਼੍ਚ ਵੇਗੇਨ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਮਹਾਬਿਲਮ੍ ॥ 16 ॥
ਤਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਸੁਘੋਰਂ ਸੁਮਹਦ੍ਬਿਲਮ੍ ।
ਅਯਮੁਕ੍ਤੋऽਥ ਮੇ ਭ੍ਰਾਤਾ ਮਯਾ ਤੁ ਕ੍ਰੂਰਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ॥ 17 ॥
ਅਹਤ੍ਵਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮੇ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਤਿਗਨ੍ਤੁਮਿਤਃ ਪੁਰੀਮ੍ ।
ਬਿਲਦ੍ਵਾਰਿ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ष ਤ੍ਵਂ ਯਾਵਦੇਨਂ ਨਿਹਨ੍ਮ੍ਯਹਮ੍ ॥ 18 ॥
ਸ੍ਥਿਤੋऽਯਮਿਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋऽਹਂ ਦੁਰਾਸਦਮ੍ ।
ਤਂ ਚ ਮੇ ਮਾਰ੍ਗਮਾਣਸ੍ਯ ਗਤਸ੍ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ੍ਤਦਾ ॥ 19 ॥
ਸ ਤੁ ਦृष੍ਟੋ ਮਯਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਰਨਿਰ੍ਵੇਦਾਦ੍ਭਯਾਵਹਃ ।
ਨਿਹਤਸ਼੍ਚ ਮਯਾ ਤਤ੍ਰ ਸੋऽਸੁਰੋ ਬਨ੍ਧੁਭਿਸ੍ਸਹ ॥ 20 ॥
ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇਨ ਰੁਧਿਰੌਘੇਣ ਤਦ੍ਬਿਲਮ੍ ।
ਪੂਰ੍ਣਮਾਸੀਦ੍ਦੁਰਾਕ੍ਰਾਮਂ ਸ੍ਤਨਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਭੂਤਲੇ ॥ 21 ॥
ਸੂਦਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਂ ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਦੁਨ੍ਦੁਭੇਸ੍ਸੁਤਮ੍ ।
ਨਿष੍ਕ੍ਰਾਮਨ੍ਨੇਵ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਬਿਲਸ੍ਯ ਪਿਹਿਤਂ ਮੁਖਮ੍ ॥ 22 ॥
ਵਿਕ੍ਰੋਸ਼ਮਾਨਸ੍ਯ ਤੁ ਮੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਤਿ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ।
ਯਦਾ ਪ੍ਰਤਿਵਚੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਤੋऽਹਂ ਭृਸ਼ਦੁਃਖਿਤਃ ॥ 23 ॥
ਪਾਦਪ੍ਰਹਾਰੈਸ੍ਤੁ ਮਯਾ ਬਹੁਭਿਸ੍ਤਦ੍ਵਿਦਾਰਿਤਮ੍ ।
ਤਤੋऽਹਂ ਤੇਨ ਨਿष੍ਕ੍ਰਮ੍ਯ ਯਥਾ ਪੁਰਮੁਪਾਗਤਃ ॥ 24 ॥
ਅਤ੍ਰਾਨੇਨਾਸ੍ਮਿ ਸਂਰੁਦ੍ਧੋ ਰਾਜ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਤਾऽਤ੍ਮਨਃ ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣ ਨृਸ਼ਂਸੇਨ ਵਿਸ੍ਮृਤ੍ਯ ਭ੍ਰਾਤृਸੌਹृਦਮ੍ ॥ 25 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਮਾਂ ਤਤ੍ਰ ਵਸ੍ਤ੍ਰੇਣੈਕੇਨ ਵਾਨਰਃ ।
ਨਿਰ੍ਵਾਸਯਾਮਾਸ ਤਦਾ ਵਾਲੀ ਵਿਗਤਸਾਧ੍ਵਸਃ ॥ 26 ॥
ਤੇਨਾਹਮਪਵਿਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਹृਤਦਾਰਸ਼੍ਚ ਰਾਘਵ ।
ਤਦ੍ਭਯਾਚ੍ਛ ਮਹੀਕृਤ੍ਸ੍ਨਾ ਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇਯਂ ਸਵਨਾਰ੍ਣਵਾ ॥ 27 ॥
ऋष੍ਯਮੂਕਂ ਗਿਰਿਵਰਂ ਭਾਰ੍ਯਾਹਰਣਦੁਃਖਿਤਃ ।
ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋऽਸ੍ਮਿ ਦੁਰਾਧਰ੍षਂ ਵਾਲਿਨਃ ਕਾਰਣਾਨ੍ਤਰੇ ॥ 28 ॥
ਏਤਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਵੈਰਾਨੁਕਥਨਂ ਮਹਤ੍ ।
ਅਨਾਗਸਾ ਮਯਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਵ੍ਯਸਨਂ ਪਸ਼੍ਯ ਰਾਘਵ ॥ 29 ॥
ਵਾਲਿਨਸ੍ਤੁ ਭਯਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਲੋਕਭਯਙ੍ਕਰ ।
ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ਮੇ ਵੀਰ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਤਸ੍ਯ ਨਿਗ੍ਰਹਾਤ੍ ॥ 30 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਸ ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞੋ ਧਰ੍ਮਸਂਹਿਤਮ੍ ।
ਵਚਨਂ ਵਕ੍ਤੁਮਾਰੇਭੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵਂ ਪ੍ਰਹਸਨ੍ਨਿਵ ॥ 31 ॥
ਅਮੋਘਾਸ੍ਸੂਰ੍ਯਸਙ੍ਕਾਸ਼ਾ ਮਮੈਤੇ ਨਿਸ਼ਿਤਾ ਸ਼੍ਸ਼ਰਾਃ ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਵਾਲਿਨਿ ਦੁਰ੍ਵृਤ੍ਤੇ ਨਿਪਤਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਵੇਗਿਤਾਃ ॥ 32 ॥
ਯਾਵਤ੍ਤਂ ਨਾਭਿਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਵ ਭਾਰ੍ਯਾਪਹਾਰਿਣਮ੍ ।
ਤਾਵਤ੍ਸ ਜੀਵੇਤ੍ਪਾਪਾਤ੍ਮਾ ਵਾਲੀ ਚਾਰਿਤ੍ਰਦੂषਕਃ ॥ 33 ॥
ਆਤ੍ਮਾਨੁਮਾਨਾਤ੍ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮਗ੍ਨਂ ਤ੍ਵਾਂ ਸ਼ੋਕਸਾਗਰੇ ।
ਤ੍ਵਾਮਹਂ ਤਾਰਯਿष੍ਯਾਮਿ ਕਾਮਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ ਪੁष੍ਕਲਮ੍ ॥ 34 ॥
ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਹਰ੍षਪੌਰੁषਵਰ੍ਧਨਮ੍ ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵਃ ਪਰਮਪ੍ਰੀਤਸ੍ਸੁਮਹਦ੍ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 35 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡੇ ਦਸ਼ਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha daśamassargaḥ |
tataḥ krodhasamāviṣṭaṃ samrabdhaṃ tamupāgatam |
ahaṃ prasādayāñcakre bhrātaraṃ priyakāmyayā || 1 ||
diṣṭyāsi kuśalī prāpto nihataśca tvayā ripuḥ |
anāthasya hi me nāthastvameko'nāthanandanaḥ || 2 ||
idaṃ bahuśalākaṃ te pūrṇacandramivoditam |
chatraṃ savālavyajanaṃ pratīcchasva mayā dhṛtam || 3 ||
ārtaścātha biladvāri sthitassaṃvatsaraṃ nṛpa |
dṛṣṭvā'haṃ śoṇitaṃ dvāri bilāccāpi samutthitam || 4 ||
śokasaṃvignahṛdayo bhṛśaṃ vyākulitendriyaḥ |
apidhāya biladvāraṃ śailaśṛṅgeṇa tattathā || 5 ||
tasmāddeśādapākramya kiṣkindhāṃ prāviśaṃ punaḥ |
viṣādātviha māṃ dṛṣṭvā paurairmantribhireva ca || 6 ||
abhiṣikto na kāmena tanmetvaṃ kṣantumarhasi |
tvameva rājā mānārhassadā cāhaṃ yathā puram || 7 ||
rājabhāvaniyogo'yaṃ mama tvadvirahātkṛtaḥ |
sāmātyapauranagaraṃ sthitaṃ nihatakaṇṭakam || 8 ||
nyāsabhūtamidaṃ rājyaṃ tava niryātayāmyaham |
mā ca roṣaṃ kṛthāssaumya mayi śatrunibarhaṇa || 9 ||
yāce tvāṃ śirasā rājanmayā baddho'yamañjaliḥ |
balādasmin samāgamya mantribhiḥ puravāsibhiḥ || 10 ||
rājabhāve niyukto'haṃ śūnyadeśajigīṣayā |
snigdhamevaṃ bruvāṇaṃ māṃ sa tu nirbhartsya vānaraḥ || 11 ||
dhiktvāmiti ca mā muktvā bahu tattaduvāca ha |
prakṛtīśca samānīya muntriṇaścaiva sammatān || 12 ||
