ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਚਤੁਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਤੁ ਸੁਗ੍ਰੀਵੋ ਹਨੂਮਤ੍ਯਰ੍ਥਮੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ ।
ਸ ਹਿ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਹਰਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠੇ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾਰ੍ਥੋऽਰ੍ਥਸਾਧਨੇ ॥ 1 ॥
ਅਬ੍ਰਵੀਚ੍ਚ ਹਨੂਮਨ੍ਤਂ ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮਨਿਲਾਤ੍ਮਜਮ੍ ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵਃ ਪਰਮਪ੍ਰੀਤਃ ਪ੍ਰਭੁ ਸ੍ਸਰ੍ਵਵਨੌਕਸਾਮ੍ ॥ 2 ॥
ਨ ਭੂਮੌ ਨਾਨ੍ਤਰਿਕ੍षੇ ਵਾ ਨਾਮ੍ਬਰੇ ਨਾਮਰਾਲਯੇ ।
ਨਾਪ੍ਸੁ ਵਾ ਗਤਿਸਙ੍ਗਂ ਤੇ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਹਰਿਪੁਙ੍ਗਵ ॥ 3 ॥
ਸਾਸੁਰਾਸ੍ਸਹਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਸ੍ਸਨਾਗਨਰਦੇਵਤਾਃ ।
ਵਿਦਿਤਾ ਸ੍ਸਰ੍ਵਲੋਕਾਸ੍ਤੇ ਸਸਾਗਰਧਰਾਧਰਾਃ ॥ 4 ॥
ਗਤਿਰ੍ਵੇਗਸ਼੍ਚ ਤੇਜਸ਼੍ਚ ਲਾਘਵਂ ਚ ਮਹਾਕਪੇ ।
ਪਿਤੁਸ੍ਤੇ ਸਦृਸ਼ਂ ਵੀਰ ਮਾਰੁਤਸ੍ਯ ਮਹੌਜਸਃ ॥ 5 ॥
ਤੇਜਸਾ ਵਾਪਿ ਤੇ ਭੂਤਂ ਨ ਸਮਂ ਭੁਵਿ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ।
ਤਦ੍ਯਥਾ ਲਭ੍ਯਤੇ ਸੀਤਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮੇਵੋਪਪਾਦਯ ॥ 6 ॥
ਤ੍ਵਯ੍ਯੇਵ ਹਨੁਮ ਨ੍ਨਸ੍ਤਿ ਬਲਂ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਪਰਾਕ੍ਰਮਃ ।
ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਨੁਵृਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਨਯਸ਼੍ਚ ਨਯਪਣ੍ਡਿਤ ॥ 7 ॥
ਤਤਃ ਕਾਰ੍ਯਸਮਾਸਙ੍ਗਮਵਗਮ੍ਯ ਹਨੂਮਤਿ ।
ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਹਨੁਮਨ੍ਤਂ ਚ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਰਾਘਵਃ ॥ 8 ॥
ਸਰ੍ਵਥਾ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾਰ੍ਥੋऽਯਂ ਹਨੂਮਤਿ ਹਰੀਸ਼੍ਵਰਃ ।
ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾਰ੍ਥਕਰਸ਼੍ਚਾਪਿ ਹਨੂਮਾਨ੍ਕਾਰ੍ਯਸਾਧਨੇ ॥ 9 ॥
ਤਦੇਵਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਭਿਃ ।
ਭਰ੍ਤ੍ਰਾ ਪਰਿਗृਹੀਤਸ੍ਯ ਧ੍ਰੁਵਃ ਕਾਰ੍ਯਫਲੋਦਯਃ ॥ 10 ॥
ਤਂ ਸਮੀਕ੍ष੍ਯ ਮਹਾਤੇਜਾ ਵ੍ਯਵਸਾਯੋਤ੍ਤਰਂ ਹਰਿਮ੍ ।
ਕृਤਾਰ੍ਥ ਇਵ ਸਂਵृਤ੍ਤਃ ਪ੍ਰਹृष੍ਟੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਾਨਸਃ ॥ 11 ॥
ਦਦੌ ਤਸ੍ਯ ਤਤਃ ਪ੍ਰੀਤਸ੍ਸ੍ਵਨਾਮਾਙ੍ਕੋਪਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ ।
ਅਙ੍ਗੁਲੀਯਮਭਿਜ੍ਞਾਨਂ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰ੍ਯਾਃ ਪਰਨ੍ਤਪਃ ॥ 12 ॥
ਅਨੇਨ ਤ੍ਵਾਂ ਹਰਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਚਿਹ੍ਨੇਨ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾ ।
