📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
4.10 କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡ - ଦଶମ ସର୍ଗଃ
4.10 Kishkindhakanda - Dashama Sargah
Valmiki Oriya
ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଦଶମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତତଃ କ୍ରୋଧସମାଵିଷ୍ଟଂ ସମ୍ରବ୍ଧଂ ତମୁପାଗତମ୍ ।
ଅହଂ ପ୍ରସାଦଯାଞ୍ଚକ୍ରେ ଭ୍ରାତରଂ ପ୍ରିଯକାମ୍ଯଯା ॥ 1 ॥
ଦିଷ୍ଟ୍ଯାସି କୁଶଲୀ ପ୍ରାପ୍ତୋ ନିହତଶ୍ଚ ତ୍ଵଯା ରିପୁଃ ।
ଅନାଥସ୍ଯ ହି ମେ ନାଥସ୍ତ୍ଵମେକୋଽନାଥନନ୍ଦନଃ ॥ 2 ॥
ଇଦଂ ବହୁଶଲାକଂ ତେ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରମିଵୋଦିତମ୍ ।
ଛତ୍ରଂ ସଵାଲଵ୍ଯଜନଂ ପ୍ରତୀଚ୍ଛସ୍ଵ ମଯା ଧୃତମ୍ ॥ 3 ॥
ଆର୍ତଶ୍ଚାଥ ବିଲଦ୍ଵାରି ସ୍ଥିତସ୍ସଂଵତ୍ସରଂ ନୃପ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽହଂ ଶୋଣିତଂ ଦ୍ଵାରି ବିଲାଚ୍ଚାପି ସମୁତ୍ଥିତମ୍ ॥ 4 ॥
ଶୋକସଂଵିଗ୍ନହୃଦଯୋ ଭୃଶଂ ଵ୍ଯାକୁଲିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ।
ଅପିଧାଯ ବିଲଦ୍ଵାରଂ ଶୈଲଶୃଙ୍ଗେଣ ତତ୍ତଥା ॥ 5 ॥
ତସ୍ମାଦ୍ଦେଶାଦପାକ୍ରମ୍ଯ କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ପ୍ରାଵିଶଂ ପୁନଃ ।
ଵିଷାଦାତ୍ଵିହ ମାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୌରୈର୍ମନ୍ତ୍ରିଭିରେଵ ଚ ॥ 6 ॥
ଅଭିଷିକ୍ତୋ ନ କାମେନ ତନ୍ମେତ୍ଵଂ କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି ।
ତ୍ଵମେଵ ରାଜା ମାନାର୍ହସ୍ସଦା ଚାହଂ ଯଥା ପୁରମ୍ ॥ 7 ॥
ରାଜଭାଵନିଯୋଗୋଽଯଂ ମମ ତ୍ଵଦ୍ଵିରହାତ୍କୃତଃ ।
ସାମାତ୍ଯପୌରନଗରଂ ସ୍ଥିତଂ ନିହତକଣ୍ଟକମ୍ ॥ 8 ॥
ନ୍ଯାସଭୂତମିଦଂ ରାଜ୍ଯଂ ତଵ ନିର୍ଯାତଯାମ୍ଯହମ୍ ।
ମା ଚ ରୋଷଂ କୃଥାସ୍ସୌମ୍ଯ ମଯି ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣ ॥ 9 ॥
ଯାଚେ ତ୍ଵାଂ ଶିରସା ରାଜନ୍ମଯା ବଦ୍ଧୋଽଯମଞ୍ଜଲିଃ ।
ବଲାଦସ୍ମିନ୍ ସମାଗମ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ପୁରଵାସିଭିଃ ॥ 10 ॥
ରାଜଭାଵେ ନିଯୁକ୍ତୋଽହଂ ଶୂନ୍ଯଦେଶଜିଗୀଷଯା ।
ସ୍ନିଗ୍ଧମେଵଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ମାଂ ସ ତୁ ନିର୍ଭର୍ତ୍ସ୍ଯ ଵାନରଃ ॥ 11 ॥
ଧିକ୍ତ୍ଵାମିତି ଚ ମା ମୁକ୍ତ୍ଵା ବହୁ ତତ୍ତଦୁଵାଚ ହ ।
ପ୍ରକୃତୀଶ୍ଚ ସମାନୀଯ ମୁନ୍ତ୍ରିଣଶ୍ଚୈଵ ସମ୍ମତାନ୍ ॥ 12 ॥
ମାମାହ ସୁହୃଦାଂ ମଧ୍ଯେ ଵାକ୍ଯଂ ପରମଗର୍ହିତମ୍ ।
ଵିଦିତଂ ଵୋ ଯଥା ରାତ୍ରୌ ମାଯାଵୀ ସ ମହାସୁରଃ ॥ 13 ॥
ମାଂ ସମାହ୍ଵଯତ କ୍ରୂରୋ ଯୁଦ୍ଧାକାଙ୍କ୍ଷୀ ସୁଦୁର୍ମତିଃ ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିସ୍ସୃତୋଽହଂ ନୃପାଲଯାତ୍ ॥ 14 ॥
ଅନୁଯାତଶ୍ଚ ମାଂ ତୂର୍ଣମଯଂ ଭ୍ରାତା ସୁଦାରୁଣଃ ।
ସ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ମାଂ ରାତ୍ରୌ ସଦ୍ଵିତୀଯଂ ମହାବଲଃ ॥ 15 ॥
