ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଚତୁଶ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଵିଶେଷେଣ ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ହନୂମତ୍ଯର୍ଥମୁକ୍ତଵାନ୍ ।
ସ ହି ତସ୍ମିନ୍ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠେ ନିଶ୍ଚିତାର୍ଥୋଽର୍ଥସାଧନେ ॥ 1 ॥
ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ହନୂମନ୍ତଂ ଵିକ୍ରାନ୍ତମନିଲାତ୍ମଜମ୍ ।
ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପରମପ୍ରୀତଃ ପ୍ରଭୁ ସ୍ସର୍ଵଵନୌକସାମ୍ ॥ 2 ॥
ନ ଭୂମୌ ନାନ୍ତରିକ୍ଷେ ଵା ନାମ୍ବରେ ନାମରାଲଯେ ।
ନାପ୍ସୁ ଵା ଗତିସଙ୍ଗଂ ତେ ପଶ୍ଯାମି ହରିପୁଙ୍ଗଵ ॥ 3 ॥
ସାସୁରାସ୍ସହଗନ୍ଧର୍ଵାସ୍ସନାଗନରଦେଵତାଃ ।
ଵିଦିତା ସ୍ସର୍ଵଲୋକାସ୍ତେ ସସାଗରଧରାଧରାଃ ॥ 4 ॥
ଗତିର୍ଵେଗଶ୍ଚ ତେଜଶ୍ଚ ଲାଘଵଂ ଚ ମହାକପେ ।
ପିତୁସ୍ତେ ସଦୃଶଂ ଵୀର ମାରୁତସ୍ଯ ମହୌଜସଃ ॥ 5 ॥
ତେଜସା ଵାପି ତେ ଭୂତଂ ନ ସମଂ ଭୁଵି ନ ଵିଦ୍ଯତେ ।
ତଦ୍ଯଥା ଲଭ୍ଯତେ ସୀତା ତତ୍ତ୍ଵମେଵୋପପାଦଯ ॥ 6 ॥
ତ୍ଵଯ୍ଯେଵ ହନୁମ ନ୍ନସ୍ତି ବଲଂ ବୁଦ୍ଧିଃ ପରାକ୍ରମଃ ।
ଦେଶକାଲାନୁଵୃତ୍ତିଶ୍ଚ ନଯଶ୍ଚ ନଯପଣ୍ଡିତ ॥ 7 ॥
ତତଃ କାର୍ଯସମାସଙ୍ଗମଵଗମ୍ଯ ହନୂମତି ।
ଵିଦିତ୍ଵା ହନୁମନ୍ତଂ ଚ ଚିନ୍ତଯାମାସ ରାଘଵଃ ॥ 8 ॥
ସର୍ଵଥା ନିଶ୍ଚିତାର୍ଥୋଽଯଂ ହନୂମତି ହରୀଶ୍ଵରଃ ।
ନିଶ୍ଚିତାର୍ଥକରଶ୍ଚାପି ହନୂମାନ୍କାର୍ଯସାଧନେ ॥ 9 ॥
ତଦେଵଂ ପ୍ରସ୍ଥିତସ୍ଯାସ୍ଯ ପରିଜ୍ଞାତସ୍ଯ କର୍ମଭିଃ ।
ଭର୍ତ୍ରା ପରିଗୃହୀତସ୍ଯ ଧ୍ରୁଵଃ କାର୍ଯଫଲୋଦଯଃ ॥ 10 ॥
ତଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ମହାତେଜା ଵ୍ଯଵସାଯୋତ୍ତରଂ ହରିମ୍ ।
କୃତାର୍ଥ ଇଵ ସଂଵୃତ୍ତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟେନ୍ଦ୍ରିଯମାନସଃ ॥ 11 ॥
ଦଦୌ ତସ୍ଯ ତତଃ ପ୍ରୀତସ୍ସ୍ଵନାମାଙ୍କୋପଶୋଭିତମ୍ ।
ଅଙ୍ଗୁଲୀଯମଭିଜ୍ଞାନଂ ରାଜପୁତ୍ର୍ଯାଃ ପରନ୍ତପଃ ॥ 12 ॥
ଅନେନ ତ୍ଵାଂ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚିହ୍ନେନ ଜନକାତ୍ମଜା ।
ମତ୍ସକାଶାଦନୁପ୍ରାପ୍ତମନୁଦ୍ଵିଗ୍ନାଽନୁପଶ୍ଯତି ॥ 13 ॥
ଵ୍ଯଵସାଯଶ୍ଚ ତେ ଵୀର ସତ୍ତ୍ଵଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ଵିକ୍ରମଃ ।
ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ଚ ସନ୍ଦେଶସ୍ସିଦ୍ଧିଂ କଥଯତୀଵ ମେ ॥ 14 ॥
ସ ତଦ୍ଗୃହ୍ଯ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସ୍ଥାପ୍ଯ ମୂର୍ଧ୍ନି କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ।
ଵନ୍ଦିତ୍ଵା ଚରଣୌ ଚୈଵ ପ୍ରସ୍ଥିତଃ ପ୍ଲଵଗୋତ୍ତମଃ ॥ 15 ॥
ସ ତତ୍ପ୍ରକର୍ଷନ୍ ହରୀଣାଂ ମହଦ୍ବଲଂ ବଭୂଵ ଵୀରଃ ପଵନାତ୍ମଜଃ କପିଃ ।