māmāha suhṛdāṃ madhye vākyaṃ paramagarhitam |
viditaṃ vo yathā rātrau māyāvī sa mahāsuraḥ || 13 ||
māṃ samāhvayata krūro yuddhākāṅkṣī sudurmatiḥ |
tasya tadvacanaṃ śrutvā nissṛto'haṃ nṛpālayāt || 14 ||
anuyātaśca māṃ tūrṇamayaṃ bhrātā sudāruṇaḥ |
sa tu dṛṣṭvaiva māṃ rātrau sadvitīyaṃ mahābalaḥ || 15 ||
prādravadbhayasantrasto vīkṣyāvāṃ samupāgatau |
anudrutaśca vegena praviveśa mahābilam || 16 ||
taṃ praviṣṭaṃ viditvā sughoraṃ sumahadbilam |
ayamukto'tha me bhrātā mayā tu krūradarśanaḥ || 17 ||
ahatvā nāsti me śaktiḥ pratigantumitaḥ purīm |
biladvāri pratīkṣa tvaṃ yāvadenaṃ nihanmyaham || 18 ||
sthito'yamiti matvā tu praviṣṭo'haṃ durāsadam |
taṃ ca me mārgamāṇasya gatassaṃvatsarastadā || 19 ||
sa tu dṛṣṭo mayā śatruranirvedādbhayāvahaḥ |
nihataśca mayā tatra so'suro bandhubhissaha || 20 ||
tasyāsyāttu pravṛttena rudhiraugheṇa tadbilam |
pūrṇamāsīddurākrāmaṃ stanatastasya bhūtale || 21 ||
sūdayitvā tu taṃ śatruṃ vikrāntaṃ dundubhessutam |
niṣkrāmanneva paśyāmi bilasya pihitaṃ mukham || 22 ||
vikrośamānasya tu me sugrīveti punaḥ punaḥ |
yadā prativaco nāsti tato'haṃ bhṛśaduḥkhitaḥ || 23 ||
pādaprahāraistu mayā bahubhistadvidāritam |
tato'haṃ tena niṣkramya yathā puramupāgataḥ || 24 ||
atrānenāsmi saṃruddho rājyaṃ prārthayatā'tmanaḥ |
sugrīveṇa nṛśaṃsena vismṛtya bhrātṛsauhṛdam || 25 ||
evamuktvā tu māṃ tatra vastreṇaikena vānaraḥ |
nirvāsayāmāsa tadā vālī vigatasādhvasaḥ || 26 ||
tenāhamapaviddhaśca hṛtadāraśca rāghava |
tadbhayāccha mahīkṛtsnā krānteyaṃ savanārṇavā || 27 ||
ṛṣyamūkaṃ girivaraṃ bhāryāharaṇaduḥkhitaḥ |
praviṣṭo'smi durādharṣaṃ vālinaḥ kāraṇāntare || 28 ||
etatte sarvamākhyātaṃ vairānukathanaṃ mahat |
anāgasā mayā prāptaṃ vyasanaṃ paśya rāghava || 29 ||
vālinastu bhayārtasya sarvalokabhayaṅkara |
kartumarhasi me vīra prasādaṃ tasya nigrahāt || 30 ||
evamuktassa tejasvī dharmajño dharmasaṃhitam |
vacanaṃ vaktumārebhe sugrīvaṃ prahasanniva || 31 ||
amoghāssūryasaṅkāśā mamaite niśitā śśarāḥ |
tasminvālini durvṛtte nipatiṣyanti vegitāḥ || 32 ||
yāvattaṃ nābhipaśyāmi tava bhāryāpahāriṇam |
tāvatsa jīvetpāpātmā vālī cāritradūṣakaḥ || 33 ||
ātmānumānātpaśyāmi magnaṃ tvāṃ śokasāgare |
tvāmahaṃ tārayiṣyāmi kāmaṃ prāpsyasi puṣkalam || 34 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā harṣapauruṣavardhanam |