ਮਤ੍ਸਕਾਸ਼ਾਦਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਨੁਦ੍ਵਿਗ੍ਨਾऽਨੁਪਸ਼੍ਯਤਿ ॥ 13 ॥
ਵ੍ਯਵਸਾਯਸ਼੍ਚ ਤੇ ਵੀਰ ਸਤ੍ਤ੍ਵਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਵਿਕ੍ਰਮਃ ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ੍ਯ ਚ ਸਨ੍ਦੇਸ਼ਸ੍ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਕਥਯਤੀਵ ਮੇ ॥ 14 ॥
ਸ ਤਦ੍ਗृਹ੍ਯ ਹਰਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਃ ।
ਵਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਚਰਣੌ ਚੈਵ ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤਃ ਪ੍ਲਵਗੋਤ੍ਤਮਃ ॥ 15 ॥
ਸ ਤਤ੍ਪ੍ਰਕਰ੍षਨ੍ ਹਰੀਣਾਂ ਮਹਦ੍ਬਲਂ ਬਭੂਵ ਵੀਰਃ ਪਵਨਾਤ੍ਮਜਃ ਕਪਿਃ ।
ਗਤਾਮ੍ਬੁਦੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਮਣ੍ਡਲਃ ਸ਼ਸ਼ੀਵ ਨਕ੍षਤ੍ਰਗਣੋਪਸ਼ੋਭਿਤਃ ॥ 16 ॥
ਅਤਿਬਲ ਬਲਮਾਸ਼੍ਰਿਤਸ੍ਤਵਾਹਂ ਹਰਿਵਰਵਿਕ੍ਰਮ ਵਿਕ੍ਰਮੈਰਨਲ੍ਪੈਃ ।
ਪਵਨਸੁਤ ਯਥਾऽਭਿਗਮ੍ਯਤੇ ਸਾ ਜਨਕਸੁਤਾ ਹਨੁਮਂ ਸ੍ਤਥਾ ਕੁਰੁष੍ਵ ॥ 17 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤੁਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha catuścatvāriṃśassargaḥ |
viśeṣeṇa tu sugrīvo hanūmatyarthamuktavān |
sa hi tasminhariśreṣṭhe niścitārtho'rthasādhane || 1 ||
abravīcca hanūmantaṃ vikrāntamanilātmajam |
sugrīvaḥ paramaprītaḥ prabhu ssarvavanaukasām || 2 ||
na bhūmau nāntarikṣe vā nāmbare nāmarālaye |
nāpsu vā gatisaṅgaṃ te paśyāmi haripuṅgava || 3 ||
sāsurāssahagandharvāssanāganaradevatāḥ |
viditā ssarvalokāste sasāgaradharādharāḥ || 4 ||
gatirvegaśca tejaśca lāghavaṃ ca mahākape |
pituste sadṛśaṃ vīra mārutasya mahaujasaḥ || 5 ||
tejasā vāpi te bhūtaṃ na samaṃ bhuvi na vidyate |
tadyathā labhyate sītā tattvamevopapādaya || 6 ||
tvayyeva hanuma nnasti balaṃ buddhiḥ parākramaḥ |
deśakālānuvṛttiśca nayaśca nayapaṇḍita || 7 ||
tataḥ kāryasamāsaṅgamavagamya hanūmati |
viditvā hanumantaṃ ca cintayāmāsa rāghavaḥ || 8 ||
sarvathā niścitārtho'yaṃ hanūmati harīśvaraḥ |
niścitārthakaraścāpi hanūmānkāryasādhane || 9 ||
tadevaṃ prasthitasyāsya parijñātasya karmabhiḥ |
bhartrā parigṛhītasya dhruvaḥ kāryaphalodayaḥ || 10 ||
taṃ samīkṣya mahātejā vyavasāyottaraṃ harim |
kṛtārtha iva saṃvṛttaḥ prahṛṣṭendriyamānasaḥ || 11 ||
dadau tasya tataḥ prītassvanāmāṅkopaśobhitam |
aṅgulīyamabhijñānaṃ rājaputryāḥ parantapaḥ || 12 ||
