4.6 কিষ্কিন্ধাকাণ্ড - ষষ্ঠ সর্গঃ

4.6 Kishkindhakanda - Shashtha Sargah

✍️ Valmiki 🖋️ Bengali script
📄 Download PDF
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে কিষ্কিন্ধাকাণ্ডম্ ।
অথ ষষ্ঠস্সর্গঃ ।
পুনরেবাব্রবীত্প্রীতো রাঘবং রঘুনন্দনম্ ।
অযমাখ্যাতি মে রাম সচিবো মন্ত্রিসত্তমঃ ॥ 1 ॥
হনুমান্যন্নিমিত্তং ত্বং নির্জনং বনমাগতঃ ।
লক্ষ্মণেন সহ ভ্রাত্রা বসতশ্চ বনে তব ॥ 2 ॥
রক্ষসাঽপহৃতা ভার্যা মৈথিলী জনকাত্মজা ।
ত্বযা বিযুক্তা রুদতী লক্ষ্মণেন চ ধীমতা ॥ 3 ॥
অন্তরপ্রেপ্সুনা তেন হত্বা গৃধ্রং জটাযুষম্ ॥ 4 ॥
ভার্যাবিযোগজং দুঃখং ন চিরাত্ত্বং বিমোক্ষ্যসে ।
অহং তামানযিষ্যামি নষ্টাং বেদশ্রুতীমিব ॥ 5 ॥
রসাতলে বা বর্তন্তীং বর্তন্তী বা নভস্থলে অহমানীয দাস্যামি তব ভার্যামরিন্দম ॥ 6 ॥
ইদং তথ্যং মম বচস্ত্বমবেহি চ রাঘব ।
ন শক্যা সা জরযিতুং সেন্দ্রৈরপি স্সুরাসুরৈঃ ॥ 7 ॥
তব ভার্যা মহাবাহো ভক্ষ্যং বিষকৃতং যথা ।
ত্যজ শোকং মহাবাহো তাং কান্তামানযামি তে ॥ 8 ॥
অনুমানাত্তু জানামি মৈথিলী সা ন সংশযঃ ।
হ্রিযমাণা মযা দৃষ্টা রক্ষসা ক্রূরকর্মণা ॥ 9 ॥
ক্রোশন্তী রাম রামেতি লক্ষ্মণেতি চ বিস্বরম্ ।
স্ফুরন্তী রাবণস্যাঙ্কে পন্নগেন্দ্রবধূর্যথা ॥ 10 ॥
আত্মনা পঞ্চমং মাং হি দৃষ্ট্বা শৈলতটে স্থিতম্ ।
উত্তরীযং তযা ত্যক্তং শুভান্যাভরণানি চ ॥ 11 ॥
তান্যস্মাভিগৃহীতানি নিহিতানি চ রাঘব ।
আনযিষ্যাম্যহং তানি প্রত্যভিজ্ঞাতুমর্হসি ॥ 12 ॥
তমব্রবীত্ততো রামস্সুগ্রীবং প্রিযবাদিনম্ ।
আনযস্ব সখে শীঘ্রং কিমর্থং প্রবিলম্বসে ॥ 13 ॥
এবমুক্তস্তু সুগ্রীবশ্শৈলস্য গহনাং গুহাম্ ।
প্রবিবেশ ততশশীঘ্রং রাঘবপ্রিযকাম্যযা ॥ 14 ॥
উত্তরীযং গৃহীত্বা তু শুভান্যাভরণানি চ ।
ইদং পশ্যেতি রামায দর্শযামাস বানরঃ ॥ 15 ॥
ততো গৃহীত্বা বাসস্তু শ্শুভান্যাভরণানি চ ।
অভবদ্বাষ্পসংরুদ্ধো নীহারেণেব চন্দ্রমাঃ ॥ 16 ॥
সীতাস্নেহপ্রবৃত্তেন স তু বাষ্পেণ দূষিতঃ ।
হা প্রিযেতি রুদন্ধৈর্যমুত্সৃজ্য ন্যপতত্ক্ষিতৌ ॥ 17 ॥
হৃদি কৃত্বা তু বহুশস্তমলঙ্কারমুত্তমম্ ।
নিশশ্বাস ভৃশং সর্পো বিলস্থ ইব রোষিতঃ ॥ 18 ॥
অবিচ্ছিন্নাশ্রুবেগস্তু সৌমিত্রিং বীক্ষ্য পার্শ্বতঃ ।
পরিদেবযিতুং দীনং রামস্সমুপচক্রমে ॥ 19 ॥
পশ্য লক্ষ্মণ বৈদেহ্যা সন্ত্যক্তং হ্রিযমাণযা ।
উত্তরীযমিদং ভূমৌ শরীরাদ্ভূষণানি চ ॥ 20 ॥
শাদ্বলিন্যাং ধ্রুবং ভূমৌ সীতযা হ্রিযমাণযা ।
উত্সৃষ্টং ভূষণমিদং তথারূপং হি দৃশ্যতে ॥ 21 ॥
এবমুক্তস্তু রামেণ লক্ষ্মণো বাক্যমব্রবীত্ ।
নাহং জানামি কেযূরে নাহং জানামি কুণ্ডলে ॥ 22 ॥
নূপুরে ত্বভিজানামি নিত্যং পাদাভিবন্দনাত্ ।
