ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଦଶମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତତଃ କ୍ରୋଧସମାଵିଷ୍ଟଂ ସମ୍ରବ୍ଧଂ ତମୁପାଗତମ୍ ।
ଅହଂ ପ୍ରସାଦଯାଞ୍ଚକ୍ରେ ଭ୍ରାତରଂ ପ୍ରିଯକାମ୍ଯଯା ॥ 1 ॥
ଦିଷ୍ଟ୍ଯାସି କୁଶଲୀ ପ୍ରାପ୍ତୋ ନିହତଶ୍ଚ ତ୍ଵଯା ରିପୁଃ ।
ଅନାଥସ୍ଯ ହି ମେ ନାଥସ୍ତ୍ଵମେକୋଽନାଥନନ୍ଦନଃ ॥ 2 ॥
ଇଦଂ ବହୁଶଲାକଂ ତେ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରମିଵୋଦିତମ୍ ।
ଛତ୍ରଂ ସଵାଲଵ୍ଯଜନଂ ପ୍ରତୀଚ୍ଛସ୍ଵ ମଯା ଧୃତମ୍ ॥ 3 ॥
ଆର୍ତଶ୍ଚାଥ ବିଲଦ୍ଵାରି ସ୍ଥିତସ୍ସଂଵତ୍ସରଂ ନୃପ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽହଂ ଶୋଣିତଂ ଦ୍ଵାରି ବିଲାଚ୍ଚାପି ସମୁତ୍ଥିତମ୍ ॥ 4 ॥
ଶୋକସଂଵିଗ୍ନହୃଦଯୋ ଭୃଶଂ ଵ୍ଯାକୁଲିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ।
ଅପିଧାଯ ବିଲଦ୍ଵାରଂ ଶୈଲଶୃଙ୍ଗେଣ ତତ୍ତଥା ॥ 5 ॥
ତସ୍ମାଦ୍ଦେଶାଦପାକ୍ରମ୍ଯ କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ପ୍ରାଵିଶଂ ପୁନଃ ।
ଵିଷାଦାତ୍ଵିହ ମାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୌରୈର୍ମନ୍ତ୍ରିଭିରେଵ ଚ ॥ 6 ॥
ଅଭିଷିକ୍ତୋ ନ କାମେନ ତନ୍ମେତ୍ଵଂ କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି ।
ତ୍ଵମେଵ ରାଜା ମାନାର୍ହସ୍ସଦା ଚାହଂ ଯଥା ପୁରମ୍ ॥ 7 ॥
ରାଜଭାଵନିଯୋଗୋଽଯଂ ମମ ତ୍ଵଦ୍ଵିରହାତ୍କୃତଃ ।
ସାମାତ୍ଯପୌରନଗରଂ ସ୍ଥିତଂ ନିହତକଣ୍ଟକମ୍ ॥ 8 ॥
ନ୍ଯାସଭୂତମିଦଂ ରାଜ୍ଯଂ ତଵ ନିର୍ଯାତଯାମ୍ଯହମ୍ ।
ମା ଚ ରୋଷଂ କୃଥାସ୍ସୌମ୍ଯ ମଯି ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣ ॥ 9 ॥
ଯାଚେ ତ୍ଵାଂ ଶିରସା ରାଜନ୍ମଯା ବଦ୍ଧୋଽଯମଞ୍ଜଲିଃ ।
ବଲାଦସ୍ମିନ୍ ସମାଗମ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ପୁରଵାସିଭିଃ ॥ 10 ॥
ରାଜଭାଵେ ନିଯୁକ୍ତୋଽହଂ ଶୂନ୍ଯଦେଶଜିଗୀଷଯା ।
ସ୍ନିଗ୍ଧମେଵଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ମାଂ ସ ତୁ ନିର୍ଭର୍ତ୍ସ୍ଯ ଵାନରଃ ॥ 11 ॥
ଧିକ୍ତ୍ଵାମିତି ଚ ମା ମୁକ୍ତ୍ଵା ବହୁ ତତ୍ତଦୁଵାଚ ହ ।
ପ୍ରକୃତୀଶ୍ଚ ସମାନୀଯ ମୁନ୍ତ୍ରିଣଶ୍ଚୈଵ ସମ୍ମତାନ୍ ॥ 12 ॥
ମାମାହ ସୁହୃଦାଂ ମଧ୍ଯେ ଵାକ୍ଯଂ ପରମଗର୍ହିତମ୍ ।
ଵିଦିତଂ ଵୋ ଯଥା ରାତ୍ରୌ ମାଯାଵୀ ସ ମହାସୁରଃ ॥ 13 ॥
ମାଂ ସମାହ୍ଵଯତ କ୍ରୂରୋ ଯୁଦ୍ଧାକାଙ୍କ୍ଷୀ ସୁଦୁର୍ମତିଃ ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିସ୍ସୃତୋଽହଂ ନୃପାଲଯାତ୍ ॥ 14 ॥
ଅନୁଯାତଶ୍ଚ ମାଂ ତୂର୍ଣମଯଂ ଭ୍ରାତା ସୁଦାରୁଣଃ ।
ସ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ମାଂ ରାତ୍ରୌ ସଦ୍ଵିତୀଯଂ ମହାବଲଃ ॥ 15 ॥
