ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ରାମଚାପଵିସୃଷ୍ଟେନ ଶରେଣାନ୍ତକରେଣ ତମ୍ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିନିହତଂ ଭୂମୌ ତାରା ତାରାଧିପାନନା ॥ 1 ॥
ସା ସମାସାଦ୍ଯ ଭର୍ତାରଂ ପର୍ଯଷ୍ଵଜତ ଭାମିନୀ ।
ଇଷୁଣାଽଭିହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାଲିନଂ କୁଞ୍ଜରୋପମମ୍ ॥ 2 ॥
ଵାନରେନ୍ଦ୍ର ମହେନ୍ଦ୍ରାଭଂ ଶୋକସନ୍ତପ୍ତମାନସା ।
ତାରା ତରୁମିଵୋନ୍ମୂଲଂ ପର୍ଯଦେଵଯଦାତୁରା ॥ 3 ॥
ରଣେ ଦାରୁଣ ଵିକ୍ରାନ୍ତ ପ୍ରଵୀର ପ୍ଲଵତାଂ ଵର ।
କିଂ ଦୀନାମପୁରୋଭାଗାମଦ୍ଯ ତ୍ଵଂ ନାଭିଭାଷସେ ॥ 4 ॥
ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ହରିଶାର୍ଦୂଲ ଭଜସ୍ଵ ଶଯନୋତ୍ତମମ୍ ।
ନୈଵଂଵିଧାଶ୍ଶେରତେ ହି ଭୂମୌ ନୃପତିସତ୍ତମାଃ ॥ 5 ॥
ଅତୀଵ ଖଲୁ ତେ କାନ୍ତା ଵସୁଧା ଵସୁଧାଧିପ ।
ଗତାସୁରପି ଯାଂ ଗାତ୍ରୈର୍ମାଂ ଵିହାଯ ନିଷେଵସେ ॥ 6 ॥
ଵ୍ଯକ୍ତମନ୍ଯା ତ୍ଵଯା ଵୀର ଧର୍ମତଃ ସମ୍ପ୍ରଵର୍ତିତା ।
କିଷ୍କିନ୍ଧେଵ ପୁରୀ ରମ୍ଯା ସ୍ଵର୍ଗମାର୍ଗେ ଵିନିର୍ମିତା ॥ 7 ॥
ଯାନ୍ଯସ୍ମାଭିସ୍ତ୍ଵଯା ସାର୍ଧଂ ଵନେଷୁ ମଧୁଗନ୍ଧିଷୁ ।
ଵିହୃତାନି ତ୍ଵଯା କାଲେ ତେଷାମୁପରମଃ କୃତଃ ॥ 8 ॥
ନିରାନନ୍ଦା ନିରାଶାଽହଂ ନିମଗ୍ନା ଶୋକସାଗରେ ।
ତ୍ଵଯି ପଞ୍ଚତ୍ଵମାପନ୍ନେ ମହାଯୂଥପଯୂଥପେ ॥ 9 ॥
ହୃଦଯଂ ସୁସ୍ଥିରଂ ମହ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିନିହତଂ ପତିମ୍ ।
ଯନ୍ନ ଶୋକାଭିସନ୍ତପ୍ତଂ ସ୍ଫୁଟତେଽଦ୍ଯ ସହସ୍ରଧା ॥ 10 ॥
ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ତ୍ଵଯା ଭାର୍ଯା ହୃତା ସ ଚ ଵିଵାସିତଃ ।
ଯତ୍ତୁ ତ୍ତସ୍ଯ ତ୍ଵଯା ଵ୍ଯୁଷ୍ଟିଃ ପ୍ରାପ୍ତେଯଂ ପ୍ଲଵଗାଧିପ ॥ 11 ॥
ନିଶ୍ଶ୍ରେଯସପରା ମୋହାତ୍ତ୍ଵଯା ଚାହଂ ଵିଗର୍ହିତା ।
ଯୈଷାଽବ୍ରୁଵଂ ହିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵାନରେନ୍ଦ୍ର ହିତୈଷିଣୀ ॥ 12 ॥
ରୂପଯୌଵନଦୃପ୍ତାନାଂ ଦକ୍ଷିଣାନାଂ ଚ ମାନଦ ।
ନୂନମପ୍ସରସାମାର୍ଯ ଚିତ୍ତାନି ପ୍ରମଥିଷ୍ଯସି ॥ 13 ॥
କାଲୋ ନିସ୍ସଂଶଯୋ ନୂନଂ ଜୀଵିତାନ୍ତକରସ୍ତଵ ।
ବଲାଦ୍ଯେନାଵପନ୍ନୋଽସି ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯାଵଶୋ ଵଶମ୍ ॥ 14 ॥
ଵୈଧଵ୍ଯଂ ଶୋକସନ୍ତାପଂ କୃପଣଂ କୃପଣା ସତୀ ।
ଅଦୁଃଖୋପଚିତା ପୂର୍ଵଂ ଵର୍ତଯିଷ୍ଯାମ୍ଯନାଥଵତ୍ ॥ 15 ॥
ଲାଲିତଶ୍ଚାଙ୍ଗଦୋ ଵୀରସ୍ସୁକୁମାରସ୍ସୁଖୋଚିତଃ ।
ଵର୍ତ୍ସ୍ଯତେ କାମଵସ୍ଥାଂ ମେ ପିତୃଵ୍ଯେ କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତେ ॥ 16 ॥
କୁରୁଷ୍ଵ ପିତରଂ ପୁତ୍ର ସୁଦୃଷ୍ଟଂ ଧର୍ମଵତ୍ସଲମ୍ ।
ଦୁର୍ଲଭଂ ଦର୍ଶନଂ ଵତ୍ସ ତଵ ତସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ 17 ॥
