શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડમ્ ।
અથ એકવિંશસ્સર્ગઃ ।
તતો નિપતિતાં તારાં ચ્યુતાં તારામિવામ્બરાત્ ।
શનૈરાશ્વાસયામાસ હનુમાન્હરિયૂથપઃ ॥ 1 ॥
ગુણદોષકૃતં જન્તુસ્સ્વકર્મ ફલહેતુકમ્ ।
અવ્યગ્રસ્તદવાપ્નોતિ સર્વં પ્રેત્ય શુભાશુભમ્ ॥ 2 ॥
શોચ્યા શોચસિ કં શોચ્યં દીનં દીનાઽનુકમ્પસે ।
કસ્ય કોવાઽનુશોચ્યોઽસ્તિ દેહેઽસ્મિન્ બુદ્બુદોપમે ॥ 3 ॥
અઙ્ગદસ્તુ કુમારોઽયં દ્રષ્ટવ્યો જીવપુત્રયા ।
અયત્યાં ચ વિધેયાનિ સમર્થાન્યસ્ય ચિન્તય ॥ 4 ॥
જાનાસ્યનિયતામેવં ભૂતાનામાગતિં ગતિમ્ ।
તસ્માચ્છુભં હિ કર્તવ્યં પણ્ડિતેનૈહ લૌકિકમ્ ॥ 5 ॥
યસ્મિન્હરિસહસ્રાણિ પ્રયુતાન્યર્બુદાનિ ચ ।
વર્તયન્તિ કૃતાંશાનિ સોઽયં દિષ્ટાન્તમાગતઃ ॥ 6 ॥
યદયં ન્યાયદૃષ્ટાર્થસ્સામદાનક્ષમાપરઃ ।
ગતો ધર્મજિતાં ભૂમિં નૈનં શોચિતુમર્હસિ ॥ 7 ॥
સર્વે હિ હરિશાર્દૂલાઃ પુત્રશ્ચાયં તવાઙ્ગદઃ ।
ઇદં હર્યૃક્ષપતિરાજ્યં ચ ત્વત્સનાથમનિન્દિતે ॥ 8 ॥
તાવિમૌ શોકસન્તપ્તૌ શનૈઃ પ્રેરય ભામિનિ ।
ત્વયા પરિગૃહીતોઽયમઙ્ગદશ્શાસ્તુ મેદિનીમ્ ॥ 9 ॥
સન્તતિશ્ચ યથા દૃષ્ટા કૃત્યં યચ્ચાપિ સામ્પ્રતમ્ ।
રાજ્ઞસ્તત્ક્રિયતાં સર્વમેષ કાલસ્ય નિશ્ચયઃ ॥ 10 ॥
સંસ્કાર્યો હરિરાજશ્ચ અઙ્ગદશ્ચાભિષિચ્યતામ્ ।
સિંહાસનગતં પુત્રં પશ્યન્તી શાન્તિમેષ્યસિ ॥ 11 ॥
સા તસ્ય વચનં શ્રુત્વા ભર્તૃવ્યસનપીડિતા ।
અબ્રવીદુત્તરં તારા હનૂમન્તમવસ્થિતમ્ ॥ 12 ॥
અઙ્ગદપ્રતિરૂપાણાં પુત્રાણામેકતશ્શતમ્ ।
હતસ્યાપ્યસ્ય વીરસ્ય ગાત્રસંશ્લેષણં વરમ્ ॥ 13 ॥
ન ચાહં હરિરાજસ્ય પ્રભવામ્યઙ્ગદસ્ય વા ।
પિતૃવ્યસ્તસ્ય સુગ્રીવસ્સર્વકાર્યેષ્વનન્તરઃ ॥ 14 ॥
ન હ્યેષાબુદ્ધિરાસ્થેયા હનૂમન્નઙ્ગદં પ્રતિ ।
પિતા હિ બન્ધુઃ પુત્રસ્ય ન માતા હરિસત્તમ ॥ 15 ॥
ન હિ મમ હરિરાજસંશ્રયાત્ ક્ષમતરમસ્તિ પરત્ર ચેહ વા ।
અભિમુખહતવીરસેવિતં શયનમિદં મમ સેવિતું ક્ષમમ્ ॥ 16 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે એકવિંશસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekaviṃśassargaḥ |
tato nipatitāṃ tārāṃ cyutāṃ tārāmivāmbarāt |
śanairāśvāsayāmāsa hanumānhariyūthapaḥ || 1 ||
guṇadoṣakṛtaṃ jantussvakarma phalahetukam |
avyagrastadavāpnoti sarvaṃ pretya śubhāśubham || 2 ||
śocyā śocasi kaṃ śocyaṃ dīnaṃ dīnā'nukampase |
kasya kovā'nuśocyo'sti dehe'smin budbudopame || 3 ||
aṅgadastu kumāro'yaṃ draṣṭavyo jīvaputrayā |
ayatyāṃ ca vidheyāni samarthānyasya cintaya || 4 ||
jānāsyaniyatāmevaṃ bhūtānāmāgatiṃ gatim |
tasmācchubhaṃ hi kartavyaṃ paṇḍitenaiha laukikam || 5 ||
yasminharisahasrāṇi prayutānyarbudāni ca |
vartayanti kṛtāṃśāni so'yaṃ diṣṭāntamāgataḥ || 6 ||