ততস্তু রাঘবো বাক্যং সুগ্রীবমিদমব্রবীত্ ॥ 23 ॥
ব্রূহি সুগ্রীব কং দেশং হ্রিযন্তী লক্ষিতা ত্বযা ।
রক্ষসা রৌদ্ররূপেণ মম প্রাণৈঃ প্রিযা প্রিযা ॥ 24 ॥
ক্ব বা বসতি তদ্রক্ষো মহদ্ব্যসনদং মম ।
যন্নিমিত্তমহং সর্বান্নাশযিষ্যামি রাক্ষসান্ ॥ 25 ॥
হরতা মৈথিলীং যেন মাং চ রোষযতা ভৃশম্ ।
আত্মনো জীবিতান্তায মৃত্যুদ্বারমপাবৃতম্ ॥ 26 ॥
মম দযিততরা হৃতা বনান্তা দ্রজনিচরেণ বিমথ্য যেন সা ।
কথয মম রিপুং তমদ্য বৈ প্লবগপতে যমসাদনং নযামি ॥ 27 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে কিষ্কিন্ধাকাণ্ডে ষষ্ঠস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ṣaṣṭhassargaḥ |
punarevābravītprīto rāghavaṃ raghunandanam |
ayamākhyāti me rāma sacivo mantrisattamaḥ || 1 ||
hanumānyannimittaṃ tvaṃ nirjanaṃ vanamāgataḥ |
lakṣmaṇena saha bhrātrā vasataśca vane tava || 2 ||
rakṣasā'pahṛtā bhāryā maithilī janakātmajā |
tvayā viyuktā rudatī lakṣmaṇena ca dhīmatā || 3 ||
antaraprepsunā tena hatvā gṛdhraṃ jaṭāyuṣam || 4 ||
bhāryāviyogajaṃ duḥkhaṃ na cirāttvaṃ vimokṣyase |
ahaṃ tāmānayiṣyāmi naṣṭāṃ vedaśrutīmiva || 5 ||
rasātale vā vartantīṃ vartantī vā nabhasthale ahamānīya dāsyāmi tava bhāryāmarindama || 6 ||
idaṃ tathyaṃ mama vacastvamavehi ca rāghava |
na śakyā sā jarayituṃ sendrairapi ssurāsuraiḥ || 7 ||
tava bhāryā mahābāho bhakṣyaṃ viṣakṛtaṃ yathā |
tyaja śokaṃ mahābāho tāṃ kāntāmānayāmi te || 8 ||
anumānāttu jānāmi maithilī sā na saṃśayaḥ |
hriyamāṇā mayā dṛṣṭā rakṣasā krūrakarmaṇā || 9 ||
krośantī rāma rāmeti lakṣmaṇeti ca visvaram |
sphurantī rāvaṇasyāṅke pannagendravadhūryathā || 10 ||
ātmanā pañcamaṃ māṃ hi dṛṣṭvā śailataṭe sthitam |
uttarīyaṃ tayā tyaktaṃ śubhānyābharaṇāni ca || 11 ||
tānyasmābhigṛhītāni nihitāni ca rāghava |
ānayiṣyāmyahaṃ tāni pratyabhijñātumarhasi || 12 ||
tamabravīttato rāmassugrīvaṃ priyavādinam |
ānayasva sakhe śīghraṃ kimarthaṃ pravilambase || 13 ||
evamuktastu sugrīvaśśailasya gahanāṃ guhām |
praviveśa tataśaśīghraṃ rāghavapriyakāmyayā || 14 ||
uttarīyaṃ gṛhītvā tu śubhānyābharaṇāni ca |
idaṃ paśyeti rāmāya darśayāmāsa vānaraḥ || 15 ||
tato gṛhītvā vāsastu śśubhānyābharaṇāni ca |
abhavadbāṣpasaṃruddho nīhāreṇeva candramāḥ || 16 ||
sītāsnehapravṛttena sa tu bāṣpeṇa dūṣitaḥ |
hā priyeti rudandhairyamutsṛjya nyapatatkṣitau || 17 ||