ଗତାମ୍ବୁଦେ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଵିଶୁଦ୍ଧମଣ୍ଡଲଃ ଶଶୀଵ ନକ୍ଷତ୍ରଗଣୋପଶୋଭିତଃ ॥ 16 ॥
ଅତିବଲ ବଲମାଶ୍ରିତସ୍ତଵାହଂ ହରିଵରଵିକ୍ରମ ଵିକ୍ରମୈରନଲ୍ପୈଃ ।
ପଵନସୁତ ଯଥାଽଭିଗମ୍ଯତେ ସା ଜନକସୁତା ହନୁମଂ ସ୍ତଥା କୁରୁଷ୍ଵ ॥ 17 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଚତୁଶ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha catuścatvāriṃśassargaḥ |
viśeṣeṇa tu sugrīvo hanūmatyarthamuktavān |
sa hi tasminhariśreṣṭhe niścitārtho'rthasādhane || 1 ||
abravīcca hanūmantaṃ vikrāntamanilātmajam |
sugrīvaḥ paramaprītaḥ prabhu ssarvavanaukasām || 2 ||
na bhūmau nāntarikṣe vā nāmbare nāmarālaye |
nāpsu vā gatisaṅgaṃ te paśyāmi haripuṅgava || 3 ||
sāsurāssahagandharvāssanāganaradevatāḥ |
viditā ssarvalokāste sasāgaradharādharāḥ || 4 ||
gatirvegaśca tejaśca lāghavaṃ ca mahākape |
pituste sadṛśaṃ vīra mārutasya mahaujasaḥ || 5 ||
tejasā vāpi te bhūtaṃ na samaṃ bhuvi na vidyate |
tadyathā labhyate sītā tattvamevopapādaya || 6 ||
tvayyeva hanuma nnasti balaṃ buddhiḥ parākramaḥ |
deśakālānuvṛttiśca nayaśca nayapaṇḍita || 7 ||
tataḥ kāryasamāsaṅgamavagamya hanūmati |
viditvā hanumantaṃ ca cintayāmāsa rāghavaḥ || 8 ||
sarvathā niścitārtho'yaṃ hanūmati harīśvaraḥ |
niścitārthakaraścāpi hanūmānkāryasādhane || 9 ||
tadevaṃ prasthitasyāsya parijñātasya karmabhiḥ |
bhartrā parigṛhītasya dhruvaḥ kāryaphalodayaḥ || 10 ||
taṃ samīkṣya mahātejā vyavasāyottaraṃ harim |
kṛtārtha iva saṃvṛttaḥ prahṛṣṭendriyamānasaḥ || 11 ||
dadau tasya tataḥ prītassvanāmāṅkopaśobhitam |
aṅgulīyamabhijñānaṃ rājaputryāḥ parantapaḥ || 12 ||
anena tvāṃ hariśreṣṭha cihnena janakātmajā |
matsakāśādanuprāptamanudvignā'nupaśyati || 13 ||
vyavasāyaśca te vīra sattvayuktaśca vikramaḥ |
sugrīvasya ca sandeśassiddhiṃ kathayatīva me || 14 ||
sa tadgṛhya hariśreṣṭhaḥ sthāpya mūrdhni kṛtāñjaliḥ |
vanditvā caraṇau caiva prasthitaḥ plavagottamaḥ || 15 ||
sa tatprakarṣan harīṇāṃ mahadbalaṃ babhūva vīraḥ pavanātmajaḥ kapiḥ |