ସମାଶ୍ଵାସଯ ପୁତ୍ରଂ ତ୍ଵଂ ସନ୍ଦେଶଂ ସନ୍ଦିଶସ୍ଵ ମେ ।
ମୂର୍ଧ୍ନି ଚୈନଂ ସମାଘ୍ରାଯ ପ୍ରଵାସଂ ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ହ୍ଯସି ॥ 18 ॥
ରାମେଣ ହି ମହତ୍କର୍ମ କୃତଂ ତ୍ଵାମଭିନିଘ୍ନତା ।
ଆନୃଣ୍ଯଂ ଚ ଗତଂ ତସ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ପ୍ରତିଶ୍ରଵେ ॥ 19 ॥
ସକାମୋ ଭଵ ସୁଗ୍ରୀଵ ରୁମାଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରତିପତ୍ସ୍ଯସେ ।
ଭୁଙ୍କ୍ଷଵ ରାଜ୍ଯମନୁଦ୍ଵିଗ୍ନଶ୍ଶସ୍ତୋ ଭ୍ରାତା ରିପୁସ୍ତଵ ॥ 20 ॥
କିଂ ମାମେଵଂ ଵିଲପତୀଂ ପ୍ରେମ୍ଣା ତ୍ଵଂ ନାଭିଭାଷସେ ।
ଇମାଃ ପଶ୍ଯ ଵରା ବହ୍ଵୀର୍ଭାର୍ଯାସ୍ତେ ଵାନରେଶ୍ଵର ॥ 21 ॥
ତସ୍ଯା ଵିଲପିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାନର୍ଯସ୍ସର୍ଵତଶ୍ଚ ତାଃ ।
ପରିଗୃହ୍ଯାଙ୍ଗଦଂ ଦୀନଂ ଦୁଃଖାର୍ତା ପରିଚୁକ୍ରୁଶୁଃ ॥ 22 ॥
କିମଙ୍ଗଦଂ ସାଙ୍ଗଦଵୀରବାହୋ ଵିହାଯ ଯାସ୍ଯଦ୍ଯ ଚିରପ୍ରଵାସମ୍ ।
ନ ଯୁକ୍ତମେଵଂ ଗୁଣସନ୍ନିକୃଷ୍ଟଂ ଵିହାଯ ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରିଯପୁତ୍ର ଗନ୍ତୁମ୍ ॥ 23 ॥
କିମପ୍ରିଯଂ ତେ ପ୍ରିଯ ଚାରୁଵେଷ ମଯା କୃତଂ ନାଥ ସୁତେନ ଵା ତେ ।
ସହାଙ୍ଗଦାଂ ମାଂ ପ୍ରଵିହାଯ ଵୀର ଯତ୍ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ଦୀର୍ଘ ମିତଃ ପ୍ରଵାସମ୍ ॥ 24 ॥
ଯଦ୍ଯପ୍ରିଯଂ କିଞ୍ଚିଦସମ୍ପ୍ରଧାର୍ଯ କୃତଂ ମଯା ସ୍ଯାତ୍ତଵ ଦୀର୍ଘବାହୋ ।
କ୍ଷମସ୍ଵ ମେ ତଦ୍ଧରିଵଂଶନାଥ ଵ୍ରଜାମି ମୂର୍ଧ୍ନା ତଵ ଵୀର ପାଦୌ ॥ 25 ॥
ତଥା ତୁ ତାରା କରୁଣଂ ରୁଦନ୍ତୀ ଭର୍ତୁସ୍ସମୀପେ ସହ ଵାନରୀଭିଃ ।
ଵ୍ଯଵସ୍ଯତ ପ୍ରାଯମୁପୋପଵେଷ୍ଟୁ ମନିନ୍ଦ୍ଯଵର୍ଣା ଭୁଵି ଯତ୍ର ଵାଲୀ ॥ 26 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha viṃśassargaḥ |
rāmacāpavisṛṣṭena śareṇāntakareṇa tam |
dṛṣṭvā vinihataṃ bhūmau tārā tārādhipānanā || 1 ||
sā samāsādya bhartāraṃ paryaṣvajata bhāminī |
iṣuṇā'bhihataṃ dṛṣṭvā vālinaṃ kuñjaropamam || 2 ||
vānarendra mahendrābhaṃ śokasantaptamānasā |
tārā tarumivonmūlaṃ paryadevayadāturā || 3 ||
raṇe dāruṇa vikrānta pravīra plavatāṃ vara |
kiṃ dīnāmapurobhāgāmadya tvaṃ nābhibhāṣase || 4 ||
uttiṣṭha hariśārdūla bhajasva śayanottamam |
naivaṃvidhāśśerate hi bhūmau nṛpatisattamāḥ || 5 ||
atīva khalu te kāntā vasudhā vasudhādhipa |
gatāsurapi yāṃ gātrairmāṃ vihāya niṣevase || 6 ||
vyaktamanyā tvayā vīra dharmataḥ sampravartitā |
