ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਤਸ਼੍ਸ਼ਰੇਣਾਭਿਹਤੋ ਰਾਮੇਣ ਰਣਕਰ੍ਕਸ਼ਃ ।
ਪਪਾਤ ਸਹਸਾ ਵਾਲੀ ਨਿਕृਤ੍ਤ ਇਵ ਪਾਦਪਃ ॥ 1 ॥
ਸ ਭੂਮੌ ਨ੍ਯਸ੍ਤਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸ੍ਤਪ੍ਤਕਾਞ੍ਚਨਭੂषਣਃ ।
ਅਪਤਦ੍ਦੇਵਰਾਜਸ੍ਯ ਮੁਕ੍ਤਰਸ਼੍ਮਿਰਿਵ ਧ੍ਵਜਃ ॥ 2 ॥
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਪਤਿਤੇ ਭੂਮੌ ਵਾਨਰਾਣਾਂ ਗਣੇਸ਼੍ਵਰੇ ।
ਨष੍ਟਚਨ੍ਦ੍ਰਮਿਵ ਵ੍ਯੋਮ ਨ ਵ੍ਯਰਾਜਤ ਭੂਤਲਮ੍ ॥ 3 ॥
ਭੂਮੌ ਨਿਪਤਿਤਸ੍ਯਾਪਿ ਤਸ੍ਯ ਦੇਹਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਨ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ਜਹਾਤਿ ਨ ਪ੍ਰਾਣਾ ਨ ਤੇਜੋ ਨ ਪਰਾਕ੍ਰਮਃ ॥ 4 ॥
ਸ਼ਕ੍ਰਦਤ੍ਤਾ ਵਰਾ ਮਾਲਾ ਕਾਞ੍ਚਨੀ ਵਜ੍ਰਭੂषਿਤਾ ।
ਦਧਾਰ ਹਰਿਮੁਖ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ੍ਤੇਜ੍ਸ਼ਿਯਂ ਚ ਸਾ ॥ 5 ॥
ਸ ਤਯਾ ਮਾਲਯਾ ਵੀਰੋ ਹੇਮਯਾ ਹਰਿਯੂਥਪਃ ।
ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਨੁਗਤਪਰ੍ਯਨ੍ਤਃ ਪਯੋਧਰ ਇਵਾਭਵਤ੍ ॥ 6 ॥
ਤਸ੍ਯ ਮਾਲਾ ਚ ਦੇਹਸ਼੍ਚ ਮਰ੍ਮਘਾਤੀ ਚ ਯਸ਼੍ਸ਼ਰਃ ।
ਤ੍ਰਿਧੇਵ ਰਚਿਤਾ ਲਕ੍ष੍ਮੀਃ ਪਤਿਤਸ੍ਯਾਪਿ ਸ਼ੋਭਤੇ ॥ 7 ॥
ਤਦਸ੍ਤ੍ਰਂ ਤਸ੍ਯ ਵੀਰਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਾਰ੍ਗਪ੍ਰਭਾਵਨਮ੍ ।
ਰਾਮਬਾਣਾਸਨਕ੍षਿਪ੍ਤਮਾਵਹਤ੍ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍ ॥ 8 ॥
ਤਂ ਤਦਾ ਪਤਿਤਂ ਸਙ੍ਖ੍ਯੇ ਗਤਾਰ੍ਚਿषਮਿਵਾਨਲਮ੍ ।
ਬਹੁਮਾਨ੍ਯ ਚ ਤਂ ਵੀਰ ਵੀਕ੍षਮਾਣਂ ਸ਼ਨੈਰਿਵ ॥ 9 ॥
ਯਯਾਤਿਮਿਵ ਪੁਣ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਦੇਵਲੋਕਾਦਿਹਚ੍ਯੁਤਮ੍ ।
ਆਦਿਤ੍ਯਮਿਵ ਕਾਲੇਨ ਯੁਗਾਨ੍ਤੇ ਭੁਵਿ ਪਾਤਿਤਮ੍ ॥ 10 ॥
ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਮਿਵ ਦੁਰ੍ਧਰ੍षਮ੍ਮੁਪੇਨ੍ਦ੍ਰਮਿਵ ਦੁਸ੍ਸਹਮ੍ ।
ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਪੁਤ੍ਰਂ ਪਤਿਤਂ ਵਾਲਿਨਂ ਹੇਮਮਾਲਿਨਮ੍ ॥ 11 ॥
ਸਿਂਹੋਰਸ੍ਕਂ ਮਹਾਬਾਹੁਂ ਦੀਪ੍ਤਾਸ੍ਯਂ ਹਰਿਲੋਚਨਮ੍ ।
ਲਕ੍ष੍ਮਣਾਨੁਗਤੋ ਰਾਮੋ ਦਦਰ੍ਸ਼ੋਪਸਸਰ੍ਪ ਚ ॥ 12 ॥
ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਘਵਂ ਵਾਲੀ ਲਕ੍ष੍ਮਣਂ ਚ ਮਹਾਬਲਮ੍ ।
ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਿਤਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਪਰੁषਂ ਧਰ੍ਮਸਂਹਿਤਮ੍ ॥ 13 ॥
ਤ੍ਵਂ ਨਰਾਧਿਪਤੇਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਥਿਤਃ ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ਕੁਲੀਨਸ੍ਸਤ੍ਤ੍ਵਸਮ੍ਪਨ੍ਨ ਸ੍ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਚਰਿਤਵ੍ਰਤਃ ॥ 14 ॥
ਪਰਾਙ੍ਮੁਖਵਧਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਕੋऽਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਗੁਣਃ ।
ਯਦਹਂ ਯੁਦ੍ਧਸਂਰਬ੍ਧਸ਼੍ਸ਼ਰੇਣੋਰਸਿ ਤਾਡਿਤਃ ॥ 15 ॥
ਰਾਮਃ ਕਰੁਣਵੇਦੀ ਚ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਚ ਹਿਤੇ ਰਤਃ ।
ਸਾਨੁਕ੍ਰੋਸ਼ੋ ਜਿਤੋਤ੍ਸਾਹਸ੍ਸਮਯਜ੍ਞੋ ਦृਢਵ੍ਰਤਃ ॥ 16 ॥
ਇਤਿ ਤੇ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਕਥਯਨ੍ਤਿ ਯਸ਼ੋ ਭੁਵਿ ॥ 17 ॥
ਦਮਸ਼੍ਸ਼ਮਃ ਕ੍षਮਾ ਧਰ੍ਮੋ ਧृਤਿਸ੍ਸਤ੍ਯਂ ਪਰਾਕ੍ਰਮਃ ।
ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਨਾਂ ਗੁਣਾ ਰਾਜਨ੍ਦਣ੍ਡਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਪਰਾਧਿषੁ ॥ 18 ॥
ਤਾਨ੍ਗੁਣਾਨ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਧਾਰ੍ਯਾਹਮਗ੍ਰ੍ਯਂ ਚਾਭਿਜਨਂ ਤਵ ।
ਤਾਰਯਾ ਪ੍ਰਤਿषਿਦ੍ਧੋऽਪਿ ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣ ਸਮਾਗਤਃ ॥ 19 ॥
ਨ ਮਾਮਨ੍ਯੇਨ ਸਮ੍ਰਬ੍ਧਂ ਪ੍ਰਮਤ੍ਤਂ ਯੋਦ੍ਧੁ ਮਰ੍ਹਸਿ ।
ਇਤਿ ਮੇ ਬੁਦ੍ਧਿਰੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਬਭੂਵਾਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਤਵ ॥ 20 ॥