ପ୍ରାଦ୍ରଵଦ୍ଭଯସନ୍ତ୍ରସ୍ତୋ ଵୀକ୍ଷ୍ଯାଵାଂ ସମୁପାଗତୌ ।
ଅନୁଦ୍ରୁତଶ୍ଚ ଵେଗେନ ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାବିଲମ୍ ॥ 16 ॥
ତଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ଵିଦିତ୍ଵା ସୁଘୋରଂ ସୁମହଦ୍ବିଲମ୍ ।
ଅଯମୁକ୍ତୋଽଥ ମେ ଭ୍ରାତା ମଯା ତୁ କ୍ରୂରଦର୍ଶନଃ ॥ 17 ॥
ଅହତ୍ଵା ନାସ୍ତି ମେ ଶକ୍ତିଃ ପ୍ରତିଗନ୍ତୁମିତଃ ପୁରୀମ୍ ।
ବିଲଦ୍ଵାରି ପ୍ରତୀକ୍ଷ ତ୍ଵଂ ଯାଵଦେନଂ ନିହନ୍ମ୍ଯହମ୍ ॥ 18 ॥
ସ୍ଥିତୋଽଯମିତି ମତ୍ଵା ତୁ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋଽହଂ ଦୁରାସଦମ୍ ।
ତଂ ଚ ମେ ମାର୍ଗମାଣସ୍ଯ ଗତସ୍ସଂଵତ୍ସରସ୍ତଦା ॥ 19 ॥
ସ ତୁ ଦୃଷ୍ଟୋ ମଯା ଶତ୍ରୁରନିର୍ଵେଦାଦ୍ଭଯାଵହଃ ।
ନିହତଶ୍ଚ ମଯା ତତ୍ର ସୋଽସୁରୋ ବନ୍ଧୁଭିସ୍ସହ ॥ 20 ॥
ତସ୍ଯାସ୍ଯାତ୍ତୁ ପ୍ରଵୃତ୍ତେନ ରୁଧିରୌଘେଣ ତଦ୍ବିଲମ୍ ।
ପୂର୍ଣମାସୀଦ୍ଦୁରାକ୍ରାମଂ ସ୍ତନତସ୍ତସ୍ଯ ଭୂତଲେ ॥ 21 ॥
ସୂଦଯିତ୍ଵା ତୁ ତଂ ଶତ୍ରୁଂ ଵିକ୍ରାନ୍ତଂ ଦୁନ୍ଦୁଭେସ୍ସୁତମ୍ ।
ନିଷ୍କ୍ରାମନ୍ନେଵ ପଶ୍ଯାମି ବିଲସ୍ଯ ପିହିତଂ ମୁଖମ୍ ॥ 22 ॥
ଵିକ୍ରୋଶମାନସ୍ଯ ତୁ ମେ ସୁଗ୍ରୀଵେତି ପୁନଃ ପୁନଃ ।
ଯଦା ପ୍ରତିଵଚୋ ନାସ୍ତି ତତୋଽହଂ ଭୃଶଦୁଃଖିତଃ ॥ 23 ॥
ପାଦପ୍ରହାରୈସ୍ତୁ ମଯା ବହୁଭିସ୍ତଦ୍ଵିଦାରିତମ୍ ।
ତତୋଽହଂ ତେନ ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ଯଥା ପୁରମୁପାଗତଃ ॥ 24 ॥
ଅତ୍ରାନେନାସ୍ମି ସଂରୁଦ୍ଧୋ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାର୍ଥଯତାଽତ୍ମନଃ ।
ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ନୃଶଂସେନ ଵିସ୍ମୃତ୍ଯ ଭ୍ରାତୃସୌହୃଦମ୍ ॥ 25 ॥
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ମାଂ ତତ୍ର ଵସ୍ତ୍ରେଣୈକେନ ଵାନରଃ ।
ନିର୍ଵାସଯାମାସ ତଦା ଵାଲୀ ଵିଗତସାଧ୍ଵସଃ ॥ 26 ॥
ତେନାହମପଵିଦ୍ଧଶ୍ଚ ହୃତଦାରଶ୍ଚ ରାଘଵ ।
ତଦ୍ଭଯାଚ୍ଛ ମହୀକୃତ୍ସ୍ନା କ୍ରାନ୍ତେଯଂ ସଵନାର୍ଣଵା ॥ 27 ॥
ଋଷ୍ଯମୂକଂ ଗିରିଵରଂ ଭାର୍ଯାହରଣଦୁଃଖିତଃ ।
ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ଦୁରାଧର୍ଷଂ ଵାଲିନଃ କାରଣାନ୍ତରେ ॥ 28 ॥
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଵୈରାନୁକଥନଂ ମହତ୍ ।
ଅନାଗସା ମଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵ୍ଯସନଂ ପଶ୍ଯ ରାଘଵ ॥ 29 ॥
ଵାଲିନସ୍ତୁ ଭଯାର୍ତସ୍ଯ ସର୍ଵଲୋକଭଯଙ୍କର ।
କର୍ତୁମର୍ହସି ମେ ଵୀର ପ୍ରସାଦଂ ତସ୍ଯ ନିଗ୍ରହାତ୍ ॥ 30 ॥
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ସ ତେଜସ୍ଵୀ ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ଧର୍ମସଂହିତମ୍ ।