kiṣkindheva purī ramyā svargamārge vinirmitā || 7 ||
yānyasmābhistvayā sārdhaṃ vaneṣu madhugandhiṣu |
vihṛtāni tvayā kāle teṣāmuparamaḥ kṛtaḥ || 8 ||
nirānandā nirāśā'haṃ nimagnā śokasāgare |
tvayi pañcatvamāpanne mahāyūthapayūthape || 9 ||
hṛdayaṃ susthiraṃ mahyaṃ dṛṣṭvā vinihataṃ patim |
yanna śokābhisantaptaṃ sphuṭate'dya sahasradhā || 10 ||
sugrīvasya tvayā bhāryā hṛtā sa ca vivāsitaḥ |
yattu ttasya tvayā vyuṣṭiḥ prāpteyaṃ plavagādhipa || 11 ||
niśśreyasaparā mohāttvayā cāhaṃ vigarhitā |
yaiṣā'bruvaṃ hitaṃ vākyaṃ vānarendra hitaiṣiṇī || 12 ||
rūpayauvanadṛptānāṃ dakṣiṇānāṃ ca mānada |
nūnamapsarasāmārya cittāni pramathiṣyasi || 13 ||
kālo nissaṃśayo nūnaṃ jīvitāntakarastava |
balādyenāvapanno'si sugrīvasyāvaśo vaśam || 14 ||
vaidhavyaṃ śokasantāpaṃ kṛpaṇaṃ kṛpaṇā satī |
aduḥkhopacitā pūrvaṃ vartayiṣyāmyanāthavat || 15 ||
lālitaścāṅgado vīrassukumārassukhocitaḥ |
vartsyate kāmavasthāṃ me pitṛvye krodhamūrchite || 16 ||
kuruṣva pitaraṃ putra sudṛṣṭaṃ dharmavatsalam |
durlabhaṃ darśanaṃ vatsa tava tasya bhaviṣyati || 17 ||
samāśvāsaya putraṃ tvaṃ sandeśaṃ sandiśasva me |
mūrdhni cainaṃ samāghrāya pravāsaṃ prasthito hyasi || 18 ||
rāmeṇa hi mahatkarma kṛtaṃ tvāmabhinighnatā |
ānṛṇyaṃ ca gataṃ tasya sugrīvasya pratiśrave || 19 ||
sakāmo bhava sugrīva rumāṃ tvaṃ pratipatsyase |
bhuṅkṣava rājyamanudvignaśśasto bhrātā ripustava || 20 ||
kiṃ māmevaṃ vilapatīṃ premṇā tvaṃ nābhibhāṣase |
imāḥ paśya varā bahvīrbhāryāste vānareśvara || 21 ||
tasyā vilapitaṃ śrutvā vānaryassarvataśca tāḥ |
parigṛhyāṅgadaṃ dīnaṃ duḥkhārtā paricukruśuḥ || 22 ||
kimaṅgadaṃ sāṅgadavīrabāho vihāya yāsyadya cirapravāsam |
na yuktamevaṃ guṇasannikṛṣṭaṃ vihāya putraṃ priyaputra gantum || 23 ||
kimapriyaṃ te priya cāruveṣa mayā kṛtaṃ nātha sutena vā te |
sahāṅgadāṃ māṃ pravihāya vīra yatprasthito dīrgha mitaḥ pravāsam || 24 ||
yadyapriyaṃ kiñcidasampradhārya kṛtaṃ mayā syāttava dīrghabāho |
