4.44 কিষ্কিন্ধাকাণ্ড - চতুশ্চত্বারিংশ সর্গঃ

4.44 Kishkindhakanda - Chatushchatvarimsha Sargah

✍️ Valmiki 🖋️ Bengali script
📄 Download PDF
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে কিষ্কিন্ধাকাণ্ডম্ ।
অথ চতুশ্চত্বারিংশস্সর্গঃ ।
বিশেষেণ তু সুগ্রীবো হনূমত্যর্থমুক্তবান্ ।
স হি তস্মিন্হরিশ্রেষ্ঠে নিশ্চিতার্থোঽর্থসাধনে ॥ 1 ॥
অব্রবীচ্চ হনূমন্তং বিক্রান্তমনিলাত্মজম্ ।
সুগ্রীবঃ পরমপ্রীতঃ প্রভু স্সর্ববনৌকসাম্ ॥ 2 ॥
ন ভূমৌ নান্তরিক্ষে বা নাম্বরে নামরালযে ।
নাপ্সু বা গতিসঙ্গং তে পশ্যামি হরিপুঙ্গব ॥ 3 ॥
সাসুরাস্সহগন্ধর্বাস্সনাগনরদেবতাঃ ।
বিদিতা স্সর্বলোকাস্তে সসাগরধরাধরাঃ ॥ 4 ॥
গতির্বেগশ্চ তেজশ্চ লাঘবং চ মহাকপে ।
পিতুস্তে সদৃশং বীর মারুতস্য মহৌজসঃ ॥ 5 ॥
তেজসা বাপি তে ভূতং ন সমং ভুবি ন বিদ্যতে ।
তদ্যথা লভ্যতে সীতা তত্ত্বমেবোপপাদয ॥ 6 ॥
ত্বয্যেব হনুম ন্নস্তি বলং বুদ্ধিঃ পরাক্রমঃ ।
দেশকালানুবৃত্তিশ্চ নযশ্চ নযপণ্ডিত ॥ 7 ॥
ততঃ কার্যসমাসঙ্গমবগম্য হনূমতি ।
বিদিত্বা হনুমন্তং চ চিন্তযামাস রাঘবঃ ॥ 8 ॥
সর্বথা নিশ্চিতার্থোঽযং হনূমতি হরীশ্বরঃ ।
নিশ্চিতার্থকরশ্চাপি হনূমান্কার্যসাধনে ॥ 9 ॥
তদেবং প্রস্থিতস্যাস্য পরিজ্ঞাতস্য কর্মভিঃ ।
ভর্ত্রা পরিগৃহীতস্য ধ্রুবঃ কার্যফলোদযঃ ॥ 10 ॥
তং সমীক্ষ্য মহাতেজা ব্যবসাযোত্তরং হরিম্ ।
কৃতার্থ ইব সংবৃত্তঃ প্রহৃষ্টেন্দ্রিযমানসঃ ॥ 11 ॥
দদৌ তস্য ততঃ প্রীতস্স্বনামাঙ্কোপশোভিতম্ ।
অঙ্গুলীযমভিজ্ঞানং রাজপুত্র্যাঃ পরন্তপঃ ॥ 12 ॥
অনেন ত্বাং হরিশ্রেষ্ঠ চিহ্নেন জনকাত্মজা ।
মত্সকাশাদনুপ্রাপ্তমনুদ্বিগ্নাঽনুপশ্যতি ॥ 13 ॥
ব্যবসাযশ্চ তে বীর সত্ত্বযুক্তশ্চ বিক্রমঃ ।
সুগ্রীবস্য চ সন্দেশস্সিদ্ধিং কথযতীব মে ॥ 14 ॥
স তদ্গৃহ্য হরিশ্রেষ্ঠঃ স্থাপ্য মূর্ধ্নি কৃতাঞ্জলিঃ ।
বন্দিত্বা চরণৌ চৈব প্রস্থিতঃ প্লবগোত্তমঃ ॥ 15 ॥
স তত্প্রকর্ষন্ হরীণাং মহদ্বলং বভূব বীরঃ পবনাত্মজঃ কপিঃ ।
গতাম্বুদে ব্যোম্নি বিশুদ্ধমণ্ডলঃ শশীব নক্ষত্রগণোপশোভিতঃ ॥ 16 ॥
অতিবল বলমাশ্রিতস্তবাহং হরিবরবিক্রম বিক্রমৈরনল্পৈঃ ।
পবনসুত যথাঽভিগম্যতে সা জনকসুতা হনুমং স্তথা কুরুষ্ব ॥ 17 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে কিষ্কিন্ধাকাণ্ডে চতুশ্চত্বারিংশস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha catuścatvāriṃśassargaḥ |
viśeṣeṇa tu sugrīvo hanūmatyarthamuktavān |
sa hi tasminhariśreṣṭhe niścitārtho'rthasādhane || 1 ||
abravīcca hanūmantaṃ vikrāntamanilātmajam |
sugrīvaḥ paramaprītaḥ prabhu ssarvavanaukasām || 2 ||
na bhūmau nāntarikṣe vā nāmbare nāmarālaye |
nāpsu vā gatisaṅgaṃ te paśyāmi haripuṅgava || 3 ||
sāsurāssahagandharvāssanāganaradevatāḥ |
viditā ssarvalokāste sasāgaradharādharāḥ || 4 ||
gatirvegaśca tejaśca lāghavaṃ ca mahākape |
pituste sadṛśaṃ vīra mārutasya mahaujasaḥ || 5 ||
tejasā vāpi te bhūtaṃ na samaṃ bhuvi na vidyate |