ଵଚନଂ ଵକ୍ତୁମାରେଭେ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ ॥ 31 ॥
ଅମୋଘାସ୍ସୂର୍ଯସଙ୍କାଶା ମମୈତେ ନିଶିତା ଶ୍ଶରାଃ ।
ତସ୍ମିନ୍ଵାଲିନି ଦୁର୍ଵୃତ୍ତେ ନିପତିଷ୍ଯନ୍ତି ଵେଗିତାଃ ॥ 32 ॥
ଯାଵତ୍ତଂ ନାଭିପଶ୍ଯାମି ତଵ ଭାର୍ଯାପହାରିଣମ୍ ।
ତାଵତ୍ସ ଜୀଵେତ୍ପାପାତ୍ମା ଵାଲୀ ଚାରିତ୍ରଦୂଷକଃ ॥ 33 ॥
ଆତ୍ମାନୁମାନାତ୍ପଶ୍ଯାମି ମଗ୍ନଂ ତ୍ଵାଂ ଶୋକସାଗରେ ।
ତ୍ଵାମହଂ ତାରଯିଷ୍ଯାମି କାମଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ପୁଷ୍କଲମ୍ ॥ 34 ॥
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହର୍ଷପୌରୁଷଵର୍ଧନମ୍ ।
ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପରମପ୍ରୀତସ୍ସୁମହଦ୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 35 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଦଶମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha daśamassargaḥ |
tataḥ krodhasamāviṣṭaṃ samrabdhaṃ tamupāgatam |
ahaṃ prasādayāñcakre bhrātaraṃ priyakāmyayā || 1 ||
diṣṭyāsi kuśalī prāpto nihataśca tvayā ripuḥ |
anāthasya hi me nāthastvameko'nāthanandanaḥ || 2 ||
idaṃ bahuśalākaṃ te pūrṇacandramivoditam |
chatraṃ savālavyajanaṃ pratīcchasva mayā dhṛtam || 3 ||
ārtaścātha biladvāri sthitassaṃvatsaraṃ nṛpa |
dṛṣṭvā'haṃ śoṇitaṃ dvāri bilāccāpi samutthitam || 4 ||
śokasaṃvignahṛdayo bhṛśaṃ vyākulitendriyaḥ |
apidhāya biladvāraṃ śailaśṛṅgeṇa tattathā || 5 ||
tasmāddeśādapākramya kiṣkindhāṃ prāviśaṃ punaḥ |
viṣādātviha māṃ dṛṣṭvā paurairmantribhireva ca || 6 ||
abhiṣikto na kāmena tanmetvaṃ kṣantumarhasi |
tvameva rājā mānārhassadā cāhaṃ yathā puram || 7 ||
rājabhāvaniyogo'yaṃ mama tvadvirahātkṛtaḥ |
sāmātyapauranagaraṃ sthitaṃ nihatakaṇṭakam || 8 ||
nyāsabhūtamidaṃ rājyaṃ tava niryātayāmyaham |
mā ca roṣaṃ kṛthāssaumya mayi śatrunibarhaṇa || 9 ||
yāce tvāṃ śirasā rājanmayā baddho'yamañjaliḥ |
balādasmin samāgamya mantribhiḥ puravāsibhiḥ || 10 ||
rājabhāve niyukto'haṃ śūnyadeśajigīṣayā |
snigdhamevaṃ bruvāṇaṃ māṃ sa tu nirbhartsya vānaraḥ || 11 ||
dhiktvāmiti ca mā muktvā bahu tattaduvāca ha |