anena tvāṃ hariśreṣṭha cihnena janakātmajā |
matsakāśādanuprāptamanudvignā'nupaśyati || 13 ||
vyavasāyaśca te vīra sattvayuktaśca vikramaḥ |
sugrīvasya ca sandeśassiddhiṃ kathayatīva me || 14 ||
sa tadgṛhya hariśreṣṭhaḥ sthāpya mūrdhni kṛtāñjaliḥ |
vanditvā caraṇau caiva prasthitaḥ plavagottamaḥ || 15 ||
sa tatprakarṣan harīṇāṃ mahadbalaṃ babhūva vīraḥ pavanātmajaḥ kapiḥ |
gatāmbude vyomni viśuddhamaṇḍalaḥ śaśīva nakṣatragaṇopaśobhitaḥ || 16 ||
atibala balamāśritastavāhaṃ harivaravikrama vikramairanalpaiḥ |
pavanasuta yathā'bhigamyate sā janakasutā hanumaṃ stathā kuruṣva || 17 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe catuścatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ चतुश्चत्वारिंशस्सर्गः ।
विशेषेण तु सुग्रीवो हनूमत्यर्थमुक्तवान् ।
स हि तस्मिन्हरिश्रेष्ठे निश्चितार्थोऽर्थसाधने ॥ 1 ॥
अब्रवीच्च हनूमन्तं विक्रान्तमनिलात्मजम् ।
सुग्रीवः परमप्रीतः प्रभु स्सर्ववनौकसाम् ॥ 2 ॥
न भूमौ नान्तरिक्षे वा नाम्बरे नामरालये ।
नाप्सु वा गतिसङ्गं ते पश्यामि हरिपुङ्गव ॥ 3 ॥
सासुरास्सहगन्धर्वास्सनागनरदेवताः ।
विदिता स्सर्वलोकास्ते ससागरधराधराः ॥ 4 ॥
गतिर्वेगश्च तेजश्च लाघवं च महाकपे ।
पितुस्ते सदृशं वीर मारुतस्य महौजसः ॥ 5 ॥
तेजसा वापि ते भूतं न समं भुवि न विद्यते ।
तद्यथा लभ्यते सीता तत्त्वमेवोपपादय ॥ 6 ॥
त्वय्येव हनुम न्नस्ति बलं बुद्धिः पराक्रमः ।
देशकालानुवृत्तिश्च नयश्च नयपण्डित ॥ 7 ॥
ततः कार्यसमासङ्गमवगम्य हनूमति ।
विदित्वा हनुमन्तं च चिन्तयामास राघवः ॥ 8 ॥
सर्वथा निश्चितार्थोऽयं हनूमति हरीश्वरः ।
निश्चितार्थकरश्चापि हनूमान्कार्यसाधने ॥ 9 ॥
तदेवं प्रस्थितस्यास्य परिज्ञातस्य कर्मभिः ।
भर्त्रा परिगृहीतस्य ध्रुवः कार्यफलोदयः ॥ 10 ॥
तं समीक्ष्य महातेजा व्यवसायोत्तरं हरिम् ।
कृतार्थ इव संवृत्तः प्रहृष्टेन्द्रियमानसः ॥ 11 ॥
ददौ तस्य ततः प्रीतस्स्वनामाङ्कोपशोभितम् ।
अङ्गुलीयमभिज्ञानं राजपुत्र्याः परन्तपः ॥ 12 ॥
अनेन त्वां हरिश्रेष्ठ चिह्नेन जनकात्मजा ।
मत्सकाशादनुप्राप्तमनुद्विग्नाऽनुपश्यति ॥ 13 ॥
व्यवसायश्च ते वीर सत्त्वयुक्तश्च विक्रमः ।
सुग्रीवस्य च सन्देशस्सिद्धिं कथयतीव मे ॥ 14 ॥
स तद्गृह्य हरिश्रेष्ठः स्थाप्य मूर्ध्नि कृताञ्जलिः ।
वन्दित्वा चरणौ चैव प्रस्थितः प्लवगोत्तमः ॥ 15 ॥
स तत्प्रकर्षन् हरीणां महद्बलं बभूव वीरः पवनात्मजः कपिः ।
गताम्बुदे व्योम्नि विशुद्धमण्डलः शशीव नक्षत्रगणोपशोभितः ॥ 16 ॥