kṣamasva me taddharivaṃśanātha vrajāmi mūrdhnā tava vīra pādau || 25 ||
tathā tu tārā karuṇaṃ rudantī bhartussamīpe saha vānarībhiḥ |
vyavasyata prāyamupopaveṣṭu manindyavarṇā bhuvi yatra vālī || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe viṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ विंशस्सर्गः ।
रामचापविसृष्टेन शरेणान्तकरेण तम् ।
दृष्ट्वा विनिहतं भूमौ तारा ताराधिपानना ॥ 1 ॥
सा समासाद्य भर्तारं पर्यष्वजत भामिनी ।
इषुणाऽभिहतं दृष्ट्वा वालिनं कुञ्जरोपमम् ॥ 2 ॥
वानरेन्द्र महेन्द्राभं शोकसन्तप्तमानसा ।
तारा तरुमिवोन्मूलं पर्यदेवयदातुरा ॥ 3 ॥
रणे दारुण विक्रान्त प्रवीर प्लवतां वर ।
किं दीनामपुरोभागामद्य त्वं नाभिभाषसे ॥ 4 ॥
उत्तिष्ठ हरिशार्दूल भजस्व शयनोत्तमम् ।
नैवंविधाश्शेरते हि भूमौ नृपतिसत्तमाः ॥ 5 ॥
अतीव खलु ते कान्ता वसुधा वसुधाधिप ।
गतासुरपि यां गात्रैर्मां विहाय निषेवसे ॥ 6 ॥
व्यक्तमन्या त्वया वीर धर्मतः सम्प्रवर्तिता ।
किष्किन्धेव पुरी रम्या स्वर्गमार्गे विनिर्मिता ॥ 7 ॥
यान्यस्माभिस्त्वया सार्धं वनेषु मधुगन्धिषु ।
विहृतानि त्वया काले तेषामुपरमः कृतः ॥ 8 ॥
निरानन्दा निराशाऽहं निमग्ना शोकसागरे ।
त्वयि पञ्चत्वमापन्ने महायूथपयूथपे ॥ 9 ॥
हृदयं सुस्थिरं मह्यं दृष्ट्वा विनिहतं पतिम् ।
यन्न शोकाभिसन्तप्तं स्फुटतेऽद्य सहस्रधा ॥ 10 ॥
सुग्रीवस्य त्वया भार्या हृता स च विवासितः ।
यत्तु त्तस्य त्वया व्युष्टिः प्राप्तेयं प्लवगाधिप ॥ 11 ॥
निश्श्रेयसपरा मोहात्त्वया चाहं विगर्हिता ।
यैषाऽब्रुवं हितं वाक्यं वानरेन्द्र हितैषिणी ॥ 12 ॥
रूपयौवनदृप्तानां दक्षिणानां च मानद ।
नूनमप्सरसामार्य चित्तानि प्रमथिष्यसि ॥ 13 ॥
कालो निस्संशयो नूनं जीवितान्तकरस्तव ।
बलाद्येनावपन्नोऽसि सुग्रीवस्यावशो वशम् ॥ 14 ॥
वैधव्यं शोकसन्तापं कृपणं कृपणा सती ।
अदुःखोपचिता पूर्वं वर्तयिष्याम्यनाथवत् ॥ 15 ॥
लालितश्चाङ्गदो वीरस्सुकुमारस्सुखोचितः ।
वर्त्स्यते कामवस्थां मे पितृव्ये क्रोधमूर्छिते ॥ 16 ॥
कुरुष्व पितरं पुत्र सुदृष्टं धर्मवत्सलम् ।
दुर्लभं दर्शनं वत्स तव तस्य भविष्यति ॥ 17 ॥
समाश्वासय पुत्रं त्वं सन्देशं सन्दिशस्व मे ।
मूर्ध्नि चैनं समाघ्राय प्रवासं प्रस्थितो ह्यसि ॥ 18 ॥