ପ୍ରାଦ୍ରଵଦ୍ଭଯସନ୍ତ୍ରସ୍ତୋ ଵୀକ୍ଷ୍ଯାଵାଂ ସମୁପାଗତୌ ।
ଅନୁଦ୍ରୁତଶ୍ଚ ଵେଗେନ ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାବିଲମ୍ ॥ 16 ॥
ତଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ଵିଦିତ୍ଵା ସୁଘୋରଂ ସୁମହଦ୍ବିଲମ୍ ।
ଅଯମୁକ୍ତୋଽଥ ମେ ଭ୍ରାତା ମଯା ତୁ କ୍ରୂରଦର୍ଶନଃ ॥ 17 ॥
ଅହତ୍ଵା ନାସ୍ତି ମେ ଶକ୍ତିଃ ପ୍ରତିଗନ୍ତୁମିତଃ ପୁରୀମ୍ ।
ବିଲଦ୍ଵାରି ପ୍ରତୀକ୍ଷ ତ୍ଵଂ ଯାଵଦେନଂ ନିହନ୍ମ୍ଯହମ୍ ॥ 18 ॥
ସ୍ଥିତୋଽଯମିତି ମତ୍ଵା ତୁ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋଽହଂ ଦୁରାସଦମ୍ ।
ତଂ ଚ ମେ ମାର୍ଗମାଣସ୍ଯ ଗତସ୍ସଂଵତ୍ସରସ୍ତଦା ॥ 19 ॥
ସ ତୁ ଦୃଷ୍ଟୋ ମଯା ଶତ୍ରୁରନିର୍ଵେଦାଦ୍ଭଯାଵହଃ ।
ନିହତଶ୍ଚ ମଯା ତତ୍ର ସୋଽସୁରୋ ବନ୍ଧୁଭିସ୍ସହ ॥ 20 ॥
ତସ୍ଯାସ୍ଯାତ୍ତୁ ପ୍ରଵୃତ୍ତେନ ରୁଧିରୌଘେଣ ତଦ୍ବିଲମ୍ ।
ପୂର୍ଣମାସୀଦ୍ଦୁରାକ୍ରାମଂ ସ୍ତନତସ୍ତସ୍ଯ ଭୂତଲେ ॥ 21 ॥
ସୂଦଯିତ୍ଵା ତୁ ତଂ ଶତ୍ରୁଂ ଵିକ୍ରାନ୍ତଂ ଦୁନ୍ଦୁଭେସ୍ସୁତମ୍ ।
ନିଷ୍କ୍ରାମନ୍ନେଵ ପଶ୍ଯାମି ବିଲସ୍ଯ ପିହିତଂ ମୁଖମ୍ ॥ 22 ॥
ଵିକ୍ରୋଶମାନସ୍ଯ ତୁ ମେ ସୁଗ୍ରୀଵେତି ପୁନଃ ପୁନଃ ।
ଯଦା ପ୍ରତିଵଚୋ ନାସ୍ତି ତତୋଽହଂ ଭୃଶଦୁଃଖିତଃ ॥ 23 ॥
ପାଦପ୍ରହାରୈସ୍ତୁ ମଯା ବହୁଭିସ୍ତଦ୍ଵିଦାରିତମ୍ ।
ତତୋଽହଂ ତେନ ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ଯଥା ପୁରମୁପାଗତଃ ॥ 24 ॥
ଅତ୍ରାନେନାସ୍ମି ସଂରୁଦ୍ଧୋ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାର୍ଥଯତାଽତ୍ମନଃ ।
ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ନୃଶଂସେନ ଵିସ୍ମୃତ୍ଯ ଭ୍ରାତୃସୌହୃଦମ୍ ॥ 25 ॥
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ମାଂ ତତ୍ର ଵସ୍ତ୍ରେଣୈକେନ ଵାନରଃ ।
ନିର୍ଵାସଯାମାସ ତଦା ଵାଲୀ ଵିଗତସାଧ୍ଵସଃ ॥ 26 ॥
ତେନାହମପଵିଦ୍ଧଶ୍ଚ ହୃତଦାରଶ୍ଚ ରାଘଵ ।
ତଦ୍ଭଯାଚ୍ଛ ମହୀକୃତ୍ସ୍ନା କ୍ରାନ୍ତେଯଂ ସଵନାର୍ଣଵା ॥ 27 ॥
ଋଷ୍ଯମୂକଂ ଗିରିଵରଂ ଭାର୍ଯାହରଣଦୁଃଖିତଃ ।
ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ଦୁରାଧର୍ଷଂ ଵାଲିନଃ କାରଣାନ୍ତରେ ॥ 28 ॥
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଵୈରାନୁକଥନଂ ମହତ୍ ।
ଅନାଗସା ମଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵ୍ଯସନଂ ପଶ୍ଯ ରାଘଵ ॥ 29 ॥
ଵାଲିନସ୍ତୁ ଭଯାର୍ତସ୍ଯ ସର୍ଵଲୋକଭଯଙ୍କର ।
କର୍ତୁମର୍ହସି ମେ ଵୀର ପ୍ରସାଦଂ ତସ୍ଯ ନିଗ୍ରହାତ୍ ॥ 30 ॥
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ସ ତେଜସ୍ଵୀ ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ଧର୍ମସଂହିତମ୍ ।
ଵଚନଂ ଵକ୍ତୁମାରେଭେ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ ॥ 31 ॥
ଅମୋଘାସ୍ସୂର୍ଯସଙ୍କାଶା ମମୈତେ ନିଶିତା ଶ୍ଶରାଃ ।
ତସ୍ମିନ୍ଵାଲିନି ଦୁର୍ଵୃତ୍ତେ ନିପତିଷ୍ଯନ୍ତି ଵେଗିତାଃ ॥ 32 ॥