gatāmbude vyomni viśuddhamaṇḍalaḥ śaśīva nakṣatragaṇopaśobhitaḥ || 16 ||
atibala balamāśritastavāhaṃ harivaravikrama vikramairanalpaiḥ |
pavanasuta yathā'bhigamyate sā janakasutā hanumaṃ stathā kuruṣva || 17 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe catuścatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ चतुश्चत्वारिंशस्सर्गः ।
विशेषेण तु सुग्रीवो हनूमत्यर्थमुक्तवान् ।
स हि तस्मिन्हरिश्रेष्ठे निश्चितार्थोऽर्थसाधने ॥ 1 ॥
अब्रवीच्च हनूमन्तं विक्रान्तमनिलात्मजम् ।
सुग्रीवः परमप्रीतः प्रभु स्सर्ववनौकसाम् ॥ 2 ॥
न भूमौ नान्तरिक्षे वा नाम्बरे नामरालये ।
नाप्सु वा गतिसङ्गं ते पश्यामि हरिपुङ्गव ॥ 3 ॥
सासुरास्सहगन्धर्वास्सनागनरदेवताः ।
विदिता स्सर्वलोकास्ते ससागरधराधराः ॥ 4 ॥
गतिर्वेगश्च तेजश्च लाघवं च महाकपे ।
पितुस्ते सदृशं वीर मारुतस्य महौजसः ॥ 5 ॥
तेजसा वापि ते भूतं न समं भुवि न विद्यते ।
तद्यथा लभ्यते सीता तत्त्वमेवोपपादय ॥ 6 ॥
त्वय्येव हनुम न्नस्ति बलं बुद्धिः पराक्रमः ।
देशकालानुवृत्तिश्च नयश्च नयपण्डित ॥ 7 ॥
ततः कार्यसमासङ्गमवगम्य हनूमति ।
विदित्वा हनुमन्तं च चिन्तयामास राघवः ॥ 8 ॥
सर्वथा निश्चितार्थोऽयं हनूमति हरीश्वरः ।
निश्चितार्थकरश्चापि हनूमान्कार्यसाधने ॥ 9 ॥
तदेवं प्रस्थितस्यास्य परिज्ञातस्य कर्मभिः ।
भर्त्रा परिगृहीतस्य ध्रुवः कार्यफलोदयः ॥ 10 ॥
तं समीक्ष्य महातेजा व्यवसायोत्तरं हरिम् ।
कृतार्थ इव संवृत्तः प्रहृष्टेन्द्रियमानसः ॥ 11 ॥
ददौ तस्य ततः प्रीतस्स्वनामाङ्कोपशोभितम् ।
अङ्गुलीयमभिज्ञानं राजपुत्र्याः परन्तपः ॥ 12 ॥
अनेन त्वां हरिश्रेष्ठ चिह्नेन जनकात्मजा ।
मत्सकाशादनुप्राप्तमनुद्विग्नाऽनुपश्यति ॥ 13 ॥
व्यवसायश्च ते वीर सत्त्वयुक्तश्च विक्रमः ।
सुग्रीवस्य च सन्देशस्सिद्धिं कथयतीव मे ॥ 14 ॥
स तद्गृह्य हरिश्रेष्ठः स्थाप्य मूर्ध्नि कृताञ्जलिः ।
वन्दित्वा चरणौ चैव प्रस्थितः प्लवगोत्तमः ॥ 15 ॥
स तत्प्रकर्षन् हरीणां महद्बलं बभूव वीरः पवनात्मजः कपिः ।
गताम्बुदे व्योम्नि विशुद्धमण्डलः शशीव नक्षत्रगणोपशोभितः ॥ 16 ॥
अतिबल बलमाश्रितस्तवाहं हरिवरविक्रम विक्रमैरनल्पैः ।
पवनसुत यथाऽभिगम्यते सा जनकसुता हनुमं स्तथा कुरुष्व ॥ 17 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे चतुश्चत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha catuścatvāriṃśassargaḥ |