yadayaṃ nyāyadṛṣṭārthassāmadānakṣamāparaḥ |
gato dharmajitāṃ bhūmiṃ nainaṃ śocitumarhasi || 7 ||
sarve hi hariśārdūlāḥ putraścāyaṃ tavāṅgadaḥ |
idaṃ haryṛkṣapatirājyaṃ ca tvatsanāthamanindite || 8 ||
tāvimau śokasantaptau śanaiḥ preraya bhāmini |
tvayā parigṛhīto'yamaṅgadaśśāstu medinīm || 9 ||
santatiśca yathā dṛṣṭā kṛtyaṃ yaccāpi sāmpratam |
rājñastatkriyatāṃ sarvameṣa kālasya niścayaḥ || 10 ||
saṃskāryo harirājaśca aṅgadaścābhiṣicyatām |
siṃhāsanagataṃ putraṃ paśyantī śāntimeṣyasi || 11 ||
sā tasya vacanaṃ śrutvā bhartṛvyasanapīḍitā |
abravīduttaraṃ tārā hanūmantamavasthitam || 12 ||
aṅgadapratirūpāṇāṃ putrāṇāmekataśśatam |
hatasyāpyasya vīrasya gātrasaṃśleṣaṇaṃ varam || 13 ||
na cāhaṃ harirājasya prabhavāmyaṅgadasya vā |
pitṛvyastasya sugrīvassarvakāryeṣvanantaraḥ || 14 ||
na hyeṣābuddhirāstheyā hanūmannaṅgadaṃ prati |
pitā hi bandhuḥ putrasya na mātā harisattama || 15 ||
na hi mama harirājasaṃśrayāt kṣamataramasti paratra ceha vā |
abhimukhahatavīrasevitaṃ śayanamidaṃ mama sevituṃ kṣamam || 16 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekaviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ एकविंशस्सर्गः ।
ततो निपतितां तारां च्युतां तारामिवाम्बरात् ।
शनैराश्वासयामास हनुमान्हरियूथपः ॥ 1 ॥
गुणदोषकृतं जन्तुस्स्वकर्म फलहेतुकम् ।
अव्यग्रस्तदवाप्नोति सर्वं प्रेत्य शुभाशुभम् ॥ 2 ॥
शोच्या शोचसि कं शोच्यं दीनं दीनाऽनुकम्पसे ।
कस्य कोवाऽनुशोच्योऽस्ति देहेऽस्मिन् बुद्बुदोपमे ॥ 3 ॥
अङ्गदस्तु कुमारोऽयं द्रष्टव्यो जीवपुत्रया ।
अयत्यां च विधेयानि समर्थान्यस्य चिन्तय ॥ 4 ॥
जानास्यनियतामेवं भूतानामागतिं गतिम् ।
तस्माच्छुभं हि कर्तव्यं पण्डितेनैह लौकिकम् ॥ 5 ॥
यस्मिन्हरिसहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च ।
वर्तयन्ति कृतांशानि सोऽयं दिष्टान्तमागतः ॥ 6 ॥
यदयं न्यायदृष्टार्थस्सामदानक्षमापरः ।
गतो धर्मजितां भूमिं नैनं शोचितुमर्हसि ॥ 7 ॥
सर्वे हि हरिशार्दूलाः पुत्रश्चायं तवाङ्गदः ।
इदं हर्यृक्षपतिराज्यं च त्वत्सनाथमनिन्दिते ॥ 8 ॥
ताविमौ शोकसन्तप्तौ शनैः प्रेरय भामिनि ।
त्वया परिगृहीतोऽयमङ्गदश्शास्तु मेदिनीम् ॥ 9 ॥
सन्ततिश्च यथा दृष्टा कृत्यं यच्चापि साम्प्रतम् ।
राज्ञस्तत्क्रियतां सर्वमेष कालस्य निश्चयः ॥ 10 ॥
संस्कार्यो हरिराजश्च अङ्गदश्चाभिषिच्यताम् ।
सिंहासनगतं पुत्रं पश्यन्ती शान्तिमेष्यसि ॥ 11 ॥
सा तस्य वचनं श्रुत्वा भर्तृव्यसनपीडिता ।
अब्रवीदुत्तरं तारा हनूमन्तमवस्थितम् ॥ 12 ॥