prakṛtīśca samānīya muntriṇaścaiva sammatān || 12 ||
māmāha suhṛdāṃ madhye vākyaṃ paramagarhitam |
viditaṃ vo yathā rātrau māyāvī sa mahāsuraḥ || 13 ||
māṃ samāhvayata krūro yuddhākāṅkṣī sudurmatiḥ |
tasya tadvacanaṃ śrutvā nissṛto'haṃ nṛpālayāt || 14 ||
anuyātaśca māṃ tūrṇamayaṃ bhrātā sudāruṇaḥ |
sa tu dṛṣṭvaiva māṃ rātrau sadvitīyaṃ mahābalaḥ || 15 ||
prādravadbhayasantrasto vīkṣyāvāṃ samupāgatau |
anudrutaśca vegena praviveśa mahābilam || 16 ||
taṃ praviṣṭaṃ viditvā sughoraṃ sumahadbilam |
ayamukto'tha me bhrātā mayā tu krūradarśanaḥ || 17 ||
ahatvā nāsti me śaktiḥ pratigantumitaḥ purīm |
biladvāri pratīkṣa tvaṃ yāvadenaṃ nihanmyaham || 18 ||
sthito'yamiti matvā tu praviṣṭo'haṃ durāsadam |
taṃ ca me mārgamāṇasya gatassaṃvatsarastadā || 19 ||
sa tu dṛṣṭo mayā śatruranirvedādbhayāvahaḥ |
nihataśca mayā tatra so'suro bandhubhissaha || 20 ||
tasyāsyāttu pravṛttena rudhiraugheṇa tadbilam |
pūrṇamāsīddurākrāmaṃ stanatastasya bhūtale || 21 ||
sūdayitvā tu taṃ śatruṃ vikrāntaṃ dundubhessutam |
niṣkrāmanneva paśyāmi bilasya pihitaṃ mukham || 22 ||
vikrośamānasya tu me sugrīveti punaḥ punaḥ |
yadā prativaco nāsti tato'haṃ bhṛśaduḥkhitaḥ || 23 ||
pādaprahāraistu mayā bahubhistadvidāritam |
tato'haṃ tena niṣkramya yathā puramupāgataḥ || 24 ||
atrānenāsmi saṃruddho rājyaṃ prārthayatā'tmanaḥ |
sugrīveṇa nṛśaṃsena vismṛtya bhrātṛsauhṛdam || 25 ||
evamuktvā tu māṃ tatra vastreṇaikena vānaraḥ |
nirvāsayāmāsa tadā vālī vigatasādhvasaḥ || 26 ||
tenāhamapaviddhaśca hṛtadāraśca rāghava |
tadbhayāccha mahīkṛtsnā krānteyaṃ savanārṇavā || 27 ||
ṛṣyamūkaṃ girivaraṃ bhāryāharaṇaduḥkhitaḥ |
praviṣṭo'smi durādharṣaṃ vālinaḥ kāraṇāntare || 28 ||
etatte sarvamākhyātaṃ vairānukathanaṃ mahat |
anāgasā mayā prāptaṃ vyasanaṃ paśya rāghava || 29 ||
vālinastu bhayārtasya sarvalokabhayaṅkara |
kartumarhasi me vīra prasādaṃ tasya nigrahāt || 30 ||
evamuktassa tejasvī dharmajño dharmasaṃhitam |