ਨ ਤ੍ਵਾਂ ਵਿਨਿਹਤਾਤ੍ਮਾਨਂ ਧਰ੍ਮਧ੍ਵਜਮਧਾਰ੍ਮਿਕਮ੍ ।
ਜਾਨੇ ਪਾਪਸਮਾਚਾਰਂ ਤृਣੈਃ ਕੂਪਮਿਵਾਵृਤਮ੍ ॥ 21 ॥
ਸਤਾਂ ਵੇषਧਰਂ ਪਾਪਂ ਪ੍ਰਚ੍ਛਨ੍ਨਮਿਵ ਪਾਵਕਮ੍ ।
ਨਾਹਂ ਤ੍ਵਾਮਭਿਜਾਨਾਮਿ ਧਰ੍ਮਚ੍ਛਦ੍ਮਾਭਿਸਂਵृਤਮ੍ ॥ 22 ॥
ਵਿषਯੇ ਵਾ ਪੁਰੇ ਵਾ ਤੇ ਯਦਾ ਪਾਪਂ ਕਰੋਮ੍ਯਹਮ੍ ।
ਨ ਚ ਤ੍ਵਾਮਵਜਾਨੇ ਚ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਂ ਹਂਸ੍ਯਕਿਲ੍ਬਿषਮ੍ ॥ 23 ॥
ਫਲਮੂਲਾਸ਼ਨਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਾਨਰਂ ਵਨਗੋਚਰਮ੍ ।
ਮਾਮਿਹਾਪ੍ਰਤਿਯੁਧ੍ਯਨ੍ਤਮਨ੍ਯੇਨ ਚ ਸਮਾਗਤਮ੍ ॥ 24 ॥
ਤ੍ਵਂ ਨਰਾਧਿਪਤੇਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਤੀਤਃ ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ।
ਲਿਙ੍ਗਮਪ੍ਯਸ੍ਤਿ ਤੇ ਰਾਜਨਨ੍ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਧਰ੍ਮਸਂਹਿਤਮ੍ ॥ 25 ॥
ਕਃ ਕ੍षਤ੍ਰਿਯਕੁਲੇ ਜਾਤ੍ਸ਼ृਤਵਾਨ੍ਨष੍ਟਸਂਸ਼ਯਃ ।
ਧਰ੍ਮਲਿਙ੍ਗਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਨ੍ਨ ਕ੍ਰੂਰਂ ਕਰ੍ਮ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ ॥ 26 ॥
ਰਾਮ ਰਾਜਕੁਲੇ ਜਾਤੋ ਧਰ੍ਮਵਾਨਿਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ ॥ 27 ॥
ਅਭਵ੍ਯੋ ਭਵ੍ਯਰੂਪੇਣ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਪਰਿਧਾਵਸਿ ।
ਸਾਮ ਦਾਨਂ ਕ੍षਮਾ ਧਰ੍ਮਸ੍ਸਤ੍ਯਂ ਧृਤਿਪਰਾਕ੍ਰਮੌ ।
ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਨਾਂ ਗੁਣਾ ਰਾਜਨ੍ ਦਣ੍ਡਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਪਰਾਧਿषੁ ॥ 28 ॥
ਵਯਂ ਵਨਚਰਾ ਰਾਮ ਮृਗਾ ਮੂਲਫਲਾਸ਼ਨਾਃ ।
ਏषਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਰਸ੍ਮਾਕਂ ਪੁਰੁषਸ੍ਤ੍ਵਂ ਨਰੇਸ਼੍ਵਰਃ ॥ 29 ॥
ਭੂਮਿਰ੍ਹਿਰਣ੍ਯਂ ਰੂਪ੍ਯਂ ਚ ਵਿਗ੍ਰਹੇ ਕਾਰਣਾਨਿ ਚ ।
ਅਤ੍ਰ ਕਸ੍ਤੇ ਵਨੇ ਲੋਭੋ ਮਦੀਯੇषੁ ਫਲੇषੁ ਵਾ ॥ 30 ॥
ਨਯਸ਼੍ਚ ਵਿਨਯਸ਼੍ਚੋਭੌ ਨਿਗ੍ਰਹਾਨੁਗ੍ਰਹਾਵਪਿ ॥ 31 ॥
ਰਾਜਵृਤ੍ਤਿਰਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਾ ਨ ਨृਪਾਃ ਕਾਮਵृਤ੍ਤਯਃ ।
ਤ੍ਵਂ ਤੁ ਕਾਮਪ੍ਰਧਾਨਸ਼੍ਚ ਕੋਪਨਸ਼੍ਚਾਨਵਸ੍ਥਿਤਃ ॥ 32 ॥
ਰਾਜਵृਤ੍ਤੇਸ਼੍ਚ ਸਙ੍ਕੀਣਸ਼੍ਸ਼ਰਾਸਨਪਰਾਯਣਃ ।
ਨ ਤੇऽਸ੍ਤ੍ਯਪਚਿਤਿਰ੍ਧਰ੍ਮੇ ਨਾਰ੍ਥੇ ਬੁਦ੍ਧਿਰਵਸ੍ਥਿਤਾ ॥ 33 ॥
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਃ ਕਾਮਵृਤ੍ਤਸ੍ਸਨ੍ਕृष੍ਯਸੇ ਮਨੁਜੇਸ਼੍ਵਰ ।
ਹਤ੍ਵਾ ਬਾਣੇਨ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਮਾਮਿਹਾਨਪਰਾਧਿਨਮ੍ ॥ 34 ॥
ਕਿਂ ਵਕ੍ष੍ਯਸਿ ਸਤਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਕਰ੍ਮ ਕृਤ੍ਵਾ ਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤਮ੍ ।
ਰਾਜਹਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਾ ਗੋਘ੍ਨਸ਼੍ਚੋਰਃ ਪ੍ਰਾਣਿਵਧੇ ਰਤਃ ॥ 35 ॥
ਨਾਸ੍ਤਿਕਃ ਪਰਿਵੇਤ੍ਤਾ ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਨਿਰਯਗਾਮਿਨਃ ।
ਸੂਚਕਸ਼੍ਚ ਕਦਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮਿਤ੍ਰਘ੍ਨੋ ਗੁਰੁਤਲ੍ਪਗਃ ॥ 36 ॥
ਲੋਕਂ ਪਾਪਾਤ੍ਮਨਾਮੇਤੇ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ।
ਅਧਾਰ੍ਯਂ ਚਰ੍ਮ ਮੇ ਸਦ੍ਭੀ ਰੋਮਾਣ੍ਯਸ੍ਥਿ ਚ ਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ।
ਅਭਕ੍ष੍ਯਾਣਿ ਚ ਮਾਂਸਾਨਿ ਤ੍ਵਦ੍ਵਿਧੈਰ੍ਧਰ੍ਮਚਾਰਿਭਿਃ ॥ 37 ॥
ਪਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚ ਨਖਾ ਭਕ੍ष੍ਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕ੍षਤ੍ਰੇਣ ਰਾਘਵ ॥ 38 ॥
ਸ਼ਲ੍ਯਕ ਸ਼੍ਸ਼੍ਵਾਵਿਧੋ ਗੋਧਾ ਸ਼ਸ਼ਃ ਕੂਰ੍ਮਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਮਃ ।
ਚਰ੍ਮ ਚਾਸ੍ਥਿ ਚ ਮੇ ਰਾਜਨ੍ ਨਸ੍ਪृਸ਼ਨ੍ਤਿ ਮਨੀषਿਣਃ ॥ 39 ॥
ਅਭਕ੍ष੍ਯਾਣਿ ਚ ਮਾਂਸਾਨਿ ਸੋऽਹਂ ਪਞ੍ਚਨਖੋ ਹਤਃ ।
ਤਾਰਯਾ ਵਾਕ੍ਯਮੁਕ੍ਤੋऽਹਂ ਸਤ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਯਾ ਹਿਤਮ੍ ॥ 40 ॥
ਤਦਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਮੋਹੇਨ ਕਾਲਸ੍ਯ ਵਸ਼ਮਾਗਤਃ ।