अतिबल बलमाश्रितस्तवाहं हरिवरविक्रम विक्रमैरनल्पैः ।
पवनसुत यथाऽभिगम्यते सा जनकसुता हनुमं स्तथा कुरुष्व ॥ 17 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे चतुश्चत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha catuścatvāriṃśassargaḥ |
viśeṣeṇa tu sugrīvo hanūmatyarthamuktavān |
sa hi tasminhariśreṣṭhe niścitārtho'rthasādhane || 1 ||
abravīcca hanūmantaṃ vikrāntamanilātmajam |
sugrīvaḥ paramaprītaḥ prabhu ssarvavanaukasām || 2 ||
na bhūmau nāntarikṣe vā nāmbare nāmarālaye |
nāpsu vā gatisaṅgaṃ te paśyāmi haripuṅgava || 3 ||
sāsurāssahagandharvāssanāganaradevatāḥ |
viditā ssarvalokāste sasāgaradharādharāḥ || 4 ||
gatirvegaśca tejaśca lāghavaṃ ca mahākape |
pituste sadṛśaṃ vīra mārutasya mahaujasaḥ || 5 ||
tejasā vāpi te bhūtaṃ na samaṃ bhuvi na vidyate |
tadyathā labhyate sītā tattvamevopapādaya || 6 ||
tvayyeva hanuma nnasti balaṃ buddhiḥ parākramaḥ |
deśakālānuvṛttiśca nayaśca nayapaṇḍita || 7 ||
tataḥ kāryasamāsaṅgamavagamya hanūmati |
viditvā hanumantaṃ ca cintayāmāsa rāghavaḥ || 8 ||
sarvathā niścitārtho'yaṃ hanūmati harīśvaraḥ |
niścitārthakaraścāpi hanūmānkāryasādhane || 9 ||
tadevaṃ prasthitasyāsya parijñātasya karmabhiḥ |
bhartrā parigṛhītasya dhruvaḥ kāryaphalodayaḥ || 10 ||
taṃ samīkṣya mahātejā vyavasāyottaraṃ harim |
kṛtārtha iva saṃvṛttaḥ prahṛṣṭendriyamānasaḥ || 11 ||
dadau tasya tataḥ prītassvanāmāṅkopaśobhitam |
aṅgulīyamabhijñānaṃ rājaputryāḥ parantapaḥ || 12 ||
anena tvāṃ hariśreṣṭha cihnena janakātmajā |
matsakāśādanuprāptamanudvignā'nupaśyati || 13 ||
vyavasāyaśca te vīra sattvayuktaśca vikramaḥ |
sugrīvasya ca sandeśassiddhiṃ kathayatīva me || 14 ||
sa tadgṛhya hariśreṣṭhaḥ sthāpya mūrdhni kṛtāñjaliḥ |
vanditvā caraṇau caiva prasthitaḥ plavagottamaḥ || 15 ||
sa tatprakarṣan harīṇāṃ mahadbalaṃ babhūva vīraḥ pavanātmajaḥ kapiḥ |
gatāmbude vyomni viśuddhamaṇḍalaḥ śaśīva nakṣatragaṇopaśobhitaḥ || 16 ||
atibala balamāśritastavāhaṃ harivaravikrama vikramairanalpaiḥ |
pavanasuta yathā'bhigamyate sā janakasutā hanumaṃ stathā kuruṣva || 17 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe catuścatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.