vacanaṃ vaktumārebhe sugrīvaṃ prahasanniva || 31 ||
amoghāssūryasaṅkāśā mamaite niśitā śśarāḥ |
tasminvālini durvṛtte nipatiṣyanti vegitāḥ || 32 ||
yāvattaṃ nābhipaśyāmi tava bhāryāpahāriṇam |
tāvatsa jīvetpāpātmā vālī cāritradūṣakaḥ || 33 ||
ātmānumānātpaśyāmi magnaṃ tvāṃ śokasāgare |
tvāmahaṃ tārayiṣyāmi kāmaṃ prāpsyasi puṣkalam || 34 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā harṣapauruṣavardhanam |
sugrīvaḥ paramaprītassumahadvākyamabravīt || 35 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe daśamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ दशमस्सर्गः ।
ततः क्रोधसमाविष्टं सम्रब्धं तमुपागतम् ।
अहं प्रसादयाञ्चक्रे भ्रातरं प्रियकाम्यया ॥ 1 ॥
दिष्ट्यासि कुशली प्राप्तो निहतश्च त्वया रिपुः ।
अनाथस्य हि मे नाथस्त्वमेकोऽनाथनन्दनः ॥ 2 ॥
इदं बहुशलाकं ते पूर्णचन्द्रमिवोदितम् ।
छत्रं सवालव्यजनं प्रतीच्छस्व मया धृतम् ॥ 3 ॥
आर्तश्चाथ बिलद्वारि स्थितस्संवत्सरं नृप ।
दृष्ट्वाऽहं शोणितं द्वारि बिलाच्चापि समुत्थितम् ॥ 4 ॥
शोकसंविग्नहृदयो भृशं व्याकुलितेन्द्रियः ।
अपिधाय बिलद्वारं शैलशृङ्गेण तत्तथा ॥ 5 ॥
तस्माद्देशादपाक्रम्य किष्किन्धां प्राविशं पुनः ।
विषादात्विह मां दृष्ट्वा पौरैर्मन्त्रिभिरेव च ॥ 6 ॥
अभिषिक्तो न कामेन तन्मेत्वं क्षन्तुमर्हसि ।
त्वमेव राजा मानार्हस्सदा चाहं यथा पुरम् ॥ 7 ॥
राजभावनियोगोऽयं मम त्वद्विरहात्कृतः ।
सामात्यपौरनगरं स्थितं निहतकण्टकम् ॥ 8 ॥
न्यासभूतमिदं राज्यं तव निर्यातयाम्यहम् ।
मा च रोषं कृथास्सौम्य मयि शत्रुनिबर्हण ॥ 9 ॥
याचे त्वां शिरसा राजन्मया बद्धोऽयमञ्जलिः ।
बलादस्मिन् समागम्य मन्त्रिभिः पुरवासिभिः ॥ 10 ॥
राजभावे नियुक्तोऽहं शून्यदेशजिगीषया ।
स्निग्धमेवं ब्रुवाणं मां स तु निर्भर्त्स्य वानरः ॥ 11 ॥
धिक्त्वामिति च मा मुक्त्वा बहु तत्तदुवाच ह ।
प्रकृतीश्च समानीय मुन्त्रिणश्चैव सम्मतान् ॥ 12 ॥
मामाह सुहृदां मध्ये वाक्यं परमगर्हितम् ।
विदितं वो यथा रात्रौ मायावी स महासुरः ॥ 13 ॥
मां समाह्वयत क्रूरो युद्धाकाङ्क्षी सुदुर्मतिः ।
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा निस्सृतोऽहं नृपालयात् ॥ 14 ॥