hṛdi kṛtvā tu bahuśastamalaṅkāramuttamam |
niśaśvāsa bhṛśaṃ sarpo bilastha iva roṣitaḥ || 18 ||
avicchinnāśruvegastu saumitriṃ vīkṣya pārśvataḥ |
paridevayituṃ dīnaṃ rāmassamupacakrame || 19 ||
paśya lakṣmaṇa vaidehyā santyaktaṃ hriyamāṇayā |
uttarīyamidaṃ bhūmau śarīrādbhūṣaṇāni ca || 20 ||
śādvalinyāṃ dhruvaṃ bhūmau sītayā hriyamāṇayā |
utsṛṣṭaṃ bhūṣaṇamidaṃ tathārūpaṃ hi dṛśyate || 21 ||
evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇo vākyamabravīt |
nāhaṃ jānāmi keyūre nāhaṃ jānāmi kuṇḍale || 22 ||
nūpure tvabhijānāmi nityaṃ pādābhivandanāt |
tatastu rāghavo vākyaṃ sugrīvamidamabravīt || 23 ||
brūhi sugrīva kaṃ deśaṃ hriyantī lakṣitā tvayā |
rakṣasā raudrarūpeṇa mama prāṇaiḥ priyā priyā || 24 ||
kva vā vasati tadrakṣo mahadvyasanadaṃ mama |
yannimittamahaṃ sarvānnāśayiṣyāmi rākṣasān || 25 ||
haratā maithilīṃ yena māṃ ca roṣayatā bhṛśam |
ātmano jīvitāntāya mṛtyudvāramapāvṛtam || 26 ||
mama dayitatarā hṛtā vanāntā drajanicareṇa vimathya yena sā |
kathaya mama ripuṃ tamadya vai plavagapate yamasādanaṃ nayāmi || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ṣaṣṭhassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ षष्ठस्सर्गः ।
पुनरेवाब्रवीत्प्रीतो राघवं रघुनन्दनम् ।
अयमाख्याति मे राम सचिवो मन्त्रिसत्तमः ॥ 1 ॥
हनुमान्यन्निमित्तं त्वं निर्जनं वनमागतः ।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वसतश्च वने तव ॥ 2 ॥
रक्षसाऽपहृता भार्या मैथिली जनकात्मजा ।
त्वया वियुक्ता रुदती लक्ष्मणेन च धीमता ॥ 3 ॥
अन्तरप्रेप्सुना तेन हत्वा गृध्रं जटायुषम् ॥ 4 ॥
भार्यावियोगजं दुःखं न चिरात्त्वं विमोक्ष्यसे ।
अहं तामानयिष्यामि नष्टां वेदश्रुतीमिव ॥ 5 ॥
रसातले वा वर्तन्तीं वर्तन्ती वा नभस्थले अहमानीय दास्यामि तव भार्यामरिन्दम ॥ 6 ॥
इदं तथ्यं मम वचस्त्वमवेहि च राघव ।
न शक्या सा जरयितुं सेन्द्रैरपि स्सुरासुरैः ॥ 7 ॥
तव भार्या महाबाहो भक्ष्यं विषकृतं यथा ।
त्यज शोकं महाबाहो तां कान्तामानयामि ते ॥ 8 ॥
अनुमानात्तु जानामि मैथिली सा न संशयः ।
ह्रियमाणा मया दृष्टा रक्षसा क्रूरकर्मणा ॥ 9 ॥
क्रोशन्ती राम रामेति लक्ष्मणेति च विस्वरम् ।
स्फुरन्ती रावणस्याङ्के पन्नगेन्द्रवधूर्यथा ॥ 10 ॥
आत्मना पञ्चमं मां हि दृष्ट्वा शैलतटे स्थितम् ।
उत्तरीयं तया त्यक्तं शुभान्याभरणानि च ॥ 11 ॥
तान्यस्माभिगृहीतानि निहितानि च राघव ।