ਤ੍ਵਯਾ ਨਾਥੇਨ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਨ ਸਨਾਥਾ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾ ।
ਪ੍ਰਮਦਾ ਸ਼ੀਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਧੂਰ੍ਤੇਨ ਪਤਿਨਾ ਯਥਾ ॥ 41 ॥
ਸ਼ਠੋ ਨੈਕृਤਿਕਃ ਕ੍षੁਦ੍ਰੋ ਮਿਥ੍ਯਾਪ੍ਰਸ਼੍ਰਿਤਮਾਨਸਃ ।
ਕਥਂ ਦਸ਼ਰਥੇਨ ਤ੍ਵਂ ਜਾਤਃ ਪਾਪੋ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ॥ 42 ॥
ਛਿਨ੍ਨਚਾਰਿਤ੍ਰਕਕ੍ष੍ਯੇਣ ਸਤਾਂ ਧਰ੍ਮਾਤਿਵਰ੍ਤਿਨਾ ।
ਤ੍ਯਕ੍ਤਧਰ੍ਮਾਙ੍ਕੁਸ਼ੇਨਾਹਂ ਨਿਹਤੋ ਰਾਮਹਸ੍ਤਿਨਾ ॥ 43 ॥
ਅਸ਼ੁਭਂ ਚਾਪ੍ਯਯੁਕ੍ਤਂ ਚ ਸਤਾਂ ਚੈਵ ਵਿਗਰ੍ਹਿਤਮ੍ ।
ਵਕ੍ष੍ਯਸੇ ਚੇਦृਸ਼ਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਦ੍ਭਿਸ੍ਸਹ ਸਮਾਗਤਃ ॥ 44 ॥
ਉਦਾਸੀਨੇषੁ ਯੋऽਸ੍ਮਾਸੁ ਵਿਕ੍ਰਮऽਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਃ ।
ਅਪਕਾਰਿषੁ ਤੇ ਰਾਜਨ੍ਨਹਿ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਿਕ੍ਰਮਮ੍ ॥ 45 ॥
ਦृਸ਼੍ਯਮਾਨਸ੍ਤੁ ਯੁਦ੍ਧ੍ਯੇਥਾ ਮਯਾ ਯਦਿ ਨृਪਾਤ੍ਮਜ ।
ਅਦ੍ਯ ਵੈਵਸ੍ਵਤਂ ਦੇਵਂ ਪਸ਼੍ਯੇਸ੍ਤ੍ਵਂ ਨਿਹਤੋ ਮਯਾ ॥ 46 ॥
ਤ੍ਵਯਾऽਦृਸ਼੍ਯੇਨ ਤੁ ਰਣੇ ਨਿਹਤੋऽਹਂ ਦੁਰਾਸਦਃ ।
ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਃ ਪਨ੍ਨਗੇਨੇਵ ਨਰਃ ਪਾਨਵਸ਼ਂ ਗਤਃ ॥ 47 ॥
ਮਾਮੇਵ ਯਦਿ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤ੍ਵਮੇਤਦਰ੍ਥਮਚੋਦਯਃ ॥ 48 ॥
ਮੈਥਿਲੀਮਹਮੇਕਾਹ੍ਨਾ ਤਵ ਚਾਨੀਤਵਾਨ੍ਭਵੇਤ੍ ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵਪ੍ਰਿਯਕਾਮੇਨ ਯਦਹਂ ਨਿਹਤਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ।
ਕਣ੍ਠੇ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਪ੍ਰਦਦ੍ਯਾਂ ਤੇ ਨਿਹਤਂ ਰਾਵਣਂ ਰਣੇ ॥ 49 ॥
ਨ੍ਯਸ੍ਤਾਂ ਸਾਗਰਤੋਯੇ ਵਾ ਪਾਤਾਲੇ ਵਾਪਿ ਮੈਥਿਲੀਮ੍ ।
ਆਨਯੇਯਂ ਤਵਾਦੇਸ਼ਾਚ੍ਛ੍ਵੇਤਾਮਸ਼੍ਵਤਰੀਮਿਵ ॥ 50 ॥
ਯੁਕ੍ਤਂ ਯਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਦ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਤੇ ਮਯਿ ।
ਅਯੁਕ੍ਤਂ ਯਦਧਰ੍ਮੇਣ ਤ੍ਵਯਾऽਹਂ ਨਿਹਤੋ ਰਣੇ ॥ 51 ॥
ਕਾਮਮੇਵਂ ਵਿਧੋ ਲੋਕਃ ਕਾਲੇਨ ਵਿਨਿਯੁਜ੍ਯਤੇ ।
ਕ੍षਮਂ ਚੇਦ੍ਭਵਤਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮੁਤ੍ਤਰਂ ਸਾਧੁ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਤਾਮ੍ ॥ 52 ॥
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਰਿਸ਼ੁष੍ਕਵਕ੍ਤ੍ਰਃ ਸ਼ਰਾਭਿਘਾਤਾਦ੍ਵ੍ਯਥਿਤੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ।
ਸਮੀਕ੍ष੍ਯ ਰਾਮਂ ਰਵਿਸਨ੍ਨਿਕਾਸ਼ਂ ਤੂष੍ਣੀਂ ਬਭੂਵਾਮਰਰਾਜਸੂਨੁਃ ॥ 53 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡੇ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha saptadaśassargaḥ |
tataśśareṇābhihato rāmeṇa raṇakarkaśaḥ |
papāta sahasā vālī nikṛtta iva pādapaḥ || 1 ||
sa bhūmau nyastasarvāṅgastaptakāñcanabhūṣaṇaḥ |
apataddevarājasya muktaraśmiriva dhvajaḥ || 2 ||
tasminnipatite bhūmau vānarāṇāṃ gaṇeśvare |
naṣṭacandramiva vyoma na vyarājata bhūtalam || 3 ||
bhūmau nipatitasyāpi tasya dehaṃ mahātmanaḥ |
na śrīrjahāti na prāṇā na tejo na parākramaḥ || 4 ||
śakradattā varā mālā kāñcanī vajrabhūṣitā |
dadhāra harimukhyasya prāṇāṃstejśiyaṃ ca sā || 5 ||
sa tayā mālayā vīro hemayā hariyūthapaḥ |
sandhyānugataparyantaḥ payodhara ivābhavat || 6 ||
tasya mālā ca dehaśca marmaghātī ca yaśśaraḥ |
tridheva racitā lakṣmīḥ patitasyāpi śobhate || 7 ||
tadastraṃ tasya vīrasya svargamārgaprabhāvanam |
rāmabāṇāsanakṣiptamāvahatparamāṃ gatim || 8 ||
taṃ tadā patitaṃ saṅkhye gatārciṣamivānalam |