अनुयातश्च मां तूर्णमयं भ्राता सुदारुणः ।
स तु दृष्ट्वैव मां रात्रौ सद्वितीयं महाबलः ॥ 15 ॥
प्राद्रवद्भयसन्त्रस्तो वीक्ष्यावां समुपागतौ ।
अनुद्रुतश्च वेगेन प्रविवेश महाबिलम् ॥ 16 ॥
तं प्रविष्टं विदित्वा सुघोरं सुमहद्बिलम् ।
अयमुक्तोऽथ मे भ्राता मया तु क्रूरदर्शनः ॥ 17 ॥
अहत्वा नास्ति मे शक्तिः प्रतिगन्तुमितः पुरीम् ।
बिलद्वारि प्रतीक्ष त्वं यावदेनं निहन्म्यहम् ॥ 18 ॥
स्थितोऽयमिति मत्वा तु प्रविष्टोऽहं दुरासदम् ।
तं च मे मार्गमाणस्य गतस्संवत्सरस्तदा ॥ 19 ॥
स तु दृष्टो मया शत्रुरनिर्वेदाद्भयावहः ।
निहतश्च मया तत्र सोऽसुरो बन्धुभिस्सह ॥ 20 ॥
तस्यास्यात्तु प्रवृत्तेन रुधिरौघेण तद्बिलम् ।
पूर्णमासीद्दुराक्रामं स्तनतस्तस्य भूतले ॥ 21 ॥
सूदयित्वा तु तं शत्रुं विक्रान्तं दुन्दुभेस्सुतम् ।
निष्क्रामन्नेव पश्यामि बिलस्य पिहितं मुखम् ॥ 22 ॥
विक्रोशमानस्य तु मे सुग्रीवेति पुनः पुनः ।
यदा प्रतिवचो नास्ति ततोऽहं भृशदुःखितः ॥ 23 ॥
पादप्रहारैस्तु मया बहुभिस्तद्विदारितम् ।
ततोऽहं तेन निष्क्रम्य यथा पुरमुपागतः ॥ 24 ॥
अत्रानेनास्मि संरुद्धो राज्यं प्रार्थयताऽत्मनः ।
सुग्रीवेण नृशंसेन विस्मृत्य भ्रातृसौहृदम् ॥ 25 ॥
एवमुक्त्वा तु मां तत्र वस्त्रेणैकेन वानरः ।
निर्वासयामास तदा वाली विगतसाध्वसः ॥ 26 ॥
तेनाहमपविद्धश्च हृतदारश्च राघव ।
तद्भयाच्छ महीकृत्स्ना क्रान्तेयं सवनार्णवा ॥ 27 ॥
ऋष्यमूकं गिरिवरं भार्याहरणदुःखितः ।
प्रविष्टोऽस्मि दुराधर्षं वालिनः कारणान्तरे ॥ 28 ॥
एतत्ते सर्वमाख्यातं वैरानुकथनं महत् ।
अनागसा मया प्राप्तं व्यसनं पश्य राघव ॥ 29 ॥
वालिनस्तु भयार्तस्य सर्वलोकभयङ्कर ।
कर्तुमर्हसि मे वीर प्रसादं तस्य निग्रहात् ॥ 30 ॥
एवमुक्तस्स तेजस्वी धर्मज्ञो धर्मसंहितम् ।
वचनं वक्तुमारेभे सुग्रीवं प्रहसन्निव ॥ 31 ॥
अमोघास्सूर्यसङ्काशा ममैते निशिता श्शराः ।
तस्मिन्वालिनि दुर्वृत्ते निपतिष्यन्ति वेगिताः ॥ 32 ॥
यावत्तं नाभिपश्यामि तव भार्यापहारिणम् ।
तावत्स जीवेत्पापात्मा वाली चारित्रदूषकः ॥ 33 ॥
आत्मानुमानात्पश्यामि मग्नं त्वां शोकसागरे ।
त्वामहं तारयिष्यामि कामं प्राप्स्यसि पुष्कलम् ॥ 34 ॥
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा हर्षपौरुषवर्धनम् ।