sugrīvaḥ paramaprītassumahadvākyamabravīt || 35 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe daśamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ दशमस्सर्गः ।
ततः क्रोधसमाविष्टं सम्रब्धं तमुपागतम् ।
अहं प्रसादयाञ्चक्रे भ्रातरं प्रियकाम्यया ॥ 1 ॥
दिष्ट्यासि कुशली प्राप्तो निहतश्च त्वया रिपुः ।
अनाथस्य हि मे नाथस्त्वमेकोऽनाथनन्दनः ॥ 2 ॥
इदं बहुशलाकं ते पूर्णचन्द्रमिवोदितम् ।
छत्रं सवालव्यजनं प्रतीच्छस्व मया धृतम् ॥ 3 ॥
आर्तश्चाथ बिलद्वारि स्थितस्संवत्सरं नृप ।
दृष्ट्वाऽहं शोणितं द्वारि बिलाच्चापि समुत्थितम् ॥ 4 ॥
शोकसंविग्नहृदयो भृशं व्याकुलितेन्द्रियः ।
अपिधाय बिलद्वारं शैलशृङ्गेण तत्तथा ॥ 5 ॥
तस्माद्देशादपाक्रम्य किष्किन्धां प्राविशं पुनः ।
विषादात्विह मां दृष्ट्वा पौरैर्मन्त्रिभिरेव च ॥ 6 ॥
अभिषिक्तो न कामेन तन्मेत्वं क्षन्तुमर्हसि ।
त्वमेव राजा मानार्हस्सदा चाहं यथा पुरम् ॥ 7 ॥
राजभावनियोगोऽयं मम त्वद्विरहात्कृतः ।
सामात्यपौरनगरं स्थितं निहतकण्टकम् ॥ 8 ॥
न्यासभूतमिदं राज्यं तव निर्यातयाम्यहम् ।
मा च रोषं कृथास्सौम्य मयि शत्रुनिबर्हण ॥ 9 ॥
याचे त्वां शिरसा राजन्मया बद्धोऽयमञ्जलिः ।
बलादस्मिन् समागम्य मन्त्रिभिः पुरवासिभिः ॥ 10 ॥
राजभावे नियुक्तोऽहं शून्यदेशजिगीषया ।
स्निग्धमेवं ब्रुवाणं मां स तु निर्भर्त्स्य वानरः ॥ 11 ॥
धिक्त्वामिति च मा मुक्त्वा बहु तत्तदुवाच ह ।
प्रकृतीश्च समानीय मुन्त्रिणश्चैव सम्मतान् ॥ 12 ॥
मामाह सुहृदां मध्ये वाक्यं परमगर्हितम् ।
विदितं वो यथा रात्रौ मायावी स महासुरः ॥ 13 ॥
मां समाह्वयत क्रूरो युद्धाकाङ्क्षी सुदुर्मतिः ।
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा निस्सृतोऽहं नृपालयात् ॥ 14 ॥
अनुयातश्च मां तूर्णमयं भ्राता सुदारुणः ।
स तु दृष्ट्वैव मां रात्रौ सद्वितीयं महाबलः ॥ 15 ॥
प्राद्रवद्भयसन्त्रस्तो वीक्ष्यावां समुपागतौ ।
अनुद्रुतश्च वेगेन प्रविवेश महाबिलम् ॥ 16 ॥
तं प्रविष्टं विदित्वा सुघोरं सुमहद्बिलम् ।
अयमुक्तोऽथ मे भ्राता मया तु क्रूरदर्शनः ॥ 17 ॥
अहत्वा नास्ति मे शक्तिः प्रतिगन्तुमितः पुरीम् ।
बिलद्वारि प्रतीक्ष त्वं यावदेनं निहन्म्यहम् ॥ 18 ॥
स्थितोऽयमिति मत्वा तु प्रविष्टोऽहं दुरासदम् ।
तं च मे मार्गमाणस्य गतस्संवत्सरस्तदा ॥ 19 ॥
स तु दृष्टो मया शत्रुरनिर्वेदाद्भयावहः ।
निहतश्च मया तत्र सोऽसुरो बन्धुभिस्सह ॥ 20 ॥
तस्यास्यात्तु प्रवृत्तेन रुधिरौघेण तद्बिलम् ।
पूर्णमासीद्दुराक्रामं स्तनतस्तस्य भूतले ॥ 21 ॥
सूदयित्वा तु तं शत्रुं विक्रान्तं दुन्दुभेस्सुतम् ।
निष्क्रामन्नेव पश्यामि बिलस्य पिहितं मुखम् ॥ 22 ॥
विक्रोशमानस्य तु मे सुग्रीवेति पुनः पुनः ।
यदा प्रतिवचो नास्ति ततोऽहं भृशदुःखितः ॥ 23 ॥
पादप्रहारैस्तु मया बहुभिस्तद्विदारितम् ।
ततोऽहं तेन निष्क्रम्य यथा पुरमुपागतः ॥ 24 ॥
अत्रानेनास्मि संरुद्धो राज्यं प्रार्थयताऽत्मनः ।