ଯାଵତ୍ତଂ ନାଭିପଶ୍ଯାମି ତଵ ଭାର୍ଯାପହାରିଣମ୍ ।
ତାଵତ୍ସ ଜୀଵେତ୍ପାପାତ୍ମା ଵାଲୀ ଚାରିତ୍ରଦୂଷକଃ ॥ 33 ॥
ଆତ୍ମାନୁମାନାତ୍ପଶ୍ଯାମି ମଗ୍ନଂ ତ୍ଵାଂ ଶୋକସାଗରେ ।
ତ୍ଵାମହଂ ତାରଯିଷ୍ଯାମି କାମଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ପୁଷ୍କଲମ୍ ॥ 34 ॥
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହର୍ଷପୌରୁଷଵର୍ଧନମ୍ ।
ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପରମପ୍ରୀତସ୍ସୁମହଦ୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 35 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଦଶମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha daśamassargaḥ |
tataḥ krodhasamāviṣṭaṃ samrabdhaṃ tamupāgatam |
ahaṃ prasādayāñcakre bhrātaraṃ priyakāmyayā || 1 ||
diṣṭyāsi kuśalī prāpto nihataśca tvayā ripuḥ |
anāthasya hi me nāthastvameko'nāthanandanaḥ || 2 ||
idaṃ bahuśalākaṃ te pūrṇacandramivoditam |
chatraṃ savālavyajanaṃ pratīcchasva mayā dhṛtam || 3 ||
ārtaścātha biladvāri sthitassaṃvatsaraṃ nṛpa |
dṛṣṭvā'haṃ śoṇitaṃ dvāri bilāccāpi samutthitam || 4 ||
śokasaṃvignahṛdayo bhṛśaṃ vyākulitendriyaḥ |
apidhāya biladvāraṃ śailaśṛṅgeṇa tattathā || 5 ||
tasmāddeśādapākramya kiṣkindhāṃ prāviśaṃ punaḥ |
viṣādātviha māṃ dṛṣṭvā paurairmantribhireva ca || 6 ||
abhiṣikto na kāmena tanmetvaṃ kṣantumarhasi |
tvameva rājā mānārhassadā cāhaṃ yathā puram || 7 ||
rājabhāvaniyogo'yaṃ mama tvadvirahātkṛtaḥ |
sāmātyapauranagaraṃ sthitaṃ nihatakaṇṭakam || 8 ||
nyāsabhūtamidaṃ rājyaṃ tava niryātayāmyaham |
mā ca roṣaṃ kṛthāssaumya mayi śatrunibarhaṇa || 9 ||
yāce tvāṃ śirasā rājanmayā baddho'yamañjaliḥ |
balādasmin samāgamya mantribhiḥ puravāsibhiḥ || 10 ||
rājabhāve niyukto'haṃ śūnyadeśajigīṣayā |
snigdhamevaṃ bruvāṇaṃ māṃ sa tu nirbhartsya vānaraḥ || 11 ||
dhiktvāmiti ca mā muktvā bahu tattaduvāca ha |
prakṛtīśca samānīya muntriṇaścaiva sammatān || 12 ||
māmāha suhṛdāṃ madhye vākyaṃ paramagarhitam |
viditaṃ vo yathā rātrau māyāvī sa mahāsuraḥ || 13 ||
māṃ samāhvayata krūro yuddhākāṅkṣī sudurmatiḥ |
tasya tadvacanaṃ śrutvā nissṛto'haṃ nṛpālayāt || 14 ||
anuyātaśca māṃ tūrṇamayaṃ bhrātā sudāruṇaḥ |
sa tu dṛṣṭvaiva māṃ rātrau sadvitīyaṃ mahābalaḥ || 15 ||