सुग्रीवः परमप्रीतस्सुमहद्वाक्यमब्रवीत् ॥ 35 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे दशमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha daśamassargaḥ |
tataḥ krodhasamāviṣṭaṃ samrabdhaṃ tamupāgatam |
ahaṃ prasādayāñcakre bhrātaraṃ priyakāmyayā || 1 ||
diṣṭyāsi kuśalī prāpto nihataśca tvayā ripuḥ |
anāthasya hi me nāthastvameko'nāthanandanaḥ || 2 ||
idaṃ bahuśalākaṃ te pūrṇacandramivoditam |
chatraṃ savālavyajanaṃ pratīcchasva mayā dhṛtam || 3 ||
ārtaścātha biladvāri sthitassaṃvatsaraṃ nṛpa |
dṛṣṭvā'haṃ śoṇitaṃ dvāri bilāccāpi samutthitam || 4 ||
śokasaṃvignahṛdayo bhṛśaṃ vyākulitendriyaḥ |
apidhāya biladvāraṃ śailaśṛṅgeṇa tattathā || 5 ||
tasmāddeśādapākramya kiṣkindhāṃ prāviśaṃ punaḥ |
viṣādātviha māṃ dṛṣṭvā paurairmantribhireva ca || 6 ||
abhiṣikto na kāmena tanmetvaṃ kṣantumarhasi |
tvameva rājā mānārhassadā cāhaṃ yathā puram || 7 ||
rājabhāvaniyogo'yaṃ mama tvadvirahātkṛtaḥ |
sāmātyapauranagaraṃ sthitaṃ nihatakaṇṭakam || 8 ||
nyāsabhūtamidaṃ rājyaṃ tava niryātayāmyaham |
mā ca roṣaṃ kṛthāssaumya mayi śatrunibarhaṇa || 9 ||
yāce tvāṃ śirasā rājanmayā baddho'yamañjaliḥ |
balādasmin samāgamya mantribhiḥ puravāsibhiḥ || 10 ||
rājabhāve niyukto'haṃ śūnyadeśajigīṣayā |
snigdhamevaṃ bruvāṇaṃ māṃ sa tu nirbhartsya vānaraḥ || 11 ||
dhiktvāmiti ca mā muktvā bahu tattaduvāca ha |
prakṛtīśca samānīya muntriṇaścaiva sammatān || 12 ||
māmāha suhṛdāṃ madhye vākyaṃ paramagarhitam |
viditaṃ vo yathā rātrau māyāvī sa mahāsuraḥ || 13 ||
māṃ samāhvayata krūro yuddhākāṅkṣī sudurmatiḥ |
tasya tadvacanaṃ śrutvā nissṛto'haṃ nṛpālayāt || 14 ||
anuyātaśca māṃ tūrṇamayaṃ bhrātā sudāruṇaḥ |
sa tu dṛṣṭvaiva māṃ rātrau sadvitīyaṃ mahābalaḥ || 15 ||
prādravadbhayasantrasto vīkṣyāvāṃ samupāgatau |
anudrutaśca vegena praviveśa mahābilam || 16 ||
taṃ praviṣṭaṃ viditvā sughoraṃ sumahadbilam |
ayamukto'tha me bhrātā mayā tu krūradarśanaḥ || 17 ||
ahatvā nāsti me śaktiḥ pratigantumitaḥ purīm |