आनयिष्याम्यहं तानि प्रत्यभिज्ञातुमर्हसि ॥ 12 ॥
तमब्रवीत्ततो रामस्सुग्रीवं प्रियवादिनम् ।
आनयस्व सखे शीघ्रं किमर्थं प्रविलम्बसे ॥ 13 ॥
एवमुक्तस्तु सुग्रीवश्शैलस्य गहनां गुहाम् ।
प्रविवेश ततशशीघ्रं राघवप्रियकाम्यया ॥ 14 ॥
उत्तरीयं गृहीत्वा तु शुभान्याभरणानि च ।
इदं पश्येति रामाय दर्शयामास वानरः ॥ 15 ॥
ततो गृहीत्वा वासस्तु श्शुभान्याभरणानि च ।
अभवद्बाष्पसंरुद्धो नीहारेणेव चन्द्रमाः ॥ 16 ॥
सीतास्नेहप्रवृत्तेन स तु बाष्पेण दूषितः ।
हा प्रियेति रुदन्धैर्यमुत्सृज्य न्यपतत्क्षितौ ॥ 17 ॥
हृदि कृत्वा तु बहुशस्तमलङ्कारमुत्तमम् ।
निशश्वास भृशं सर्पो बिलस्थ इव रोषितः ॥ 18 ॥
अविच्छिन्नाश्रुवेगस्तु सौमित्रिं वीक्ष्य पार्श्वतः ।
परिदेवयितुं दीनं रामस्समुपचक्रमे ॥ 19 ॥
पश्य लक्ष्मण वैदेह्या सन्त्यक्तं ह्रियमाणया ।
उत्तरीयमिदं भूमौ शरीराद्भूषणानि च ॥ 20 ॥
शाद्वलिन्यां ध्रुवं भूमौ सीतया ह्रियमाणया ।
उत्सृष्टं भूषणमिदं तथारूपं हि दृश्यते ॥ 21 ॥
एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत् ।
नाहं जानामि केयूरे नाहं जानामि कुण्डले ॥ 22 ॥
नूपुरे त्वभिजानामि नित्यं पादाभिवन्दनात् ।
ततस्तु राघवो वाक्यं सुग्रीवमिदमब्रवीत् ॥ 23 ॥
ब्रूहि सुग्रीव कं देशं ह्रियन्ती लक्षिता त्वया ।
रक्षसा रौद्ररूपेण मम प्राणैः प्रिया प्रिया ॥ 24 ॥
क्व वा वसति तद्रक्षो महद्व्यसनदं मम ।
यन्निमित्तमहं सर्वान्नाशयिष्यामि राक्षसान् ॥ 25 ॥
हरता मैथिलीं येन मां च रोषयता भृशम् ।
आत्मनो जीवितान्ताय मृत्युद्वारमपावृतम् ॥ 26 ॥
मम दयिततरा हृता वनान्ता द्रजनिचरेण विमथ्य येन सा ।
कथय मम रिपुं तमद्य वै प्लवगपते यमसादनं नयामि ॥ 27 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे षष्ठस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ṣaṣṭhassargaḥ |
punarevābravītprīto rāghavaṃ raghunandanam |
ayamākhyāti me rāma sacivo mantrisattamaḥ || 1 ||
hanumānyannimittaṃ tvaṃ nirjanaṃ vanamāgataḥ |
lakṣmaṇena saha bhrātrā vasataśca vane tava || 2 ||
rakṣasā'pahṛtā bhāryā maithilī janakātmajā |
tvayā viyuktā rudatī lakṣmaṇena ca dhīmatā || 3 ||
antaraprepsunā tena hatvā gṛdhraṃ jaṭāyuṣam || 4 ||
bhāryāviyogajaṃ duḥkhaṃ na cirāttvaṃ vimokṣyase |
ahaṃ tāmānayiṣyāmi naṣṭāṃ vedaśrutīmiva || 5 ||
rasātale vā vartantīṃ vartantī vā nabhasthale ahamānīya dāsyāmi tava bhāryāmarindama || 6 ||
idaṃ tathyaṃ mama vacastvamavehi ca rāghava |
na śakyā sā jarayituṃ sendrairapi ssurāsuraiḥ || 7 ||