tadyathā labhyate sītā tattvamevopapādaya || 6 ||
tvayyeva hanuma nnasti balaṃ buddhiḥ parākramaḥ |
deśakālānuvṛttiśca nayaśca nayapaṇḍita || 7 ||
tataḥ kāryasamāsaṅgamavagamya hanūmati |
viditvā hanumantaṃ ca cintayāmāsa rāghavaḥ || 8 ||
sarvathā niścitārtho'yaṃ hanūmati harīśvaraḥ |
niścitārthakaraścāpi hanūmānkāryasādhane || 9 ||
tadevaṃ prasthitasyāsya parijñātasya karmabhiḥ |
bhartrā parigṛhītasya dhruvaḥ kāryaphalodayaḥ || 10 ||
taṃ samīkṣya mahātejā vyavasāyottaraṃ harim |
kṛtārtha iva saṃvṛttaḥ prahṛṣṭendriyamānasaḥ || 11 ||
dadau tasya tataḥ prītassvanāmāṅkopaśobhitam |
aṅgulīyamabhijñānaṃ rājaputryāḥ parantapaḥ || 12 ||
anena tvāṃ hariśreṣṭha cihnena janakātmajā |
matsakāśādanuprāptamanudvignā'nupaśyati || 13 ||
vyavasāyaśca te vīra sattvayuktaśca vikramaḥ |
sugrīvasya ca sandeśassiddhiṃ kathayatīva me || 14 ||
sa tadgṛhya hariśreṣṭhaḥ sthāpya mūrdhni kṛtāñjaliḥ |
vanditvā caraṇau caiva prasthitaḥ plavagottamaḥ || 15 ||
sa tatprakarṣan harīṇāṃ mahadbalaṃ babhūva vīraḥ pavanātmajaḥ kapiḥ |
gatāmbude vyomni viśuddhamaṇḍalaḥ śaśīva nakṣatragaṇopaśobhitaḥ || 16 ||
atibala balamāśritastavāhaṃ harivaravikrama vikramairanalpaiḥ |
pavanasuta yathā'bhigamyate sā janakasutā hanumaṃ stathā kuruṣva || 17 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe catuścatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ चतुश्चत्वारिंशस्सर्गः ।
विशेषेण तु सुग्रीवो हनूमत्यर्थमुक्तवान् ।
स हि तस्मिन्हरिश्रेष्ठे निश्चितार्थोऽर्थसाधने ॥ 1 ॥
अब्रवीच्च हनूमन्तं विक्रान्तमनिलात्मजम् ।
सुग्रीवः परमप्रीतः प्रभु स्सर्ववनौकसाम् ॥ 2 ॥
न भूमौ नान्तरिक्षे वा नाम्बरे नामरालये ।
नाप्सु वा गतिसङ्गं ते पश्यामि हरिपुङ्गव ॥ 3 ॥
सासुरास्सहगन्धर्वास्सनागनरदेवताः ।
विदिता स्सर्वलोकास्ते ससागरधराधराः ॥ 4 ॥
गतिर्वेगश्च तेजश्च लाघवं च महाकपे ।
पितुस्ते सदृशं वीर मारुतस्य महौजसः ॥ 5 ॥
तेजसा वापि ते भूतं न समं भुवि न विद्यते ।
तद्यथा लभ्यते सीता तत्त्वमेवोपपादय ॥ 6 ॥
त्वय्येव हनुम न्नस्ति बलं बुद्धिः पराक्रमः ।
देशकालानुवृत्तिश्च नयश्च नयपण्डित ॥ 7 ॥
ततः कार्यसमासङ्गमवगम्य हनूमति ।
विदित्वा हनुमन्तं च चिन्तयामास राघवः ॥ 8 ॥
सर्वथा निश्चितार्थोऽयं हनूमति हरीश्वरः ।
निश्चितार्थकरश्चापि हनूमान्कार्यसाधने ॥ 9 ॥
तदेवं प्रस्थितस्यास्य परिज्ञातस्य कर्मभिः ।
भर्त्रा परिगृहीतस्य ध्रुवः कार्यफलोदयः ॥ 10 ॥
तं समीक्ष्य महातेजा व्यवसायोत्तरं हरिम् ।
कृतार्थ इव संवृत्तः प्रहृष्टेन्द्रियमानसः ॥ 11 ॥
ददौ तस्य ततः प्रीतस्स्वनामाङ्कोपशोभितम् ।
अङ्गुलीयमभिज्ञानं राजपुत्र्याः परन्तपः ॥ 12 ॥
अनेन त्वां हरिश्रेष्ठ चिह्नेन जनकात्मजा ।