prādravadbhayasantrasto vīkṣyāvāṃ samupāgatau |
anudrutaśca vegena praviveśa mahābilam || 16 ||
taṃ praviṣṭaṃ viditvā sughoraṃ sumahadbilam |
ayamukto'tha me bhrātā mayā tu krūradarśanaḥ || 17 ||
ahatvā nāsti me śaktiḥ pratigantumitaḥ purīm |
biladvāri pratīkṣa tvaṃ yāvadenaṃ nihanmyaham || 18 ||
sthito'yamiti matvā tu praviṣṭo'haṃ durāsadam |
taṃ ca me mārgamāṇasya gatassaṃvatsarastadā || 19 ||
sa tu dṛṣṭo mayā śatruranirvedādbhayāvahaḥ |
nihataśca mayā tatra so'suro bandhubhissaha || 20 ||
tasyāsyāttu pravṛttena rudhiraugheṇa tadbilam |
pūrṇamāsīddurākrāmaṃ stanatastasya bhūtale || 21 ||
sūdayitvā tu taṃ śatruṃ vikrāntaṃ dundubhessutam |
niṣkrāmanneva paśyāmi bilasya pihitaṃ mukham || 22 ||
vikrośamānasya tu me sugrīveti punaḥ punaḥ |
yadā prativaco nāsti tato'haṃ bhṛśaduḥkhitaḥ || 23 ||
pādaprahāraistu mayā bahubhistadvidāritam |
tato'haṃ tena niṣkramya yathā puramupāgataḥ || 24 ||
atrānenāsmi saṃruddho rājyaṃ prārthayatā'tmanaḥ |
sugrīveṇa nṛśaṃsena vismṛtya bhrātṛsauhṛdam || 25 ||
evamuktvā tu māṃ tatra vastreṇaikena vānaraḥ |
nirvāsayāmāsa tadā vālī vigatasādhvasaḥ || 26 ||
tenāhamapaviddhaśca hṛtadāraśca rāghava |
tadbhayāccha mahīkṛtsnā krānteyaṃ savanārṇavā || 27 ||
ṛṣyamūkaṃ girivaraṃ bhāryāharaṇaduḥkhitaḥ |
praviṣṭo'smi durādharṣaṃ vālinaḥ kāraṇāntare || 28 ||
etatte sarvamākhyātaṃ vairānukathanaṃ mahat |
anāgasā mayā prāptaṃ vyasanaṃ paśya rāghava || 29 ||
vālinastu bhayārtasya sarvalokabhayaṅkara |
kartumarhasi me vīra prasādaṃ tasya nigrahāt || 30 ||
evamuktassa tejasvī dharmajño dharmasaṃhitam |
vacanaṃ vaktumārebhe sugrīvaṃ prahasanniva || 31 ||
amoghāssūryasaṅkāśā mamaite niśitā śśarāḥ |
tasminvālini durvṛtte nipatiṣyanti vegitāḥ || 32 ||
yāvattaṃ nābhipaśyāmi tava bhāryāpahāriṇam |
tāvatsa jīvetpāpātmā vālī cāritradūṣakaḥ || 33 ||
ātmānumānātpaśyāmi magnaṃ tvāṃ śokasāgare |
tvāmahaṃ tārayiṣyāmi kāmaṃ prāpsyasi puṣkalam || 34 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā harṣapauruṣavardhanam |
sugrīvaḥ paramaprītassumahadvākyamabravīt || 35 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe daśamassargaḥ ||