सुग्रीवेण नृशंसेन विस्मृत्य भ्रातृसौहृदम् ॥ 25 ॥
एवमुक्त्वा तु मां तत्र वस्त्रेणैकेन वानरः ।
निर्वासयामास तदा वाली विगतसाध्वसः ॥ 26 ॥
तेनाहमपविद्धश्च हृतदारश्च राघव ।
तद्भयाच्छ महीकृत्स्ना क्रान्तेयं सवनार्णवा ॥ 27 ॥
ऋष्यमूकं गिरिवरं भार्याहरणदुःखितः ।
प्रविष्टोऽस्मि दुराधर्षं वालिनः कारणान्तरे ॥ 28 ॥
एतत्ते सर्वमाख्यातं वैरानुकथनं महत् ।
अनागसा मया प्राप्तं व्यसनं पश्य राघव ॥ 29 ॥
वालिनस्तु भयार्तस्य सर्वलोकभयङ्कर ।
कर्तुमर्हसि मे वीर प्रसादं तस्य निग्रहात् ॥ 30 ॥
एवमुक्तस्स तेजस्वी धर्मज्ञो धर्मसंहितम् ।
वचनं वक्तुमारेभे सुग्रीवं प्रहसन्निव ॥ 31 ॥
अमोघास्सूर्यसङ्काशा ममैते निशिता श्शराः ।
तस्मिन्वालिनि दुर्वृत्ते निपतिष्यन्ति वेगिताः ॥ 32 ॥
यावत्तं नाभिपश्यामि तव भार्यापहारिणम् ।
तावत्स जीवेत्पापात्मा वाली चारित्रदूषकः ॥ 33 ॥
आत्मानुमानात्पश्यामि मग्नं त्वां शोकसागरे ।
त्वामहं तारयिष्यामि कामं प्राप्स्यसि पुष्कलम् ॥ 34 ॥
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा हर्षपौरुषवर्धनम् ।
सुग्रीवः परमप्रीतस्सुमहद्वाक्यमब्रवीत् ॥ 35 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे दशमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha daśamassargaḥ |
tataḥ krodhasamāviṣṭaṃ samrabdhaṃ tamupāgatam |
ahaṃ prasādayāñcakre bhrātaraṃ priyakāmyayā || 1 ||
diṣṭyāsi kuśalī prāpto nihataśca tvayā ripuḥ |
anāthasya hi me nāthastvameko'nāthanandanaḥ || 2 ||
idaṃ bahuśalākaṃ te pūrṇacandramivoditam |
chatraṃ savālavyajanaṃ pratīcchasva mayā dhṛtam || 3 ||
ārtaścātha biladvāri sthitassaṃvatsaraṃ nṛpa |
dṛṣṭvā'haṃ śoṇitaṃ dvāri bilāccāpi samutthitam || 4 ||
śokasaṃvignahṛdayo bhṛśaṃ vyākulitendriyaḥ |
apidhāya biladvāraṃ śailaśṛṅgeṇa tattathā || 5 ||
tasmāddeśādapākramya kiṣkindhāṃ prāviśaṃ punaḥ |
viṣādātviha māṃ dṛṣṭvā paurairmantribhireva ca || 6 ||
abhiṣikto na kāmena tanmetvaṃ kṣantumarhasi |
tvameva rājā mānārhassadā cāhaṃ yathā puram || 7 ||
rājabhāvaniyogo'yaṃ mama tvadvirahātkṛtaḥ |
sāmātyapauranagaraṃ sthitaṃ nihatakaṇṭakam || 8 ||
nyāsabhūtamidaṃ rājyaṃ tava niryātayāmyaham |
mā ca roṣaṃ kṛthāssaumya mayi śatrunibarhaṇa || 9 ||
yāce tvāṃ śirasā rājanmayā baddho'yamañjaliḥ |
balādasmin samāgamya mantribhiḥ puravāsibhiḥ || 10 ||
rājabhāve niyukto'haṃ śūnyadeśajigīṣayā |
snigdhamevaṃ bruvāṇaṃ māṃ sa tu nirbhartsya vānaraḥ || 11 ||
dhiktvāmiti ca mā muktvā bahu tattaduvāca ha |
prakṛtīśca samānīya muntriṇaścaiva sammatān || 12 ||
māmāha suhṛdāṃ madhye vākyaṃ paramagarhitam |