bahumānya ca taṃ vīra vīkṣamāṇaṃ śanairiva || 9 ||
yayātimiva puṇyānte devalokādihacyutam |
ādityamiva kālena yugānte bhuvi pātitam || 10 ||
mahendramiva durdharṣammupendramiva dussaham |
mahendraputraṃ patitaṃ vālinaṃ hemamālinam || 11 ||
siṃhoraskaṃ mahābāhuṃ dīptāsyaṃ harilocanam |
lakṣmaṇānugato rāmo dadarśopasasarpa ca || 12 ||
taṃ dṛṣṭvā rāghavaṃ vālī lakṣmaṇaṃ ca mahābalam |
abravītpraśritaṃ vākyaṃ paruṣaṃ dharmasaṃhitam || 13 ||
tvaṃ narādhipateḥ putraḥ prathitaḥ priyadarśanaḥ kulīnassattvasampanna stejasvī caritavrataḥ || 14 ||
parāṅmukhavadhaṃ kṛtvā ko'tra prāptastvayā guṇaḥ |
yadahaṃ yuddhasaṃrabdhaśśareṇorasi tāḍitaḥ || 15 ||
rāmaḥ karuṇavedī ca prajānāṃ ca hite rataḥ |
sānukrośo jitotsāhassamayajño dṛḍhavrataḥ || 16 ||
iti te sarvabhūtāni kathayanti yaśo bhuvi || 17 ||
damaśśamaḥ kṣamā dharmo dhṛtissatyaṃ parākramaḥ |
pārthivānāṃ guṇā rājandaṇḍaścāpyaparādhiṣu || 18 ||
tānguṇānsampradhāryāhamagryaṃ cābhijanaṃ tava |
tārayā pratiṣiddho'pi sugrīveṇa samāgataḥ || 19 ||
na māmanyena samrabdhaṃ pramattaṃ yoddhu marhasi |
iti me buddhirutpannā babhūvādarśane tava || 20 ||
na tvāṃ vinihatātmānaṃ dharmadhvajamadhārmikam |
jāne pāpasamācāraṃ tṛṇaiḥ kūpamivāvṛtam || 21 ||
satāṃ veṣadharaṃ pāpaṃ pracchannamiva pāvakam |
nāhaṃ tvāmabhijānāmi dharmacchadmābhisaṃvṛtam || 22 ||
viṣaye vā pure vā te yadā pāpaṃ karomyaham |
na ca tvāmavajāne ca kasmāttvaṃ haṃsyakilbiṣam || 23 ||
phalamūlāśanaṃ nityaṃ vānaraṃ vanagocaram |
māmihāpratiyudhyantamanyena ca samāgatam || 24 ||
tvaṃ narādhipateḥ putraḥ pratītaḥ priyadarśanaḥ |
liṅgamapyasti te rājanandṛśyate dharmasaṃhitam || 25 ||
kaḥ kṣatriyakule jātśṛtavānnaṣṭasaṃśayaḥ |
dharmaliṅgapraticchanna krūraṃ karma samācaret || 26 ||
rāma rājakule jāto dharmavāniti viśrutaḥ || 27 ||
abhavyo bhavyarūpeṇa kimarthaṃ paridhāvasi |
sāma dānaṃ kṣamā dharmassatyaṃ dhṛtiparākramau |
pārthivānāṃ guṇā rājan daṇḍaścāpyaparādhiṣu || 28 ||
vayaṃ vanacarā rāma mṛgā mūlaphalāśanāḥ |
eṣā prakṛtirasmākaṃ puruṣastvaṃ nareśvaraḥ || 29 ||
bhūmirhiraṇyaṃ rūpyaṃ ca vigrahe kāraṇāni ca |
atra kaste vane lobho madīyeṣu phaleṣu vā || 30 ||
nayaśca vinayaścobhau nigrahānugrahāvapi || 31 ||
rājavṛttirasaṅkīrṇā na nṛpāḥ kāmavṛttayaḥ |
tvaṃ tu kāmapradhānaśca kopanaścānavasthitaḥ || 32 ||
rājavṛtteśca saṅkīṇaśśarāsanaparāyaṇaḥ |
na te'styapacitirdharme nārthe buddhiravasthitā || 33 ||
indriyaiḥ kāmavṛttassankṛṣyase manujeśvara |
hatvā bāṇena kākutstha māmihānaparādhinam || 34 ||
kiṃ vakṣyasi satāṃ madhye karma kṛtvā jugupsitam |
rājahā brahmahā goghnaścoraḥ prāṇivadhe rataḥ || 35 ||
nāstikaḥ parivettā ca sarve nirayagāminaḥ |
sūcakaśca kadaryaśca mitraghno gurutalpagaḥ || 36 ||
lokaṃ pāpātmanāmete gacchante nātra saṃśayaḥ |
adhāryaṃ carma me sadbhī romāṇyasthi ca varjitam |
abhakṣyāṇi ca māṃsāni tvadvidhairdharmacāribhiḥ || 37 ||
pañca pañca nakhā bhakṣyā brahmakṣatreṇa rāghava || 38 ||
śalyaka śśvāvidho godhā śaśaḥ kūrmaśca pañcamaḥ |
carma cāsthi ca me rājan naspṛśanti manīṣiṇaḥ || 39 ||