रामेण हि महत्कर्म कृतं त्वामभिनिघ्नता ।
आनृण्यं च गतं तस्य सुग्रीवस्य प्रतिश्रवे ॥ 19 ॥
सकामो भव सुग्रीव रुमां त्वं प्रतिपत्स्यसे ।
भुङ्क्षव राज्यमनुद्विग्नश्शस्तो भ्राता रिपुस्तव ॥ 20 ॥
किं मामेवं विलपतीं प्रेम्णा त्वं नाभिभाषसे ।
इमाः पश्य वरा बह्वीर्भार्यास्ते वानरेश्वर ॥ 21 ॥
तस्या विलपितं श्रुत्वा वानर्यस्सर्वतश्च ताः ।
परिगृह्याङ्गदं दीनं दुःखार्ता परिचुक्रुशुः ॥ 22 ॥
किमङ्गदं साङ्गदवीरबाहो विहाय यास्यद्य चिरप्रवासम् ।
न युक्तमेवं गुणसन्निकृष्टं विहाय पुत्रं प्रियपुत्र गन्तुम् ॥ 23 ॥
किमप्रियं ते प्रिय चारुवेष मया कृतं नाथ सुतेन वा ते ।
सहाङ्गदां मां प्रविहाय वीर यत्प्रस्थितो दीर्घ मितः प्रवासम् ॥ 24 ॥
यद्यप्रियं किञ्चिदसम्प्रधार्य कृतं मया स्यात्तव दीर्घबाहो ।
क्षमस्व मे तद्धरिवंशनाथ व्रजामि मूर्ध्ना तव वीर पादौ ॥ 25 ॥
तथा तु तारा करुणं रुदन्ती भर्तुस्समीपे सह वानरीभिः ।
व्यवस्यत प्रायमुपोपवेष्टु मनिन्द्यवर्णा भुवि यत्र वाली ॥ 26 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे विंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha viṃśassargaḥ |
rāmacāpavisṛṣṭena śareṇāntakareṇa tam |
dṛṣṭvā vinihataṃ bhūmau tārā tārādhipānanā || 1 ||
sā samāsādya bhartāraṃ paryaṣvajata bhāminī |
iṣuṇā'bhihataṃ dṛṣṭvā vālinaṃ kuñjaropamam || 2 ||
vānarendra mahendrābhaṃ śokasantaptamānasā |
tārā tarumivonmūlaṃ paryadevayadāturā || 3 ||
raṇe dāruṇa vikrānta pravīra plavatāṃ vara |
kiṃ dīnāmapurobhāgāmadya tvaṃ nābhibhāṣase || 4 ||
uttiṣṭha hariśārdūla bhajasva śayanottamam |
naivaṃvidhāśśerate hi bhūmau nṛpatisattamāḥ || 5 ||
atīva khalu te kāntā vasudhā vasudhādhipa |
gatāsurapi yāṃ gātrairmāṃ vihāya niṣevase || 6 ||
vyaktamanyā tvayā vīra dharmataḥ sampravartitā |
kiṣkindheva purī ramyā svargamārge vinirmitā || 7 ||
yānyasmābhistvayā sārdhaṃ vaneṣu madhugandhiṣu |
vihṛtāni tvayā kāle teṣāmuparamaḥ kṛtaḥ || 8 ||
nirānandā nirāśā'haṃ nimagnā śokasāgare |
tvayi pañcatvamāpanne mahāyūthapayūthape || 9 ||
hṛdayaṃ susthiraṃ mahyaṃ dṛṣṭvā vinihataṃ patim |