viśeṣeṇa tu sugrīvo hanūmatyarthamuktavān |
sa hi tasminhariśreṣṭhe niścitārtho'rthasādhane || 1 ||
abravīcca hanūmantaṃ vikrāntamanilātmajam |
sugrīvaḥ paramaprītaḥ prabhu ssarvavanaukasām || 2 ||
na bhūmau nāntarikṣe vā nāmbare nāmarālaye |
nāpsu vā gatisaṅgaṃ te paśyāmi haripuṅgava || 3 ||
sāsurāssahagandharvāssanāganaradevatāḥ |
viditā ssarvalokāste sasāgaradharādharāḥ || 4 ||
gatirvegaśca tejaśca lāghavaṃ ca mahākape |
pituste sadṛśaṃ vīra mārutasya mahaujasaḥ || 5 ||
tejasā vāpi te bhūtaṃ na samaṃ bhuvi na vidyate |
tadyathā labhyate sītā tattvamevopapādaya || 6 ||
tvayyeva hanuma nnasti balaṃ buddhiḥ parākramaḥ |
deśakālānuvṛttiśca nayaśca nayapaṇḍita || 7 ||
tataḥ kāryasamāsaṅgamavagamya hanūmati |
viditvā hanumantaṃ ca cintayāmāsa rāghavaḥ || 8 ||
sarvathā niścitārtho'yaṃ hanūmati harīśvaraḥ |
niścitārthakaraścāpi hanūmānkāryasādhane || 9 ||
tadevaṃ prasthitasyāsya parijñātasya karmabhiḥ |
bhartrā parigṛhītasya dhruvaḥ kāryaphalodayaḥ || 10 ||
taṃ samīkṣya mahātejā vyavasāyottaraṃ harim |
kṛtārtha iva saṃvṛttaḥ prahṛṣṭendriyamānasaḥ || 11 ||
dadau tasya tataḥ prītassvanāmāṅkopaśobhitam |
aṅgulīyamabhijñānaṃ rājaputryāḥ parantapaḥ || 12 ||
anena tvāṃ hariśreṣṭha cihnena janakātmajā |
matsakāśādanuprāptamanudvignā'nupaśyati || 13 ||
vyavasāyaśca te vīra sattvayuktaśca vikramaḥ |
sugrīvasya ca sandeśassiddhiṃ kathayatīva me || 14 ||
sa tadgṛhya hariśreṣṭhaḥ sthāpya mūrdhni kṛtāñjaliḥ |
vanditvā caraṇau caiva prasthitaḥ plavagottamaḥ || 15 ||
sa tatprakarṣan harīṇāṃ mahadbalaṃ babhūva vīraḥ pavanātmajaḥ kapiḥ |
gatāmbude vyomni viśuddhamaṇḍalaḥ śaśīva nakṣatragaṇopaśobhitaḥ || 16 ||
atibala balamāśritastavāhaṃ harivaravikrama vikramairanalpaiḥ |
pavanasuta yathā'bhigamyate sā janakasutā hanumaṃ stathā kuruṣva || 17 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe catuścatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.