abhakṣyāṇi ca māṃsāni so'haṃ pañcanakho hataḥ |
tārayā vākyamukto'haṃ satyaṃ sarvajñayā hitam || 40 ||
tadatikramya mohena kālasya vaśamāgataḥ |
tvayā nāthena kākutstha na sanāthā vasundharā |
pramadā śīlasampannā dhūrtena patinā yathā || 41 ||
śaṭho naikṛtikaḥ kṣudro mithyāpraśritamānasaḥ |
kathaṃ daśarathena tvaṃ jātaḥ pāpo mahātmanā || 42 ||
chinnacāritrakakṣyeṇa satāṃ dharmātivartinā |
tyaktadharmāṅkuśenāhaṃ nihato rāmahastinā || 43 ||
aśubhaṃ cāpyayuktaṃ ca satāṃ caiva vigarhitam |
vakṣyase cedṛśaṃ kṛtvā sadbhissaha samāgataḥ || 44 ||
udāsīneṣu yo'smāsu vikrama'ste prakāśitaḥ |
apakāriṣu te rājannahi paśyāmi vikramam || 45 ||
dṛśyamānastu yuddhyethā mayā yadi nṛpātmaja |
adya vaivasvataṃ devaṃ paśyestvaṃ nihato mayā || 46 ||
tvayā'dṛśyena tu raṇe nihato'haṃ durāsadaḥ |
prasuptaḥ pannageneva naraḥ pānavaśaṃ gataḥ || 47 ||
māmeva yadi pūrvaṃ tvametadarthamacodayaḥ || 48 ||
maithilīmahamekāhnā tava cānītavānbhavet |
sugrīvapriyakāmena yadahaṃ nihatastvayā |
kaṇṭhe baddhvā pradadyāṃ te nihataṃ rāvaṇaṃ raṇe || 49 ||
nyastāṃ sāgaratoye vā pātāle vāpi maithilīm |
ānayeyaṃ tavādeśācchvetāmaśvatarīmiva || 50 ||
yuktaṃ yatprāpnuyādrājyaṃ sugrīvassvargate mayi |
ayuktaṃ yadadharmeṇa tvayā'haṃ nihato raṇe || 51 ||
kāmamevaṃ vidho lokaḥ kālena viniyujyate |
kṣamaṃ cedbhavatā prāptamuttaraṃ sādhu cintyatām || 52 ||
ityevamuktvā pariśuṣkavaktraḥ śarābhighātādvyathito mahātmā |
samīkṣya rāmaṃ ravisannikāśaṃ tūṣṇīṃ babhūvāmararājasūnuḥ || 53 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe saptadaśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ सप्तदशस्सर्गः ।
ततश्शरेणाभिहतो रामेण रणकर्कशः ।
पपात सहसा वाली निकृत्त इव पादपः ॥ 1 ॥
स भूमौ न्यस्तसर्वाङ्गस्तप्तकाञ्चनभूषणः ।
अपतद्देवराजस्य मुक्तरश्मिरिव ध्वजः ॥ 2 ॥
तस्मिन्निपतिते भूमौ वानराणां गणेश्वरे ।
नष्टचन्द्रमिव व्योम न व्यराजत भूतलम् ॥ 3 ॥
भूमौ निपतितस्यापि तस्य देहं महात्मनः ।
न श्रीर्जहाति न प्राणा न तेजो न पराक्रमः ॥ 4 ॥
शक्रदत्ता वरा माला काञ्चनी वज्रभूषिता ।
दधार हरिमुख्यस्य प्राणांस्तेज्शियं च सा ॥ 5 ॥
स तया मालया वीरो हेमया हरियूथपः ।
सन्ध्यानुगतपर्यन्तः पयोधर इवाभवत् ॥ 6 ॥
तस्य माला च देहश्च मर्मघाती च यश्शरः ।
त्रिधेव रचिता लक्ष्मीः पतितस्यापि शोभते ॥ 7 ॥
तदस्त्रं तस्य वीरस्य स्वर्गमार्गप्रभावनम् ।
रामबाणासनक्षिप्तमावहत्परमां गतिम् ॥ 8 ॥
तं तदा पतितं सङ्ख्ये गतार्चिषमिवानलम् ।
बहुमान्य च तं वीर वीक्षमाणं शनैरिव ॥ 9 ॥
ययातिमिव पुण्यान्ते देवलोकादिहच्युतम् ।
आदित्यमिव कालेन युगान्ते भुवि पातितम् ॥ 10 ॥
महेन्द्रमिव दुर्धर्षम्मुपेन्द्रमिव दुस्सहम् ।
महेन्द्रपुत्रं पतितं वालिनं हेममालिनम् ॥ 11 ॥
सिंहोरस्कं महाबाहुं दीप्तास्यं हरिलोचनम् ।
लक्ष्मणानुगतो रामो ददर्शोपससर्प च ॥ 12 ॥
तं दृष्ट्वा राघवं वाली लक्ष्मणं च महाबलम् ।
अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं परुषं धर्मसंहितम् ॥ 13 ॥
त्वं नराधिपतेः पुत्रः प्रथितः प्रियदर्शनः कुलीनस्सत्त्वसम्पन्न स्तेजस्वी चरितव्रतः ॥ 14 ॥
पराङ्मुखवधं कृत्वा कोऽत्र प्राप्तस्त्वया गुणः ।
यदहं युद्धसंरब्धश्शरेणोरसि ताडितः ॥ 15 ॥