yanna śokābhisantaptaṃ sphuṭate'dya sahasradhā || 10 ||
sugrīvasya tvayā bhāryā hṛtā sa ca vivāsitaḥ |
yattu ttasya tvayā vyuṣṭiḥ prāpteyaṃ plavagādhipa || 11 ||
niśśreyasaparā mohāttvayā cāhaṃ vigarhitā |
yaiṣā'bruvaṃ hitaṃ vākyaṃ vānarendra hitaiṣiṇī || 12 ||
rūpayauvanadṛptānāṃ dakṣiṇānāṃ ca mānada |
nūnamapsarasāmārya cittāni pramathiṣyasi || 13 ||
kālo nissaṃśayo nūnaṃ jīvitāntakarastava |
balādyenāvapanno'si sugrīvasyāvaśo vaśam || 14 ||
vaidhavyaṃ śokasantāpaṃ kṛpaṇaṃ kṛpaṇā satī |
aduḥkhopacitā pūrvaṃ vartayiṣyāmyanāthavat || 15 ||
lālitaścāṅgado vīrassukumārassukhocitaḥ |
vartsyate kāmavasthāṃ me pitṛvye krodhamūrchite || 16 ||
kuruṣva pitaraṃ putra sudṛṣṭaṃ dharmavatsalam |
durlabhaṃ darśanaṃ vatsa tava tasya bhaviṣyati || 17 ||
samāśvāsaya putraṃ tvaṃ sandeśaṃ sandiśasva me |
mūrdhni cainaṃ samāghrāya pravāsaṃ prasthito hyasi || 18 ||
rāmeṇa hi mahatkarma kṛtaṃ tvāmabhinighnatā |
ānṛṇyaṃ ca gataṃ tasya sugrīvasya pratiśrave || 19 ||
sakāmo bhava sugrīva rumāṃ tvaṃ pratipatsyase |
bhuṅkṣava rājyamanudvignaśśasto bhrātā ripustava || 20 ||
kiṃ māmevaṃ vilapatīṃ premṇā tvaṃ nābhibhāṣase |
imāḥ paśya varā bahvīrbhāryāste vānareśvara || 21 ||
tasyā vilapitaṃ śrutvā vānaryassarvataśca tāḥ |
parigṛhyāṅgadaṃ dīnaṃ duḥkhārtā paricukruśuḥ || 22 ||
kimaṅgadaṃ sāṅgadavīrabāho vihāya yāsyadya cirapravāsam |
na yuktamevaṃ guṇasannikṛṣṭaṃ vihāya putraṃ priyaputra gantum || 23 ||
kimapriyaṃ te priya cāruveṣa mayā kṛtaṃ nātha sutena vā te |
sahāṅgadāṃ māṃ pravihāya vīra yatprasthito dīrgha mitaḥ pravāsam || 24 ||
yadyapriyaṃ kiñcidasampradhārya kṛtaṃ mayā syāttava dīrghabāho |
kṣamasva me taddharivaṃśanātha vrajāmi mūrdhnā tava vīra pādau || 25 ||
tathā tu tārā karuṇaṃ rudantī bhartussamīpe saha vānarībhiḥ |
vyavasyata prāyamupopaveṣṭu manindyavarṇā bhuvi yatra vālī || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe viṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.