viditaṃ vo yathā rātrau māyāvī sa mahāsuraḥ || 13 ||
māṃ samāhvayata krūro yuddhākāṅkṣī sudurmatiḥ |
tasya tadvacanaṃ śrutvā nissṛto'haṃ nṛpālayāt || 14 ||
anuyātaśca māṃ tūrṇamayaṃ bhrātā sudāruṇaḥ |
sa tu dṛṣṭvaiva māṃ rātrau sadvitīyaṃ mahābalaḥ || 15 ||
prādravadbhayasantrasto vīkṣyāvāṃ samupāgatau |
anudrutaśca vegena praviveśa mahābilam || 16 ||
taṃ praviṣṭaṃ viditvā sughoraṃ sumahadbilam |
ayamukto'tha me bhrātā mayā tu krūradarśanaḥ || 17 ||
ahatvā nāsti me śaktiḥ pratigantumitaḥ purīm |
biladvāri pratīkṣa tvaṃ yāvadenaṃ nihanmyaham || 18 ||
sthito'yamiti matvā tu praviṣṭo'haṃ durāsadam |
taṃ ca me mārgamāṇasya gatassaṃvatsarastadā || 19 ||
sa tu dṛṣṭo mayā śatruranirvedādbhayāvahaḥ |
nihataśca mayā tatra so'suro bandhubhissaha || 20 ||
tasyāsyāttu pravṛttena rudhiraugheṇa tadbilam |
pūrṇamāsīddurākrāmaṃ stanatastasya bhūtale || 21 ||
sūdayitvā tu taṃ śatruṃ vikrāntaṃ dundubhessutam |
niṣkrāmanneva paśyāmi bilasya pihitaṃ mukham || 22 ||
vikrośamānasya tu me sugrīveti punaḥ punaḥ |
yadā prativaco nāsti tato'haṃ bhṛśaduḥkhitaḥ || 23 ||
pādaprahāraistu mayā bahubhistadvidāritam |
tato'haṃ tena niṣkramya yathā puramupāgataḥ || 24 ||
atrānenāsmi saṃruddho rājyaṃ prārthayatā'tmanaḥ |
sugrīveṇa nṛśaṃsena vismṛtya bhrātṛsauhṛdam || 25 ||
evamuktvā tu māṃ tatra vastreṇaikena vānaraḥ |
nirvāsayāmāsa tadā vālī vigatasādhvasaḥ || 26 ||
tenāhamapaviddhaśca hṛtadāraśca rāghava |
tadbhayāccha mahīkṛtsnā krānteyaṃ savanārṇavā || 27 ||
ṛṣyamūkaṃ girivaraṃ bhāryāharaṇaduḥkhitaḥ |
praviṣṭo'smi durādharṣaṃ vālinaḥ kāraṇāntare || 28 ||
etatte sarvamākhyātaṃ vairānukathanaṃ mahat |
anāgasā mayā prāptaṃ vyasanaṃ paśya rāghava || 29 ||
vālinastu bhayārtasya sarvalokabhayaṅkara |
kartumarhasi me vīra prasādaṃ tasya nigrahāt || 30 ||
evamuktassa tejasvī dharmajño dharmasaṃhitam |
vacanaṃ vaktumārebhe sugrīvaṃ prahasanniva || 31 ||
amoghāssūryasaṅkāśā mamaite niśitā śśarāḥ |
tasminvālini durvṛtte nipatiṣyanti vegitāḥ || 32 ||
yāvattaṃ nābhipaśyāmi tava bhāryāpahāriṇam |
tāvatsa jīvetpāpātmā vālī cāritradūṣakaḥ || 33 ||
ātmānumānātpaśyāmi magnaṃ tvāṃ śokasāgare |
tvāmahaṃ tārayiṣyāmi kāmaṃ prāpsyasi puṣkalam || 34 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā harṣapauruṣavardhanam |
sugrīvaḥ paramaprītassumahadvākyamabravīt || 35 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe daśamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.