biladvāri pratīkṣa tvaṃ yāvadenaṃ nihanmyaham || 18 ||
sthito'yamiti matvā tu praviṣṭo'haṃ durāsadam |
taṃ ca me mārgamāṇasya gatassaṃvatsarastadā || 19 ||
sa tu dṛṣṭo mayā śatruranirvedādbhayāvahaḥ |
nihataśca mayā tatra so'suro bandhubhissaha || 20 ||
tasyāsyāttu pravṛttena rudhiraugheṇa tadbilam |
pūrṇamāsīddurākrāmaṃ stanatastasya bhūtale || 21 ||
sūdayitvā tu taṃ śatruṃ vikrāntaṃ dundubhessutam |
niṣkrāmanneva paśyāmi bilasya pihitaṃ mukham || 22 ||
vikrośamānasya tu me sugrīveti punaḥ punaḥ |
yadā prativaco nāsti tato'haṃ bhṛśaduḥkhitaḥ || 23 ||
pādaprahāraistu mayā bahubhistadvidāritam |
tato'haṃ tena niṣkramya yathā puramupāgataḥ || 24 ||
atrānenāsmi saṃruddho rājyaṃ prārthayatā'tmanaḥ |
sugrīveṇa nṛśaṃsena vismṛtya bhrātṛsauhṛdam || 25 ||
evamuktvā tu māṃ tatra vastreṇaikena vānaraḥ |
nirvāsayāmāsa tadā vālī vigatasādhvasaḥ || 26 ||
tenāhamapaviddhaśca hṛtadāraśca rāghava |
tadbhayāccha mahīkṛtsnā krānteyaṃ savanārṇavā || 27 ||
ṛṣyamūkaṃ girivaraṃ bhāryāharaṇaduḥkhitaḥ |
praviṣṭo'smi durādharṣaṃ vālinaḥ kāraṇāntare || 28 ||
etatte sarvamākhyātaṃ vairānukathanaṃ mahat |
anāgasā mayā prāptaṃ vyasanaṃ paśya rāghava || 29 ||
vālinastu bhayārtasya sarvalokabhayaṅkara |
kartumarhasi me vīra prasādaṃ tasya nigrahāt || 30 ||
evamuktassa tejasvī dharmajño dharmasaṃhitam |
vacanaṃ vaktumārebhe sugrīvaṃ prahasanniva || 31 ||
amoghāssūryasaṅkāśā mamaite niśitā śśarāḥ |
tasminvālini durvṛtte nipatiṣyanti vegitāḥ || 32 ||
yāvattaṃ nābhipaśyāmi tava bhāryāpahāriṇam |
tāvatsa jīvetpāpātmā vālī cāritradūṣakaḥ || 33 ||
ātmānumānātpaśyāmi magnaṃ tvāṃ śokasāgare |
tvāmahaṃ tārayiṣyāmi kāmaṃ prāpsyasi puṣkalam || 34 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā harṣapauruṣavardhanam |
sugrīvaḥ paramaprītassumahadvākyamabravīt || 35 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe daśamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.