रामः करुणवेदी च प्रजानां च हिते रतः ।
सानुक्रोशो जितोत्साहस्समयज्ञो दृढव्रतः ॥ 16 ॥
इति ते सर्वभूतानि कथयन्ति यशो भुवि ॥ 17 ॥
दमश्शमः क्षमा धर्मो धृतिस्सत्यं पराक्रमः ।
पार्थिवानां गुणा राजन्दण्डश्चाप्यपराधिषु ॥ 18 ॥
तान्गुणान्सम्प्रधार्याहमग्र्यं चाभिजनं तव ।
तारया प्रतिषिद्धोऽपि सुग्रीवेण समागतः ॥ 19 ॥
न मामन्येन सम्रब्धं प्रमत्तं योद्धु मर्हसि ।
इति मे बुद्धिरुत्पन्ना बभूवादर्शने तव ॥ 20 ॥
न त्वां विनिहतात्मानं धर्मध्वजमधार्मिकम् ।
जाने पापसमाचारं तृणैः कूपमिवावृतम् ॥ 21 ॥
सतां वेषधरं पापं प्रच्छन्नमिव पावकम् ।
नाहं त्वामभिजानामि धर्मच्छद्माभिसंवृतम् ॥ 22 ॥
विषये वा पुरे वा ते यदा पापं करोम्यहम् ।
न च त्वामवजाने च कस्मात्त्वं हंस्यकिल्बिषम् ॥ 23 ॥
फलमूलाशनं नित्यं वानरं वनगोचरम् ।
मामिहाप्रतियुध्यन्तमन्येन च समागतम् ॥ 24 ॥
त्वं नराधिपतेः पुत्रः प्रतीतः प्रियदर्शनः ।
लिङ्गमप्यस्ति ते राजनन्दृश्यते धर्मसंहितम् ॥ 25 ॥
कः क्षत्रियकुले जात्शृतवान्नष्टसंशयः ।
धर्मलिङ्गप्रतिच्छन्न क्रूरं कर्म समाचरेत् ॥ 26 ॥
राम राजकुले जातो धर्मवानिति विश्रुतः ॥ 27 ॥
अभव्यो भव्यरूपेण किमर्थं परिधावसि ।
साम दानं क्षमा धर्मस्सत्यं धृतिपराक्रमौ ।
पार्थिवानां गुणा राजन् दण्डश्चाप्यपराधिषु ॥ 28 ॥
वयं वनचरा राम मृगा मूलफलाशनाः ।
एषा प्रकृतिरस्माकं पुरुषस्त्वं नरेश्वरः ॥ 29 ॥
भूमिर्हिरण्यं रूप्यं च विग्रहे कारणानि च ।
अत्र कस्ते वने लोभो मदीयेषु फलेषु वा ॥ 30 ॥
नयश्च विनयश्चोभौ निग्रहानुग्रहावपि ॥ 31 ॥
राजवृत्तिरसङ्कीर्णा न नृपाः कामवृत्तयः ।
त्वं तु कामप्रधानश्च कोपनश्चानवस्थितः ॥ 32 ॥
राजवृत्तेश्च सङ्कीणश्शरासनपरायणः ।
न तेऽस्त्यपचितिर्धर्मे नार्थे बुद्धिरवस्थिता ॥ 33 ॥
इन्द्रियैः कामवृत्तस्सन्कृष्यसे मनुजेश्वर ।
हत्वा बाणेन काकुत्स्थ मामिहानपराधिनम् ॥ 34 ॥
किं वक्ष्यसि सतां मध्ये कर्म कृत्वा जुगुप्सितम् ।
राजहा ब्रह्महा गोघ्नश्चोरः प्राणिवधे रतः ॥ 35 ॥
नास्तिकः परिवेत्ता च सर्वे निरयगामिनः ।
सूचकश्च कदर्यश्च मित्रघ्नो गुरुतल्पगः ॥ 36 ॥
लोकं पापात्मनामेते गच्छन्ते नात्र संशयः ।
अधार्यं चर्म मे सद्भी रोमाण्यस्थि च वर्जितम् ।
अभक्ष्याणि च मांसानि त्वद्विधैर्धर्मचारिभिः ॥ 37 ॥
पञ्च पञ्च नखा भक्ष्या ब्रह्मक्षत्रेण राघव ॥ 38 ॥
शल्यक श्श्वाविधो गोधा शशः कूर्मश्च पञ्चमः ।
चर्म चास्थि च मे राजन् नस्पृशन्ति मनीषिणः ॥ 39 ॥
अभक्ष्याणि च मांसानि सोऽहं पञ्चनखो हतः ।
तारया वाक्यमुक्तोऽहं सत्यं सर्वज्ञया हितम् ॥ 40 ॥
तदतिक्रम्य मोहेन कालस्य वशमागतः ।
त्वया नाथेन काकुत्स्थ न सनाथा वसुन्धरा ।
प्रमदा शीलसम्पन्ना धूर्तेन पतिना यथा ॥ 41 ॥
शठो नैकृतिकः क्षुद्रो मिथ्याप्रश्रितमानसः ।
कथं दशरथेन त्वं जातः पापो महात्मना ॥ 42 ॥
छिन्नचारित्रकक्ष्येण सतां धर्मातिवर्तिना ।
त्यक्तधर्माङ्कुशेनाहं निहतो रामहस्तिना ॥ 43 ॥
अशुभं चाप्ययुक्तं च सतां चैव विगर्हितम् ।
वक्ष्यसे चेदृशं कृत्वा सद्भिस्सह समागतः ॥ 44 ॥
उदासीनेषु योऽस्मासु विक्रमऽस्ते प्रकाशितः ।
अपकारिषु ते राजन्नहि पश्यामि विक्रमम् ॥ 45 ॥
दृश्यमानस्तु युद्ध्येथा मया यदि नृपात्मज ।
अद्य वैवस्वतं देवं पश्येस्त्वं निहतो मया ॥ 46 ॥
त्वयाऽदृश्येन तु रणे निहतोऽहं दुरासदः ।
प्रसुप्तः पन्नगेनेव नरः पानवशं गतः ॥ 47 ॥
मामेव यदि पूर्वं त्वमेतदर्थमचोदयः ॥ 48 ॥
मैथिलीमहमेकाह्ना तव चानीतवान्भवेत् ।
सुग्रीवप्रियकामेन यदहं निहतस्त्वया ।
कण्ठे बद्ध्वा प्रदद्यां ते निहतं रावणं रणे ॥ 49 ॥