tava bhāryā mahābāho bhakṣyaṃ viṣakṛtaṃ yathā |
tyaja śokaṃ mahābāho tāṃ kāntāmānayāmi te || 8 ||
anumānāttu jānāmi maithilī sā na saṃśayaḥ |
hriyamāṇā mayā dṛṣṭā rakṣasā krūrakarmaṇā || 9 ||
krośantī rāma rāmeti lakṣmaṇeti ca visvaram |
sphurantī rāvaṇasyāṅke pannagendravadhūryathā || 10 ||
ātmanā pañcamaṃ māṃ hi dṛṣṭvā śailataṭe sthitam |
uttarīyaṃ tayā tyaktaṃ śubhānyābharaṇāni ca || 11 ||
tānyasmābhigṛhītāni nihitāni ca rāghava |
ānayiṣyāmyahaṃ tāni pratyabhijñātumarhasi || 12 ||
tamabravīttato rāmassugrīvaṃ priyavādinam |
ānayasva sakhe śīghraṃ kimarthaṃ pravilambase || 13 ||
evamuktastu sugrīvaśśailasya gahanāṃ guhām |
praviveśa tataśaśīghraṃ rāghavapriyakāmyayā || 14 ||
uttarīyaṃ gṛhītvā tu śubhānyābharaṇāni ca |
idaṃ paśyeti rāmāya darśayāmāsa vānaraḥ || 15 ||
tato gṛhītvā vāsastu śśubhānyābharaṇāni ca |
abhavadbāṣpasaṃruddho nīhāreṇeva candramāḥ || 16 ||
sītāsnehapravṛttena sa tu bāṣpeṇa dūṣitaḥ |
hā priyeti rudandhairyamutsṛjya nyapatatkṣitau || 17 ||
hṛdi kṛtvā tu bahuśastamalaṅkāramuttamam |
niśaśvāsa bhṛśaṃ sarpo bilastha iva roṣitaḥ || 18 ||
avicchinnāśruvegastu saumitriṃ vīkṣya pārśvataḥ |
paridevayituṃ dīnaṃ rāmassamupacakrame || 19 ||
paśya lakṣmaṇa vaidehyā santyaktaṃ hriyamāṇayā |
uttarīyamidaṃ bhūmau śarīrādbhūṣaṇāni ca || 20 ||
śādvalinyāṃ dhruvaṃ bhūmau sītayā hriyamāṇayā |
utsṛṣṭaṃ bhūṣaṇamidaṃ tathārūpaṃ hi dṛśyate || 21 ||
evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇo vākyamabravīt |
nāhaṃ jānāmi keyūre nāhaṃ jānāmi kuṇḍale || 22 ||
nūpure tvabhijānāmi nityaṃ pādābhivandanāt |
tatastu rāghavo vākyaṃ sugrīvamidamabravīt || 23 ||
brūhi sugrīva kaṃ deśaṃ hriyantī lakṣitā tvayā |
rakṣasā raudrarūpeṇa mama prāṇaiḥ priyā priyā || 24 ||
kva vā vasati tadrakṣo mahadvyasanadaṃ mama |
yannimittamahaṃ sarvānnāśayiṣyāmi rākṣasān || 25 ||
haratā maithilīṃ yena māṃ ca roṣayatā bhṛśam |
ātmano jīvitāntāya mṛtyudvāramapāvṛtam || 26 ||
mama dayitatarā hṛtā vanāntā drajanicareṇa vimathya yena sā |
kathaya mama ripuṃ tamadya vai plavagapate yamasādanaṃ nayāmi || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ṣaṣṭhassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in