मत्सकाशादनुप्राप्तमनुद्विग्नाऽनुपश्यति ॥ 13 ॥
व्यवसायश्च ते वीर सत्त्वयुक्तश्च विक्रमः ।
सुग्रीवस्य च सन्देशस्सिद्धिं कथयतीव मे ॥ 14 ॥
स तद्गृह्य हरिश्रेष्ठः स्थाप्य मूर्ध्नि कृताञ्जलिः ।
वन्दित्वा चरणौ चैव प्रस्थितः प्लवगोत्तमः ॥ 15 ॥
स तत्प्रकर्षन् हरीणां महद्बलं बभूव वीरः पवनात्मजः कपिः ।
गताम्बुदे व्योम्नि विशुद्धमण्डलः शशीव नक्षत्रगणोपशोभितः ॥ 16 ॥
अतिबल बलमाश्रितस्तवाहं हरिवरविक्रम विक्रमैरनल्पैः ।
पवनसुत यथाऽभिगम्यते सा जनकसुता हनुमं स्तथा कुरुष्व ॥ 17 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे चतुश्चत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha catuścatvāriṃśassargaḥ |
viśeṣeṇa tu sugrīvo hanūmatyarthamuktavān |
sa hi tasminhariśreṣṭhe niścitārtho'rthasādhane || 1 ||
abravīcca hanūmantaṃ vikrāntamanilātmajam |
sugrīvaḥ paramaprītaḥ prabhu ssarvavanaukasām || 2 ||
na bhūmau nāntarikṣe vā nāmbare nāmarālaye |
nāpsu vā gatisaṅgaṃ te paśyāmi haripuṅgava || 3 ||
sāsurāssahagandharvāssanāganaradevatāḥ |
viditā ssarvalokāste sasāgaradharādharāḥ || 4 ||
gatirvegaśca tejaśca lāghavaṃ ca mahākape |
pituste sadṛśaṃ vīra mārutasya mahaujasaḥ || 5 ||
tejasā vāpi te bhūtaṃ na samaṃ bhuvi na vidyate |
tadyathā labhyate sītā tattvamevopapādaya || 6 ||
tvayyeva hanuma nnasti balaṃ buddhiḥ parākramaḥ |
deśakālānuvṛttiśca nayaśca nayapaṇḍita || 7 ||
tataḥ kāryasamāsaṅgamavagamya hanūmati |
viditvā hanumantaṃ ca cintayāmāsa rāghavaḥ || 8 ||
sarvathā niścitārtho'yaṃ hanūmati harīśvaraḥ |
niścitārthakaraścāpi hanūmānkāryasādhane || 9 ||
tadevaṃ prasthitasyāsya parijñātasya karmabhiḥ |
bhartrā parigṛhītasya dhruvaḥ kāryaphalodayaḥ || 10 ||
taṃ samīkṣya mahātejā vyavasāyottaraṃ harim |
kṛtārtha iva saṃvṛttaḥ prahṛṣṭendriyamānasaḥ || 11 ||
dadau tasya tataḥ prītassvanāmāṅkopaśobhitam |
aṅgulīyamabhijñānaṃ rājaputryāḥ parantapaḥ || 12 ||
anena tvāṃ hariśreṣṭha cihnena janakātmajā |
matsakāśādanuprāptamanudvignā'nupaśyati || 13 ||
vyavasāyaśca te vīra sattvayuktaśca vikramaḥ |
sugrīvasya ca sandeśassiddhiṃ kathayatīva me || 14 ||
sa tadgṛhya hariśreṣṭhaḥ sthāpya mūrdhni kṛtāñjaliḥ |
vanditvā caraṇau caiva prasthitaḥ plavagottamaḥ || 15 ||
sa tatprakarṣan harīṇāṃ mahadbalaṃ babhūva vīraḥ pavanātmajaḥ kapiḥ |
gatāmbude vyomni viśuddhamaṇḍalaḥ śaśīva nakṣatragaṇopaśobhitaḥ || 16 ||
atibala balamāśritastavāhaṃ harivaravikrama vikramairanalpaiḥ |
pavanasuta yathā'bhigamyate sā janakasutā hanumaṃ stathā kuruṣva || 17 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe catuścatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in