न्यस्तां सागरतोये वा पाताले वापि मैथिलीम् ।
आनयेयं तवादेशाच्छ्वेतामश्वतरीमिव ॥ 50 ॥
युक्तं यत्प्राप्नुयाद्राज्यं सुग्रीवस्स्वर्गते मयि ।
अयुक्तं यदधर्मेण त्वयाऽहं निहतो रणे ॥ 51 ॥
काममेवं विधो लोकः कालेन विनियुज्यते ।
क्षमं चेद्भवता प्राप्तमुत्तरं साधु चिन्त्यताम् ॥ 52 ॥
इत्येवमुक्त्वा परिशुष्कवक्त्रः शराभिघाताद्व्यथितो महात्मा ।
समीक्ष्य रामं रविसन्निकाशं तूष्णीं बभूवामरराजसूनुः ॥ 53 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे सप्तदशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha saptadaśassargaḥ |
tataśśareṇābhihato rāmeṇa raṇakarkaśaḥ |
papāta sahasā vālī nikṛtta iva pādapaḥ || 1 ||
sa bhūmau nyastasarvāṅgastaptakāñcanabhūṣaṇaḥ |
apataddevarājasya muktaraśmiriva dhvajaḥ || 2 ||
tasminnipatite bhūmau vānarāṇāṃ gaṇeśvare |
naṣṭacandramiva vyoma na vyarājata bhūtalam || 3 ||
bhūmau nipatitasyāpi tasya dehaṃ mahātmanaḥ |
na śrīrjahāti na prāṇā na tejo na parākramaḥ || 4 ||
śakradattā varā mālā kāñcanī vajrabhūṣitā |
dadhāra harimukhyasya prāṇāṃstejśiyaṃ ca sā || 5 ||
sa tayā mālayā vīro hemayā hariyūthapaḥ |
sandhyānugataparyantaḥ payodhara ivābhavat || 6 ||
tasya mālā ca dehaśca marmaghātī ca yaśśaraḥ |
tridheva racitā lakṣmīḥ patitasyāpi śobhate || 7 ||
tadastraṃ tasya vīrasya svargamārgaprabhāvanam |
rāmabāṇāsanakṣiptamāvahatparamāṃ gatim || 8 ||
taṃ tadā patitaṃ saṅkhye gatārciṣamivānalam |
bahumānya ca taṃ vīra vīkṣamāṇaṃ śanairiva || 9 ||
yayātimiva puṇyānte devalokādihacyutam |
ādityamiva kālena yugānte bhuvi pātitam || 10 ||
mahendramiva durdharṣammupendramiva dussaham |
mahendraputraṃ patitaṃ vālinaṃ hemamālinam || 11 ||
siṃhoraskaṃ mahābāhuṃ dīptāsyaṃ harilocanam |
lakṣmaṇānugato rāmo dadarśopasasarpa ca || 12 ||
taṃ dṛṣṭvā rāghavaṃ vālī lakṣmaṇaṃ ca mahābalam |
abravītpraśritaṃ vākyaṃ paruṣaṃ dharmasaṃhitam || 13 ||
tvaṃ narādhipateḥ putraḥ prathitaḥ priyadarśanaḥ kulīnassattvasampanna stejasvī caritavrataḥ || 14 ||
parāṅmukhavadhaṃ kṛtvā ko'tra prāptastvayā guṇaḥ |
yadahaṃ yuddhasaṃrabdhaśśareṇorasi tāḍitaḥ || 15 ||
rāmaḥ karuṇavedī ca prajānāṃ ca hite rataḥ |
sānukrośo jitotsāhassamayajño dṛḍhavrataḥ || 16 ||
iti te sarvabhūtāni kathayanti yaśo bhuvi || 17 ||
damaśśamaḥ kṣamā dharmo dhṛtissatyaṃ parākramaḥ |
pārthivānāṃ guṇā rājandaṇḍaścāpyaparādhiṣu || 18 ||
tānguṇānsampradhāryāhamagryaṃ cābhijanaṃ tava |
tārayā pratiṣiddho'pi sugrīveṇa samāgataḥ || 19 ||
na māmanyena samrabdhaṃ pramattaṃ yoddhu marhasi |
iti me buddhirutpannā babhūvādarśane tava || 20 ||
na tvāṃ vinihatātmānaṃ dharmadhvajamadhārmikam |
jāne pāpasamācāraṃ tṛṇaiḥ kūpamivāvṛtam || 21 ||
satāṃ veṣadharaṃ pāpaṃ pracchannamiva pāvakam |
nāhaṃ tvāmabhijānāmi dharmacchadmābhisaṃvṛtam || 22 ||
viṣaye vā pure vā te yadā pāpaṃ karomyaham |
na ca tvāmavajāne ca kasmāttvaṃ haṃsyakilbiṣam || 23 ||
phalamūlāśanaṃ nityaṃ vānaraṃ vanagocaram |
māmihāpratiyudhyantamanyena ca samāgatam || 24 ||
tvaṃ narādhipateḥ putraḥ pratītaḥ priyadarśanaḥ |
liṅgamapyasti te rājanandṛśyate dharmasaṃhitam || 25 ||