अङ्गदप्रतिरूपाणां पुत्राणामेकतश्शतम् ।
हतस्याप्यस्य वीरस्य गात्रसंश्लेषणं वरम् ॥ 13 ॥
न चाहं हरिराजस्य प्रभवाम्यङ्गदस्य वा ।
पितृव्यस्तस्य सुग्रीवस्सर्वकार्येष्वनन्तरः ॥ 14 ॥
न ह्येषाबुद्धिरास्थेया हनूमन्नङ्गदं प्रति ।
पिता हि बन्धुः पुत्रस्य न माता हरिसत्तम ॥ 15 ॥
न हि मम हरिराजसंश्रयात् क्षमतरमस्ति परत्र चेह वा ।
अभिमुखहतवीरसेवितं शयनमिदं मम सेवितुं क्षमम् ॥ 16 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे एकविंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekaviṃśassargaḥ |
tato nipatitāṃ tārāṃ cyutāṃ tārāmivāmbarāt |
śanairāśvāsayāmāsa hanumānhariyūthapaḥ || 1 ||
guṇadoṣakṛtaṃ jantussvakarma phalahetukam |
avyagrastadavāpnoti sarvaṃ pretya śubhāśubham || 2 ||
śocyā śocasi kaṃ śocyaṃ dīnaṃ dīnā'nukampase |
kasya kovā'nuśocyo'sti dehe'smin budbudopame || 3 ||
aṅgadastu kumāro'yaṃ draṣṭavyo jīvaputrayā |
ayatyāṃ ca vidheyāni samarthānyasya cintaya || 4 ||
jānāsyaniyatāmevaṃ bhūtānāmāgatiṃ gatim |
tasmācchubhaṃ hi kartavyaṃ paṇḍitenaiha laukikam || 5 ||
yasminharisahasrāṇi prayutānyarbudāni ca |
vartayanti kṛtāṃśāni so'yaṃ diṣṭāntamāgataḥ || 6 ||
yadayaṃ nyāyadṛṣṭārthassāmadānakṣamāparaḥ |
gato dharmajitāṃ bhūmiṃ nainaṃ śocitumarhasi || 7 ||
sarve hi hariśārdūlāḥ putraścāyaṃ tavāṅgadaḥ |
idaṃ haryṛkṣapatirājyaṃ ca tvatsanāthamanindite || 8 ||
tāvimau śokasantaptau śanaiḥ preraya bhāmini |
tvayā parigṛhīto'yamaṅgadaśśāstu medinīm || 9 ||
santatiśca yathā dṛṣṭā kṛtyaṃ yaccāpi sāmpratam |
rājñastatkriyatāṃ sarvameṣa kālasya niścayaḥ || 10 ||
saṃskāryo harirājaśca aṅgadaścābhiṣicyatām |
siṃhāsanagataṃ putraṃ paśyantī śāntimeṣyasi || 11 ||
sā tasya vacanaṃ śrutvā bhartṛvyasanapīḍitā |
abravīduttaraṃ tārā hanūmantamavasthitam || 12 ||
aṅgadapratirūpāṇāṃ putrāṇāmekataśśatam |
hatasyāpyasya vīrasya gātrasaṃśleṣaṇaṃ varam || 13 ||
na cāhaṃ harirājasya prabhavāmyaṅgadasya vā |
pitṛvyastasya sugrīvassarvakāryeṣvanantaraḥ || 14 ||
na hyeṣābuddhirāstheyā hanūmannaṅgadaṃ prati |
pitā hi bandhuḥ putrasya na mātā harisattama || 15 ||
na hi mama harirājasaṃśrayāt kṣamataramasti paratra ceha vā |
abhimukhahatavīrasevitaṃ śayanamidaṃ mama sevituṃ kṣamam || 16 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekaviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.