kaḥ kṣatriyakule jātśṛtavānnaṣṭasaṃśayaḥ |
dharmaliṅgapraticchanna krūraṃ karma samācaret || 26 ||
rāma rājakule jāto dharmavāniti viśrutaḥ || 27 ||
abhavyo bhavyarūpeṇa kimarthaṃ paridhāvasi |
sāma dānaṃ kṣamā dharmassatyaṃ dhṛtiparākramau |
pārthivānāṃ guṇā rājan daṇḍaścāpyaparādhiṣu || 28 ||
vayaṃ vanacarā rāma mṛgā mūlaphalāśanāḥ |
eṣā prakṛtirasmākaṃ puruṣastvaṃ nareśvaraḥ || 29 ||
bhūmirhiraṇyaṃ rūpyaṃ ca vigrahe kāraṇāni ca |
atra kaste vane lobho madīyeṣu phaleṣu vā || 30 ||
nayaśca vinayaścobhau nigrahānugrahāvapi || 31 ||
rājavṛttirasaṅkīrṇā na nṛpāḥ kāmavṛttayaḥ |
tvaṃ tu kāmapradhānaśca kopanaścānavasthitaḥ || 32 ||
rājavṛtteśca saṅkīṇaśśarāsanaparāyaṇaḥ |
na te'styapacitirdharme nārthe buddhiravasthitā || 33 ||
indriyaiḥ kāmavṛttassankṛṣyase manujeśvara |
hatvā bāṇena kākutstha māmihānaparādhinam || 34 ||
kiṃ vakṣyasi satāṃ madhye karma kṛtvā jugupsitam |
rājahā brahmahā goghnaścoraḥ prāṇivadhe rataḥ || 35 ||
nāstikaḥ parivettā ca sarve nirayagāminaḥ |
sūcakaśca kadaryaśca mitraghno gurutalpagaḥ || 36 ||
lokaṃ pāpātmanāmete gacchante nātra saṃśayaḥ |
adhāryaṃ carma me sadbhī romāṇyasthi ca varjitam |
abhakṣyāṇi ca māṃsāni tvadvidhairdharmacāribhiḥ || 37 ||
pañca pañca nakhā bhakṣyā brahmakṣatreṇa rāghava || 38 ||
śalyaka śśvāvidho godhā śaśaḥ kūrmaśca pañcamaḥ |
carma cāsthi ca me rājan naspṛśanti manīṣiṇaḥ || 39 ||
abhakṣyāṇi ca māṃsāni so'haṃ pañcanakho hataḥ |
tārayā vākyamukto'haṃ satyaṃ sarvajñayā hitam || 40 ||
tadatikramya mohena kālasya vaśamāgataḥ |
tvayā nāthena kākutstha na sanāthā vasundharā |
pramadā śīlasampannā dhūrtena patinā yathā || 41 ||
śaṭho naikṛtikaḥ kṣudro mithyāpraśritamānasaḥ |
kathaṃ daśarathena tvaṃ jātaḥ pāpo mahātmanā || 42 ||
chinnacāritrakakṣyeṇa satāṃ dharmātivartinā |
tyaktadharmāṅkuśenāhaṃ nihato rāmahastinā || 43 ||
aśubhaṃ cāpyayuktaṃ ca satāṃ caiva vigarhitam |
vakṣyase cedṛśaṃ kṛtvā sadbhissaha samāgataḥ || 44 ||
udāsīneṣu yo'smāsu vikrama'ste prakāśitaḥ |
apakāriṣu te rājannahi paśyāmi vikramam || 45 ||
dṛśyamānastu yuddhyethā mayā yadi nṛpātmaja |
adya vaivasvataṃ devaṃ paśyestvaṃ nihato mayā || 46 ||
tvayā'dṛśyena tu raṇe nihato'haṃ durāsadaḥ |
prasuptaḥ pannageneva naraḥ pānavaśaṃ gataḥ || 47 ||
māmeva yadi pūrvaṃ tvametadarthamacodayaḥ || 48 ||
maithilīmahamekāhnā tava cānītavānbhavet |
sugrīvapriyakāmena yadahaṃ nihatastvayā |
kaṇṭhe baddhvā pradadyāṃ te nihataṃ rāvaṇaṃ raṇe || 49 ||
nyastāṃ sāgaratoye vā pātāle vāpi maithilīm |
ānayeyaṃ tavādeśācchvetāmaśvatarīmiva || 50 ||
yuktaṃ yatprāpnuyādrājyaṃ sugrīvassvargate mayi |
ayuktaṃ yadadharmeṇa tvayā'haṃ nihato raṇe || 51 ||
kāmamevaṃ vidho lokaḥ kālena viniyujyate |
kṣamaṃ cedbhavatā prāptamuttaraṃ sādhu cintyatām || 52 ||
ityevamuktvā pariśuṣkavaktraḥ śarābhighātādvyathito mahātmā |
samīkṣya rāmaṃ ravisannikāśaṃ tūṣṇīṃ babhūvāmararājasūnuḥ || 53 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe saptadaśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.